HỌCVIỆNNÔNGNGHIỆPVIỆTNAM

DƯƠNG ĐỨC NGHIÊM

HUYĐỘNGCÁCNGUỒNLỰCXÃHỘI
TRONGXÂYDỰNGCƠSỞHẠTẦNGNÔNGTHÔNMỚI
ỞHUYỆNTIÊNDU,TỈNHBẮCNINH

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60.34.04.10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phạm Văn Hùng

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết
quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ
một học vị nào.
Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm
ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày


tháng

Tác giả luận văn

Dương Đức Nghiêm

ii

năm 2016


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các từ viết tắt .............................................................................................. vi
Danh mục bảng .......................................................................................................... vii
Danh mục biểu đồ ....................................................................................................... ix
Danh mục hộp .............................................................................................................. x
Trích yếu luận văn ....................................................................................................... xi
Thesis abstract ........................................................................................................... xiv
Phần 1. Mở đầu .......................................................................................................... 1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ................................................................ 1

1.2.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ....................................................................... 2


2.1.2.

Đặc điểm và yêu cầu của huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng
cơ sở hạ tầng nông thôn mới. .......................................................................... 7

2.1.3.

Sự cần thiết phải huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở
hạ tầng nông thôn mới .................................................................................. 11

2.1.4.

Nội dung huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng
nông thôn mới............................................................................................... 12

2.1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng tới huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng
cơ sở hạ tầng nông thôn mới ......................................................................... 14

iii


2.2.

Cơ sở thực tiễn về huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở
hạ tầng nông thôn mới. ................................................................................. 17

2.2.1.



Phương pháp chọn điểm nghiên cứu ............................................................. 39

3.2.2.

Phương pháp điều tra thu thập thông tin ........................................................ 39

3.2.3.

Phương pháp xử lý thông tin ......................................................................... 40

3.2.4.

Phương pháp phân tích số liệu ...................................................................... 41

3.2.5.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ........................................................................ 42

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận ................................................................ 43
4.1.

Thực trạng huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng
nông thôn mới ở huyện Tiên Du, tỉnh bắc ninh ............................................. 43

4.1.1.

Tình hình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tiên Du .................................... 43

4.1.2.

4.2.5.

Sự phát triển kinh tế- xã hội của địa phương và khả năng kinh tế của hộ .............. 87

iv


4.3.

Định hướng và giải pháp tăng cường huy động các nguồn lực xã hội trong xây
dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới ở huyện Tiên Du, tỉnh bắc ninh trong thời
gian tới. ......................................................................................................... 88

4.3.1.

Định hướng mục tiêu .................................................................................... 88

4.3.2.

Giải pháp tăng cường huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ
sở hạ tầng nông thôn mới ở huyện Tiên Du trong thời gian tới. ..................... 89

Phần 5. Kết luận và kiến nghị .................................................................................. 99
5.1.

Kết luận ........................................................................................................ 99

5.2.

Kiến nghị .................................................................................................... 100

Ban chỉ đạo

BQL

Ban quản lý

CN

Công nghiệp

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

CSHT

Cơ sở hạ tầng

CSXH

Chính sách xã hội

DV

Dịch vụ

GTSX

Giá trị sản xuất


Tiểu thủ công nghiệp

UBND

Ủy ban nhân dân

VHTT

Văn hóa thể thao

XD

Xây dựng

XDCB

Xây dựng cơ bản

vi


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1.

Tình hình sử dụng đất đai của huyện Tiên Du qua 3 năm (2012 - 2014) .......... 31

Bảng 3.2.

Tình hình dân số và lao động của huyện Tiên Du qua 3 năm
(2012 - 2014) ................................................................................... 33

Bảng 4.5.

Kết quả huy động đóng góp về tài chính trong xây dựng cơ sở hạ
tầng nông thôn mới ở 3 xã điều tra năm 2012 - 2015 .............................. 58

Bảng 4.6.

Cơ cấu vốn huy động đóng góp xây dựng CSHT NTM tại 3 xã điều
tra ở huyện Tiên Du năm 2012 – 2015 .................................................... 60

Bảng 4.7.

Kết quả huy động đóng góp về đất đai của người dân huyện Tiên
Du trong xây dựng CSHT NTM trong 4 năm 2012 – 2015...................... 61

Bảng 4.8.

Kết quả huy động đóng góp về đất đai của người dân ở 3 xã điều tra
trong xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới 2012 - 2015 ....................... 62

Bảng 4.9.

Kết quả huy động đóng góp ngày công lao động của người dân và các
đoàn thể huyện Tiên Du trong xây dựng CSHT NTM 2012 – 2015 .............. 64

Bảng 4.10. Giá trị bằng tiền từ việc đóng góp ngày công để xây dựng CSHT NTM
của nhân dân và các tổ chức đoàn thể trong huyện từ 2012 – 2015. .............. 65
Bảng 4.11. Kết quả huy động đóng góp ngày công lao động của người dân và các
đoàn thể ở 3 xã điều tra trong xây dựng CSHT NTM 2012 - 2015 ................ 66
Bảng 4.12. Giá trị bằng tiền từ việc đóng góp ngày công để xây dựng CSHT NTM

dân tham gia xây dựng nông thôn mới.......................................................... 46
Hộp 4.2. Ý kiến của người dân về việc huy động đóng góp tài chính trong xây
dựng CSHT NTM. ....................................................................................... 56
Hộp 4.3. Tâm sự của hộ dân về việc tự nguyện hiến đất............................................... 63
Hộp 4.4. Ý kiến của người dân về đóng góp ngày công lao động trong xây dựng
CSHT NTM. ................................................................................................ 67

x


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Tên tác giả: Dương Đức Nghiêm
Tên Luận văn: Huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng
nông thôn mới ở huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.
Ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Mục đích nghiên cứu:
Hiện nay, việc xây dựng NTM đã và đang được triển khai rộng khắp ở tất cả các
tỉnh thành của nước ta. Chương trình đã tạo bước đột phá trong phát triển nông nghiêp,
nông thôn, nâng cao đời sống cho người dân. Cùng với đó, huyện Tiên Du đã tiến hành
xây dựng NTM theo chủ chương của Đảng và nhà nước với mục tiêu xây dựng làng, xã
có cuộc sống ấm no, văn minh, môi trường trong sạch. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu
trên thì huyện cần huy động nguồn lực rất lớn trong đó có vốn, công lao động và đất đai....
Hiện nay, nhu cầu về nguồn lực cho xây dựng NTM của huyện là rất lớn, trong khi đó
nguồn vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ lại hạn chế, nguồn vốn huy động từ cộng đồng cũng
khiêm tốn. Vì vậy, muốn đạt được mục tiêu đề ra thì huyện cần tìm ra giải pháp nhằm đẩy
mạnh việc huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng CSHT NTM.

- Kinh nghiệm ngoài nước về huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ
sở hạ tầng nông thôn mới.
- Kinh nghiệm trong nước về huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ sở
hạ tầng nông thôn mới.
Phương pháp nghiên cứu:
Một số phương pháp được sử dụng trong quá trình nghiên cứu như sau:
- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
- Phương pháp điều tra thu thập thông tin
- Phương pháp xử lý thông tin
- Phương pháp phân tích số liệu
- Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
Kết quả chính và kết luận:
Qua quá trình nghiên cứu thực trạng tình hình huy động các nguồn lực xã hội
trong xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới ở huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh chúng tôi
ghi nhận được một số kết quả sau:
- Về kinh tế: Tổng giá trị sản xuất của các ngành có chiều hướng tăng lên. Cơ
cấu kinh tế đã từng bước chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hoá, tỷ trọng ngành
nông nghiệp giảm thay vào đó là tỷ trọng của các ngành phi nông nghiệp.
- Về cơ sở hạ tầng: Đã được nâng cấp rõ rệt, tạo điều kiện cho sản xuất và sinh
hoạt được bảo đảm hơn.
- Về văn hoá – xã hội: Các phong tục truyền thống của địa phương được tiếp tục
phát triển. Đời sống tinh thần của người dân từng bước được nâng cao.
- Về các tổ chức chính trị và xã hội: Ngày càng phát huy vai trò lãnh đạo quần chúng.

xii


Mặc dù, quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Tiên Du tỉnh Bắc Ninh đã
thu được nhiều kết quả đáng khích lệ, nhưng vẫn chưa được như mong đợi. Cụ thể là:
Các hoạt động vẫn chưa nêu cao được tính tự chủ của người dân, họ vẫn chưa tự nhận

Research Objectives:
Recently, new rural program has implemented widely in all provinces in Vietnam.
This program made a tremendous move in order to develop agriculture, rural, improve
living standard for rural households. Along with that, Tien Du district has conducted
new rural development following guidance of Social Party and government aiming to
improve living standard, environment of communal households. However, to implement
above targets, requirement enormous resources includes capital, labor, land…At
present, necessity of Tien Du district for new rural development resources is
tremendous, meanwhile subsidies from National capital and social capital are still
limited. Therefore, Tien Du district needs to find out measures to promote social
resources mobilization for achieving specific targets in new rural development.
General objective of thesis: Study on situation of social resources for constructing
new rural infrastructures mobilization, propose orientations and measures to promote
resources mobilization off new rural development in Tien Du district, Bac ninh
province.
To achieve established target, there are some specific objectives:
- Systemize theoretical and practical rationale about mobilization of social
resources for constructing new rural infrastructures in Tien Du district, Bac Ninh
province;
- Evaluate mobilization situation of resources for constructing new rural
infrastructures in Tien Du district, Bac Ninh province;
- Analyze factors influencing mobilization of resources for constructing new rural
infrastructures in Tien Du district, Bac Ninh province;
- Propose measures to promote mobilization of resources for constructing new
rural infrastructures in Tien Du district, Bac Ninh province in coming years.
Regarding to clarify above objectives, subjects of study in this these are
theoretical and practical issues mobilization of resources for constructing new rural

xiv


- In socio-cultural term: Traditional customs of districts remains and develop.
Spiritual life of district people improve day by day.
- In social and political organizations term: promote leadership role of
organizations to populace.

xv


Although process of new rural development in Tien Du district, Bac ninh province
recieved important achievements, results are still not enough to complete new rural
development target; there are some limitations: Activities of new rural development
were not intensely attracted district people, they could not realize their role in
controlling their society by their own, ability of district people, social organizations
were limited; structure transformation were still low…
To handle above limitations, we provide measures such as:
- Reform policies mechanism of mobilization of resources for new rural
development
- Improve activities of propagation, mobilization and combination of organizations
- Improve mobilization of National budget resource
- Improve mobilization of District human resource
- Measure to mobilization of enterprise’s resource
- Measure to strengthen ability of managers to utilize all resources
- Improve activities of inspection, supervision and management participation of
District people
Developing new rural in general and constructing new rural infrastructure in
particular are important missions in order to build facilities to make a contribution to
industrialization, modernization of rural agriculture, improve both physical and spiritual
lives of rural people.

xvi

dựng nông thôn mới, nâng cao thu nhập và đời sống vật chất tinh thần cho người
dân; Hệ thống chính trị ở nông thôn được củng cố và tăng cường; Dân chủ cơ sở
được phát huy; An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; Vị thế của

1


giai cấp nông dân ngày càng được nâng cao. Những thành tựu đó đã góp phần
thay đổi toàn diện bộ mặt nông thôn, tạo cơ sở vững chắc nâng cao đời sống vật
chất, tinh thần của nhân dân (Ban chấp hành TW, 2008).
Bắc Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm đồng bằng Bắc
bộ, hiện nay đang tích cực triển khai thực hiện chương trình xây dựng NTM.
Nhiều địa phương trong đó có huyện Tiên Du, dựa theo Bộ tiêu chí về nông thôn
mới, đã lựa chọn những xã thực hiện thí điểm cho địa phương mình và bước đầu
đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt
được, trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại Tiên Du vẫn còn bộc lộ một số
khó khăn, tồn tại nhất là về công tác quy hoạch xây dựng và huy động các nguồn
lực xã hội để xây dựng cơ sở hạ tầng NTM.
Làm thế nào để đưa phong trào xây dựng nông thôn mới trở thành một
phong trào rộng lớn, phát huy đầy đủ vai trò của các tổ chức đoàn thể, mỗi cộng
đồng dân cư và của cả hệ thống chính trị ở cơ sở, phát huy tối đa nội lực và
nguồn lực từ bên ngoài đã, đang là câu hỏi được đặt ra cho cán bộ và nhân dân
huyện Tiên Du.
Xuất phát từ thực tiễn trên nên tôi đã chọn đề tài: “Huy động các nguồn
lực xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới ở huyện Tiên Du, tỉnh
Bắc Ninh” làm đề tài nghiên cứu của mình.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
1.2.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu thực trạng huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng cơ
sở hạ tầng nông thôn mới, đề xuất định hướng và các giải pháp đẩy mạnh huy

đến năm 2020.
Số liệu thu thập: Từ kết quả điều tra thực trạng nông thôn tỉnh Bắc Ninh
theo Bộ tiêu chí NTM và số liệu công bố giai đoạn 2011 – 2015.

3


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI
TRONG XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG NÔNG THÔN MỚI
2.1.1. Một số khái niệm
a. Huy động nguồn lực
Thuật ngữ‚“huy động nguồn lực“ được sử dụng để mô tả tiến trình thu hút
và tập hợp tiền hoặc các nguồn lực khác từ các cá nhân, doanh nghiệp, cơ quan
nhà nước, các quỹ nhân đạo, hoặc nguồn ngân sách nhà nước (Dẫn theo Nguyễn
Hùng Minh, 2014).
Huy động nguồn lực là việc đổi một nguồn lực đang có để lấy tiền hoặc
một nguồn lực cần thiết khác. Để xây dựng nông thôn mới trước hết phụ thuộc
vào nguồn lực huy động được. Các nguồn lực được xem xét theo số lượng và
chất lượng theo chiều hướng khác nhau. Tuy nhiên khi sử dụng các nguồn lực
này cần phải có sự kết hợp một cách hài hòa, hợp lý. Tỷ lệ tham gia của mỗi yếu
tố nguồn lực để xây dựng nông thôn mới tùy thuộc vào đặc điểm của từng địa
phương. Điều đó có nghĩa tùy thuộc vào tỉnh, huyện, địa phương để có quyết
định về số lượng và chất lượng của mỗi yếu tố nguồn lực được huy động. Nguồn
vốn sử dụng để xây dựng nông thôn mới đóng vai trò quan trọng do đó vấn đề
huy động nguồn vốn phải đặt lên hàng đầu, cần có kế hoạch huy động từ nhà
nước, doanh nghiệp và địa phương một cách hợp lý. Vốn là nguồn lực có hạn
do đó mỗi địa phương cần có những phương án để sử dụng một cách hiệu quả.
Để có được điều này phụ thuộc chủ yếu vào khả năng cũng như trình độ quản lý
ở các địa phương trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đó yếu tố

Tạ Thị Thúy, 2013).
Phân theo hình thức biểu hiện, nguồn lực gồm có:
- Nguồn lực con người (lao động, trí tuệ…)
- Nguồn lực tài chính
- Nguồn lực tự nhiên (đất đai, rừng…)
- Nguồn lực vật chất (vật tư, máy móc, phương tiện…)
Phân theo nguồn gốc hình thành, nguồn lực gồm:
- Nguồn lực nhà nước
- Nguồn lực doanh nghiệp
- Nguồn lực của các tổ chức xã hội
- Nguồn lực của tư nhân (cá nhân)
Nguồn lực xã hội là các nguồn lực của các tổ chức, doanh nghiệp, tư
nhân… đó là các thành phần trong xã hội.
Huy động các nguồn lực xã hội: Là huy động các loại nguồn lực của các

5


thành phần trong xã hội, bao gồm các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân… cùng tham
gia đóng góp nguồn lực cho một mục đích nhất định, đem lại lợi ích cho xã hội.
Huy động các nguồn lực xã hội trong xây dựng nông thôn mới gồm:
- Trí tuệ: Để bàn bạc xây dựng phương án, quy hoạch, dự án…
- Đất đai: Làm đường giao thông, thủy lợi, trường học, nhà văn hóa…
- Tiền: Để cùng nguồn lực nhà nước xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển
sản xuất
- Công lao động: Để xây dựng cơ sở hạ tầng, thực hiện các dự án phát
triển kinh tế
- Vật tư, thiết bị: Máy móc, xe cộ, các phượng tiện để thi công công trình;
cát, sỏi, gạch, xi măng, gổ… để xây dựng; các trang thiết bị: Ti vi, điện, đài, bàn
ghế… để trang bị cho trường học, nhà văn hóa, bệnh xá… (Dẫn theo Phạm Thị

hạ tầng trong nông thôn cũng như sự phân bố, cấu trúc trình độ phát triển của nó
có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực, quốc gia cũng như giữa các địa
phương, vùng lãnh thổ của đất nước. Tại các nước phát triển, cơ sở hạ tầng nông
thôn còn bao gồm cả các hệ thống, công trình cung cấp gas, khí đốt, xử lý và làm
sạch nguồn nước tưới tiêu nông nghiệp, cung cấp cho nông dân nghiệp vụ
khuyến nông (Phạm Văn Hùng, 2013).
d. Nông thôn mới
Ngày 04 tháng 6 năm 2010 Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết định số
800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM
giai đoạn 2010 – 2020. Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình
được xác định là: “Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT - XH từng bước hiện
đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với
phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo
quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi
trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và
tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ
nghĩa” (Thủ tướng chính phủ, 2010).
Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế hạ tầng
hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, xã hội dân chủ,
ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, đời sống vật chất, tinh thần được nâng
cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững.
2.1.2. Đặc điểm và yêu cầu của huy động các nguồn lực xã hội trong xây
dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới.
a. Đặc điểm cơ sở hạ tầng nông thôn:
- Tính hệ thống: Kết cấu hạ tầng của một quốc gia, một vùng hay một
địa phương là một hệ thống cấu trúc phức tạp bao trùm và có phạm vi ảnh

7



dụng. Bởi vậy, hiệu quả đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn không thể chỉ
xét đến lợi ích của doanh nghiệp đầu tư mà còn phải xét đến ý nghĩa phúc lợi của
nó đối với toàn xã hội (Phạm Văn Hùng, 2013).

8