Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
I.Phần mở đầu:
1. Lý do chọn đề tài.
Môn lịch sử ở tiểu học nói chung, môn lịch sử ở lớp 4 nói riêng đều nhằm
cung cấp cho học sinh thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho
tới nay. Dạy môn lịch sử là bước đầu hình thành cho học sinh các kĩ năng quan sát
sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác
nhau, biết đặt câu hỏi trong quá trình học tập, trình bày kết quả bằng lời nói, hình
vẽ, sơ đồ,… Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống. Góp phần bồi
dưỡng ở học sinh những thái độ và thói quen: ham học hỏi, tìm hiểu để biết các
kiến thức về lịch sử dân tộc Việt Nam, tôn trọng các di tích văn hóa và tìm hiểu về
lịch sử thế giới. Việc sử dụng phương pháp dạy học (PPDH) giống như đồ nghề của
người thợ mộc, chúng đều bình đẳng với nhau. Việc sử dụng chúng tùy vào mục
đích và khả năng của người dạy học và học, tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể: Đối
tượng học sinh, thiết bị dạy học và không khí học tập. Trong thực tiễn không một
giáo viên có kinh nghiệm nào lại sử dụng đơn điệu một phương pháp trong hoạt
động dạy học của mình. Nghệ thuật dạy học là nghệ thuật phối hợp các PPDH
trong một bài dạy của một giáo viên.
Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi băn khoăn suy nghĩ phải làm gì và thế
nào để các em có hứng thú học tập nhất là đối với phân môn lịch sử. Chính vì vậy
tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp thiết thực và hữu hiệu để tăng cường
tích cực hóa học tập của học sinh, giúp các em nắm vững kiến thức môn này. Hình
thành nhân cách cho mỗi học sinh hiểu và yêu thương, kính trọng, tôn vinh các anh
hùng dân tộc, yếu quý tôn trọng các chiến công hiểm hách hào hùng của ông của
ông cha ta, các di tích lịch sử lừng danh thế giới, từ đó tăng lòng yêu quê hương đất
nước, tinh thần xây dựng và ý thức bảo vệ tổ quốc Việt Nam. Đó cũng chính là lí
do thúc đẩy tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài:

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

1

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

2


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
- Mỗi chúng ta sinh ra và lớn lên trên đất nước Việt Nam. Mỗi người đều
mang trong mình dòng máu Lạc Hồng, chúng ta đều là con một mẹ, sống chung
một mái nhà nước Việt. Vậy tại sao con em chúng ta không hiểu biết gì về lịch sử
nước ta. Không biết không hiểu sao yêu mến được? Tất cả phải làm sao cho các
em biết – hiểu – yêu mến – tự hào về lịch sử dân tộc. Trách nhiệm nặng nề vẻ
vang này là của mỗi giáo viên. Người giáo viên là người lãnh sứ mệnh cao cả đó.
Là cầu nối để đưa các em đến gần hơn với trang lịch sử hào hùng của ông cha ta.
Nhưng làm được điều đó trước hết người giáo viên phải có kiến thức, am hiểu lịch
sử dân tộc và bản thân người giáo viên đã yêu mến- tự hào thì mới thực sự làm
tròn trách nhiệm vẻ vang đó.
-Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay, theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy
học, trong đó người giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tích cực
chủ động nắm tri thức, tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và trách nhiệm.
Người giáo viên đảm nhận vai trò xây dựng kế hoạch, hướng dẫn hoạt động và hợp
tác. Người học được người dạy theo sát giúp đỡ trong quá trình học nên tích cực tự
giác và thể hiện sự năng động trong hoạt động học tập, kết quả cuối cùng là học
sinh đã tiếp thu được nguồn tri thức mới. Bằng sự khám phá của bản thân với sự
định hướng, giúp đỡ của giáo viên. Tự mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảm
nhận được sự hứng thú say mê và yêu mến môn học.
2.Thực trạng.
Thuận lợi:
- Lãnh đạo nhà trường luôn chú trọng, quan tâm đến việc giáo dục học sinh.
- Hiện nay các nguồn thông tin từ sách báo,truyền hình truyền thanh khá
phong phú.

Phụ huynh học sinh:
- Một số phụ huynh học sinh khoán trắng cho trường, chưa tạo điều kiện cho
con em tham gia các phong trào sợ con em mệt vất vả.
Phân tích đánh giá các vấn đề thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
- Trong những năm học qua, bên cạnh việc đổi mới cách thức đánh giá học
sinh cũng như yêu cầu thay đổi hình thức, phương pháp dạy học phù hợp thì
toàn xã hội cũng rất coi trọng việc dạy học môn lịch sử. Bởi qua việc học phân

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

4


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
môn này sẽ góp phần thúc đẩy và khơi dậy trong các em lòng tự tôn và tự hào
dân tộc.
- Giúp các em biết yêu các truyền thống dựng nước và giữ nước của ông cha
ta.Từ đó xây dựng cho các em lòng yêu nước và ý thức giữ nước.
- Trong những năm học qua, với mục tiêu là tìm hiểu nguyên nhân vì sao học
sinh chưa đam mê môn Lịch sử và tìm ra hướng giải quyết cho vấn đề này. Học
hỏi được những cái hay cũng như thay đổi nhìn nhận khách quan sát thực hơn
nên tôi đã mạnh dạn đưa ra những thay đổi về cách thức và biện pháp như trong
đề tài.
3. Nội dung và hình thức của giải pháp:
a. Mục tiêu của giải pháp.
- Dạy học môn lịch sử lớp 4 cũng như việc tiếp thu một cách tích cực của
học sinh khi học môn lịch sử là một nhiệm vụ có vai trò quan trọng trong việc
giúp các em hoàn thành tốt môn học, nắm được các nội dung bài học phân môn,
yêu thích môn học. Từ đó nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử lớp 4.
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp.

Hoặc bài: “ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân”.
Để biết được tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất, các em đọc thầm
kênh chữ nhỏ nắm chắc nội dung kênh chữ sau đó trả lời câu hỏi:
Sau khi Ngô Quyền mất tình hình nước ta như thế nào? (Sau khi Ngô Quyền
mất triều đình lục đục, tranh nhau ngai vàng…).
Hay bài: “ Khởi nghĩa Hai Bà Trưng( năm 40)”. Giúp học sinh ghi nhớ
nguyên nhân Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa. Giáo viên đọc cho học sinh nghe
một số câu thơ:
“ Giận thay Tô Định bạo tàn.
Nay ta dấy nghĩa diệt loài sói lang!
Một xin rửa sạch nước thù.
Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng.
Ba kẻo oan ức lòng chồng.
Bốn xin vẻn vẹn sở công lệnh này”.
Và bài: “ Thành thị ở thế kỉ XVI – XVII”.

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

6


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
Để các em mô tả đúng ba thành thị lớn của nước ta thế kỉ XVI – XVII. Tôi
đưa ra bài tập như sau:
Đặc điểm

Dân cư

Quy mô thành thị


mặt hàng như áo,
Có

nhiều

tơ lụa,…
dân Có hơn 2000 nóc Là nơi buôn bán

nước ngoài như nhà
Phố Hiến

Hội An

của

người tấp nập.

Trung Quốc, Hà nước khác đến ở.
Lan, Anh, Pháp.
Là
dân
địa Phố cảng đẹp và Thương

nhân

phương và các lớn

quốc

nhất

quan sát, chỉ, mô tả, kể những sự kiện lịch sử trên bản đồ, lươc đồ. Vì vậy, một
số bài có bản đồ, lược đồ, giáo viên cần sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, dễ cho học
sinh quan sát. Phóng to để hấp dẫn, thu hút sự chú ý, giúp các em có ấn tượng
sâu sắc và không bị lãng quên khi học xong.
Giáo viên chuẩn bị một hệ thống câu hỏi phù hợp, vừa sức, giúp các em phát
huy kĩ năng nói, khả năng diễn đạt khi kể hoặc trình bày, diễn biến theo bản đồ
hoặc lược đồ.
Ví dụ bài: “ Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất
( năm 981)”. Để học sinh trình bày được diễn biến cuộc kháng chiến, tôi xây
dựng câu hỏi như sau:
1. Quân Tống xâm lược nước ta vào thời gian nào?
2. Chúng tiến quân vào nước ta theo mấy đường, là những đường nào?
3. Lê Hoàn chia quân thành mấy cánh và đóng quân ở những đâu để đánh
giặc?
4. Kể lại trận đánh lớn giữa quân ta và quân Tống?
5. Kết quả của cuộc kháng chiến như thế nào?
Các bước tiến hành:
- Bước 1: Yêu cầu học sinh đọc kênh chữ SGK, quan sát lược đồ, thảo luận
nhóm đôi trả lời các câu hỏi.
- Bước 2: Yêu cầu trình bày các câu hỏi: 1 em nêu câu hỏi, 1 em trả lời, vừa
trình bày vừa chỉ lược đồ, nhóm khác nhận xét.

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

8


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4

Hình 2: Lược đồ khu vực cuộc kháng chiến chống quân Tống ( năm 981).

Vừa trình bày vừa chỉ lược đồ, giúp các em hứng thú trong học tập.
Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

10


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
* Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong kĩ năng quan sát và phân
tích qua tranh ảnh( làm bài tập trắc nghiệm). Để hiểu và nhớ thời gian lịch sử,
sự kiện và nhân vật lịch sử.
Các bài lịch sử lớp 4 đa số bài nào cũng có kênh hình minh họa giúp học
sinh hình dung rõ hơn các sự kiện lịch sử của từng giai đoạn lịch sử. Giáo viên
nắm vững kiến thức lịch sử để qua các hình ảnh giới thiệu cho học sinh. Các em
bằng cặp mắt quan sát, óc phân tích của mình, các em sẽ mô tả, trình bày, nêu
nội dung tranh, làm bài tâp,… Từ đó giúp các em ghi nhớ sâu sắc những hình
ảnh của lịch sử để lại.
Ví dụ bài: “Trịnh – Nguyễn phân tranh”. Các em quan sát lược đồ để biết
được địa phận Bắc Triều – Nam Triều và Đàng Trong, Đàng ngoài, sông Gianh
là nơi chia cắt đất nước ( thế kỉ XVI ).

Lược đồ địa phận Bắc triều – Nam triều và Đàng Trong, Đàng Ngoài.
Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

11


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
Bài : “ Quang Trung đại phá quân Thanh ( năm 1789 )”. Yêu cầu dựa vào
lược hình 1 hãy kể lại trận Ngọc Hồi, Đống Đa.


Tôi tến hành theo các bước sau:

B
1. Đinh Bộ Lĩnh.
2. Lý Thường Kiệt.
3. Ngô Quyền.
4. Lý Thái Tổ.

- Bước 1: Yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã học, thảo luận nhóm đôi, nối
mỗi sự kiện ở cột A với tên một nhân vật lịch sử ở cột B.
- Bước 2: Yêu cầu các nhóm trình bày từng ý, nhóm khác nhận xét.
- Bước 3: Nhận xét, tuyên dương chung.
Với cách làm này giúp học sinh nhớ lâu những sự kiện lịch sử nối liền với
những nhân vật lịch sử tiêu biểu.
* Phát huy tính tích cực hóa của học sinh qua các hình thức tự học tập và
đánh giá.
Muốn học sinh nhớ lâu và không bị sai lệch thời gian, nhân vật, sự kiện lịch
sử thì giáo viên phải tổ chức nhiều hình thức học tập, các hình thức vừa mang
tính khoa học, mềm dẻo, vừa mang tính thực tế sâu sắc. Phối hợp các hình thức
khác nhau để gây hứng thú cho học sinh trong giờ học. Phát huy tính độc lập
suy nghĩ, sáng tạo, mạnh dạn trình bày ý kiến riêng hăng hái và biết bảo vệ ý
kiến của mình đồng thời biết lắng nghe ý kiến của người khác, chia sẻ, hợp tác
công việc với bạn.
Ví dụ bài: “ Nước ta cuối thời Trần”.
Câu hỏi giữa bài: Tình hình nước ta cuối thời Trần như thế nào?
Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

14




15


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
Cách học này khuyến khích các em giải thích lí do tại sao chưa đúng, giúp
học sinh tự tìm ra kiến thức, ghi nhớ kiến thức đã học.
Khi dạy bài: “ Nhà Lý dời đô ra Thăng Long”.
Câu hỏi ở giữa bài: Vua Lý Thái Tổ suy nghĩ như thế nào mà quyết định dời đô
về thành Đại La.
Giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi như sau:
Điền từ thích hợp ( dân cư không khổ; ở trung tâm đất nước; cuộc sống ấm
no; từ miền núi chật hẹp) vào chỗ trống để hoàn chỉnh đoạn văn nói về suy nghĩ
của vua Lý Thái Tổ khi quyết định dời đô về thành Đại La.
Vua thấy đây là vùng đất………(1) đất rộng lại bằng phẳng……………(2)
vì ngập lụt, muôn vật phong phú tốt tươi. Càng nghĩ, vua càng tin rằng muốn
cho con cháu đời sau xây dựng được………………………(3) thì phải dời
đô…………….(4) Hoa Lư về vùng đất đồng bằng rộng lớn màu mỡ này.
Các bước tiến hành:
- Bước 1: Yêu cầu học sinh đọc kênh chữ SGK, thảo luận nhóm đôi suy nghĩ
tìm từ thích hợp điền vào chỗ…sao cho phù hợp.
- Bước 2: Yêu cầu trình bày các ý, các em khác nhận xét.
- Bước 3: Nhận xét, tuyên dương nhóm làm đúng.
Cách học này tạo ra cho các em ý thức học tập tích cực.
Hoặc bài: “ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân”.
Để học sinh trả lời đúng cấu hỏi giữa bài và ghi nhớ những việc Đinh Bộ
Lĩnh đã làm được. Tôi xây dựng câu hỏi như sau:
- Những việc Đinh Bộ Lĩnh đã làm được là:
a. Thống nhất giang sơn lên ngồi Hoàng Đế.
b. Chấm dứt thời kì đô hộ phong kiến phương Bắc, mở đầu cho thời kì độc

Khi dạy các tiết giáo dục ngoài giờ lên lớp tôi kể cho các em nghe về nữ anh
hùng Phan Thị Ràng( Chị Sứ); các bà mẹ Việt Nam anh hùng của quê hương
Hòn Đất, và nếu có điều kiện tổ chức cho các em tham quan, được chứng kiến
tận mắt các di tích lịch sử Hòn Đất, hang huyện ủy, mộ chị Sứ, đền thờ Nguyễn
Trung Trực,… Có thể tổ chức cho các em kể chuyện về Bác Hồ hoặc một nhân

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

17


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
vật lịch sử mà em biết hoặc thuật lại một sự kiện lịch sử mà em thích nhất trong
chương trình lịch sử lớp 4 đã học.
Vào các ngày lễ lớn khi thông báo cho các em nghỉ học, giáo viên tổ chức
cho các em trao đổi về ý nghĩa ngày lễ đó giúp các em hiểu được: Đó là ngày
gì? Có ý nghĩa như thế nào? Các em cần tỏ thái độ như thế nào? Phải làm gì để
xứng đáng với những công hiến của người đi trước?
Ví dụ: Ngày 2 tháng 9 hàng năm là ngày Quốc khánh: Kỉ niệm ngày mà Bác
Hồ đọc bản tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa
(2/9/1945). Giáo viên đọc cho học sinh nghe một số câu thơ:
“ Hôm nay sáng mồng 2 tháng 9.
Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình….”
Hoặc ngày 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm là ngày giỗ tổ Hùng Vương ( nhân
dân tổ chức hội đền Hùng ở Huy Chương, Lâm Thao, Phú Thọ). Giáo viên đọc
cho học sinh nghe một số câu thơ:
“ Dù ai đi ngược về xuôi.
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba.
Dù ai buôn bán gần xa.
Nhớ ngày giỗ Tổ tháng ba mồng mười”.

TS
%
TS
%
TS
%
Đầu năm
18
0
0
0
0
8
44,4
10
55,5
Cuối học kì I
18
2
11,1
3
16,6
10
55,5
3
16,6
Cuối năm học
18
4
22,2

nói chung, nghành giáo dục nói riêng đòi hỏi chúng ta không ngừng học tập,
vươn lên nâng cao tri thức để xứng đáng với sứ mệnh cao cả “ trồng người” của
đất nước mai sau.
Bản thân tôi thấy lòng phấn khởi vì mình đã góp một phần nhỏ khơi dậy lòng
yêu nước, tính tự hào dân tộc đối với thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất
nước. Các em hiểu biết sâu sắc về truyền thống cách mạng, các em ghi nhớ về
sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử và đặt ra cho mình trách nhiệm với tổ quốc Việt
Nam thân yêu.
2.Kiến nghị:
Đối với nhà trường:
Cần trang bị đầy đủ hơn nữa các bộ tranh ảnh lịch sử, sách tham khảo lịch sử
cho giáo viên, các loại băng hình, tư liệu về các chiến dịch.
Đối với Phòng giáo dục:
Nên tổ chức giao lưu học sinh giỏi môn lịch sử vì đây là môn học giúp học
sinh “ Tìm về cội nguồn dân tộc”.
Trên đây là một vài kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong nhiều năm
giảng dạy môn lịch sử lớp 4, phần nào đã đáp ứng được yêu cầu của bộ môn Tự
nhiên xã hội nói chung và phân môn lịch sử nói riêng. Đây là những cách làm
mà tôi đã thực hiện và mang lại hiệu quả thiết thực. Tuy nhiên khi viết thành đề
tài sẽ không tránh khỏi thiếu sót, kính mong hội đồng khoa học các cấp góp ý để
đề tài của tôi được hoàn chỉnh hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Ea na, ngày 06 tháng 03 năm 2017
Giáo viên thực hiện
Nguyễn Thế Nghiệp

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

20



Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

22


Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4
MỤC LỤC
I. Phần mở đầu:
1. Lí do chọn đề tài.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
3. Đối tượng nghiên cứu.
4. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu.
5. Phương pháp nghiên cứu.
II. Phần nội dung:
1.Cơ sở lí luận.
2. Thực trạng.
3. Nội dung và hình thức giải pháp.
a) Mục tiêu giải pháp và biện pháp.
b) Nội dung và cách thực hiện giải pháp.
c) Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp.
d) Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu.
III. Phần kết luận, kiến nghị:
1. Kết luận.
2. Kiến nghị.
Tài liệu tham khảo.

Người thực hiện: Nguyễn Thế Nghiệp

TRANG