PHÒNG GIÁO DỤC & ĐẠO TẠO HUYỆN NGHĨA HƯNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC NAM ĐIỀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC SINH
VIẾT ĐOẠN VĂN MIÊU TẢ NGOẠI HÌNH CỦA MỘT NGƯỜI

Mai Thị Thanh Xuân
ĐƠN VỊ CÔNG TÁC: Trường tiểu học nam điền

NGƯỜI THỰC HIỆN:

n¨m häc: 2015- 2016

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1


1. Tên sáng kiến kinh nghiệm: “ Một số kinh nghiệm dạy học sinh viết đoạn văn
miêu tả ngoại hình của một người”.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 5D
- Phạm vi nghiên cứu: Phân môn Tập làm văn lớp 5
3. Thời gian áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Từ ngày 25 tháng 8 năm 2015 đến ngày 15 tháng 5 năm 2016
4. Tác giả:
Họ và tên: Mai Thị Thanh Xuân
Năm sinh: 1972
Nơi thường trú: Nam Điền – Nghĩa Hưng – Nam Định
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm
Chức vụ công tác: Giáo viên

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC SINH VIẾT ĐOẠN
VĂN MIÊU TẢ NGOẠI HÌNH CỦA MỘT NGƯỜI
3


I .ĐẶT VẤN ĐỀ
Lớp 5 là lớp học cuối cấp, việc trang bị đầy đủ kiến thức các môn học là điều hết sức
cần thiết vì điều đó giúp các em có đủ khả năng, đủ tự tin bắt đầu cấp học tiếp theo. Một
trong những môn học có tầm quan trọng nhất đó là môn Tiếng Việt vì ngoài nhiệm vụ
trang bị kiến thức, môn học này còn là môn học mang tính giáo dục nhân cách giúp các
em trưởng thành hơn trong cuộc sống, trong đó phân môn Tập làm văn có thể coi là có
tầm quan trọng hơn cả. Bản thân tôi là một giáo viên đã dạy lớp 5 nhiều năm, tôi nhận
thấy rằng nội dung chương trình Tập làm văn lớp 5 khá phong phú, trong đó mảng
chiếm nhiều nhất là văn miêu tả, tôi luôn trăn trở làm thế nào để giúp các em học tốt các
môn học, đặc biệt là phân môn Tập làm văn, làm thế nào để các em có thể tự mình viết
được những bài văn, đoạn văn miêu tả hay, sát với đối tượng miêu tả mà không phụ
thuộc vào văn mẫu hay bất cứ đối tượng nào khác. Chính vì vậy, trong năm học này tôi
quyết định chọn phân môn Tập làm văn lớp 5 để nghiên cứu và đề tài mà tôi lựa chọn
nghiên cứu và chia sẻ là: “Một số kinh nghiệm dạy học sinh viết đoạn văn miêu tả ngoại
hình của một người.”
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sớ lí luận của vấn đề.
Trong môn Tiếng Việt lớp 5, phân môn Tập làm văn chiếm một lượng kiến thức lớn
và có tầm quan trọng đặc biệt. Nâng cao chất lượng các giờ dạy tập làm văn là góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt trong tình hình hiện nay, nhiệm vụ của giáo dục
là đào tạo ra những con người năng động, chủ động, có các kĩ năng sống cần thiết. Môn
Tập làm văn lại có tính tổng hợp, sáng tạo, thực hành và thể hiện đậm nét dấu ấn của cá
nhân, trang bị cho học sinh kĩ năng làm văn, góp phần cùng các môn học khác mở rộng
vốn sống, rèn luyện tư duy lô gíc, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm
mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh. Quá trình thực hiện các kĩ năng như phân tích đề

lớp dưới chưa cao dẫn đến việc chán học và không ham thích học tập. Cũng có nhiều em
ảnh hưởng tâm lí từ người lớn thường tập trung học môn Toán và không có hứng thú
học tập môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng .
5


+ Kĩ năng làm bài văn của các em còn hạn chế do chưa biết cách phân tích đề
bài,chưa xác định được yêu cầu trọng tâm của đề bài, chưa biết cách quan sát, miêu tả
còn chung chung, chưa thể hiện được đặc điểm nổi bật của đối tượng miêu tả, vốn từ
ngữ của các em còn nghèo nàn, chưa biết sử dụng các từ ngữ gợi tả, các thủ pháp nghệ
thuật khi viết văn. Cá biệt có học sinh viết văn nhưng sai nhiều lỗi chính tả và làm ngườì
đọc không hiểu rõ nghĩa cũng như ý mà học sinh muốn miêu tả. Đây là vấn đề tồn tại từ
các lớp dưới nên khắc phục được vấn đề này là một việc làm không hề đơn giản.
+ Do đặc điểm của lứa tuổi, các em thường hay bắt chước, ghi nhớ một cách máy
móc dẫn đến việc khi miêu tả các em thường bị lặp lại, không có sự sáng tạo, đôi khi
miêu tả ngoại hình của những người khác nhau nhưng lại có đặc điểm giống nhau,
không giống với đặc điểm của của người đó trong thực tế. (Ví dụ như: nước da trắng
hồng, đôi mắt bồ câu đen láy, tóc đen mượt óng ả ...) Mặt khác các em rất hay ảnh
hưởng từ cách miêu tả của thầy cô giáo hoặc các bài văn hay, văn mẫu nên thường gặp
tình trạng cùng một đề văn, trong lớp có những bài văn miêu tả giống hệt nhau giống
như chép bài của nhau vậy. Ngoài ra do chưa biết chắt lọc ý nên các em thường sa vào
việc miêu tả tất cả các đặc điểm ngoại hình của một người từ vóc dáng đến nước da ,
khuôn mặt, mái tóc, cặp mắt, miệng, môi, hàm răng ...dẫn đến việc đoạn văn các em viết
có nội dung lan man không làm rõ được đặc điểm nổi bật của người muốn miêu tả.Tất
cả các điều trên đều làm ảnh hưởng đến kết quả bài làm văn tả người của các em .
- Với đặc điểm lớp học của tôi năm nay, trình độ học sinh không đồng đều và có đầy đủ
các đối tượng học sinh. Ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành kiểm tra khảo sát về khả
năng viết văn của các em. Nhận thấy kiểu bài văn Tả con vật ở lớp 4 có một số nét
tương đồng với kiểu bài văn Tả người ở lớp 5, tôi đã chọn đề bài sau cho học sinh làm
để lấy kết quả khảo sát: “Em hãy viết đoạn văn tả ngoại hình một con vật nuôi trong gia

3. Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề
Xuất phát từ thực trạng và các nguyên nhân nói trên, tôi đã nỗ lực nghiên cứu tìm
cách tháo gỡ các vấn đề trên như sau :
7


- Trước hết bản thân giáo viên phải nỗ lực học hỏi nâng cao vốn từ ngữ, các cách hành
văn phong phú sinh động. Đối với dạng bài viết đoạn văn miêu tả ngoại hình của một
người, giáo viên cần suy nghĩ tìm ra các cách viết đoạn văn theo trình tự hợp lí, khoa
học để giúp đỡ mỗi học sinh biết xây dựng cho mình một cách làm cụ thể khi làm bài .
-Bước tiếp theo cần làm là xây dựng cho học sinh sự say mê học phân môn Tập làm
văn thông qua các việc làm cụ thể. Tôi đã phát động trong lớp thi viết văn, phát động
các em đọc sách, tìm những bài văn hay đọc cho cả lớp cùng nghe,từ đó thảo luận về cái
hay cái đẹp của các bài văn đó, mỗi học sinh cần nêu rõ được mình đã học tập được gì
từ các bài đó, ngoài ra giáo viên cần khuyến khích, động viên kịp thời đối với những
tiến bộ dù rất nhỏ đối với học sinh, đặc biệt là học sinh học yếu, điều đó sẽ giúp học
sinh thấy phấn khởi, yêu thích môn học từ đó tích cực học tập vươn lên .
-Việc cung cấp cho học sinh các từ ngữ để miêu tả ngoại hình của người cũng rất quan
trọng, cung cấp từ ngữ miêu tả thông qua việc dạy tốt các bài Luyện từ và câu dạng Mở
rộng vốn từ, các bài Tập đọc, Kể chuyện,…( vì các bài này cung cấp cho học sinh
những từ ngữ hay và những từ ngữ về thế giới xung quanh ), thông qua hướng dẫn các
em tìm tòi ở các bài văn hay, thông qua việc trao đổi, học tập lẫn nhau giữa học sinh
với học sinh, giữa học sinh với phụ huynh, đặc biệt là từ vốn từ ngữ của chính giáo viên
Việc này cần được tiến hành liên tục, thường xuyên để học sinh có vốn từ ngữ phong
phú thì mới có thể miêu tả hay được, cần giúp học sinh thấy rõ được tác dụng của việc
trau dồi kiến thức, từ đó các em sẽ tích cực, tự giác hơn trong việc trau dồi và ghi nhớ từ
ngữ .
- Tiếp theo giáo viên cần hướng dẫn và luyện tập cho các em nắm chắc các kĩ năng
sau: :
+ Kĩ năng xác định đúng yêu cầu đề bài ( Cần xác định rõ đối tượng miêu tả, hoàn cảnh,

dung khác, việc làm này không mất quá nhiều thời gian lại rất đơn giản nhưng mang lại
hiệu quả đáng kể, đặc biệt là với đối tượng học sinh yếu .

9


Ví dụ: Với đề bài : “ Em hãy viết đoạn văn miêu tả ngoại hình của một người bạn
thân của em.” Các em có thể lập cho mình một số dàn ý như sau:
*Cách 1:
- Câu Mở đoạn.
- Tả một số nét bao quát như tuổi, dáng người, trang phục...
- Tả một số bộ phận nổi bật như khuôn mặt, mái tóc, nụ cười …
- Nêu cảm xúc của em về bạn đó .
- Câu kết đoạn .
* Cách 2 :
- Câu mở đoạn.
-Tả các đặc điểm nổi bật về ngoại hình của bạn đó như dáng người, nước da, trang
phục thường mặc,đôi mắt ,nụ cười , bàn tay ... có lồng thêm cảm xúc .
- Câu kết đoạn .
Đối với bước hướng dẫn này, giáo viên cần lưu ý học sinh không nên chỉ chọn một
cách làm cho tất cả các đoạn văn để tránh tình trạng dập khuôn máy móc, cần linh hoạt
thay đổi cho phù hợp với các đề bài khác nhau, tránh theo một lối mòn khi viết văn .
+ Kĩ năng mang tính chất quyết định đó là kĩ năng chuyển kết quả quan sát thành các
câu văn, đoạn văn cụ thể theo dàn ý mà mình đã lập được. Trong quá trình này, giáo
viên cần lưu ý học sinh phải biết chọn tả được các đặc điểm ngoại hình nổi bật của
người được tả, không nhất thiết chỉ chọn tả nét đẹp mà còn phải biết chọn tả những đặc
điểm gây ấn tượng mạnh cho em hoặc những chi tiết toát lên nét đẹp về mặt tính cách
của người đó .
Ví dụ như : “ Đôi bàn tay của bà tuy gầy guộc, nhăn nheo nhưng đối với em đó
là đôi bàn tay đẹp nhất vì đôi bàn tay ấy thường ôm ấp, vỗ về em, cho em những

người xung quanh mình hơn.
11


Ví dụ : “Em rất thích vẻ đẹp của Hà. Em ước gì mình cũng có một vẻ đẹp đáng
yêu như thế.” Hoặc “Em thích nhất là mái tóc của bạn. Mái tóc dài óng ả, thường
được bím gọn gàng bằng một chiếc nơ xinh xinh trông thật duyên dáng.”
-Vấn đề về chữ viết và trình bày bài cũng góp phần làm nên thành công trong bài
làm của các em. Một đoạn văn hay nhưng trình bày không đúng cách, sai nhiều lỗi
chính tả sẽ không gây được thiện cảm với người đọc, người nghe; đôi khi còn làm
cho người đọc hiểu nhầm về ý nghĩa của câu văn, đoạn văn, ảnh hưởng đến chất
lượng bài làm. Vì vậy chúng ta cần chú ý đến việc luyện viết chính tả, luyện viết
chữ đẹp, luyện tập cách sử dụng dấu câu, cách trình bày đoạn văn cho học sinh một
cách thường xuyên trong suốt chương trình lớp học .
- Sau khi học sinh đã viết được đoạn văn miêu tả ngoại hình của một người, cần có
sự nhận xét đánh giá, rút kinh nghiệm.Việc nhận xét rút kinh nghiệm có thể tiến
hành bằng các hình thức: Giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh hoặc học
sinh tự đánh giá, nhưng điều quan trọng là học sinh phải nắm được các tiêu chí đánh
giá một cách rõ ràng. Đối với lớp tôi giảng dạy, tôi thường áp dụng hình thức cho
học sinh đánh giá nhận xét nhau theo một số tiêu chí :
*Đoạn văn của bạn viết đã đúng yêu cầu đề bài chưa ?
* Đoạn văn đó đã có đủ mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn chưa ?
* Cách viết của bạn đã nêu được những đặc điểm nổi bật, tiêu biểu về ngoại hình
của người được chọn tả hay chưa ?
* Cách viết câu, sắp xếp câu văn; cách sử dụng dấu câu đã hợp lí chưa? Cách
miêu tả của bạn có bị lặp lại quá nhiều hay không ?
* Bạn đã biết thể hiện tình cảm trong khi miêu tả chưa? Trong bài làm của bạn có
sử dụng từ ghép, từ láy và hình ảnh so sánh…hay không? Em thích nhất câu văn
(hình ảnh ) nào trong bài làm của bạn ?
Việc đưa ra tiêu chí đánh giá trên đòi hỏi học sinh phải đọc kĩ bài làm của bạn ,


13


- 28/ 28 em đã biết sắp xếp miêu tả các đặc điểm về ngoại hình của người được
chọn tả một cách hợp lí theo dàn bài mà các em đã tự xây dựng được .
- 26/ 28 em biết sử dụng từ ghép, từ láy,... trong bài làm có ít nhất một lần sử dụng
các biện pháp nghệ thuật.
Tất cả các em đều có sự tiến bộ về chữ viết và cách trình bày bài .
Như vậy các em đã có tiến bộ vượt bậc trong phân môn Tập làm văn lớp 5, góp
phần vào thành công trong việc nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt nói chung và
phân môn Tập làm văn nói riêng.
III. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Qua nghiên cứu, học hỏi và áp dụng các biện pháp để giải quyết vấn đề vào quá
trình dạy học, cộng với khảo sát kết quả thực tế đã đạt được tôi đã rút ra bài học kinh
nghiệm như sau :
- Việc xây dựng cho các em có sự yêu thích, say mê môn học là một vấn đề vô cùng
quan trọng trong dạy học, đặc biệt là đối với phân môn Tập làm văn.
- Để dạy tốt phân môn Tập làm văn, người giáo viên cần tích cực học tâp, trau dồi
sao cho mình có được vốn từ ngữ phong phú, nghiên cứu để tìm ra các cách thức làm
bài đơn giản, dễ hiểu với học sinh và mang lại hiệu quả cao .
- Để đạt được thành công trong phân môn Tập làm văn, đòi hỏi sự cố gắng nỗ lực từ
cả phía người học và người dạy. Khi tiến hành quá trình này đòi hỏi giáo viên phải có sự
kiên nhẫn, tỉ mỉ trong suốt thời gian dài thì mới có thể thu được kết quả như mong
muốn. Cần giúp học sinh hiểu được việc rèn luyện học tốt văn tả người là giúp các em
hiểu thêm, yêu thêm những người xung quanh và cũng là một trong những hành trang để
các em học tốt môn Tiếng Việt của các cấp học tiếp theo .
- Tuy nhiên giáo viên cần lưu ý: dạy văn là dạy các em cảm nhận về thế giới xung
quanh với góc nhìn khác nhau của từng cá thể, cần tôn trọng thành quả làm được của
các em mặc dù chưa được tốt, chưa được hoàn thiện. Giáo viên tránh áp đặt để các em

.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
(Ký tên, đóng dấu)

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
(Xác nhận, đánh giá, xếp loại)
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
(Ký tên, đóng dấu)

16


17