VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN DUY NAM

TỘI MUA BÁN NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI:
TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ
GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA

Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số

: 60.38.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. HỒ SỸ SƠN

HÀ NỘI, 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ
Luật học “Tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai: tình hình, nguyên
nhân và giải pháp phòng ngừa” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với
các đề tài khác trong cùng lĩnh vực. Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận
văn đều được ghi rõ nguồn gốc.
Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này.
Tác giả luận văn



An ninh trật tự

BLDS

Bộ luật dân sự

BLHS

Bộ luật hình sự

BTP

Bộ Tư pháp

CAND

Công an nhân dân

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

QPPL

Quy phạm pháp luật

TANDTC

Tòa án nhân dân tối cao

năm 2012 đến năm 2016 ................................................................................. 15
Bảng 1.5: Cơ cấu tình hình tội mua bán người xét theo đơn vị hành chính lãnh
thổ của tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012 – 2016 ................................................... 16
Bảng 1.6: Cơ cấu theo phương thức thực hiện tội mua bán người trên địa bàn
tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012 – 2016 ................................................................ 17
Bảng 1.7: Hình phạt được quyết định đối với các bị cáo ................................ 18
Bảng 1.8: Cơ cấu theo lứa tuổi của tình hình tội mua bán người trên địa bàn
tỉnh Lào Cai ..................................................................................................... 19
Bảng 1.9: Diễn biến cơ cấu nhóm tuổi của tội phạm mua bán người theo thời
gian .................................................................................................................. 20
Bảng 1.10: Cơ cấu tình hình tội mua bán người theo giới tính của bị cáo ..... 21
Bảng 1.11: Cơ cấu tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai xét
theo nghề nghiệp của người phạm tội ............................................................. 22
Bảng 1.12: Cơ cấu tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai xét
theo dân tộc của bị cáo .................................................................................... 22
Bảng 1.13: Cơ cấu tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai xét
theo hình thức phạm tội................................................................................... 23
Bảng 1.14: Cơ cấu của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai
xét theo độ tuổi của nạn nhân trong giai đoạn 2012-2016 .............................. 24


Bảng 1.15: Cơ cấu của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai
xét theo nghề nghiệp của nạn nhân trong giai đoạn 2012-2016 ..................... 24
Bảng 1.16: cấu của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai xét
theo trình độ học vấn của nạn nhân trong giai đoạn 2012-2016 ..................... 25
Bảng 1.17: Cơ cấu của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai
xét theo hậu quả của nạn nhân trong giai đoạn 2012-2016 ............................ 26
Bảng 1.18: Tỉ lệ tội phạm ẩn của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh
Lào Cai ............................................................................................................ 28


Campuchia, Thái Lan rồi qua Malaysia, Singapore. Đã xuất hiện nhiều trường
hợp dụ dỗ những người có hoàn cảnh khó khăn; lừa gạt, tổ chức cho họ xuất
cảnh trái phép để bán nội tạng; tình hình mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ
em trong đó có cả trẻ sơ sinh cũng diễn ra hết sức phức tạp, tiềm ẩn hậu quả
khó lường.
Tỉnh Lào Cai là một tỉnh miền núi nằm ở phía Bắc Việt Nam, diện tích
tự nhiên 6.383,89 km2, có đường biên giới dài giáp ranh với Trung Quốc, có
cửa khẩu quốc tế và nhiều đường mòn, lối mở giao thương với nước bạn. Bên
cạnh thuận lợi về phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch, dịch vụ… Tình hình
hoạt động của tội phạm về mua bán người trên địa bàn tỉnh diễn biến phức
tạp, có chiều hướng gia tăng, chủ yếu là mua bán phụ nữ, trẻ em gái để bóc lột
tình dục và cưỡng ép hôn nhân trái pháp luật. Tội mua bán người là một loại
tội ác chống lại con người bởi nó xâm phạm nghiêm trọng tới quyền con
người, trong đó, có những quyền cơ bản nhất như quyền tự do đi lại, quyền
được bảo vệ an toàn về tính mạng, sức khỏe; quyền lao động… Hậu quả đối
với các nạn nhân nói riêng, đối với xã hội nói chung là rất nặng nề, phải hứng
chịu tổn thương về tâm sinh lý, bị tổn hại tới sức khỏe và thậm chí là cả tính
mạng. Tệ nạn mua bán người cũng đe dọa đến tình hình trị an xã hội tại địa
phương và gây mất ổn định chính trị tại khu vực cửa khẩu, biên giới.
Thông qua hoạt động thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Lào Cai cho
thấy phương thức hoạt động của tội phạm mua bán người ngày càng đa dạng,
phức tạp, tinh vi bằng cách tạo lập các đường dây, ổ nhóm, cấu kết chặt chẽ
giữa các đối tượng ở Trung Quốc với các đối tượng ở địa bàn khu vực biên
giới, sử dụng công nghệ thông tin (chat qua mạng), sử dụng điện thoại hoặc
trực tiếp gặp gỡ tại các phiên chợ vùng cao để làm quen với những cô gái mới
lớn, trình độ văn hóa thấp, gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, không có
việc làm ổn định để dụ dỗ, lôi kéo họ đến các cơ sở dịch vụ việc làm, nhà
2



tỉnh Lào Cai thì chưa có đề tài nghiên cứu nào đánh giá chuyên sâu, cụ thể,
chi tiết. Đề tài này tác giả tiếp tục nghiên cứu trên cơ sở đánh giá một cách
khoa học, có độ tin cậy cao đối với những vấn đề phát sinh trong thực tiễn của
tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1.

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu tình hình tội mua bán người trên địa bàn tình
Lào Cai; nguyên nhân điều kiện của tình hình tội này; dự báo tình hình tội
mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai, luận văn đề xuất các giải pháp tăng
cường phòng ngừa tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai
trong những năm tiếp theo.
3.2.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu về lý thuyết:
Tập hợp và nghiên cứu những tài liệu lý luận của TPH đại cương về các
vấn đề như THTP, nguyên nhân và điều kiện của THTP, phòng ngừa tội phạm
được công bố trên các sách, báo, tạp chí chuyên ngành pháp lý.
Tập hợp và nghiên cứu những tài liệu lý luận của Luật hình sự Việt
Nam về các khái niệm cơ bản của tội phạm mua bán người và hình phạt đối
với loại tội phạm này.
Tài liệu của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội có liên quan
đến công tác phòng chống tội phạm mua bán người trong những năm qua.
Tài liệu của các cơ quan liên ngành trong việc phòng, chống tội phạm
mua bán người.
- Nghiên cứu thực tế:

Đề tài được nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành tội phạm học và
phòng ngừa tội phạm.
Về không gian, đề tài chỉ nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Về thời gian, đề tài khảo sát thực tiễn lấy số liệu để nghiên cứu trong
vòng 05 năm từ năm 2012 đến năm 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác – Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đấu tranh phòng, chống
5


tội phạm. Đề tài này được nghiên cứu trên cơ sở tổng hợp các phương pháp
nghiên cứu cụ thể như: thống kê, so sánh, phương pháp tính vv…
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về lý luận, luận văn là sản phẩm áp dụng lý luận tội phạm học Việt
Nam vào nghiên cứu tội mua bán người, đồng thời trên cơ sở công tác phòng
ngừa và điều tra khám phá tội danh hình sự của tỉnh Lào Cai, tiến hành làm rõ
hơn một số vấn đề về lý luận, bổ sung, hoàn thiện hệ thống lý luận trong đề
tài góp phần xây dựng hệ thống một cách toàn diện, đổi mới trong công tác
phòng ngừa, điều tra tội phạm mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu đề tài này có thể được tham khảo để
xây dựng đường lối, chính sách, quản lý xã hội, nhằm ngăn chặn và tiến tới
đẩy lùi tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Trên cơ sở thống kê, phân tích, tổng hợp có hệ thống các số liệu và tài
liệu liên quan, tìm ra những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển
và tồn tại của loại tội phạm này. Chỉ ra những vấn đề có tính chất quy luật đặc
thù trong quá trình thực hiện tội phạm mua bán người làm tài liệu nghiên cứu,
tham khảo và phục vụ cho việc giảng dạy, học tập.
7. Cơ cấu của luận văn

hội, nó có tính độc lập tương đối của mình. Bản thân nó không thể tồn tại
được ngoài xã hội. Do vậy, khi nghiên cứu tình hình tội mua bán người phải
dựa vào các điều kiện của đời sống xã hội, vào các quá trình, hiện tượng xã
hội khác mà đánh giá, nhận xét, giải thích; phải nghiên cứu nó trong mối liên
hệ với thực tại khách quan, với các hiện tượng, quá trình xã hội khác để có
một nhận thức đúng đắn về hiện tượng đó, trên cơ sở đề ra các biện pháp tác
động đến một hiện tượng xã hội phức tạp chứ không phải một sự kiện phạm
tội đơn nhất.

7


Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng mọi hiện tượng trong xã hội, trong tự
nhiên không phải ở trạng thái tĩnh tại, bất biến, mà thường xuyên biến đổi và
thay đổi [35, tr. 55]. Do vậy, với tính cách là một hiện tượng xã hội, tình hình
tội mua bán người là một hiện tượng thay đổi về mặt lịch sử. Điều đó thể hiện
ở các điểm: dấu hiệu, đặc điểm của tình hình tội mua bán người được thay đổi
tùy thuộc vào sự thay đổi của hình thái kinh tế - xã hội này bằng hình thái
kinh tế - xã hội khác; tùy thuộc vào sự thay đổi trong một hình thái kinh tế,
nhất là sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, về cơ cấu xã hội, về cơ cấu giai cấp; tùy
thuộc vào sự phát triển kinh tế - xã hội trong một quốc gia nhất định.
Tình hình tội mua bán người là một hiện tượng tiêu cực nguy hiểm lớn
nhất cho xã hội. Nó là hiện tượng tiêu cực lớn nhất bởi lẽ nó gây ra thiệt hại
cho các quan hệ tồn tại trong xã hội, xâm phạm đến các giá trị vật chất và tinh
thần mà xã hội đã có được. Hậu quả là những tác hại về mọi mặt do tình hình
tội mua bán người gây ra là một trong những dấu hiệu không thể thiếu được
của khái niệm tình hình tội phạm. Ở đây, tình hình tội mua bán người được
coi như một mặt tất yếu của hiện tượng, chứ không phải là một sự kiện riêng
biệt và cũng không chỉ đơn thuần là tổng cộng các thiệt hại do từng tội phạm
cụ thể gây ra.

các tội đó trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong vòng 05 năm. Khi xác định số lượng
các vụ án mua bán người đã được thực hiện cần phải tính tổng cộng các số
lượng sau: 1, số lượng các tội phạm và những người bị Tòa án tỉnh Lào Cai
xét xử và tuyên bản án buộc tội; 2, số lượng các vụ án hình sự bị đình chỉ điều
tra, truy tố vì không chứng minh được sự tham gia của bị can trong tội phạm
đã thực hiện; 3, số liệu về số lượng các tội phạm không được phát hiện (các
tội phạm tiềm ẩn); 4, hệ số của tình hình tội mua bán người; 5, mức độ của
tình hình tội mua bán người tái phạm [35, tr. 62].

9


Động thái (diễn biến) của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh
Lào Cai là sự vận động và sự thay đổi của thực trạng và cơ cấu của tình hình
tội mua bán người trên địa bàn tỉnh. Là một hiện tượng xã hội tình hình tội
mua bán người không thể không thay đổi, vận động. Điều quan trọng là cần
theo dõi và nắm bắt được những thay đổi của tình hình tội mua bán người.
Việc phân tích diễn biến của tình hình tội mua bán người trong một khoảng
thời gian có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc định hướng cho các cơ quan
chức năng trên địa bàn tỉnh Lào Cai đấu tranh với tình hình tội này.
Để có thể nhận thức sâu sắc hơn về thực trạng của tình hình tội mua
bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai, yêu cầu cần làm sáng tỏ được các
khuynh hướng, các nguyên nhân, điều kiện dẫn tới việc thực hiện các hành vi
phạm tội, có cơ sở cho việc nghiên cứu dự báo và xây dựng kế hoạch phòng
ngừa tổng thể cần tiến hành việc phân tích trong trong giai đoạn 05 năm (từ
năm 2012 đến năm 2016). Chỉ có những số liệu so sánh được tiến hành trong
một thời gian dài mới giúp làm sáng tỏ được tính vững chắc, ổn định hoặc
không vững chắc, không ổn định của thực trạng tình hình tội mua bán người
trên địa bàn tỉnh.
Cơ cấu của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai là tỷ

tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai thì mức độ tổng quan của tình
hình tội mua bán người được chia thành hai loại, đó là mức độ tổng quan
tuyệt đối (còn gọi là mức độ cơ bản) và mức độ tổng quan tương đối (còn gọi
là mức độ so sánh).
- Mức độ cơ bản:
Mức độ cơ bản của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào
Cai là số lượng vụ án, bị cáo Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai đã xét xử trong
vòng 05 năm từ năm 2012 đến năm 2016. Việc sử dụng mức độ cơ bản để

11


đánh giá được hàng năm Tòa án nhân dân đã tiến hành xét xử sơ thẩm hình sự
đối với vụ án mua bán người bao nhiêu vụ, bao nhiêu bị cáo.
Bảng 1.1: Mức độ tổng quan tuyệt đối (mức độ cơ bản) của tình hình tội mua
bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai từ năm 2012-2016
Năm

Số vụ án

Số bị cáo

2012

29

47

2013


năm 2016 trên toàn địa bàn tỉnh Lào Cai đã xét xử 149 vụ án về tội mua bán
người với 266 bị cáo. Do vậy muốn đánh giá mức độ cao hay thấp thì phải
đưa về số lượng tương đối để so sánh.
- Mức độ so sánh:
Để so sánh mức độ của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh
Lào Cai với tình hình tội mua bán người trên phạm vi cả nước. Lào Cai đã từ
lâu là đơn vị hành chính có số vụ án liên quan đến tội mua bán người cao nhất
cả nước. Bảng 1.2 sau đây cho thấy tỷ phần của mức độ cơ bản về tội mua
bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai so với mức độ tình hình tội mua bán
người trên cả nước.

12


Bảng 1. 2: Mức độ tổng quan tương đối – tỷ lệ tình hình tội mua bán người
trên địa bàn tỉnh Lào Cai
THTP về mua bán
Năm

người

THTP (chung)

Số vụ án Số bị cáo Số vụ án Số bị cáo

Tỷ lệ %

(1)/(2)

(2)/(4)


678

7,26

9,14

2016

20

34

485

726

4,12

4,68

Tổng

149

266

2567

3944


2015

(Nguồn: Vụ Tổng hợp – Tòa án nhân dân tối cao)
Dựa trên bảng số liệu 1.2 ta có thể nhận thấy, trong khoảng thời gian từ
năm 2012 đến năm 2016 trên địa bàn tỉnh Lào Cai (bao gồm tất cả các vụ án
xét xử sơ thẩm của tỉnh và các cấp huyện) đã xét xử 2567 vụ án, kết tội 3944
bị cáo; trong số này có 149 vụ án với 266 bị cáo liên quan đến vụ án mua bán
người, chiếm 5,80% về số vụ và 6,74% về số bị cáo. Nếu so sánh với nhóm
tội xâm phạm sở hữu, và nhóm tội liên quan đến ma túy thì nhìn chung tỉ lệ
này khá cao.
Để so sánh mức độ của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh
Lào Cai với các tình hình tội mua bán người trên cả nước, chúng ta sẽ so sánh
số vụ án và bị cáo của tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai lấy tỉ phần
với số vụ án và bị cáo của tội mua bán người trên phạm vi cả nước.

13


Bảng 1. 3: Số vụ, bị cáo của tội mua bán người so sánh trên phạm vi cả nước
Tỉnh Lào Cai
Năm

Toàn quốc

Số vụ án

Số bị cáo

Số vụ án

2016
Tổng
số

Tỷ lệ%
(1)/(3)

(2)/(4)

386

15,68

12,18

214

420

18,22

17,38

50

216

420

13,43


966

1897

15,43

14,02

(Nguồn: Vụ Tổng hợp – Tòa án nhân dân tối cao)
Qua bảng 1.3 cho thấy, tình hình tội mua bán người trong 05 năm qua
trên địa bàn tỉnh Lào Cai so với tình hình tội mua bán người trên phạm vi cả
nước có tỉ lệ rất cao, số vụ án mua bán người đã xét xử trên địa bàn tỉnh Lào
Cai chiếm 15,43% số vụ án mua bán người cả nước, số bị cáo chiếm 14,02%
số bị cáo. Từ số liệu trên có thể đánh giá được địa bàn tỉnh Lào Cai là điểm
nóng nhất cả nước của tình hình tội mua bán người hoạt động trong giai đoạn
từ năm 2012 đến năm 2016.
1.2.2. Động thái (diễn biến) của tình hình tội mua bán người trên địa
bàn tỉnh Lào Cai từ năm 2012 đến năm 2016
Diễn biến (hay còn gọi là động thái) của tình hình tội mua bán người là
sự phản ánh xu hướng tăng, giảm hay ổn định tương đối của tình hình tội này
xảy ra trong một khoảng thời gian và trên một địa bàn tỉnh Lào Cai. Như vậy,
ở đây áp dụng phương pháp so sánh định gốc theo năm để nắm bắt được xu
hướng của tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong vòng
05 năm qua.
14


Bảng 1. 4: Diễn biến tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai từ
năm 2012 đến năm 2016

100%

50

106,4%(6,4%)

2015

32

110,3%(+10,3%)

62

131,9%(31,9%)

2016

20

69%(-31%)

34

72,3%(-27,7%)

(Nguồn: Vụ Tổng hợp – Tòa án nhân dân tối cao)
Từ số liệu phân tích trên bảng 1.4 cho thấy xu hướng về tình hình tội
mua bán người tăng liên tục trong 04 kỳ thống kê (từ năm 2012 đếm 2015).
Riêng năm 2016 số lượng vụ án và số bị cáo có sự giảm xuống đáng kể. Tuy


Số vụ án

bán người ở từng

mua bán

địa bàn huyện

người

thuộc tỉnh Lào Cai

Mật độ dân cư
các đơn vị hành
chính thuộc tỉnh
Lào Cai
(người/km2)

Thành phố Lào Cai

21

14,09%

484

Huyện Bảo Thắng

0


62

41,61%

106

Sa Pa

4

2,68%

87

Si Ma Cai

27

18,13%

153

Văn Bàn

0

0%

60

giới Trung Quốc.
Bảng 1. 6: Cơ cấu theo phương thức thực hiện tội mua bán người trên địa
bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012 – 2016
Năm

Số nạn

Bị lừa dối

Bị lừa dối

Nạn nhân

Hình thức

nhân

tìm việc

giả vờ yêu

tự nguyện

lừa dối

làm

khác

2012-2016



c) Cơ cấu tình hình tội mua bán người trên địa bàn tỉnh Lào Cai xét theo
hình phạt đã áp dụng
Bảng 1. 7: Hình phạt được quyết định đối với các bị cáo
Năm

Hình phạt của Tòa án nhân dân
Cảnh

Cải

Cho

Tù từ

Tù

Tù

Tù

Tù

cáo

tạo

hưởng



đến 20

giữ

năm
2012

0

0

0

6

34

6

1

0

2013

0

0


2015

0

0

0

5

33

17

7

0

2016

0

0

0

2

19


đến 15 năm (chiếm 30,08%). Có thể nói quan điểm của Tòa án nhân dân đối
với loại tội phạm mua bán người vẫn đang thể hiện sự khoan hồng của pháp
luật Việt Nam đối với người phạm tội [29, tr. 6].
d) Cơ cấu xét theo đặc điểm về nhân thân người phạm tội
- Đặc điểm theo lứa tuổi người phạm tội
18


Theo số liệu thống kê của Vụ Tổng hợp, Tòa án nhân dân tối cao, trong
05 năm qua Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai đã xét xử 266 bị cáo trong vụ án
mua bán người. Dựa vào việc phân tích này, tác giả sẽ làm rõ hơn mức độ
nguy hiểm của hành vi phạm tội theo lứa tuổi, giải quyết đúng đắn trách
nhiệm hình sự của tội phạm. Cơ cấu theo lứa tuổi của tình hình tội mua bán
người thông qua bảng số liệu như sau:
Bảng 1. 8: Cơ cấu theo lứa tuổi của tình hình tội mua bán người trên địa bàn
tỉnh Lào Cai
Năm

Người chưa thành niên

Từ 18 đến 30

Trên 30 tuổi

14-16 tuổi

16-18 tuổi

tuổi


2015

0

2

29

31

2016

0

0

25

9

Tổng cộng

4

15

140

107