CHUYÊN ĐỀ:
KHUYNH HƯỚNG CỨU NƯỚC Ở VIỆT
NAM TỪ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN NHỮNG
NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX
(3 tiết)


A.NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
Thực dân pháp xâm lược Việt Nam. Các phong trào yêu
nước, chống xâm lược ở diễn ra mạnh mẽ, với nhiều khuynh
hướng chính trị khác nhau. Song những phong trào đó cuối
cùng đều bị thất bại, nhưng thể hiện tinh thần yêu nước của
nhân dân ta và để lại nhiều bài học quý báu cho CM VN.
I. KHUYNH HƯỚNG CỨU NƯỚC THEO TƯ TƯỞNG
PHONG KIẾN.
1. Phong trào Cần Vương.
Sau khi ký hiệp ước bất bình đẳng, phe chủ chiến do
vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết tấn công thực dân
Pháp nhưng thất bại. Tôn thất thuyết đưa vua Hàm Nghi
chạy ra QuảngTrị xuống chiếu Cần Vương phát động
phong trào kháng chiến chống Pháp.


Hưởng ứng chiếu Cần Vương nhiều cuộc khởi nghĩa đã nổ ra
như khởi nghĩa Ba Đình, khởi nghĩa Hương Khê... Phong trào
tiêu biểu cho tinh thần đấu tranh của quan quân triều Nguyễn
chống thực dân Pháp.
2. Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào Cần Vương.
Khởi nghĩa Bãi Sậy, khởi nghĩa Ba Đình, khởi nghĩa Hương Khê.
3. Kết quả
Thực dân Pháp ra sức càn quét, truy lùng nghĩa quân, sau đó

B. TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
I. MỤC TIÊU
Sau khi học xong chuyên đề học sinh cần có

1. Kiến thức
- Trình bày được nguyên nhân bùng nổ phong trào Cần Vương.
- Biết được diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy, Ba Đình,
Hương Khê.
- Đánh giá chiếu Cần Vương và ý nghĩa của phong trào.
- Trình bày được bối cảnh và chủ trương cứu nước của Phan Bội Châu
và Phan Châu Trinh.
- So sánh và nhận định chủ trương cứu nước của Phan Bội Châu và
Phan Châu Trinh.


B. TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
2. Kỹ năng
- Phát triển kỹ năng khai thác tranh ảnh, tư liệu lịch sử
- Phát triển kỹ năng phân tích, so sánh, đối chiếu các sự kiện lịch sử
3. Thái độ
-

Lên án những tội ác của thực dân Pháp.

- Biết trân trọng những anh hùng, chí sĩ đã chiến đấu, hi sinh vì độc lập
dân tộc.
- Nhận thức được vai trò của nhân dân trong cuộc đấu tranh chống Pháp
cuối thế kỉ XIX đến những năm đầu thế kỉ XX



2. Học sinh
-

Tìm hiểu nội dung chuyên đề

-

Tư liệu liên quan


III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
1. Giới thiệu của giáo viên.
Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược Việt nam phong trào
đấu tranh diễn ra mạnh mẽ, tiêu biểu là phong trào Cần Vương,
phong trào của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh. Chúng ta cùng
tìm hiểu chuyên đề này để hiểu rõ những nét cơ bản nhất của
khuynh hướng cứu nước cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.

2. Tổ chức hoạt động học tập
Hoạt động 1: Tìm hiểu phong trào Cần Vương
* Hoạt động/ Nhóm- toàn lớp: Tìm hiểu nguyên nhân bùng nổ phong
trào Cần Vương
a. Yêu cầu: Giáo viên giới thiệu sơ lược bối cảnh Việt Nam cuối thế kỉ
XIX, phong trào đấu tranh diễn ra khắp cả nước…


2. Tổ chức hoạt động học tập
- Chia nhóm: Nghiên cứu tư liệu lịch sử, chiếu Cần Vương
để làm rõ các vấn đề sau:
1. Vì sao vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương?

thiệu về Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh cùng với
khuynh hướng cứu nước của họ.
- Nhóm 1: Phan Bội Châu
- Nhóm 2: Phan Châu Trinh
b. Học sinh thực hiện nhiệm vụ và báo cáo kết quả học tập
trước lớp, giáo viên nhận xét đánh giá, bổ sung kiến thức.


* Giáo viên đặt câu hỏi:
- Hoàn cảnh lịch sử tác động đến khuynh hướng cứu nước của
Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh.
- So sánh chủ trương cứu nước của Phan Bội Châu và Phan
Châu Trinh
- Nguyên nhân dẫn đến thất bại của phong trào.
- Bài học kinh nghiệm cho cách mạng Việt Nam.


3. Củng cố bài học.
-

Khái quát khuynh hướng cứu nước theo tư tưởng phong kiến

-

Khái quát khuynh hướng cứu nước của PBC, PCT (dân chủ tư sản).

4. Bài tập về nhà:
Yêu cầu học sinh tìm hiểu tên một số địa danh/ trường học,
đường phố nơi em sinh sống gắn với phong trào yêu nước chống
Pháp cuối thể kỉ XIX đầu thế kỉ XX.

tưởng
Vương.
trào Cần tiêu biểu
tên đường/ trường/
phong
nhất trong phố nơi em sinh
-Nêu được tên Vương
kiến
các cuộc khởi bùng nổ. phong trào sống, học tập là lãnh
Cần Vương. đạo của phong trào
nghĩa và lãnh
đạo của các
Cần Vương.
cuộc khởi
nghĩa.


Nội dung

Nhận biết

Thông
hiểu

Vận dụng
thấp

Vận dụng cao

Khuynh

nước của
Phan Bội
châu và
Phan Châu
Trinh.

- Đánh giá được
chủ trương cứu
nước của Phan Bội
Châu và Phan Châu
Trinh.
- Rút ra được yêu
cầu đặt ra với lịch
sử dân tộc.


3. Hệ thống các câu hỏi đánh giá theo các mức mô tả.
Câu 1. Tại sao phong trào Cần Vương bùng nổ?
Câu 2. Trình bày các giai đoạn phát triển của phong trào
Cần Vương. Nêu tên và lãnh đạo của các cuộc khởi nghĩa
tiêu biểu trong phong trào Cần Vương.
Câu 3. Chứng minh được cuộc khởi nghĩa Hương Khê tiêu biểu
nhất trong phong trào Cần Vương.
Câu 4. Nhận xét tính chất, ý nghĩa của phong trào Cần Vương.
Câu 5. Giới thiệu tên đường, tên trường, tên phố nơi em sinh
sống, học tập là lãnh đạo của phong trào Cần Vương.


3. Hệ thống các câu hỏi đánh giá theo các mức mô tả.
Câu 6. Trình bày những hoạt động yêu nước của Phan

quan khanh sĩ không kể lớn nhỏ, tất không bỏ trẫm, kẻ trí hiến mưu, người dũng hiến sức, kẻ giàu
bỏ của ra giúp quân nhu, đồng bào đồng trạch chẳng từ gian hiểm, như thế mới phải chứ? Cứu
nguy chống đỡ, mở chỗ nguy khốn, giúp nơi bức bách đều không tiếc gì tâm lực, ngõ hầu lòng trời
giúp thuận, chuyển loạn thành trị, chuyển nguy thành yên, thu lại được bờ cõi chính là cơ hội này,
phúc của tôn xã tức là phúc của thần dân, cùng lo với nhau thì cùng nghỉ với nhau, há chẳng phải
tốt lắm ư? Bằng lòng sợ chết nặng hơn lòng yêu vua, nghĩ lo cho nhà hơn lo cho nước, làm quan
thì mượn cớ tránh xa, đi lính thì đào ngũ trốn lẩn, người dân không biết trọng nghĩa cứu gấp việc
công, kẻ sĩ thì cam bỏ chỗ sáng đi theo vào nơi tối, ví không phải sống thừa ở trên đời thì áo mũ
mà là ngựa trâu, ai lỡ làm như thế? Thưởng cũng hậu mà phạt cũng nặng, triều đình sẽ có phép tắc
hẳn hoi, chớ để sau này phải hối! Phải nghiêm sợ mà tuân theo!
(Theo: Thơ văn Nguyễn Quang Bích)




Lược đồ khởi nghĩa Bãi Sậy

Lược đồ căn cứ Ba Đình