A.

MỞ ĐẦU

Trong sự vận động lịch sử văn hoá nhân loại, báo chí ra đời khá muộn. Phải
đến cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, những tờ báo đầu tiên mới xuất hiện ở một
số nước châu Âu. Báo chí ra đời gắn với sinh hoạt, phát triển của nền văn minh
phương Tây đầu thế kỷ 17. Đến nửa sau thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, báo chí đã trở
thành một nghành công nghiệp lớn, sức tiêu thụ mở rộng ra toàn xã hội,đặc biệt ở
những quốc gia đang phát triển. Hiện nay, báo chí là sản phẩm không thể thiếu ở
mỗi quốc gia, dân tộc, phần nào còn là thước đo trình độ phát triển của mỗi đất
nước, thông qua báo chí để tiếp nhận thông tin là thói quen không thể thiếu của
mỗi con người trong xã hội hiện đại. Báo chí ra đời và phát triển thông qua sự tác
động chi phối của nhiều yếu tố thống nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau như nhu
cầu thông tin trong xã hội, sự tiến bộ khoa học kỹ thuật, các yếu tố kinh tế, chính
trị, văn hoá xã hội và mối giao lưu quốc tế.
Ngày nay, có rất nhiều dòng báo chí phát triển trong đó dòng báo chí các
nước tư bản đang ngày càng chiếm ưu thế hơn so với các dòng báo chí khác trên
thế giới với rất nhiều tập đoàn báo chí lớn, các tổ chức báo chí có uy tín và chất
lượng nên em đã chọn đề tài “Lịch sử phát triển dòng báo chí của các nước tư
bản” để nghiên cứu về môn lịch sử báo chí thế giới.


B.

NỘI DUNG

CHƯƠNG I:
Lịch sử hình thành dòng báo chí ở các nước tư bản.
Chủ nghĩa tư bản là một hình thái kinh tế - xã hội phát triển cao xuất hiện
đầu tiên tại châu Âu phôi thai và phát triển trong lòng xã hội phong kiến châu Âu

bán hay sáp nhập với nhau nhằm tăng nguồn lực, tạo ra sức mạnh đủ khả năng
cạnh tranh để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt như hiện
nay. Cũng có thể các quá trình trên diễn ra giữa những tập đoàn kinh tế công
nghiệp, thương mại, dịch vụ với các công ty báo chí truyền thông nhằm mở rộng
lĩnh vực kinh doanh, tạo ra lợi thế xã hội trong phát triển.


CHƯƠNG II:
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN DÒNG BÁO CHÍ CÁC NƯỚC TƯ BẢN
Quá trình phát triển của dòng báo chí các nước tư bản được chia làm bốn
thời kỳ.
1.

Thời kỳ đầu được coi là thời kỳ khai sinh nền báo chí . ngay từ đầu báo chí đã
đi đôi với chính trị.
Thí dụ, đối với Úc, báo chí là một chi nhánh của chính quyền, điển hình
như tờ Sydney Gazette xuất bản năm 1803, chủ yếu là để đưa thông tin của chính
quyền đến người dân, và mãi cho đến năm 1826, chính quyền Úc gần như nắm
hoàn toàn quyền hành đối với báo chí (Theo Schultz, Julianne,Reviving the Fourth
Estate. Democracy, Accountability and them media, Cambridge University Press,
Cambridge, 1998). Tuy nhiên, vào năm 1824, một số tờ báo bắt đầu được xuất
bản tại tiểu bang NSW mà không có sự đỡ đầu nào từ chính quyền, từ đó khai
mào cho sự hoạt động độc lập sau này. Tuy nhiên, cả một thế kỷ tiếp theo đó, quan
hệ giữa báo chí và chính trị là một sự chồng chéo phức tạp giữa kinh tế cũng như
quyền lực và ảnh hưởng. Ngay cả đến cuối thập niên 1930, báo chí vẫn chủ yếu
thiên đảng (tức nghiên về một đảng nào đó), chứ vẫn chưa đứng khách quan, độc
lập... Ông Keith Murdoch, bố của Rupert Murdoch (là một trong những chủ nhân
sở hữu nhiều tập đoàn báo chí cũng như phương tiện truyền thông đại chúng nhất
trong nhiều thập niên qua), đã từng tuyên bố về cựu Thủ Tướng Úc, Joseph Lyons
(1932-1939), rằng "Tôi đã đưa ông ấy vào ghế đó và tôi sẽ đưa ông ra khỏi

vượt qua mọi chướng ngại do chính quyền giương ra trên đường đi. Báo chí có ảnh
hưởng chính trịvà tác động trực tiếp đến dư luận quần chúng, là một trong những
nhân tốchủyếu truyền bá các tưtưởng tựdo, đưa quần chúng tiếp nhận những kiến
thức, những tưduy phù hợp với tưtưởng và thực tếmới của đời sống kinh tế, xã hội
và văn hóa.


CHƯƠNG III:
MỘT SỐ CƠ QUA BÁO CHÍ TƯ BẢN TIÊU BIỂU GIAI ĐOẠN NÀY.
1.

Báo chí Anh từ 1791 đến 1870
Do không sửa đổi luật Libelact nên các chính phủ đều đểmắt kĩ đến báo
chí. Rất nhiều nhà báo bịtruy tốvà tòa xửnghiêm khắc. Những mối lo lớn của nhà
cầm quyền là sợnó phát triển thành một nền báo chí đại chúng và cấp tiến vềchính
trị. Vì vậy năm 1819, các báo phải đóng tăng lên nhiều thứthuế, nhất là báo chính
trịra định kì.

2.

Báo chí đức từ 1792 đến 1871.
ỞTrung Âu thuộc phạm vi ảnh hưởng của Đức, các luật lệkhắt khe đối với
báo chí tỏra rất hữu hiệu so với nước Pháp. Các chế độquân chủnối tiếp nhau đều
có thái độcứng rắn với báo chí ; chỉở Bavière và các thành phốtựdo nhưFrancfort,
Cologne hoặc Hambourg, báo chí mới được nói vềchính trịvới chút ít độc lập.
Sựganh đua giữa Phổvà Áo cũng làm cho tình hình báo chí viết tiếng Đức có
những nét riêng. ỞBerlin, tờnhật báo đầu tiên Berliner Abenblattern (Báo Berlin
buổi tối) của Kleist (1810 – 1811) bị đình chỉvì sợbịNapoleon quởtrách. Chính
quyền Đức liên tục có những hạn chếbáo chí. Hội nghịchính trịnăm 1819 mởrộng
hiệu lực các luật kiềm chếra toàn bộcác quốc gia Đức, rồi liên tiếp các năm 1824,

nhà máy, doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.
Thứ hai, sự cạnh tranh tất yếu dẫn đến việc liên kết dưới nhiều hình thức
khác nhau để tạo ra sức mạnh to lớn hơn, các nguồn lực mạnh mẽ hơn cho các
doanh nghiệp, tạo nên khả năng cạnh tranh lớn hơn và tránh rủi ro.
Thứ ba, do sự phát triển và tính chất của nền kinh tế thị trường đòi hỏi phải
có sự đầu tư lớn vào nghiên cứu, dự báo, hoạch định chính sách phát triển để đảm
bảo sản xuất kinh doanh có hiệu quả. Công việc này đòi hỏi nguồn lực to lớn mà
chỉ có những đơn vị kinh tế có quy mô lớn mới có khả năng thực hiện.


Sự hình thành này về cơ bản, các tập đoàn báo chí ở các nước tư bản hình
thành trên cơ sở cạnh tranh, tích tụ tư bản, cá lớn nuốt cá bé hoặc các công ty báo
chí truyền thông tự nguyện liên kết lại bằng hình thức mua bán hay sáp nhập với
nhau nhằm tăng nguồn lực, tạo ra sức mạnh đủ khả năng cạnh tranh để tồn tại và
phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Cũng có thể các quá trình trên
diễn ra giữa những tập đoàn kinh tế công nghiệp, thương mại, dịch vụ với các công
ty báo chí tuyền thông nhằm mở rộng lĩnh vực kinh doanh, tạo ra lợi thế Xã hội
trong phát triển.
Trong nửa đầu của thế kỷ XX, phát thanh và truyền hình chỉ mới ở trình độ
sơ khai, báo in là loại hình truyền thông đại chúng quan trọng nhất, giữ vai trò chi
phối dư luận Xã hội cũng như thị trường báo chí phương Tây. Do các điều kiện
kinh tế - Xã hội lúc đó cũng như mức độ thu lợi hạn chế mà việc phát triển các tập
đoàn báo chí chỉ mới dừng lại mức độ những bước đi đầu tiên. Cho tới nửa sau thế
kỷ XX, khi phát thanh và truyền hình phát triển mạnh mẽ đồng thời với sự tăng
trưởng kinh tế nhảy vọt ở các nước công nghiệp phát triển, các phương tiện truyền
thông đại chúng dần dần coi là những doanh nghiệp có khả năng sinh lợi lớn từ
việc bán sản phẩm, dịch vụ và hoạt động quảng cáo.
Mặt khác, các phương tiện truyền thông đại chúng ngày càng mở rộng phạm
vi ảnh hưởng, tăng cường sức mạnh tác động vào xã hội, có khả năng to lớn trong
việc tạo ra những ưu thế về chính trị, kinh tế. Đây cũng là những điều kiện thúc

gián tiếp thu được thông qua việc tạo ra những ảnh hưởng chính trị , làm thay đổi
các chính sách của nhà nước, hình thành những điều kiện đầu tư thuận lợi, những
đơn đặt hàng béo bở. Về sâu xa thì đây mới là nguồn lợi to lớn nhất mà các nhà tư
bản hướng tới, là lý do quan trọng nhất để hướng tới sự kiên kết giữa báo chí
truyền thông với tài chính, dịch vụ để hình thành những tập đoàn độc quyền khổng
lồ.


Chúng ta dễ dàng nhận thấy báo chí có một vai trò vô cùng to lớn đối với
các nước tư bản chủ nghĩa:
Thứ nhất, báo chí là công cụtrong lĩnh vực chính trị. báo chí được coi là
“quyền lực thứ tư”. Với phạm vi rộng, sức tác động tới công chúng lớn của báo
chí, nhà nước TBCN không thểbỏqua công cụhữu hiệu này đểtác động đến đời
sống
chính trịcủa người dân.Trên phạm vi thếgiới, do phạm vi ảnh hưởng và sức
mạnh tác động to lớn của mình, các tập đoàn báo chí đã trở thành một thếlực hay
một thứquyền lực toàn cầu. Nó tác động vào dưluận xã hội một cách tựnhiên, vạch
ra hướng đi cho nhận thức, thúc đẩy việc hình thành thái độ, quan điểm
chính trị- xã hôi. Bằng cách ấy, nó đã tạo ra các điều kiện thuận lợi hoặc bất
lợi cho những hành động chính trịkinh tếcụthểnào đó.
Thứ hai, báo chí là công cụquản lý xã hội. Sốlượng báo chí phát hành, nội
dung tờbáo… cho biết trình độ dân trí của một khu vực mà tờbáo đó phát hành. Vì
vậy, TBCN can thiệp tới báo chí đểnắm bắt trình độdân trí, phục vụcho quyền lực
của mình.Báo chí Hoa Kỳra đời vào thếkỷXVIII, là một công cụnhỏcủa giới
trí thức tinh hoa và là một đại biểu trong đời sống chính trịcủa các đảng
phái. Được bảo vệbởi sựcan thiệp của chính phủbằng một điều luật đã tồn
tại 200 năm trong Hiến pháp Hoa Kỳ, báo chí đã tựmình trởthành một
người giám sát đối với đời sống chính quyền, người ghi lại các sựkiện công
cộng và thậm chí là người phân xửkhông chính thức các hành động của
công chúng. Tại Hoa Kỳ, các tạp chí, với hơn 11.000 loại, cũng phát hành

các vấn đề nội bộ này, kết quả đạt được mới chỉ ở bước đầu. Các tài liệu sử dụng
trong phần này chủ yếu được lấy từ trang web của các tập đoàn, trang web của các
báo trong và ngoài nước, cũng như từ các báo cáo khoa học được công bố trên
mạng Internet.
1.

Báo chí Mỹ:
Mỹ là một cường quốc mạnh cả về báo in, báo nói, báo hình, báo trực tuyến,
có đội ngũ làm báo mạnh nhất thế giới, có kỹ thuật in ấn, thu phát hiện đại… Xu
hướng tập trung trong báo chí ngày càng cao: các công ty báo chí gắn bó với các
hãng công nghiệp độc quyền, các ngân hàng, các công ty xuyên quốc gia. Về quy
mô của các tập đoàn báo chí Mĩ, nhiều nhà nghiên cứu đã gọi chúng là “các đế chế
truyền thông”, “những gã khổng lồ” (media empires, media giants), bởi cả về quy
mô hoạt động, khả năng tài chính, tầm ảnh hưởng của các tập đoàn này đều vươn
ra khắp toàn cầu. Trong một tập đoàn truyền thông Mĩ, có thể có những tập đoàn
truyền thông “con” khác.

1.1.

Sơ lược lịch sử báo chí Mỹ:
a. Giai đoạn thuộc địa (1690 – 1765):


- 1690: Publick Occurences Both Foreign and Domestick của Benjamin
Harris
-

1704: Boston News Letter (John Campbell)

-


-

Những tờ báo 1 xu ra đời: tờ The New York Sun của Benjamin H.

Day (1833), Morning Post của Horace Greeley;
e. Giai đoạn độc lập (1872 – 1890):


-

Báo chí bắt đầu trở thành ngành kinh doanh lớn

-

Nghề “làm báo vàng” phát triển với xu hướng đưa tin giật gân, vi

phạm đời tư, tự do cá nhân,…
*

Sự cạnh tranh giữa:
- Joseph Pulitzer (1847-1931): tờ The World - phê bình xã hội, không theo

đảng phái nào;
-

William Randolph Hearst (1863 – 1961): Morning Journal - tin tức tỉ mỉ, nóng hổi

-


Giai đoạn bão hòa (1920 – 1945):

-

Ngành công nghệ báo chí vượt cả nguồn thu (từ bán báo và quảng cáo);

-

Số lượng báo chí bão hòa;

-

Báo chí bão hòa và hợp nhất (các tờ báo lớn mua lại các tờ báo nhỏ);

-

Các tập đoàn báo chí và dây chuyển sản xuất báo chí ra đời;

- Ban đầu chủ sở hữu những tập đoàn báo chí mới là những doanh nhân
chuyên mua, bán, khai tử và hợp nhất những tờ báo ngày ở những thành phố trung
bình để tối đa hóa lợi nhuận;


- Doanh nghiệp thay thế dần nhà báo để điều hành các tờ báo và ngày càng
thâm nhập sâu hõn vào làng báo;
Những tên tuổi nổi bật: Edward W.Scripps (dây chuyền báo chí);Harry
Chandler (tập đoàn báo chí Times - Mirror); Frank Gannett (tập đoàn
Gannett)John Knight (Knight – Ridder. Cuối những năm 1920, có 6 dây chuyền
làm báo lớn tại Mỹ điều khiển khoảng ¼ lượng báo chí phát hành.
h. Giai đoạn sau năm 1945 – nay:

•

truyền hình, 1.552 tờ nhật báo;
Các nhật báo nổi bật: USA Today, The New York Times, Washington Post, Wall

-

Street Journal, Los Angeles Times, Chicago Tribune;
Các kiểu báo in chính:
Nhật báo: là loại báo phát hành ít nhất 5 ngày/tuần; độc giả trung niên, có học thức

-

hay đọc loại báo này;
Nhật báo quốc gia: phát hành trên cả nước (USA Today, The New York Times…);
Nhật báo thành thị: số lượng đang giảm dần (Chicago Tribune, Los Angeles

•

Times…)


-

Nhật báo ngoại ô: số lượng phát hành tăng (Newsday của Long Island – New

-

York , Orange County );
Tuần báo: hầu hết đều có mặt ở các thành phố nhỏ, ngoại ô, hướng vào mục đích


•

hình (talk show), truyền hình tưõng tác, truyền hình thực tế;
Internet ảnh hưởng thói quen tiếp nhận thông tin

của

giới

trẻ;

Các hãng thông tấn:
AP – Associated Press (hãng thông tấn lớn nhất thế giới, có 243 văn phòng đại diện

•
•
•
•

ở 121 nước; ra đời năm 1848)
UPI (United Press International, ra đời năm 1907)
Những đặc điểm của báo chí
Mỹ hiện đại:
Đa dạng (về hình thức tổ chức, nội dung, khán giả, khu vực…)
Quan hệ chặt chẽ với kinh tế
Báo in suy giảm; truyền thông đa phưõng tiện phát triển mạnh
Hình thức tổ chức:
Truyền thông công (public)



Monthly

(1923-1927),

Daily

Worker

(1930).

2.1. Sơ nét về lịch sử báo chí Anh
-

Nghề in xuất hiện ở Anh từ thế kỷ 15;
Balladas of News; English Mercury, Corante or News from Italy , Germany ,

-

Hungaria , Spain and France …
1702: Daily Courant ra đời
1731: Gentleman’s Magazine
1781: Một số báo chủ nhật xuất hiện
1785: The Times;
Thuế tem ra đời năm 1712, khiến cho giá báo tăng cao, người nghèo không mua

•

được;


Communist (1920-1930),Labour Monthly (1923-1927), Daily Worker (1930)
Những năm 20-30 của thế kỷ 20, tại Anh đã hình thành thị trường báo chí. Các

•

chủ báo tư sản giữ vị trí chủ chốt trong thị trường này;
Đầu những năm 1960, 41 tập đoàn tư bản báo chí chiếm tới 57% tổng doanh số

•
•

thưõng mại của 542 cơ quan báo chí;
Đầu những năm 60 báo chí cộng sản và công nhân phát triển;
1966: tờ Morning Star ra đời (báo của những người cộng sản và cũng thể hiện

•

quan điểm của nhiều tầng lớp nhân dân khác)
1974 – 1981: số lượng báo phát không tăng từ 194 lên 512 đầu báo. Đầu những

•
•

năm 1980, độc giả của loại báo này chiếm 95% dân số cả nước;
Mạng lưới báo chí định kỳ phát triển rộng khắp;
Đài BBC (British Broadcasting Corporation) giữ vị trí quan trọng trong ngành phát
thanh và truyền hình thế giới;
2.2. Một số cơ quan báo chí nổi bật của Anh.
- The time
- Daily Telegraph;

thành The Guardian;80% độc giả của The Guardian ủng hộ Đảng Lao động (năm
2000);44% độc giả của The Guardian ủng hộ đảng Lao động, 37% ủng hộ Đảng
Dân chủ tự do; (năm 2004). Thuộc sở hữu của Guardian Media Group, phát hành
từ thứ hai đến thứ bảy hàng tuần;The Guardian phát hành hõn 350.000 bản/ ngày
(2007)Financial Times. Thành lập năm 1888, chủ yếu đưa các thông tin về kinh tế,
tài chính. Ủng hộ chủ trưõng thị trường tự do và toàn cầu hóa;Trong các tờ báo về
tài chính kinh tế trên thế giới, đâu là tờ báo có số lượng phát hành cao nhất thế
giới;
Khổ lớn, giấy in màu hồng nhạt;45% độc giả ủng hộ đảng Bảo thủ, 24 %
ủng hộ đảng Dân chủ Tự do và 23 % ủng hộ đảng Lao động;The Financial
Times (FT) là tờ báo kinh doanh của Anh mang tính quốc tế; Có ảnh hưởng đến


chính sách kinh tế của Anh; Mỗi ngày xuất bản 4 phiên bản khác nhau dành cho
Anh, châu Âu, Mỹ và châu Á,
Đối thủ cạnh tranh chính: Wall Street Journal;
* The Economist
- James Wilson thành lập tạp chí The Economist năm 1843
- Chủ trưõng: tập san về chính trị, thưõng mại, nông nghiệp và mậu dịch tự
do
- Số lượng phát hành: 146.754 cuốn/kỳ (tại Anh, 2003)
- Người viết không để tên trên báo
- Tạp chí kinh doanh nổi tiếng nhất của Anh với các bài viết chất lượng và
sự dí dỏm.
* The Sun
- The Sun ra mắt số đầu tiên năm 1964, là báo ngày mang tính “lá cải”, xuất
bản ở Anh và Ailen;
- Có số lượng phát hành rất cao: 3,2 triệu bản (2007);
- Thuộc sở hữu của tập đoàn News Corporation của Rupert Murdoch;
- The Sun đăng tải những thông tin xung quanh ngành công nghiệp giải trí,

BBC 3 và BBC 4: phát thông qua thiết bị kỹ thuật số;
BBC News 24;
CBBC và CBeebies: kênh truyền hình cho trẻ em,
Trang web của BBC: bbc.co.uk (BBCi hoặc BBC Online)
Cung cấp thông tin cập nhật và các thông tin lưu trữ;
Đến nay đạt 13,2 triệu lượt truy cập;
Phổ biến nhất trên thế giới;
Trước năm 2007, BBC được điều hành bởi một nhóm do Nữ hoàng hoặc Vua chỉ

-

định, có nhiệm kỳ 4 năm;
Kể từ 1/1/2007 , BBC tự chọn những người lãnh đạo do nhu cầu tránh những ảnh

-

hưởng về cả mặt kinh tế và chính trị; chỉ phục vụ lợi ích của khán thính giả;
Reuters
Là một trong bốn hãng thông tấn lớn nhất thế giới;
Do Paul Julius Reuter (người Đức) thành lập năm 1851; trụ sở chính đặt tại

-

London ;
2007: kết hợp với Thomson Corporation, trở thành tập đoàn Thomson – Reuters;
Cung cấp dữ liệu tài chính và thông tin toàn cầu cho các cơ quan truyền thông khắp

•

-

mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực sản xuất phim ảnh, báo chí, truyền hình,
truyền hình vệ tinh, xuất bản sách báo, tạp chí... và từng bước chiếm lĩnh thị trường
trong và ngoài nước. Thành lập tập đoàn báo chí News Limited có tầm ảnh hưởng
rộng rãi bậc nhất ở Úc (hiện nay, News Limited vẫn là công ty con ở Úc của News
Corp). News Limited chuyên mua lại các tờ báo làm ăn lỗ lã ở Úc và vực chúng
dậy bằng cách ứng dụng công nghệ quản lý tiên tiến và cải tổ nội dung. Trong vòng
10 năm, News Limited đem lại cho Murdoch khoản lợi nhuận “kếch sù”. Năm
1979, Murdoch thành lập News Corporation trên đất Úc và bắt đầu thu mua những
tờ báo và tạp chí hàng đầu London (Anh) và New York (Mĩ), cũng như thu mua
nhiều tập đoàn truyền thông khác.


Xây dựng thành công Tập đoàn News Corporation. Với Chiến dịch lan toả ra
thị trường ngoài nước đầu tiên được Rupert Murdoch thực hiện chính là Anh Quốc.
Đây là một thị trường có tiềm năng khai thác rất lớn và hơn thế nữa là một thị
trường Rupert Murdoch đã có nhiều năm gắn bó, có nhiều hiểu biết.
Để có thể đi vào hoạt động ngay khi tiến vào thị trường mới, Rupert
Murdoch đã tìm cách mua lại tờ The News of the World, một trong những tờ tạp
chí có tầm ảnh hưởng lớn tại Anh và nhiều khu vực trên thế giới. Tuy nhiên, trở
ngại lớn nhất đối với Rupert Murdoch trong thời điểm này chính là việc đối thủ
“nặng ký” Robert Maxwell đã có thâm niên hoạt động tại Anh cũng đang tìm cách
mua lại The News of the World.
Quyết dành phần thắng trong cuộc đua này, Rupert Murdoch đã phải bán đi
nhiều cổ phần đầu tư tại nhiều doanh nghiệp và thậm chí là thế chấp nhiều tài sản
tại Australia để vay thêm vốn của ngân hàng. Nhờ chiến lược tổng lực đó, Rupert
Murdoch đã thành công với bản hợp dành quyền sở hữu The News of the World.
Tổng số lượng phát hành lên tới 6 triệu ấn phẩm tính riêng trong năm 1968, The
News of the World đã trở thành một công cụ hữu hiệu không thể thiếu để Rupert
Murdoch khuyếch trương hoạt động tại thị trường Anh Quốc.
Không dừng lại ở đó, nhờ biết triệt để khai thác ưu thế của The News of the