Đề bài: Bình luận các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất ở? Nêu một số giải pháp góp phần hoàn thiện vấn đề này.
Bài làm:
I. Tính cấp thiết của đề tài.
Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc
biệt, là một trong những yếu tố của sản xuất và để phát triển sản xuất, là
thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các
khi dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc
phòng. Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn bao công sức, xương máu
mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay. Như vậy, ta có thể khẳng
định vai trò của đất đai đối với sản xuất, đời sống thật to lớn.
Từ nhận thức được vị trí hết sức quan trọng ấy của đất đai mà Đảng
và Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm đến vấn đề đất đai. Sau những
năm đổi mới tìm ra hướng đi trong việc phát triển nền kinh tế thị trường có
sự quản lí sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, đất nước ta đã
có nhiều đổi mới và phát triển. Trong đó, hệ thống pháp luật đất đai nói
chung và pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất ở nói riêng phần nào được Nhà nước đặc biệt quan tâm, nhằm đảm bảo
quyền lợi cho những người dân nằm trong diện bị thu hồi đất, giúp họ có
được cuộc sống tốt đẹp sau khi phải rời bỏ nơi sinh sống của họ.
Mặc dù Luật đất đai năm 2003 đã được ban hành để phù hợp với xu
thế phát triển của đất nước, nhưng trong thực tiễn xây dựng cũng như thi
hành pháp luật đã nảy sinh nhiều khuyết điểm, bất cập, một số quy định
không còn phù hợp với tình hình thực tế, nhất là từ khi chúng ta áp dụng
chính sách mở cửa, thu hút đầu tư nước ngoài thì đất đai và việc thu hồi, hỗ
trợ tái định cư lại càng trở nên cấp thiết, cần được quan tâm, xem xét đúng


mức. Tình hình này đã dẫn đến việc thi hành và áp dụng Luật không thống
nhất với nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các chủ thể tham gia quan
hệ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất mà đặc biệt ở

Chính sách hỗ trợ của Nhà nước khi bồi thường thiệt hại về đất không
chỉ thể hiện bản chất ưu việt của chế độ ta mà còn giúp đỡ người bị thu hồi
đất nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất;
Hơn nữa, Nghị định 197/204/NĐ – CP còn quy định người sử dụng
đất khi bị Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì sẽ được bố trí
tái định cư bằng việc bồi thường bằng nhà ở, giao đất ở mới hoặc bồi thường
bằng tiền để tự lo chỗ ở mới (Điều 4). Như vậy, phạm vi bồi thường thiệt hại
khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm: (i) Bồi thường thiệt hại về đất thực tế thu
hồi ; (ii) Bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất bị thu hồi; (iii) Hỗ
trợ người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở ; (iv) Hỗ trợ người bị thu hồi
đất sản xuất đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp; (v) Hỗ trợ người bị thu hồi đất
gặp khó khăn về cuộc sống do việc thu hồi đất gây ra.
b, Đối tượng được bồi thường thiệt hại.
Bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những
chính sách đất đai của Đảng và Nhà nước ta. Tuy nhiên, không phải mọi đối
tượng bị thu hồi đất đều được bồi thường thiệt hại mà chỉ những đối tượng
do pháp luật quy định mới được bồi thường. Điều 2 Nghị định số
197/2004/NĐ – CP quy định đối tượng được bồi thường thiệt hại bao gồm:
Tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân trong nước,
người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài đang sử
dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất (gọi chung là người bị thu hồi đất). Như
vậy, tổ chức, cá nhân nước ngoài đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất
cũng được áp dụng theo quy định của Nghị định này. Đây chính là điểm mới
so với Nghị định số 22/1998/NĐ – CP ngày 22/04/1998 của Chính Phủ.
Trước đây, Điều 3 của Nghị định số 22/1998/NĐ – CP quy định : Việc đền
bù thiệt hại khi thu hồi đất của tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc tế,


người Việt Nam định cư ở nước ngoài đã được Nhà nước Việt Nam cho thuê
đất giải quyết theo quyết định riêng của Thủ tướng Chính Phủ. Hiện nay

là cơ sở pháp lý cao nhất định hướng cho toàn bộ công tác bồi thường tài sản
(trong đó có bồi thường thiệt hại về đất) khi Nhà nước trưng dụng tài sản của
tổ chức, cá nhân sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc
gia, lợi ích công cộng ở nước ta.
b, Nguyên tắc bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng, nhà ở hoặc
bằng tiền.
Do đất đai có vị trí và tai trò rất quan trọng đối với con người. Đặc
biệt nó trực tiếp ảnh hưởng, tác động lớn đến cuộc sống và sản xuất của họ.
Nếu không có đất, cuộc sống của người dân bị đảo lộn theo chiều hướng
xấu, thậm chí rơi vào cảnh nghèo đói... Nhận thức được vấn đề này, pháp
luật đất đai nước ta đã đề ra nguyên tắc khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng
vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và
phát triển kinh tế thì trước tiên căn cứ vào quỹ đất đai, tình hình thực tế sẽ
thực hiện việc bồi thường cho người bị thu hồi đất bằng một diện tích đất
tương đương khác có cùng mục đích sử dụng để bảo đảm cho họ có điều
kiện vật chất để ổn định sản xuất và đời sống. Trường hợp không có hoặc
không còn đất để bồi thường thì mới xem xét đến việc chi trả bồi thường cho
người sử dụng bằng tiền.
c, Nguyên tắc bồi thường đầy đủ các thiệt hại thực tế về đất.
Việc bồi thường thiệt hại về đất cho người sử dụng khi Nhà nước thu
hồi đất được tiến hành dựa trên cơ sở bồi thường toàn bộ các thiệt hại thực tế
về đất mà người sử dụng đất phải gánh chịu do việc thu hồi đất của Nhà


nước gây ra. Theo đó, các thiệt hại này là thiệt hại thực tế và là hậu quả phát
sinh trực tiếp từ việc thu hồi đất của nhà nước gây ra, bao gồm:
- Bồi thường thiệt hại về diện tích đất thực tế bị thu hồi ;
- Bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với diện tích đất thực tế bị
thu hồi ;
- Hỗ trợ di chuyển chỗ ở cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ

thường theo đất ở thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan tài nguyên và môi
trường;
Người sử dụng đất ở khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ
ở được bồi thường bằng giao đất ở mới, nhà ở tại khi tái định cư hoặc bồi
thường bằng tiền theo đề nghị của người có đất bị thu hồi và phù hợp với
thực tế ở địa phương.
Diện tích đất bồi thương bằng giao đất ở mới cho người có đất bị thu
hồi cao nhất bằng hạn mức giao đất ở địa phương; Trường hợp đất ở bị thu
hồi có diện tích lớn hơn hạn mức giao đất ở thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào
quỹ đất ở địa phương và số nhân khẩu ở hộ gia đình bị thu hồi đất nhưng
không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi;
Trường hợp diện tích đất ở còn lại của người sử dụng đất sau khi Nhà
nước thu hồi đất nhỏ hơn hạn mức giao đất ở theo quy định của địa phương,
thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền phảu hướng dẫn sử dụng theo quy
hoạch chi tiết xây dựng đô thụ và quy hoạch điểm dân cư nông thông; nếu
người bị thu hồi đất có yêu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại thì
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất sử dụng theo quy hoạch chi tiết
xây dựng đô thị và quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn;


Người sử dụng đất ở khi Nhà nước thu hồi đất mà thuộc đối thượng
không được bồi thường đất nếu không còn nơi ở nào khác thì được UBND
cấp có thẩm quyền xem xét giải quyết cho mua, thuê nhà ở hoặc giao đất ở
mới; người được thuê nhà hoặc mua nhà phải trả tiền mua nhà, thuê nhà, nộp
tiền sử dụng đất theo quy định.
Mặt khác, pháp luật còn đề cập đến việc bồi thương đất ở đối với
những người đang đồng quyền sử dụng đất; Cụ thể:
- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất chung có đồng
quyền sử dụng đất, khi Nhà nước thu hồi đất được bồi thường theo diện tích
đất thuộc quyền sử dụng; nếu không có giấy tờ xác định diện tích đất thuộc

trí tái định cư phục vụ công tác giải phóng mặt bằng theo kế hoạch. Đơn cử
như dự án khu nhà ở di dân giải phóng mặt tại Hoàng Cầu, Đống Đa; dự án
X1, X2 phường Hạ Đình, quận Thanh Xuân... Việc chậm triển khai các dự
án cũng dẫn tới phải điều chỉnh nhiều lần tổng mức đầu tư, nhiều phát sinh
phức tạp do giá cả nguyên vật liệu liên tục tăng.
2. Một số giải pháp hoàn thiện vấn đề này.
Để tháo gỡ và giải quyết những bất cập và hạn chế nêu trên cần phải
tăng cường kiểm tra, yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm các quy định
hiện hành, đồng thời Bộ TNMT đang tổ chức rà soát cơ chế, chính sách bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư để kiến nghị bổ sung, sửa đổi cho phù hợp trong
thời gian tới.


Xây dựng bảng giá đất mới sao cho hợp lý. Bảng giá đất mới này
cũng sẽ phải được xây dựng chi tiết hơn theo vị trí, vùng, mục đích sử dụng
đất và điều chỉnh kịp thời khi thị trường có biến động lớn; làm căn cứ để xác
định nghĩa vụ tài chính, tính bồi thường khi nhà nước thu hồi đất và các mục
tiêu khác trong quản lý đất đai.
Cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án xây nhà tái đinh cư, chủ
động thực thiện nhiều giải pháp tái định cư nhằm đáp ứng đủ nhu cầu cho
người dân bị thu hồi đất như tái định cư và tạm cư bằng tiền; mua quỹ nhà
kinh doanh tại các khu đô thị mới; mua quỹ nhà của các nhà đầu tư dự án BT
đã có hoặc giao nhà đầu tư dự án BT ứng vốn xây dựng nhà tái định cư…


Tài liệu tham khảo:

1, Luật đất đai 2003
2, Nghị định của Chính phủ số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.