VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HOÀNG VŨ

TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU
HỒI ĐẤT THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ
THỰC TIỄN HUYỆN ĐỨC HÒA, TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phạm Hữu Nghị

Phản biện 1: TS. Đặng Vũ Huân

Phản biện 2: PGS.TS Dương Anh Sơn

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc
sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 15 giờ 00 ngày 04 tháng 05
năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội




bảo cho người dân có điều kiện sinh hoạt bình thường tại nơi ở mới,
nhiều dự án người dân được cơ quan có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư
bố trí nơi ở tạm thiếu những điều kiện sống tối thiểu như điện, nước
sạch, trường học, bệnh viện… Tình trạng trên có thể bị kéo dài nhiều
năm, thậm chí kéo dài hàng chục năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến
lợi ích, đời sống của người dân và gây nên những bất bình, bức xúc,
thậm chí mất lòng tin của người dân đối với chính quyền. Nhiều dự
án người dân không đồng thuận, chống đối ngay từ giai đoạn đầu làm
cho cơ quan có thẩm quyền và chủ đầu tư không thể GPMB để thực
hiện dự án, tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta.
Huyện Đức Hòa nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh
Long An, trong những năm gần đây đã có nhiều thay đổi, nhiều dự
án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị,
thương mai, dịch vụ, đường giao thông đã và đang được triển khai
thực hiện nên việc thu hồi đất để thực hiện các mục tiêu phát triển
kinh tế- xã hội là tất yếu khách quan. Chính bởi lẽ đó, công tác bồi
thường GPMB nói chung, cũng như công tác TĐC nói riêng luôn là
điểm nóng và là một trong những công tác luôn được sự chỉ đạo
trọng tâm của các cấp chính quyền. Việc nghiên cứu các qui định
pháp luật về tái định cư khi nhà nước THĐ là vô cùng thiết thực
nhằm góp phần tìm ra giải pháp khắc phục những tồn tại, thiếu sót
trên và nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An nói
riêng và các địa phương khác trong cả nước nói chung. Với ý nghĩa
đó, tôi lựa chọn đề tài “Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo
pháp luật Việt Nam từ thực tiễn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An”
làm đề tài nghiên cứu luận văn.


sâu hơn về thực trạng pháp luật qua thực tiễn triển khai thi hành trên
3


địa bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An để làm sâu sắc hơn vấn đề
nghiên cứu.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Với mong muốn làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về TĐC khi
Nhà nước THĐ ở, đối chiếu giữa thực tế của hoạt động TĐC và các
quy phạm pháp luật hiện hành chỉ ra được những vướng mắc, bất
cập, hạn chế, yếu kém trong công tác thực hiện tái định cư. Qua đó,
đề xuất những giải pháp tháo gỡ vướng mắc, bất cập, khắc phục hạn
chế, yếu kém nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu các vấn đề lý luận về TĐC và pháp luật về TĐC
khi nhà nước THĐ; Nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật về tái
định cư từ thực tiễn thi hành trên địa bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long
An; Đề xuất phương hướng, giải pháp bảo đảm và nâng cao hiệu quả
thực hiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ phù hợp với thực
tiễn đặt ra.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu quan điểm, chủ
trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về TĐC khi
Nhà nước THĐ; nghiên cứu các quy định hiện hành về TĐC khi Nhà
nước THĐ; nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về TĐC khi
Nhà nước THĐ trên địa bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ có hạn của một bản luận văn thạc sĩ luật học
đề tài tập trung nghiên cứu các hệ thống pháp luật thực định, các

phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về
TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong thời gian tới.
5


7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham
khảo, Luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về tái định cư và pháp luật
về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện pháp
luật về tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Đức Hòa, tỉnh
Long An.
Chương 3: Yêu cầu, định hướng, giải pháp bảo đảm và nâng
cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tái định cư khi nhà nước thu hồi
đất từ thực tiễn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An.

6


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁP
LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Lý luận chung về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
1.1.1. Tái định cư: Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa
Khái niệm: Tái định cư là việc người sử dụng đất được bố trí
nơi ở mới bằng một trong các hình thức: bồi thường bằng nhà ở mới
hoặc bồi thường bằng giao đất ở hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo
chỗ ở mới khi Nhà nước thu hồi đất ở và phải di chuyển chỗ ở.
Đặc điểm: Tái định cư là một phương thức bồi thường thiệt hại

chấp, khiếu kiện đông người, đảm bảo quyền, lợi ích cho người có
đất bị thu hồi.
1.2.2. Các nguyên tắc của pháp luật về tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất
Khi Nhà nước ra quyết định THĐ sẽ làm phát sinh quan hệ bồi
thường, hỗ trợ, TĐC giữa Nhà nước với người sử dụng đất. Vì vậy,
nhà nước đã đề ra những nguyên tắc nhất định, bắt buộc các chủ thể
liên quan phải tuân thủ: Thứ nhất, người sử dụng đất chỉ được hưởng
chính sách TĐC khi có đủ điều kiện luật định; Thứ hai, chính sách
TĐC được thực hiện khi Nhà nước THĐ ở hoặc đất ở có nhà ở; Thứ
ba, việc Nhà nước tiến hành THĐ ở nói chung và thực hiện chính
sách TĐC nói riêng phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng,
công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.
1.2.3. Nội dung của pháp luật về tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất
Pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ bao gồm tổng thể các
quy phạm pháp luật điều chỉnh những vấn đề liên quan đến TĐC khi
Nhà nước THĐ. Theo quy định của pháp luật hiện hành về TĐC khi
Nhà nước THĐ bao gồm các nhóm quy phạm pháp luật cơ bản sau:
8


Thứ nhất, nhóm quy phạm quy định về nguyên tắc TĐC; Thứ
hai, nhóm quy phạm quy định về điều kiện được hưởng chính sách
TĐC; Thứ ba, nhóm quy phạm quy định về các hình thức TĐC; Thứ
tư, nhóm quy phạm quy định về trình tự, thủ tục TĐC đối với người
bị THĐ; Thứ năm, nhóm quy phạm quy định về giải quyết khiếu nại,
tố cáo liên quan đến TĐC khi Nhà nước THĐ.
1.3. Các yếu tố tác động đến tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất

phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện vượt cấp, phức tạp, kéo dài, tiềm
ẩn nguy cơ gây mất ổn định chính trị. Đây là vấn đề mang tính thời
sự và phức tạp, vì vậy, pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi
đất thường xuyên được rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nhằm
đáp ứng yêu cầu của quản lý đất đai trong điều kiện kinh tế thị
trường.
- Yếu tố xã hội: Pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất phải đảm bảo ổn định xã hội. Hoạt động bồi thường, hỗ trợ, TĐC
nói chung cũng như hoạt động TĐC nói riêng là hoạt động khó khăn
và gây ra nhiều bức xúc trong dư luận nhiều năm trở lại đây, đặc biệt
đối với người dân phải di chuyển chỗ ở-những người phải chịu nhiều
thiệt thòi. Nếu như quyền lợi của họ không được quan tâm đúng
mức, không được giải quyết thỏa đáng thì việc họ phản đối, gây cản
trở cho quá trình Nhà nước thu hồi đất là một điều hoàn toàn dễ hiểu,
thậm chí họ có thể bị các phần tử xấu lợi dụng gây mất trật tự an toàn
xã hội. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra đối với công tác TĐC là phải đảm bảo
lợi ích tối đa của người được TĐC, giảm thiểu đến mức thấp nhất
mâu thuẫn phát sinh giữa Nhà nước, nhà đầu tư với người dân trong
quá trình thực hiện TĐC.
1.4. Lược sử hình thành và phát triển của pháp luật về tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất
10


- Giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai năm 1993
- Giai đoạn từ khi có Luật Đất đai năm 1993 đến trước khi ban
hành Luật Đất đai năm 2003
- Giai đoạn từ khi có Luật Đất đai năm 2003 đến nay
Kết luận chương 1
Trong chương 1, nội dung được làm rõ là các vấn đề lí luận về

Điều kiện bồi thường: Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,
Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác
gắn liền với đất hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với
đất. Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho
thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế
quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền
sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trả không có nguồn
gốc từ ngân sách nhà nước, như đã phân tích ở trên, chính sách TĐC
là chính sách bồi thường đối với trường hợp Nhà nước thu hồi đất ở.
Điều kiện để được hưởng chính sách TĐC chính là điều kiện để được
hưởng chính sách bồi thường khi Nhà nước THĐ ở.
2.1.2. Thực trạng quy định về các hình thức tái định cư:
Theo quy định của pháp luật hiện hành thì có 3 phương thức
sau đây để thực hiện TĐC khi Nhà nước THĐ: Một là, bồi thường
bằng nhà ở; Hai là, bồi thường bằng giao đất ở mới; Ba là, bồi
thường bằng tiền để tự lo nơi ở mới.
2.1.3. Thực trạng các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện
tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
12


Bồi thường, hỗ trợ, TĐC nói chung và công tác TĐC nói riêng
là khâu then chốt, quyết định trong quá trình Nhà nước THĐ để phục
vụ mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng,
mục đích phát triển kinh tế. Chỉ khi các công tác này được thực hiện
tốt, đảm bảo lợi ích của các bên đặc biệt là lợi ích của của người dân
bị THĐ thì việc THĐ mới được tiến hành một cách thuận lợi. Xuất
phát từ tầm quan trọng đó mà Nhà nước quy định một cách đầy đủ,

của địa phương, ngày 01/3/2010 UBND tỉnh Long An ban hành
quyết định số 07/2010/QĐ-UBND về việc ban hành quy định về bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh
Long An. Nội dung của quyết định đã quy định cụ thể về chính sách
bồi thường, tái định cư trên địa bàn tỉnh như: việc lập và thực hiện
các dự án tái định cư; chính sách và nguyên tắc bố trí tái định cư nhà
ở, đất ở cho hộ gia đình cá nhân. Thực hiện Luật Đất đai năm 2013
và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP, UBND tỉnh Long An đã ban hành
Quyết định số 56/2014/QĐ-UBND ngày 13/11/2014 về việc ban
hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn tỉnh Long An. Nội dung của quyết định đã quy
định cụ thể về chính sách bồi thường, tái định cư trên địa bàn tỉnh
như: hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia
đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di
chuyển chỗ ở; Suất tái định cư tối thiểu.
2.2.2. Thực tiễn thi hành các quy định về tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất tại huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
Đến tháng 12 năm 2015, toàn huyện có 10 KCN (6.343,03 ha)
và 10 CCN (5.163,03 ha) với tổng diện tích bồi thường, thu hồi
10.909,06 ha; đạt 91,02 % số hộ, tổ chức; đạt 95 % diện tích; đạt
96,3 % số tiền chi trả.
Đến nay, huyện có 08 khu TĐC cho KCN (7 khu), CCN (1
14


khu), trong đó: 2 khu chưa triển khai xây dựng hạ tầng; 6 khu đã
triển khai xây dựng. Tổng số hộ bố trí tái định cư: 3.384; tổng số nền
tái định cư: 7.275 nền.
Thực tế hiện nay ở tỉnh Long An nói chung và đặc biệt là
huyện Đức Hòa nói riêng việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

nghị, đề nghị của công dân được đối thoại, xem xét ngay tại cơ sở,
nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài đã được chấm dứt giải quyết,
những vụ việc mới phát sinh được xem xét giải quyết kịp thời.
2.3.2. Những hạn chế, thiếu sót, bất cập
Công tác bồi thường GPMB nói chung, cũng như công tác tái
định cư nói riêng là một công việc hết sức phức tạp, mang tính nhạy
cảm cao, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Do đó,
trong thời gian qua mặc dù đã có nhiều cố gắng trong công tác lãnh
đạo, chỉ đạo cũng như việc tổ chức cải tiến phương pháp làm việc
song không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, bất cập.
Cơ chế chính sách về đất đai, quy hoạch, bồi thường GPMB
không ổn định, thường xuyên thay đổi, nhiều nội dung quy định còn
bất cập, khó áp dụng vào thực tế. Việc tuyên truyền phổ biến Luật
đất đai và chế độ chính sách giải phóng mặt bằng chưa được thường
xuyên, nhận thức của một số hộ dân còn hạn chế.
Đa số các hộ dân đều có ý thức chấp hành pháp luật tốt, song
bên cạnh đó một bộ phận ý thức chưa tốt, cố tình không bàn giao mặt
bằng, tái lấn chiếm đất đai, dựng lều trại cản trở quá trình thi công,
gây áp lực với chính quyền địa phương và chủ đầu tư để đòi thêm
tiền đền bù ngoài chính sách và còn có sự tiếp tay, kích động của một
số phần tử xấu gây nhiều khó khăn cho việc bồi thường GPMB;
Công tác quản lý nhà nước về đất đai, xây dựng tại các địa phương
còn nhiều bất cập gây ảnh hưởng lớn đến việc xác định nguồn gốc sử
dụng đất, quá trình tạo lập, xây dựng nhà cửa, kiến trúc để làm cơ sở
16


cho việc lập phương án bồi thường; Công tác kiểm tra, giám sát, lãnh
chỉ đạo có lúc chưa thường xuyên. Công tác báo cáo và phối kết hợp
với các ngành chức năng của tỉnh để tháo gỡ khó khăn vướng mắc

hư hỏng; nhà tái định cư hẹp, không có sân chơi cho trẻ em; quỹ đất
để thực hiện dự án, xây dựng nhà tái định cư không có. Khi thu hồi
đất của người dân rồi vẫn chưa có nhà để ở; Công tác giải quyết
khiếu nại về bồi thường, tái định cư còn chậm, kéo dài làm ảnh
hưởng đến đời sống của người dân.
Kết luận chương 2
Trong chương 2, đã tập trung làm rõ các quy định của pháp
luật về TĐC đối với người bị THĐ ở, cụ thể là về: Điều kiện được
hưởng chính sách TĐC; Hình thức TĐC; Trình tự, thủ tục TĐC và
giải quyết khiếu nại, tố cáo khi thực hiện chính sách TĐC. Đồng
thời, trong chương 2, cũng dựa trên cơ sở báo cáo công tác bồi
thường giải phóng mặt bằng nói chung trên địa bàn huyện Đức Hòa,
để qua đó đánh giá về thực tiễn thi hành công tác bồi thường giải
phóng mặt bằng nói chung, cũng như công tác TĐC nói riêng.
Trong thời gian qua, công tác bồi thường, tái định cư trên địa
bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An đã đạt được những kết quả tích
cực, kịp thời GPMB để chủ đầu tư có mặt bằng thực hiện dự án đúng
tiến độ đề ra, góp phần thu hút vốn đầu tư, ổn định cuộc sống của
nhân dân và phát triển kinh tế xã hội của huyện.
Tuy nhiên, công tác bồi thường, tái định cư trên địa bàn huyện
vẫn gặp một số khó khăn, hạn chế như công tác tái định cư chưa kịp
thời, nhà ở tái định cư, hạ tầng khu tái định cư chất lượng còn thấp,
đời sống người dân khi vào khu tái định cư còn nhiều khó khăn, làm
cho người dân còn nhiều bức xúc chưa đồng thuận cao trong thu hồi
đất, bồi thường và tái định cư.

18


Chương 3

công tác TĐC không phải là ngoại lệ. Bởi vậy, công tác TĐC phải
đáp ứng được yêu cầu cơ bản là nhằm thoả mãn kinh tế của các chủ
thể.
3.1.2. Định hướng bảo đảm và nâng cao hiệu quả thực hiện
pháp luật về tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ ở
dựa trên quan điểm đường lối chính sách của Đảng về đất đai nói
chung và TĐC khi Nhà nước THĐ ở nói riêng; Thứ hai, hoàn thiện
pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ cần phải dựa trên cơ sở đảm
bảo quyền tài sản của công dân mà Hiến pháp và Bộ luật Dân sự đã
ghi nhận; Thứ ba, hoàn thiện pháp luật về TĐC khi Nhà nước THĐ ở
phải hướng vào việc đổi mới cơ chế thực hiện bồi thường cho phù
hợp với điều kiện kinh tế thị trường, từng bước thực hiện “xã hội
hoá” công tác TĐC.
3.2. Giải pháp bảo đảm và nâng cao hiệu quả thực hiện
pháp luật về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn
huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
Hiệu quả của việc thực thi pháp luật về TĐC khi Nhà nước
THĐ không chỉ cần có định hướng đúng, tuân thủ các yêu cầu đặt ra,
mà cần phải có một hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất và phù
hợp; một cơ chế tổ chức thực thi có hiệu quả. Theo đó, trong thời
gian tới, để công tác TĐC được triển khai có hiệu quả, sự cần thiết
phải có những giải pháp sau đây:
3.2.1. Nhóm giải pháp về công tác quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất
Hạn chế quy hoạch các KCN, CCN ở những vùng dân cư tập
trung, nơi có lợi thế sinh lời cao; nên quy hoạch các KCN, CCN ở
những nơi có đời sống kinh tế thấp, ít dân cư. Để khi hình thành các
20




tập quán, v.v. của cộng đồng dân cư tại khu vực đất bị thu hồi, nhất
là cần phân tích kỹ đói nghèo và các ảnh hưởng xã hội để đưa ra
phương án thực hiện cụ thể. Thực hiện nguyên tắc chia sẻ lợi ích,
trong đó không chỉ đề cập tới lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư,
người bị thu hồi đất mà còn phải đề cập tới lợi ích của cộng đồng nơi
có đất.
3.2.4 Nhóm giải pháp ổn định cuộc sống của người dân
trong vùng giải tỏa
Gắn việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC với thực hiện các chính
sách xã hội; xây dựng và thực hiện các phương án sinh kế của người
dân khi bồi thường, TĐC trong thu hồi đất; quy hoạch phát triển các
KCN một cách hợp lý hơn, tránh ảnh hưởng đến sản xuất nông
nghiệp, đời sống người dân; xây dựng và ban hành cụ thể chuyển
dịch cơ cấu lao động để đáp ứng được mục tiêu phát triển của tỉnh;
cơ chế liên kết giữa người sử dụng lao động và cơ sở đào tạo, đào tạo
tại chỗ phù hợp và tổ chức nhân rộng.
Kết luận chương 3
Xuất phát từ lí luận và thực tiễn đã đề cập ở hai chương trước,
nội dung của chương 3 chủ yếu nêu ra những định hướng và yêu cầu
cùng các giải pháp bảo đảm và nâng cao hiệu quả thực hiện các quy
định của pháp luật về TĐC khi Nhà nước thu hồi đất. Các giải pháp
được đề xuất ở chương này nhằm mục đích đảm bảo quyền lợi hợp
pháp của Nhà nước, chủ đầu tư và đối tượng có đất bị thu hồi. Trên
cơ sở đảm bảo được các lợi ích đó thì mục đích phát triển xã hội,
phát triển kinh tế của Nhà nước, mục đích thu lợi nhuận của các nhà
đầu tư mới có thể tiến hành được thuận lợi. Đồng thời, các quyền
hợp pháp của người sử dụng đất cũng được bảo vệ và tránh được tình
trạng các khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến bồi thường giải phóng


23