VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ TUẤN ANH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG THAM
NHŨNG TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN
TỪ THỰC TIỄN TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Hà Nội - 2016


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ TUẤN ANH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG
THAM NHŨNG TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN
TỪ THỰC TIỄN TỈNH VĨNH PHÚC

Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60 34 04 02
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. Trần Đình Hảo

Chƣơng 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG
THAM NHŨNG TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN QUA THỰC
TIỄN TỈNH VĨNH PHÚC .................................................................................. 33
2.1. Khái quát đặc điểm, tình hình kinh tế- xã hội và hoạt động xây dựng cơ bản
trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc................................................................................... 33
2.2. Thực trạng tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh
Phúc ...................................................................................................................... 35
2.3. Thực trạng thực hiện chính sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây
dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc .............................................................. 40
2.4. Nhận xét chung về công tác tổ chức thực hiện chính sách phòng, chống tham
nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian
vừa qua ................................................................................................................. 52
Kết luận chương 2 ................................................................................................. 60
Chƣơng 3 PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU
QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG
TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH
PHÚC ................................................................................................................... 62
3.1. Phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách chính sách
phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh
Phúc ...................................................................................................................... 62
3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phòng, chống
tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc ............ 64
3.3. Một số kiến nghị về thực hiện chính sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh
vực xây dựng cơ bản ............................................................................................. 71
Kết luận chương 3 ................................................................................................. 77
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 80


MỞ ĐẦU

hiểm hơn.
Xây dựng cơ bản là một lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế- xã hội
của mỗi quốc gia. Đây là lĩnh thiết yếu bậc nhất, thực hiện chức năng kiến
thiết, xây dựng, cung cấp hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế- kỹ thuật cho nền
kình tế. Sức mạnh kinh tế của một quốc gia được thể hiện bởi chính tính đầy
đủ, hiện đại, hợp lý của hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế- kỹ thuật. Chính vì
vậy mà lĩnh vực này là nơi thu hút rất nhiều nguồn vốn đầu tư phát triển của
cả trong lẫn ngoài nước. Và ở lĩnh vực này, khả năng, nguy cơ, hiện thực
xảy ra tham nhũng là rất cao, diễn biến phức tạp. Do đó, lĩnh vực xây dựng
cơ bản trong những năm qua luôn được Đảng và Nhà nước ta đánh giá là
một trong những lĩnh vực có nguy cơ và hậu quả tham nhũng lớn nhất.
Đối với tỉnh Vĩnh Phúc, những năm qua, Đảng bộ và chính quyền các
cấp đã triển khai tổ chức thực hiện chính sách nhiều phòng, chống tham
nhũng nói chung và chính sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây
dựng cơ bản nói riêng, tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và
hành động của các cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân đối với công tác
phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, công tác thực hiện chính sách phòng,
chống tham nhũng trong lĩnh vực này còn lúng túng, chưa hiệu quả. Tình
hình tham nhũng, thất thoát tài sản trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản
vẫn còn là vấn đề nhức nhối, gây bức xúc trong xã hội. Việc phát hiện, xử lý
tham nhũng trong lĩnh vực này còn thấp.
Trong điều kiện tỉnh Vĩnh Phúc hiện đã và đang triển khai nhiều dự án
lớn và tiếp tục kêu gọi đầu tư mở rộng nhiều khu công nghiệp, công trình
giao thông vận tải, ngân sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu tái định
cư, các công trình phúc lợi trong thời gian tới tiếp tục tăng. Từ đó đặt ra yêu
cầu, đòi hỏi cấp thiết đối với các cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương,
2


đặc biệt là các cơ quan chuyên trách phòng, chống tham nhũng cần tìm ra

Lực đồng chủ biên [23] , nhóm tác giả đã phân tích, khái quát nhất vấn đề
tham nhũng ở Việt Nam, từ đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp vĩ mô nhất để
phòng, chống tham nhũng tại nước ta.
Trong cuốn sách chuyên khảo “ Những bài học từ hai cuộc cải cách
hành chính dưới triều vua Lê Thánh Tông và vua Minh Mạng” của tác giả Bùi
Huy Khiên, Học viện Hành chính quốc gia , tác giả đã nghiên cứu, nêu ra
cách tiếp cận, nhìn nhận của các minh quân trong các triều đại phong kiến
Việt Nam về tội phạm tham nhũng cùng các chính sách của các vị vua này
trong phòng, chống tham nhũng [16, tr. 229].
Trong tạp chí Khoa học và công nghệ, Trường Đại học Huế, tập 1, số 2
( 2014), tác giả Trần Thị Hợi, giảng viên Khoa Lịch sử, Đại học Huế có bài
viết “ Những kinh nghiệm của Singapo trong việc thực hiện các chính sách
và các biện pháp phòng chống tham nhũng”. Trong bài viết này, tác giả trình
bày bối cảnh phòng, chống tham nhũng của Singapo, các chính sách, biện
pháp phòng, chống tham nhũng của quốc gia này và rút ra các bài học kinh
nghiệm trong phòng, chống tham nhũng cho Việt Nam.
Trong luận văn Thạc sỹ luật học của tác giả Nguyễn Đình Triết “ Các tội
phạm tham nhũng trong luật hình sự Việt Nam” (2015), tác giả đã đi nghiên
cứu, tìm hiểu những quy định chung về tội tham nhũng; khái quát lịch sử quy
định tội phạm tham nhũng trong pháp luật Việt Nam từ năm 1945 tới nay;
những quy định về tội tham nhũng trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
và qua thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Đắc Lắc; từ đó tác giả đưa ra những
định hướng hoàn thiện quy định pháp luật hình sự Việt Nam về tội tham

4


nhũng, đồng thời chỉ ra các biện pháp để thực hiện những định hướng hoàn
thiện này [ 27].
Công trình nước ngoài:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Đối tượng nghiên cứu của luận văn
là việc thực hiện chính sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây
dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
Phạm vi nghiên cứu:
Về phạm vi không gian nghiên cứu: Tác giả nghiên cứu về việc thực
hiện chính sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản
giới hạn trong không gian địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
Phạm vi về thời gian nghiên cứu: Tác giả nghiên cứu chính việc thực
hiện sách phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản trên địa
bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong 5 năm, từ năm 2010 – 2015.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Phương pháp luận nghiên cứu: Để thực hiện được đề tài của mình, tác
giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để làm
phương pháp luận nghiên cứu cho mình.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Trong quá trình nghiên cứu, để thực
hiện đề tài, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như
phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp thống kê; phương pháp điều
tra xã hội học; phương pháp khảo cứu tài liệu để nghiên cứu những nội dung
có liên quan trong đề tài của mình.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về mặt lý luận: Bằng việc thực hiện nghiên cứu đề tài của mình, tác giả
mong muốn hệ thống hóa lại được các kiến thức về tham nhũng; các kiến
thức về xây dựng cơ bản; hệ thống lại được chu trình thực hiện chính sách

6


trong lĩnh vực xây dựng cơ bản; phân tích các yêu cầu và các yếu tố ảnh
hưởng tới việc thực hiện chính sách này.
Về mặt thực tiễn: Từ việc nghiên cứu thực trạng thực hiện chính sách

khái niệm này, có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Theo Đại từ điển Tiếng Việt giải thích thì: “Tham nhũng là hành động
lợi dụng quyền hành để tham ô và hạch sách, nhũng nhiễu dân [ 28,tr.1523].
Ủy ban phụ trách các vấn đề tham nhũng của Hội đồng Châu Âu đưa ra
một khái niệm chi tiết hơn: “ Tham nhũng là hành vi nhận hối lộ và bất kỳ
hành vi nào khác của những người được giao các trách nhiệm đã được xác
định trong khu vực nhà nước và tư nhân, dẫn tới việc không thực hiện nghĩa
vụ của quan chức nhà nước, nhân viên, phái viên độc lập, hoặc quan hệ
khác nhằm thu lợi bất chính cho mình và cho người khác” [41,tr.21].
Ngân hàng Thế giới có cách tiếp cận rất ngắn gọn về khái niệm tham
nhũng. Theo tổ chức này, tham nhũng “ Là việc lợi dụng quyền lực công
cộng nhằm vì lợi ích cá nhân” [ 40,tr.3]. Theo đó, quyền lực công cộng bao
gồm quyền lực nhà nước, của tổ chức, tập thể, cộng đồng. Quyền lực ở đây
có được từ sự ủy quyền tập thể.
Ở nước ta, khái niệm tham nhũng đang là một khái niệm nhận được
nhiều sự quan tâm rất lớn của toàn xã hội, không chỉ với các cơ quan lập
pháp, các cơ quan thực hiện hoạt động phng, chống tham nhũng, các phương
tiện thông tin đại chúng, mà còn đối với mỗi cá nhân trong xã hội, những
người quan tâm tới công tác phòng, chống tham nhũng.
8


Khoản 2, Điều 1 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 của nước ta
quy định: “ Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn, đã lợi
dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội phổ biến trong xã hội loài người.
Nó có nguyên nhân, có quá trình phát sinh, phát triển, tồn tại trong những
điều kiện nhất định. Vì vậy, khi nghiên cứu, tiếp cận về khái niệm này,
chúng ta không thể không đề cập đến khái niệm này, với tư cách là một đối
tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học.

hạn cả trong khu vực công và khu vực tư. Tuy nhiên để đấu tranh phòng,
chống tham nhũng hiện quả, chúng ta cần quan tâm tới những người có chức
vụ, quyền hạn trong khu vực công, dù nhiều trường hợp, họ là người bị động
nhận hối lộ.
Hai là: Hành vi tham nhũng được thể hiện ở việc lợi dụng chức vụ,
quyền hạn, vị trí công việc được giao để làm việc không được làm, hoặc
không làm việc pháp luật bắt buộc phải làm, gây thiệt hại cho nhà nước, các
tổ chức và người dân.Thiệt hại có thể là tài sản hữu hình hoặc vô hình.
Ba là: Động cơ, mục đích của hành vi tham nhũng là vì vụ lợi cá nhân,
cho bản thân, cho tập thể hoặc cho người khác. Vụ lợi có thể là vụ lợi vật
chất hoặc tinh thần.
Theo Khoản 2, Điều 1 của Luật Phòng chống tham nhũng năm 2005
của nước ta quy định “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền
hạn, đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”. Như vậy, theo quy định
này, nhận diện tham nhũng có ba yếu tố cấu thành đó là: Là hành vi của
người có chức vụ quyền hạn; Đã lợi dụng chức vụ quyền hạn; Mục đích vì
vụ lợi.
Theo Điều 3, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 quy định, hành
vi tham nhũng gồm các loại hành vi sau:
10


1. Tham ô tài sản
2. Nhận hối lộ
3. Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
4. Lạm quyền trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ vì vụ lợi
5. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng tới người khác để trục
lợi
6. Giả mạo trong công tác vì vụ lợi
7. Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ,

Tác hại về mặt kinh tế: Ở Việt Nam trong thời gia qua, nhiều vụ án
tham nhũng được phát hiện liên quan tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của
các doanh nghiệp Nhà nước gây thiệt hại về kinh tế với giá trị rất lớn như vụ
Lã Thị Kim Oanh, nguyên giám đốc công ty Tiếp thị và Thương mại, thuộc
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thực hiện hành vi tham ô tài sản,
cố ý làm trái các quy định về quản lý kinh tế, gây hậu quả nghiêm trọng; vụ
tham nhũng tại Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines), liên quan tới
bị cáo Dương Chí Dũng, nguyên Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam; hay
như vụ tham nhũng tại Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin)
liên quan tới bị cáo Nguyễn Thanh Bình, nguyên là Chủ tịch Hội đồng Quản
trị kiêm Tổng Giám đốc Vinashin … Đây đều là các đại án tham nhũng, gây
thất thoát hàng trăm ngàn tỷ đồng tiền ngân sách của Nhà nước. Hậu quả của
nhừng hành vi tham nhũng này không chỉ gây thất thoát tài sản của Nhà
nước, mà nó còn gây ra những tác động tiêu cực cho thị trường, kìm hãm sự
phát triển kinh tế của đất nước.
Tác hại về mặt đạo đức, văn hóa, xã hội: Tham nhũng làm suy thoái về
tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ,
công chức, viên chức, đảng viên; tham nhũng làm xói mòn các giá trị đọa

12


đức xã hội, tạo ra các xung đột lợi ích, phản kháng xã hội, làm tăng khoảng
cách giàu nghèo và bất công trong xã hội.
1.2. Một số nội dung về xây dựng cơ bản
1.2.1. Khái niệm xây dựng cơ bản và các giai đoạn của hoạt động xây
dựng cơ bản
Đầu tư xây dựng là một bộ phận của hoạt động đầu tư nói chung, nằm
trong giai đoạn thực hiện đầu tư. Đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt
động xây dựng nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài

Bước 3. Kết thúc dự án và đưa vào khai thác, sử dụng công trình gồm:
Nghiệm thu bàn giao công trình; đưa vào khai thác, sử dụng công trình; duy
tu, bảo hành, bảo dưỡng công trình theo quy định; quyết toán vốn đầu tư và
phê duyệt quyết toán.
Việc nghiên cứu khái niệm và chỉ ra quy trình, mối liên hệ giữa các
bước trong quy trình xây dựng cơ bản có ý nghĩa quan trọng trong việc phát
hiện, phòng ngừa, ngăn chặn tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản.
1.2.2. Đặc điểm của hoạt xây dựng cơ bản gắn với công tác phòng,
chống tham nhũng
Dựa vào tính chất, vai trò của hoạt động xây dựng cơ bản, ta có thể chỉ
ra một số đặc điểm của hoạt động này gắn với công tác phòng, chống tham
nhũng trong lĩnh vực này như sau:
Một là: Vốn đầu tư cho hoạt động xây dựng cơ bản là rất lớn, đặc biệt
là nguồn vốn đầu tư cho các công trình trọng điểm.
Với nguồn vốn đầu tư lớn, hàng năm chỉ cần thất thoát một tỷ lệ dù nhỏ
cũng gây thiệt hại lớn cho nguồn ngân sách nhà nước. Quá trình quản lý
nguồn vốn xây dựng cơ bản hiện nay còn nhiều lỗ hổng. Lợi dụng những lỗ
hổng đó, một bộ phận cán bộ, công chức có chức có quyền, thái hóa, biến
chất đã tìm cách móc nối với các doanh nghiệp, nhà thầu để xin dự án đầu
14


tư, đẩy giá công trình…từ đó để tìm cách tham ô. Đây thực sự là miếng mồi
béo bở cho hoạt động tham nhũng diễn ra.
Hai là: Vật tư, thiết bị dùng cho xây dựng cơ bản rất da dạng, dễ thay
thế.
Thị trường vật tư, thiết bị dùng cho xây dựng cơ bản rất phong phú và
đa dạng, dễ thay thế, nhu cầu sử dụng nhiều và rất dễ tiêu thụ. Giá cả các vật
liệu, thiết bị thường phụ thuộc chặt vào giá thị trường, biến đổi từng ngày.
Lợi dụng điều này,quá trình lập dự toán, quyết toán, các đối tượng luôn đẩy

cố, gồm cả những công trình trên mặt đất, dưới nước, công trình đặt ngầm.
Các công trình này có tính chất da dạng về đặc tính, phong phú về chủng
loại. Vì vậy, việc xác định tiêu chuẩn đo lường chất lượng, thực hiện đo
lường chất lượng cũng gặp nhiều khó khăn. Do đó, quá trình thanh tra, kiểm
tra để phát hiện tham nhũng, lãng phí rất khó khăn, đòi hỏi phải có trình độ
chuyên môn sâu, trang bị kỹ thuật, phương tiện đánh giá hiện đại và tốn
kém.
Sáu là: Sản phẩm của hoạt động xây dựng cơ bản thường gắn chặt với
đất đai.
Với quan niệm, truyền thống của người dân Việt Nam, “ tấc đất, tấc
vàng”, “ an cư mới lạc nghiệp”, đất đai trở thành tài sản có giá trị nhất đối
với mỗi người dân. Hoạt động xây dựng cơ bản thường gắn chặt với đất đai,
tài sản có giá trị nhất trong xã hội. Đây là miếng lợi béo bở. Lợi dụng những
kẽ hở trong các quy định của pháp luật, các chủ đầu tư và nhà thầu liên kết,
móc nối, thực hiện đầu tư trên những miếng đất có khả năng sinh lời cao, hạ
giá bồi thường đất gây thiệt hại cho người dân. Sau khi đầu tư xong, đẩy giá
công trình để trục lợi bất chính, gây bức xúc trong dư luận. Đây cũng là một
hiện tượng tham nhũng thường thấy, liên quan tới đất đai ở Việt Nam hiện
nay.
16


Bảy là: Quá trình xây dựng thiếu tính ổn định, luôn luôn biến động.
Với vai trò cung cấp hạ tầng kinh tế- kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân,
hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản luôn gắn chặt với các nhiệm vụ có tính
chất chiến lược, theo từng thời kỳ, theo từng giai đoạn, mục tiêu, điều kiện,
hoàn cảnh kinh tế- xã hội. Vì vậy và sự chênh lệch giá thành công trình tùy
vào giai đoạn là khác nhau. Thêm vào đó, tuy sản xuất sản phẩm đứng im
nhưng quá trình sản xuất lại luôn di chuyển, thay đổi nên gây lãng phí do
xây dựng nhiều công trình tạm; vật liệu xây dựng nhiều, chi phí vận hành

cơ bản. Đây được xem là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tham nhũng.
Chính sách phòng ngừa tham nhũng trong hoạt động xây dựng cơ bản này
bao gồm các hoạt động công khai các chính sách, pháp luật trong xây dựng
cơ bản; các trình tự, thủ tục giải quyết công việc đến hoạt động xây dựng cơ
bản.
Thứ hai: Nhóm chính sách nhằm phát hiện, đấu tranh chống tham
nhũng trong hoạt động xây dựng cơ bản.
Một là: Chính sách nhằm tăng cường phát hiện, phản ảnh sai phạm của
các cơ quan báo chí và hoạt động giám sát của cộng đồng trong xây dựng cơ
bản. Phương tiện truyền thông và vai trò giám sát của cộng đồng cực kỳ
quan trọng, có ý nghĩa to lớn đối với việc phát hiện, đấu tranh chống tham
nhũng trong hoạt động xây dựng cơ bản. Chính sách này bao gồm các hoạt
động để huy động, tạo điều kiện cho các chủ thể này tham gia vào quá trình
phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực này.
Hai là: Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét
xử. Đây là chính sách mang tính trọng tâm, trọng điểm nhất trong hàng loạt
các chính sách để phòng, chống tham nhũng trong hoạt động xây dựng cơ
bản. Chính sách này bao gồm các hoạt động nâng cao năng lực nghiệp vụ
20


cho đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện các hoạt động thanh tra, kiểm tra,
điều tra, truy tố, xét xử; hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy; hoàn thiện trình
tự, thủ tục thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét xử; các chế độ, chính
sách đãi ngộ cho đội ngũ làm công tác này…
Ba là: Hoàn thiện các quy định của pháp luật về xử lý loại tội phạm
tham nhũng trong hoạt động xây dựng cơ bản. Đây là tiến trình nhằm hoàn
thiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng nói chung,
phòng, chống tham nhũng trong xây dựng cơ bản nói riêng với trọng tâm là
hoàn thiện các quy định trong Bộ luật hình sự, Luật phòng, chống tham