vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
Lời nhà xuất bản
Chúng ta đang sống những năm cuối của thế
kỷ XX, và ở vào thời điểm này, trong sự nhìn lại
bức tranh toàn cảnh gần một trăm năm qua,
chúng tôi những ngời làm sách, ý thức đợc đã có
thể bớc đầu thực hiện việc lập bảng biên niên các
sự kiện chính yếu và tổng kê danh sách các nhân
tài - những con ngời bằng lao động sáng tạo đã
có những đóng góp quan trọng vào quá trình phát
triển của lịch sử dân tộc, đất nớc.
Nhân tài bao giờ cũng là sản phẩm của thời
đại, nhng những cống hiến của họ lại không hề
bị thời gian lớt qua để rơi vào quên lãng. Họ,
trong từng vị trí, có thể là những nhà lãnh đạo
kiệt xuất bằng những hoạt động sáng tạo đã góp
phần tạo nên những chuyển động quan trọng của
đời sống dân tộc; Họ, có thể là các nhà hoạt động
khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, các văn nghệ
sĩ trội bật lên với những phát kiến, sáng tạo độc
đáo có ý nghĩa đối với sự phát triển của ngành;
Họ, trong tình yêu bền chặt với đất nớc, bằng lao
động nghiêm túc, nhiệt thành, đã có những tác
động sâu sắc đến đời sống vật chất và làm phong
phú đời sống tinh thần chúng ta, và nhiều ngời
trong số họ không chỉ toả ảnh hởng trong phạm
vi chuyên môn hẹp, và uy tính không chỉ khuôn
trong biên giới quốc gia. Họ là tinh hoa, là niềm
tự hào dân tộc, là tài sản quốc gia, là mẫu hình
lý tởng gia nhập vào ký ức cộng đồng, mang sức
lôi cuốn, quyến rũ của cái đẹp đối với nhiều thế

thông tin. Mặt khác, cũng do nhiều khó khăn mà
trình tự giới thiệu các chân dung cũng mang
tính ngẫu nhiên, phụ thuộc vào kết quả su tầm,
biên soạn mà chúng tôi nhận đợc, chứ không
theo sự sắp đặt chủ quan nào.
Nhà xuất bản cố gắng tập hợp và lần lợt xuất
bản các tập sách này với tên gọi chung là
"Những ngời lao động sáng tạo của thể kỷ".
Hy vọng rằng, các tập sách này ra đời sẽ có
ích đối với bạn đọc.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách và mong đ-
ợc bạn đọc góp ý kiến.
Hà Nội, tháng 4 năm 1999
Nhà xuất bản lao động
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
Vũ Đình Cự
Chất xám của một chiến công
Đông Hoa
hiến dịch xuân-hè 1972 bắt đầu. Lần
đầu tiên xe tăng hạng nặng của ta cùng
một lúc xuất kích ở Quảng Trị, Tây Nguyên và
Nam Bộ. Pháo lớn dồn dập n mỗi ngày hàngã
vạn, hàng chục quả vào Dốc Miếu-Cồn Tiên, Đắc
Tô-Tân Cảnh, Lộc Ninh - An Lộc. Chiến lợc "Việt
Nam hoá" có cơ bịp há sản! Ních Xơn phát
khùng...
Tháng 4/1972, ngài Tổng thống Mỹ đơng
nhiệm ra lệnh ném bom miền Bắc Việt Nam.
Khác với lối đánh của Gôn-xơn, vị tổng thống Mỹ
tiền nhiệm, là "leo thang" từng nấc một, vừa

điện. Tàu ta đi mở luồng chở than, bị trúng thuỷ
lôi, vỡ tung buồng lái, vỏ tàu móp dúm dó. Trong
khi đó, ở bến Cửa Ông, than chất cao nh núi,
không có tàu vào ăn. Đờng biển, đờng sông bị
phong toả, đờng bộ bị đánh phá suốt ngày đêm,
nội thành Hải Phòng trở thành một hòn đảo chơ
vơ rộng sáu kilomét vuông. Mỗi ngày 30 vạn dân
ở "hòn đảo" ấy cần 150 tấn gạo, nhng các tàu chở
gạo viện trợ không cập bờ đợc. Giữ lúc đó, 26 tàu
nớc ngoài mắc kẹt tại cảng. Hầu hết các thuỷ thủ
đều lên máy bay trở về nớc, chỉ còn một số rất ít
ở lại trông coi tàu. Những con tàu viễn dơng đã
từng vợt qua bao nhiêu biển thẳm và đại dơng,
thế mà nay đành chịu nằm im không cựa quậy
bốt buộc dây, chẳng khác nào những vách đá
ngầm, mặc cho hàu hà đến bám. Sáng sáng, con
thuyền nan tiêu từ
(1)
của ta chở rau tơi, nớc ngọt
ra tiếp tế cho mấy chiếc tàu neo lại ngoài xa, bên
phao đèn...
(
1) Không có vật liệu sắt từ có thể làm thuỷ lôi nổ.
Nichxơn những tởng đối phơng của ông ta,
bị"bóp nghẹt cổ họng", sẽ kiệt sức dần vì thiếu
gạo, thiếu xăng, thiếu vũ khí....
*
* *
Việc đầu tiên của tổ GK1
(1)

Thợng Lý, một khu đông dân, bị trúng bom trải
thảm tan hoang.
Xe chạy thẳng đến số nhà 13 Võ Thị Sáu, cơ
quan Cục Vận tải Đờng biển . Ngay trong những
năm chiến tranh phá hoại của Giônxơn, đây vẫn
là nơi chăng đèn màu, treo cờ tín hiệu, đón đa
thuỷ thủ vào ra nhộn nhịp. Nhng hôm nay, cảnh
tợng khác hẳn. Ngôi nhà hai tầng sập một mảng.
Giữa sân gạch vỡ, ngói vụn ngổn ngang.
- Cơ quan chúng tôi vừa bị bom lúc chiều-Anh
cán bộ ra đón thanh minh. Nếu các anh xuống
sớm hơn một chút, thế nào chúng tôi cũng mời
các anh sang nghỉ bên nhà khách uỷ ban, chứ
bây giờ thì...xin các anh nghỉ tạm...
Anh vừa nói vừa bấm đèn pin, dẫn khách qua
phía bên đờng, vào khu nhà tập thể của cơ quan,
đi lên một căn phòng trống trải trên gác hai. Sàn
nhà, giát giờng phủ đầy bụi đất và mảnh kính
vỡ.
- Hễ có báo động, xin các anh cứ ra hớng này!
- Anh rọi một luồng sáng vào cái cửa hẩm đá xây
ở góc vờn. Mấy hôm trớc, anh Nghinh, kỹ s Cục
chúng tôi, chạy ra hầm chỉ muộn một phút, đ hiã
sinh...
- Cóp hải anh Lê Nghinh, kỹ s điện tàu thuỷ?
- Đúng đấy. Anh có quen anh Nghinh ? Anh
Nghinh ngời khu V tập kết ấy mà. ..
Cạnh căn phòng có một chỗ ống dẫn vỡ, nớc
ồng ộc trào ra. Anh Cự rút khăn mặt dấp nớc,
lau qua bụi đờng xa, rồi mở ba lô lấy ra tấm bạt

bản hẳn hoi, nên kết quả ít, thơng vong nhiều.
Các anh Bách khoa hiểu sâu khoa học, mong các
anh giúp chúng tôi nghiên cứu chế tạo các loại
khí tài rà phá có hiệu quả hơn, đỡ tổn thất hơn.
Hớng nghiên cứu đ rõ.ã
Buổi chiều, các anh trong tổ GK1 ra thăm
cảng. Phòng làm việc của giám đốc cảng chỉ còn
trơ cái nền. Những d y nhà kho bị tốc mái, trơã
khung sắt. Cầu tàu h hại nặng, Xa xa, dờng nh
để giết thì giờ, một thuỷ thủ ngời Âu đứng trên
tầng boong cao chót vót, bẻ vụn những miếng
bánh quy tung lên cho hải âu. ở chiếc tàu bên
cạnh, mấy thuỷ thủ trông coi tàu cho nớc vào
một số gian hầm trớc mũi, khiến phía mũi tàu
chìm hẳn xuống, còn phía lái thì nổi hẳn lên để
tiện cạo hàu hà bám đầy chân vịt. Loài sinh vật
này a bám vào rồi phát triển rất nhanh trên
những vật không di động... ... Nửa tháng sau. Tổ
GK1 trở lại Hải Phòng. Anh Thái Phong ở cảng
đ "bắt sống" đã ợc thuỷ lôi chiến lợc của Mỹ! Đó là
một ngời to khoẻ, một "con gấu biển" đúng thế,
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
thời bình làm đội trởng đội trục vớt chuyên lo
chuyên kích kéo tàu chìm, thời chiến kiêm luôn
cả việc rà quét thuỷ lôi. "Bắt sống" MK52 - Loại
thuỷ lôi khổng lồ đủ sức đánh chìm tàu mời vạn
tấn-Trong khi cha nắm đợc cơ cấu, tính năng của
nó, là một việc làm cực kỳ nguy hiểm. Nhng nếu
thiếu những con ngời cảm tử nh anh Thái Phong,
thì thử hỏi các nhà Khoa học và kỹ s ta làm sao

chiều có đợc không?
Trên màn hiện sóng của máy dao động ký,
hiện lên những đờng loằng ngoằng màu lục chói.
Anh Cự không lúc nào rời đợc cặp kính trắng -
anh bị cận thị nặng. Đứng cạnh anh Cự, tiến sĩ,
Nguyễn Bính luôn tay phe phẩy cái quạt nan.
Những chấm sáng nhảy lên nhảy xuống loá cả
mắt...
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
Tại sao ngay sau khi ra lệnh thả thuỷ lôi
phong toả vùng biển nớc ta. Nichxơn lại tuyên bố
rằng, trong vòng 72 tiếng đồng hồ, các tàu nớc
ngoài vẫn "có thể an toàn rời khỏi các bến cảng
Bắc Việt Nam" vì thuỷ lôi cha hoạt động ? Tại
sao có những đoạn luồng tàu ta đ chạy qua chạyã
lại nhiều lần mà vẫn không sao cả, thế rồi bỗng
một hôm tàu bị nổ tung buồng lái? Tai sao có
những chỗ tàu phá lôi rà đi quét lại, từ ngày này
qua ngày khác, chẳng thấy nổ niếc gì, nhng khi
vừa dắt tàu chở hàng lớt qua là bị nổ ngay?...
Để có thể trả lời bao nhiêu câu "tại sao" đó,
cần phải "hỏi cung" kỹ hơn cái tên "tù binh...
không biết nói" kia! Anh Cự cố thuyết phục anh
Thái Phong vui lòng cho tổ GK1 đa "thằng"
MK52-mà anh đ phải gần nhã đánh đổi cả tính
mạng của mình mới "bắt sống" đợc _ về Hà Nội.
Chả là vì chỉ ở thu đô mới có nhiều phòng thí
nghiệm hiện đại.
***
Vũ Đình Cự thuộc thế hệ những nhà khoa học

Anh nhận thấy trong mấy năm ngắn ngủi học
đại học, anh chỉ mới kịp lớt qua các kiến thức,
chẳng khác nào "nhai gạo sống" cho đỡ đói lòng.
Ra đời, nếu không chịu khó nghiền ngẫm lại và
đào sâu thêm, thì rồi chẳng bao lâu mớ hiểu biết
ít ỏi và hời hợt của mình sẽ rơi rụng hết.
Căn phòng của anh rộng khoảng mời mét
vuông ở cạnh cầu thang nhà A trong khu Bách
khoa. Trong phòng kê một tấm bảng lớn và một
giá sách bên chiếc bàn con. Cuốn sách, cây bút,
viên phấn- đó là những ngời bạn của anh. Kê ra,
anh còn có một "ngời bạn" khác nữa: phòng thí
nghiệm. Ngày chủ nhật, anh cũng xin phép nhà
trờng ở lại cùng với "ngời bạn" này. "Nếu nh nhìn
lên căn gác nhỏ đầu cầu thang nhà A mà không
thấy ánh thì tức là anh Cự đang ở phòng thí
nghiệm". Bạn bè anh Cự thờng mách mỏ mấy cô
gái trẻ muốn tìm gặp anh Cự nh vậy đấy!
Anh đọc rất nhiều, lần mò tìm hớng nghiên
cứu cho cả cuộc đời khoa học của mình. Lúc bấy
giờ Giáo s Tạ Quang Bửu là hiệu trởng trờng
anh. Hết sức trân trọng những tài năng trẻ. Giáo
s gợi ý cho Vũ Đình Cự đi vào một ngành vật lý
có nhiều triển vọng ứng dụng: ngành vật lý chất
rắn. Chọn đợc hớng đi, anh cảm thấy đỡ lạc lối
giữa khu rừng sách.
Năm 1965, tại giảng đờng Trờng Đại học Tổng
hợp Quốc gia Matxcơva (trờng Đại học mang tên
nhà bác học Nga vĩ đại M.Lômônôxốp), nghiên
cứu sinh Việt Nam Vũ Đình Cự bảo vệ một cách

tạp. Có những thí nghiệm đòi hỏi phải có những
thiết bị cha hề có trong các phòng thí nghiệm
hiện đại.
Anh Cự phải tự mình xuống các nhà máy, nêu
ra yêu cầu và đặt họ chế tạo theo mẫu thiết kế
mới mẻ và đơn chiếc. Lại còn phải dự các xêmina
về vật lý, toán học, các buổi tiếp xúc với các nhà
bác học lớn...
Trong những ngày say mê tuyệt đẹp ấy- say
mê vơn tới đỉnh cao vời vợi của trí tuệ con ngời -
anh thanh niên Việt Nam cha đầy 30 tuổi ấy đã
liên tiếp công bố trên các tạp chí vật lý quốc tế
những công trình nghiên cứu của mình.
Tháng 3/1967, chỉ 15 tháng sau khi bảo vệ
luận án phó tiến sĩ, Vũ Đình Cự bảo vệ một cách
thành công luận án tiến sĩ khoa học.
"Với niềm tự hào, Trờng Đại học Tổng hợp
Quốc gia Matxcơva chúng ta tặng học vị tiến sĩ
khoa học toán - lý cho ngời Việt Nam đầu tiên.
Nh vậy là chúng ta đã thực hiện lời hứa với các
đồng chí lãnh đạo Việt Nam khi các đồng chí
đến thăm trờng: đào tạo cho Việt Nam những
nhà khoa học có trình độ cao. Chúng ta nhờ Tiến
sĩ Vũ Đình Cự báo cáo lên đồng chí Thủ tớng
Phạm Văn Đồng kính mến rằng chúng ta đã và
sẽ thực hiện lời hứa của mình "
Đó là lời phát biểu của vị Giáo s đại diện nhà
trờng tại buổi bảo vệ luận án.
Luận án tiến sĩ cũng nh những công trình
nghiên cứu khác của Vũ Đình Cự có tiếng cả ở

* *
Hoá ra "bộ óc cơ-điện" của MK52 có hộp quy
định số giờ hoặc số ngày thuỷ lôi cha hoạt động.
ở những quả thuỷ lôi thả đợt đầu, vào lúc 7 giờ
27 phút ngày 9-5-1972, Nichxơn cho vặn đúng
nấc ghi ba ngày, nhằm khuyến khích các tàu nớc
ngoài rời khỏi các cảng biển của ta trong 72 giờ
đồng hồ. ở những quả thuỷ lôi thả về sau, bọn
Mỹ vặn nhiều nấc khác nhau, khiến cho quả này
hoạt động sớm, quả kia hoạt động muộn-có thể
hàng tháng sau mới hoạt động - vừa đỡ tiêu hao
nặng lợng, vừa gây bất ngờ cho ta.
Bộ óc MK52 còn có hộp quy đinh số lần tàu đối
phơng đi qua, muốn đánh chiếc tàu thứ bao
nhiêu thì vặn để ở nấc đó. Có thể 31 chiếc tàu
qua rồi mà chẳng thấy làm sao, đối phơng tởng
lần thuỷ lôi đ bị quết sạch, chiếc tàu thứ 32ã
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
bỗng bị nổ tung!
Sau khi đ có những hiểu biết sơ bộ về đối tã ợng
nghiên cứu, tìm hiểu những kinh nghiệm rà
phát thuỷ lôi của Hải quan và của ngành vận tải
đờng biển- Vũ Đình Cự đề nghị các tổ viên và trợ
lý chuẩn bị ý kiến để thảo luận hết sức thẳng
thắn. Chính là qua tranh luận mà chân lý sáng
tỏ dần. Các giả thuyết gần nhau hơn. Các phán
đoán khớp hơn với kinh nghiệm thực tế.
Anh Cự trình bày giả thuyết hợp lý đ đã ợc tập
th ể nhất trí, rồi gợi ý cho các nhóm chuyên đề
nên giải quyết dứt điểm những vấn đề gì và cách

ờng biển, ta phải làm sao khai thác thác nó mà
không làm hỏng.
Anh Thành cầm cái đầu quả thuỷ lôi, ngắm
nghĩa. Chả biết bọn Mỹ có gài hạt nổ ở chỗ nào
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
không. Các linh kiện đợc gắn với nhau bằng
nhựa êpôxi thành một cục rắn nh đá để chống
ẩm, chống gỉ, không chịu hoà tan trong một hoá
chất nào. Làm thế nào tháo rời các linh kiện bé
xíu ấy, riêng ra từng cái một, mà không làm
hỏng một linh kiện nào? Chỉ sau khi làm đợc nh
vậy, mới có thể vẽ sơ đồ từng mảnh, rồi tổng hợp
thành sơ đồ kết cấu của "bộ óc" quả thuỷ lôi. Cái
cục chỉ bé bằng hộp sữa bột ấy, thế mà chứa hơn
100 linh kiện bán dẫn, sử dụng hiệu ứng của
mảng mỏng từ tính và nhiều sơ đồ lôgíc.
Bây giờ đến việc phán đoán nguyên lý hoạt
động của "bộ óc" ấy. Có những lúc tởng chừng
không sao đoán nổi ý đồ của kẻ địch! Suy nghĩ,
lại suy nghĩ, tranh luân, lại tranh luận, cuối
cùng mới đạt đến một giả thuyết hợp lý. Công
việc tiếp theo là: lắp ráp lại và cho "bộ óc" kia
hoạt động trở lại để kiểm tra xem giả thuyết của
tổ là đúng hay sai...
Khi viết luận án tiến sĩ khoa học toán lý , anh
Cự đ chọn đề tài về những tính chất vật lý củaã
màng mỏng từ tính. Luận án của anh đ đã ợc giới
thiệu khoa học phơng Tây ứng dụng vào việc
sáng chế các linh kiện mới của máy tính điện tử.
Bộ óc của quả thuỷ lôi MK42 - mô đen 3 chính là

Phải tạo ra từ trờng hệt từ trờng do con tàu
thật tạo ra thì quả thuỷ lôi mới nổ. Vậy cờng độ
của từ trờng ấy phải là bao nhiêu? Dạng, tần số
của tín hiệu phải ra sao? Quả thuỷ lôi nằm ở các
độ sâu khác nhau, độ nghiên của nó cũng không
giống nhau. Vậy chỗ đặt thiết bị phá lôi ở trên
thuyền, trên đất nên nh thế nào cho an toàn? Số
vòng của cuộn dây phải là bao nhiêu? Góc quay?
Tóm lại, phải giải bài toán tổng hợp để xác định
các thông số cần thiết cho việc thiết kế và chế tạo
thiết bị.
áp dụng công thức của Viện sĩ Lép Lanđao,
nhà vật lý Xô viết đợc tặng Giải thởng Lênin và
Giải thởng Nôben-Vũ Đình Cự viết Bài toán xác
định từ trờng của một cuộn dây điện tròn và bẹt.
Tiến sĩ Nguyễn Bính nhận tìm đáp án cho bài
toán này. Anh liên hệ với Trung tâm Tính toán
nhờ giải hộ. Tuy đang bận giải những bài toán
pháo binh, các anh, các chị ở Trung tâm vẫn
nhận lập trình và, khoảng một tuần sau, thì cho
kết quả. Đáng tiếc là do tính chất đặc biệt của
bài toán, đáng lẽ cần 2.400 điểm tính (mỗi điểm
6 thông số), thì máy chỉ cho 400 điểm. Dùng ph-
ơng pháp kém chính xác hơn thì trên máy lại
không có chơng trình mẫu.
- Dạo còn ở Liên Xô, tôi đ gặp một bài toán naã
ná nh bài này. - Anh Bính nói với anh Cự- Nếu
để các anh ở Trung tâm Tính toán làm hộ cho ta
thì cũng xong thôi, nhng tôi nghĩ ta không nên
làm phiền các anh ấy khi mà ta có thể tự mình

thoả m n đã ợc yêu cầu tính toán của khách hàng.
Anh Bính tự mình đục lỗ. Toàn bộ chơng trình
256 lệnh phải đợc thể hiện bằng những băng lỗ
chính xác - thứ ngôn ngữ mà thế hệ máy tính lúc
đó hiểu đợc.
Cứ mời giây một lần máy tính cho ra kết quả
và cái máy chữ của máy tính lại nện "tạch, tạch,
tạch". Máy bắt đầu tính từ lúc 11 giờ đêm, đến
khoảng 2 giờ rỡi sáng, anh Bính đ nhận đã ợc mấy
thúng giấy đánh máy các kết quả. - Có lẽ ta nên
dừng lại ở kết quả trung gian, gửi nó vào một
bằng từ trong máy, hôm sau lấy ra, cho chạy
tiếp. Mới giải đợc nửa bải toán mà máy đ phảiã
chạy liền 3 giờ 30 phút!
- Vâng, tuỳ các anh.
Anh Bính tán thành y kiến của các anh ở
Trung tâm Tính toán. Trong mấy năm viết luận
án tiến sĩ ở Liên Xô, anh Bính đ từng giải nhữngã
bài toán lớn trên máy tính. Kinh nghiệm cho
biết: thà chậm còn hơn sai.
Từ trong gian phòng có máy điều hoà nhiệt độ
bớc ra phố, anh cảm thấy sao mà bức bối. Đêm
tháng 7, trời nóng nh nung. Đờng phố vắng ngắt.
Thỉnh thoảng mới thấy một vài ngời rảo bớc ra
ga đi tàu sớm. Trong không gian yên tĩnh vẳng
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
lại tiếng rù rù của động cơ ô tô. Các đoàn xe
quân sự phủ kín bạt vừa sang phà Bác Cổ, nổi
đuôi nhau qua đờng Trần Hng Đạo chạy về ph-
ơng nam. Anh Bính nhớ lại những ngày sống

Anh Bính thở phào nhẹ nhõm khi thấy lần
này máy tính cho đủ 2.400 điểm. Đem so với kết
quả lần trớc (do các anh, các chị ở Trung tâm
Tính toán trao cho), bốn con số sau dấu phẩy đều
trùng nhau. Nh vậy là số điểm đạt đợc đủ, mức
độ chính xác bảo đảm...
Đến đây coi nh đ xây dựng đã ợc cơ sở lý luận
để thiết kế, chế tạo các thiết bị phá thuỷ lôi từ
tính và bom từ trờng.
*
* *
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
Trong những ngày miệt mài nghiên cứu ấy,
các anh trong tổ không còn để ý đến giờ giấc,
ngày đêm.
Có hôm anh Cự ngồi một mình trong phòng
thí nghiệm, chẳng hay trời đ tối từ lúc nào rồi,ã
đến khi chợt nhớ ra thì đ 20 giờ. Bình thã ờng, vào
giờ đó, nhà ăn đ đóng cửa, nhã ng sao hôm nay
trong phòng đèn vẫn sáng, cửa vẫn để ngỏ. Anh
Cự lặng lẽ bớc vào, đến bên quầy nhận cơm.
- Ông đi chơi đâu mà bây giờ mới về? Ông có
biết bây giờ là mấy giờ rồi không ? Nếu cứ theo
đúng nội quy, tôi đ khoá cửa về rồi. Chỉ vìã
những anh chàng "tự do" nh ông mà đến giờ này,
tôi còn phải đứng lại đây!
Chị nhân viên nhà ăn mắng té tát, nói một
thôi một hồi không thèm ngoảnh lại nhìn ngời
vừa đến. Đợi cho chị nguôi nguôi cơn giận, anh
Cự mới lên tiếng nhẹ nhàng:

Không cần nói gì thêm. Không cần hỏi gì
thêm. Cả bộ môn ai cũng biết anh Nguyễn Trọng
Quế đang làm gì trong tổ GK1, không biết đợc cụ
thể, nhng mang máng đoán ra. Và ai cũng sẵn
sàng góp một tay.
- Công việc của các anh đạt kết quả tốt lắm
nhỉ?
Anh Quế mỉm cời. Những câu thăm dò xa xôi
nh vậy của bạn bè khích lệ anh.
Đêm hôm ấy, theo đề nghị của anh Quế. Anh
bạn cùng bộ môn - vừa từ nơi sơ tán đảo vể trờng
- loay hoay lắp bộ tự động. Chỉ sau khi bàn giao
xong thiết bị đó, anh mới mợn xe đạp nháo nhào
phóng đi gặp ngời yêu.
Lúc bấy giờ, trên các tàu phá lôi, việc đóng
-ngắt cầu giao của máy phóng từ đòi hỏi phải
đếm lần rất rắc rối. Chu kỳ đóng-ngắt phải thật
đều. Ban đêm, không nhìn đợc đồng hồ, ngời
thuỷ thủ cứ phải đếm "một , hai, ba, bốn, năm...
một, hai, ba , bốn, năm..."để đóng hoặc ngắt.
Thần kinh căng thẳng nh sợi dây đàn: vừa lo
thuỷ lôi nổ bất cứ lúc nào, vừa phải không ngớt
"tụng niệm" lầm rầm. Tổ GK1 đ chế tạo bộ tựã
động, giải phóng cho anh em khỏi cái công việc
đơn điệu chán ngán ấy. Ngồi trên tàu lôi, anh em
vẫn có thể nhấm nháp miếng mực nớng, xem
báo, đánh cờ. Về sau, rà phá cả ban ngày.
- Mình rất cần một cái rơle có độ nhậy cao,
nhng chẳng biết tìm đâu! - Anh Cự than thở với
anh Quế.

thể cầm tay.
*
* *
ánh chiều tắt hẳn. Vòm trời và mặt nớc cùng
một màu đen thẫm. Từ những nơi tập kết,
những con tàu của ngành đờng biển tham gia
cuộc thử nghiệm tiến vào các toạ độ quy định...
Bất cứ lúc nào máy bay địch cũng có thể ập tới,
và pháo lớn Hạm đội 7 cũng có thể rót vào; các
tàu đợc nguỵ trang, không để lọt một tia sáng ra
ngoài.
Từ bờ bên, chiếc tàu chỉ huy nhẹ lớt sóng tiến
ra. Trên boong, các đồng chí đại diện ngành giao
thông - vận tải đang trao đổi ý kiến với các nhà
khác trong tổ GK1 Vũ Đình Cự đợc giao trách
nhiệm chỉ huy toàn bộ quá trình kỹ thuật của
cuộc thử nghiệm.
Đêm tĩnh mịch. Sóng vỗ oàm oạp vào mạn
tàu. Các hoạt động thầm lặng triển khai. Các
tiến sĩ, kỹ s, công nhân kiểm tra lại lần cuối máy
móc, thiết bị để ở dới tàu cũng nh ở trên bờ. Các
số liệu báo cáo tới tấp gửi về tàu chỉ huỵ: bộ
phận đo lờng hoạt động tốt, bộ phận tính toán và
điều khiển tự động tốt, thiết bị phóng từ -tốt
v.v...
Quay sang phía các đồng chí l nh đạo Cục Vậnã
tải Đờng biển, Vũ Đình Cự nói:
- Tất cả đ sẵn sàng! đề nghị các anh cho bắtã
đầu.
Ngay lúc đó, từ tàu chỉ huy, tín hiệu phát lệnh

khoảng cách bao xa, độ góc lớn nhỏ, thì quả thuỷ
lôi nổ. Thuỷ lôi chiến lợc có độ nhạy thấp, nên
tàu phá lôi phải sử dụng những thiết bị phóng từ
mạnh: nặng hàng tạ, mỗi khi đóng cầu giao,
dụng cụ sắt thép đặt trên boong cứ quẫy lên cái
búa tạ để gần bị hút bập vào. Đờng sức của từ tr-
ờng toả ra trong không gian làm cho anh em
thuỷ thủ rất khó chịu.
Đợt thử nghiệm thứ ba: các con tàu có mang
theo thiết bị nhiễu.
Sau khi thử với thuỷ lôi chiến lợc MK52, các
anh cho khiêng quả thuỷ lôi chiến thuật MK42
vào thử tiếp. Và lần này, y nh lần trớc, cũng lại
phải tiến hành đủ ba đợt thử, với các loại tàu to
nhỏ không sử dụng hoặc có thể sử dụng thiết bị
phá, rồi thiết bị nhiễu; đâm thẳng, đi lớt ngang
qua hay đi chênh chếch theo các độ góc khác
nhau về phía quả thuỷ lôi. Cuộc t hử nghiệm, vì
thế, kéo dài mấy đêm ở một vùng nằm trong tầm
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
pháo của hạm đội 7 và trong phạm vi máy bay
Mỹ dễ bắn phá.
Các kết quả thu đợc xác nhận sự đúng đắn
của những tính toán lý thuyết. Bảng tra cứu đợc
thiết lập qua máy tính điện tử tỏ ra có cơ sở khoa
học.
Tuy thế, các anh trong tổ GK1 vẫn cha hoàn
toàn an tâm. Cảng Chùa Vẽ, nơi vừa tiến hành
cuộc thử nghiệm, nằm trên sông Cấm, tàu há
mồm không vào đợc. Thế mà đó lại là một chiếc

Lainơ Bếchcơ 2" (tức chiến dịch dùng máy bay
B.52 ném bom trải thảm Hà Nội, Hải Phòng) bắt
đầu và kéo dài đến hết đêm 29-12-1972.
Một vài con số nhắc ta nhớ lại những ngày và
đếm khói lửa ngút trời ấy: mỗi ngày đêm
Nichxơn cho xuất kích 140 lần chiếc "siêu pháo
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
đài bay" B.52, 300 "cánh cụp cánh xoè" F.111 và
500-700 máy bay ném bom chiến thuật. Tổng số
bom giội xuống Hà Nội, Hải Phòng trong 12 ngày
đếm ấy có sức phá hoại gấp hai quả bom nguyên
tử đ từng huỷ diệt thành phố Hirôsima (Nhậtã
Bản).
Trờng Đại học Bách khoa Hà Nội là mục tiêu
ném bom của máy bay chiến thuật. D y nhà sốã
19 trúng bom hơi.
Tổ GK1 chuyển vào làm việc trong tầng hầm
nhà A. Đó là một toà nhà lớn trong khu Đông D-
ơng Học xá, nơi lu trú của sinh viên thời thuộc
Pháp, rất vững ch i, có tầng hầm chứa rã ợu chia
thành nhiều ngăn uốn vòm nh mái ga xe điện
ngầm.
Anh em không thể sơ tán xa trờng, bởi vì, chỉ ở
trờng mới có đủ các xởng, các phòng thí nghiệm
hiện đại để chế toạ khí tài gây nhiễu, phá nổ
thuỷ lôi và bom từ trờng (loại khí này gồm nhiều
linh kiện bán dẫn tinh vi).
Nhà trờng cho chở đến một xe commăngca bắp
cải để anh em luộc ăn dần. Chăn màn, áo quần,
giờng chiếu, bếp dầu, xoong nồi, mì gạo đều đa

toả, sau 12 ngày đêm bị máy bay B.52 nem bom
trải thảm, Thủ đô và thành phố Cảng lại đợc ăn
một cái Tết hoà bình. Qua bao nhiêu đau thơng
và náo động, ngời dân lại đợc thấy một vòm trời
bình yên, một mặt biển lặng sóng, đợc ngù
những đêm đấy giấc, đợc sống những ngày nhẹ
nhõm, thảnh thơi, đợc trở về với những tập tục,
hơng vị của cái Tết nghìn xa: quét dọn bàn thờ tổ
tiên, đốt nén hơng tởng nhớ những ngời đ khuất,ã
lau chùi bàn ghế, đồ đạc, nấu nồi bánh chứng,
kiếm cánh đào, chậu quất hay mấy bông thợc d-
ợc, cúc đại đoá về cắm trong nhà.
Đặc biệt, ở Hải Phòng, cái Tết Quý Sửu còn
mang một vẻ riêng không giống cái Tết ở một nơi
nào khác, vào một năm nào khác.
Sau tám, chín tháng tạm lánh về nớc, các tàu
nớc ngoài lục tục quay lại Hải Phòng. Tàu Việt
Nam, tàu nớc ngoài đều treo cờ lễ. Cờ tín hiệu
quốc tế kết thành những dây dài từ mũi đến lái,
thật vui mắt. Những con tàu trớc đây phải chịu
nằm yên, thả sức cho hàu hà đeo bám, nay đợc
các thuỷ thủ cạo gỉ, gõ sét, sơn phết lại bằng
màu sơn mới tinh khôi. Bến cảng rộn lên không
khí chuẩn bị cho những chuyến tàu rời bên. Trên
các luồng, các tàu phá lôi của ta rà đi quét lại,
gấp rút chuẩn bị đón tàu nớc ngoài vào cảng trớc
Tết Quý Sửu.
Tàu Cuba tình nguyện vào cảng đầu tiên, đợc
bảo đảm an toàn tuyệt đối. Luồng Nam Triệu đã
thông.

Do những thành tích to lớn đóng góp vào cuộc
kháng chiến của nhân dân ta, tập thể Tổ GK1,
do Tiến sĩ khoa học Vũ Đình Cự chủ trì, đ đã ợc
Nhà nớc ta phong tặng Giải thởng Hồ Chí Minh
cùng một số tập thể khác trong Quân đội và
trong ngành Giao thông - Vận tải.
vũ đình cự.................................................................53 54........................chất xám của một chiến công
Giáo s Dơng Quảng Hàm
Quê hơng - Con ngời - Sự nghiệp
Lê Văn Ba
Quê h ơng làng Phú Thị
Nhà giáo Dơng Quảng Hàm sinh ngày 14
tháng 7 năm 1898 tại làng Phú Thị, tổng Mễ Sở,
huyện Đông Yên, phủ Khoái Châu tỉnh Hng Yên
cũ, nay là thôn Phú Thị, x Mễ Sở, huyện Vănã
Giang tỉnh Hng Yên.
Từ Hà Nội, qua cầu Chơng Dơng, cứ theo bờ
đê sông Hồng đi xuôi về phía nam khoảng 20 cây
số thì tới làng Phú Thị, x Mễ Sở. Một vùng quêã
ngô, đay, lúa...,các loại cà chua, khoai tây,
tỏi...,cây thuốc sinh địa, ngu tất...trải mầu xanh
bát ngát. Trong các vờn nhà ngày giáp tết đỏ rực
quất chín, các loại cây cảnh đua nhau nở đủ sắc
hoa.
Chính vùng đất ven sông Hồng này cách đây
mấy nghìn năm đ đẹp tới mức công chúa Tiênã
Dung con gaí vua Hùng phải dừng thuyền vây
màn tắm mát trên b i cát và gặp đã ợc chàng trai
đánh cá họ Chử. Nàng Tiên Dung ở lại lập
nghiệp, biến vùng này thành làng, thành bến