SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM LUYỆN TẬP PHẦN MỞ BÀI VĂN
MIÊU TẢ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC”
I-ĐẶT VẤN ĐỀ :
Ở tiểu học, từ lớp Bốn, học sinh bắt đầu làm quen và thực hiện một bài văn hoàn chỉnh
với đầy đủ cả 3 phần ( Mở bài – Thân bài – Kết bài ). Một bài văn, dù cho có hay đến đâu
nhưng nếu phần Mở bài không hấp dẫn, không lôi cuốn sẽ dẫn đến sự mất tập trung ở
người đọc. Vả lại, đây là một phân môn khó, nếu không khéo sẽ làm cho học sinh mất
hứng thú và sợ khi học phân môn này. Do vậy, đối với tôi, phần mở bài có một vai trò và
tầm quan trọng khá đặc biệt. Vì một mở bài gọn gàng, hấp dẫn sẽ gây được cảm tình ở
người đọc và thường báo hiệu một nội dung tốt.
II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
1. GIỚI THIỆU :
Mở bài là phần đầu tiên (vị trí của nó bao giờ cũng nằm ở phần đầu bài), là phần
trước nhất đến với người đọc, gây cho người đọc ấn tượng ban đầu về bài viết, tạo ra âm
hưởng chung cho toàn bài.
Đối với bài văn miêu tả, ngoài cách mở bài trực tiếp, sách giáo khoa lớp Bốn còn
giới thiệu thêm cho học sinh cách mở bài gián tiếp. Tuy nhiên, phần giới thiệu mở bài
(nhất là gián tiếp) ở sách giáo khoa còn mang tính chung chung. Mà học sinh chúng ta,
mới chuyển từ lớp Ba lên, còn rất bé, chưa hình dung được hết thế nào là mở bài gián tiếp
chỉ với một dẫn chứng trong sách giáo khoa (ở phần văn kể chuyện). Chúng ta cần phải
giới thiệu thêm cho các em nhiều hướng, nhiều cách cụ thể để các em có thể dần tiếp cận,
phân tích, cảm nhận và trình bày được những cách mở bài khác nhau. Trong phần này, tôi
sẽ giới thiệu, hướng dẫn thêm cho học sinh một số cách mở bài gián tiếp cụ thể như sau :
Mở bài gián tiếp : Không giới thiệu ngay vào vật định tả mà gợi mở vào đề bằng
cách đưa ra :
1. Một âm thanh
2. Một câu nói ( câu cảm, câu kể hoặc câu hỏi )
3. Một sự so sánh, lựa chọn.
4. Mẩu đối thoại

Con vỏi con voi
Có cái vòi đi trước
Hai chân trước đi trước
Hai chân sau đi sau
Đó chính là con voi rôbot bằng nhựa màu xám nhạt - món đồ chơi tôi thích nhất
trong hàng loạt đồ chơi mà tôi đã nhận được trong dịp sinh nhật vừa qua.
* Cách 6 : Gợi mở vào đề bằng một câu hát .
“Tạm biệt búp bê thân yêu, tạm biệt gấu Misa nhé ! Tạm biệt thỏ trắng xinh xinh, mai
em vào lớp Một rồi…”
Tôi rất thích bài hát này vì nó làm tôi nhớ đến Misa, chú gấu bông dễ thương mà bố
đã tặng khi tôi vào lớp Một.
* Cách 7 : Gợi mở vào đề bằng một câu đố .………………
3. CÁCH TIẾN HÀNH :
Ở tiết Tập làm văn “LUYỆN TẬP XÂY DỰNG MỞ BÀI TRONG BÀI VĂN
MIÊU TẢ ĐỒ VẬT” , ta có thể tiến hành như sau :
 Họat động 1 : Ta sẽ cho học sinh tham gia trò chơi “Ô chữ kì diệu” hoặc “Hái quả” để
thực hiện những yêu cầu nhằm làm tiền đề cho họat động sau và cũng nhằm tạo hứng
khởi cho tiết học với một số hỏi như sau :
- Giải câu đố .(Vd : “Không phải bò – Không phải trâu – Uống nước ao sâu – Lên
cày ruộng cạn” ? Hoặc : “Nhỏ như cái kẹo – Dẻo như bánh giầy - Ở đâu mực dây – Có
em là sạch.”)…v v
- Hát 1 đọan trong đó có nhắc đến 1 món đồ chơi ?
- Hãy bắt chước tiếng của 3 món đồ chơi phát ra tiếng động mà em biết ?
…….
 Họat động 2 : Thảo luận, nhận xét .
- Phát phiếu bài tập và yêu cầu hs (thảo luận nhóm 4) nhận biết sự giống và khác
nhau của 2 mở bài sau :
a. Vào ngày sinh nhật lần thứ 9, chị Hà đã tặng cho em một cây bút máy rất đẹp
b. “Reng Reng…!”
Tiếng chuông đồng hồ báo thức rung lên inh ỏi. Tôi giật mình tỉnh dậy. Ồ, đã 6 giờ rồi

b) “Reng! Reng! ”
Tiếng chuông đồng hồ báo
thức rung lên …….
MT trực tiếp
MT gián tiếp
Giới thiệu ngay đồ
vật định tả
Gợi mở vào đề bằng
cách đưa ra :
Một âm thanh
Một câu nói
Một câu đố
Một so sánh
Mẩu đối thọai
Một câu hát
4. ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ :
* Ưu điểm :
Với cách hướng dẫn chi tiết, cụ thể như trên có những ưu điểm sau :
- Đối với giáo viên : Chúng ta chỉ cần hướng dẫn kĩ cho học sinh bài đầu tiên. Và khi
học sinh đã nắm được tinh thần các cách mở bài, thì ở những dạng sau, giáo viên chúng
ta chỉ cần đưa ra những gợi ý là học sinh đã có thể làm được ngay.
- Đối với học sinh : Rất hứng thú khi đặt được một mở bài theo ý mình và có nhiều
ý tưởng mới lạ, sáng tạo đến bất ngờ.
- Với cách hướng dẫn này, ngoài dạng tả đồ vật như đã giới thiệu, học sinh còn có
thể vận dụng cho các dạng văn miêu tả khác như : miêu tả cây cối, tả loài vật (ở lớp 4), và
dạng tả người, tả cảnh (ở chương trình lớp 5).
* Hạn chế :
- Có thể sẽ mất nhiều thời gian cho bài học đầu tiên.
- Cần chú ý nếu không khéo sẽ lan man, dài dòng, không giới thiệu đúng trọng tâm của
đối tượng cần miêu tả.

Trên đây là một kinh nghiệm nhỏ cho việc thực hiện phần mở bài theo hướng phát
huy tính tích cực của học sinh để giúp các em có thêm tự tin, tạo hứng khởi cho việc học
phân môn tập làm văn. Trong quá trình viết và thực hiện vẫn còn nhiều sai sót, mong Quý
thầy cô nhiệt tình đóng góp ý kiến để việc thực hiện được thuận lợi và hiệu quả hơn ./.