Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Đề tài:
Sự tập trung hóa báo chí ở các nước tư bản chủ nghĩa
CHƯƠNG I
KHÁI QUÁT VỀ TẬP TRUNG HÓA BÁO CHÍ
1. Khái niệm tập trung hóa báo chí
Hiện nay, vẫn có những quan điểm khác nhau về khái niệm tập trung hóa và
tập trung hóa báo chí. Theo từ điển Tiếng Việt thì từ “tập trung” có nghĩa là dồn lại,
tụ họp ở 1 nơi, hoặc là dồn sức lực, trí tuệ, hướng hoạt động vào việc gì” (trang
1444 Đại từ điển Tiếng Việt, Nguyễn Như Ý, NXB ĐHQG TPHCM, 2007). Còn
tập trung hóa thì được hiểu như quá trình dồn lại, tụ hợp lại tại một nơi, một điểm.
Hay nói cách khác hiểu một cách đơn giản nhất thì tập trung hóa báo chí là quá
trình tích tụ các cơ quan báo chí lại với nhau, tập hợp lại thành một cơ quan to nhất.
Theo Pierre Albert trong cuốn “Lịch sử báo chí” thì cho rằng: “Quá trình tập
trung hóa là quá trình mà các báo có số lượng phát hành lớn hơn nuốt hoặc loại bỏ
với các báo có số lượng phát hành thấp hơn để củng cố địa vị của mình”.
Xem xét trong quá trình hình thành và phát triển của báo chí trên thế giới ta
nhận thấy: thứ nhất, quá trình tập trung hóa diễn ra đầu tiên ở các nước TBCN, sau
đó phát triển mạnh và lan sang các nước khác trên toàn thế giới. Thứ hai quá trình
này gắn với những hoạt động mua lại hoặc sáp nhập giữa các công ty để hình thành
nên những công ty lớn hơn. Thứ ba là quá trình này vẫn còn tiếp diễn và phát triển
ở nhiều nước trên thế giới.
Tóm lại, “Tập trung hóa là quá trình sáp nhập, kết hợp, bắt tay giữa các
cơ quan báo chí, hoặc thôn tính, thâu tóm, bành trướng lẫn nhau giữa các cơ
quan báo chí để hình thành nên các tập đoàn báo chí”.
2. Quá trình tập trung hóa báo chí diễn ra như thế nào?
Đối với đa số các nước TBCN lớn thì hiện tượng tập trung hóa các phương
tiện thông tin đại chúng trên thị trường quốc gia là một hiện tượng tiêu biểu, phổ
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
biến. Quá trình này đang được mở rộng hơn bởi sự xâm nhập mạnh mẽ của các tập

trình tự điều chỉnh của báo chí. Chẳng hạn, tạp chí Tín hiệu là ấn phẩm của Hội
công nghiệp và cục thông tin của quân đội Mỹ. Hiệp hội các nhà báo của công
nghiệp dầu lửa cũng hoạt động mạnh…Một ví dụ tiêu biểu nữa là tập đoàn báo chí
News Corportion và các hoạt động thôn tính các công ty khác của tập đoàn này.
- Các công ty thông tin đại chúng hùng mạnh mua lại các xí nghiệp công
nghiệp không có liên quan đến hoạt động kinh doanh, biên tập – xuất bản hoặc
hoạt động phát thanh – truyền hình. Nếu như trước kia các tờ - rớt báo chí mua lại
các cánh rừng và các xí nghiệp sản xuất giấy hoặc ký kết các thỏa thuận đối tác với
các xí nghiệp ấy thì giờ đây những tờ - rớt ấy xâm nhập vào khắp nơi: từ công
nghiệp rừng xenluylô- giấy cho đến các ngành dịch vụ, hoạt động kinh doanh giải
trí, xâm nhập vào những ngành điện tử mới nhất và vật lý hạt nhân. Trên cùng một
mức độ đó có thể phác họa kiểu hoạt động như vậy của phương tiện thông tin đại
chúng thông qua ví dụ về tập đoàn “The New York Times Corporation” cùng với
các các tổ chức và các hang con của nó. Tập đoàn ày có những cánh rừng của mình
ở Canada, có những xí nghiệp xenluylô –giấy, các nhà xuất bản, các mạng lưới phát
thanh và truyền hình, các tổ chức của những giới chuyên gia máy tính và các lập
trình viên…
- Cải tổ cơ cấu các tổ chức thông tin đại chúng độc quyền, phân phối lại
các luồng thông tin trên các kênh thông tin. Người ta thấy hiện tượng các luồng
thông tin kinh doanh được chuyển sang các hãng tin chuyên biệt và các máy tính
chuyên biệt. Chẳng hạn nguồn thu chủ yếu của hãng tin Reuters không phải từ
những người đặt mua thông tin quốc tế, mà là từ hoạt động đưa tin về các hoạt
động của sở giao dịch trong những thời điểm đã định… Hãng tin AP đã tổ chức ra
hình thức dịch vụ ấy của AP – Dow Jones và áp dụng hình thức dịch vụ này vào thị
trường dầu lửa của một số nước. Những bản tin của sở giao dịch đăng trên các báo
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
đã mất đi tính thời sự trước kia của mình. Những thông tin được chuyển tải nhanh
chóng qua các chương trình phát thanh và truyền hình (đặc biệt là qua các kênh
chuyên biệt của truyền hình cáp). Vì vậy các tờ báo và tạp chí tập trung chú ý vào

AOL TIME WARNER (A-T)
· Vào thời gian AOL và Time Warner hợp nhất, giá cổ phiếu của AOL tăng
cao do sự bùng nổ của các công ty dotcom. Tập đoàn sáp nhập AOL Time Warner
hiện có 135 triệu khách hàng; chỉ riêng AOL đã thu hút thêm được 1,3 triệu khách
hàng mới trong năm 2001. Tuy nhiên, sau khi bong bóng Internet xẹp xuống, giá cổ
phiếu của hãng này đã giảm rất mạnh
· Công việc thống nhất hoạt động kinh doanh của hai công ty cũng có rất
nhiều khó khăn. Có một khoảng cách văn hoá kinh doanh lớn giữa hai công ty bởi
AOL mới có thời gian hoạt động 20 năm, trong khi Time Warner đã có thâm niên
tới 78 năm, với những ấn phẩm báo chí uy tín từ Fortune tới Sports Illustrated. Đã
có những lời kêu ca, phàn nàn từ phía các phóng viên của Time và CNN tỏ ý lo
lắng việc xiết chặt chi phí hoạt động có thể ảnh hưởng tới chất lượng các bài báo.
· Năm 2001, sau khi sát nhập, hoạt động kinh doanh của tập đoàn này rất ảm
đạm. Cổ phiếu của AOL TIME WARNER đã giảm 9% mặc dù lợi nhuận trước
thuế đã tăng 20%, đạt 2.5 tỷ $.
· Tính riêng trong quý I/2001, A-T lỗ 1.8 tỉ $. Nguyên nhân chính gây ra sự
thất bại này là do doanh thu quảng cáo của hãng giảm sút tới 14%.
· Ngay việc sáp nhập AOL và Time Warner cũng đã có nhiều khó khăn. Với
số vốn 210 tỷ USD, giờ đây tập đoàn AOL Time Warner đã lớn gấp đôi đối thủ
cạnh tranh lớn nhất của mình là Viacom với số vốn gần 100 tỷ USD. Hai tổng hành
dinh cách nhau hơn 320 km: tổng hành dinh của AOL ở miền bắc Virginia, hiện là
văn phòng điều hành của ông Case, và tổng hành dinh của Time Warner tại
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Manhattan là văn phòng của ông Levin. Tổng số nhân viên của tập đoàn hiện lên
tới 90.000 người.
· Tháng 5/2002, ông Ted Turner (phó chủ tịch) quyết định ra đi, gây nhìêu
xáo trộn trong hoạt động kinh doanh của tập đòan. Chủ tịch AOL TIME
WARNER Steve Case cũng thôi giữ chức và tổng giám đốc điều hành Dick
Parsons sẽ thế chỗ.

chí Mỹ.
·Ngay từ quý I/2007, Time Warner – đứa con được cưng chiều và kỳ vọng
bậc nhất của làng truyền thông Mỹ đã được đón nhận niềm vui lớn: về nhất trong
cuộc bình chọn những tập đòan truyền thông hùng mạnh nhất hành tinh ( Top
Thirty Global Media Owners). Với 29.8 tỉ $ doanh thu đạt được trong năm tài chính
2005-2006, gấp đôi doanh thu của anh chàng News Corp, Time Warner đã trở
thành người đi đầu trong cuộc bầu chọn danh tiếng của Zenith Optimedia Group,
vượt mặt 30 anh tài khác một cách đầy thuyết phục.
• Thôn tính, thâu tóm: đây là quá trình tập trung hóa diễn ra bằng cách
một công ty hoặc một tập đoàn lớn mua lại các công ty khác và củng cố công ty
ban đầu thành những tập đoàn báo chí hùng mạnh.
Ví dụ: quá trình thâu tóm các công ty khác của tập đoàn báo chí News
Corporation – Rupert Murdoch:
Ông trùm truyền thông Rupert Murdoch sinh ngày 11/3/1931 tại Melbourne,
Australia. Trước đây, nhà tài phiệt này đã từng học ở Đại học Oxford danh tiếng và
làm việc cho tờ Daily Express trong hai năm. Năm 1952 ông trở về Australia và
thừa kế tờ The Adelaide News của Keith Murdoch, cha ông. Đó là một tờ báo tỉnh
lẻ hạng hai. Mục tiêu của ông lúc bấy giờ là mang tờ Tin tức Adelaide vươn ra
khỏi thị trấn Adelaide. Kể từ đó, cuộc đời của Rupert Murdoch luôn gắn liền với
những thành công mang tầm quốc tế, ông từng bước sở hữu hết tờ báo này đến tờ
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
báo khác ở khắp mọi nơi: ở Sydney là tờ Mirror, ở London là các hãng News of the
World và the Sun, ở New York là tờ New York Post.
Năm 1954-1965: mua tờ The Sunday Times, Tạp chí Perth và New Ideas.
Năm 1963: sở hữu Wollonggong Win4 TV. Sau đó, ông mua thêm Kênh 9
của đài truyền hình Sydney.
Năm 1977: Mua thời báo New York Post với giá 30 triệu USD, đến năm
1988 bán sang tay để có tiền mua đài truyền hình và cuối cùng lấy lại vào năm
1993. Murdoch đã vào thị trường truyền thông Mĩ bằng cách mua tờ San Antonio

công ty con Fox Broadcasting Company điều hành) đã lan toả đến 96% hộ gia đình
Mĩ. Trong thập niên 1980, News Corp của Murdoch vươn tới lĩnh vực truyền hình
và phim ảnh: ở Hollywood ông sở hữu hãng phim 20
th
Century Fox và hãng truyền
hình Fox TV, ở Luân Đôn mua tờ Times và Sunday Times, ở châu Á ông mua đài
truyền hình Star Television. Hiện nay, tập đoàn này đang nắm giữ lượng cổ phần
khổng lồ của nền công nghiệp báo chí Australia, giữ 1/3 số tờ báo và BSkyB (hãng
truyền hình vệ tinh) ở Anh. Gần đây, Murdoch đã mua đội bóng chày Los Angeles
Dodgers.
Ở Anh, thông qua công ty con News International, News Corp của Murdoch
có ảnh hưởng mạnh mẽ trong làng báo Anh, đặc biệt là từ khi sở hữu hai hệ thống
báo Times Newspapers và News Group Newspapers (khoảng thời gian cuối thập
niên 80 của thế kỉ 20) và một phần hệ thống truyền hình trả tiền BskyB (năm
1990).
Vào năm 1993, News Corp mua 63,6% cổ phiếu của công ty Star TV có trụ
sở tại Hồng Kông với giá 525 triệu USD. Kênh truyền hình vệ tinh này hiện đang
giúp các chương trình của News Corp đến với trên 300 triệu người xem trên 53
quốc gia toàn thế giới với tham vọng tiến vào thị trường truyền thông Trung Quốc,
bởi đây là kênh truyền hình vệ tinh phát khắp khu vực châu Á. Ông trùm truyền
thông Rupert Murdoch rất tâm đắc với kế hoạch này, đặc biệt là khả năng chương
trình sẽ trở thành đòn bẩy cho hãng phim Twentieth Century Fox của tập đoàn
thâm nhập vào thị trường châu Á rộng lớn.
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Trong suốt thập niên 90 của thế kỉ 20, News Corp chiếm thị phần lớn trong
lĩnh vực truyền hình trả tiền ở cả 3 châu lục. Năm đầu thế kỉ 21, News Corp thành
công trong lĩnh vực kinh doanh Internet với AOL.
Năm 2003: Sau trận “hỗn chiến” với các đối thủ đấu thầu, Murdoch giành
quyền kiểm soát đối với 38% cổ phiếu (trị giá 6,8 tỷ USD) của công ty truyền hình

cung cấp thông tin tài chính như hãng tin tài chính Dow Jones Newswires cùng
những tờ báo và kênh truyền hình khác.
Tập đoàn truyền thông News
Corp đã khiến nhiều nhà phân tích
ngạc nhiên khi quyết định đặt giá đầu
tiên đến 5 tỷ USD để mua Dow Jones
vào tháng 5 vừa qua. Được biết, ông
Murdoch trước đó đã chú ý tới tờ nhật
báo phố Wall vốn được đánh giá như
viên kim cương trên vương miện của
công việc kinh doanh của Dow Jones. Hầu hết các tờ báo của News Corp hoạt động
trong thị trường nội địa, trong khi tờ nhật báo phố Wall là một trong số ít các
thương hiệu báo chí mang tính toàn cầu. Việc sở hữu tờ nhật báo này đã đánh dấu
một thành công mới và góp phần làm cho thương hiệu News Corp ngày càng trở
nên nổi tiếng.
Mặc dù ban điều hành của Dow Jones đã ủng hộ thỏa
thuận về thương vụ này nhưng một trong những Giám đốc
của hãng, ông Dieter von Holtzbrinck đã từ chức để phản
đối vì lo lắng ảnh hưởng của thoả thuận đến sự độc lập trong
11
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
biên tập của tờ nhật báo phố Wall tuy News Corp đã hứa sẽ tôn trọng và bảo vệ vị
trí của tờ báo.
Theo nhiều chuyên gia phân tích, Rupert Murdoch bỏ ra hơn 5 tỉ USD để
mua tờ báo này bởi bốn bốn mối lợi được xem xét: mở rộng thị phần của tập đoàn
ra toàn cầu vì trước giờ báo của News Corporation chỉ là báo địa phương; nâng cao
thanh danh của vương quốc Murdoch nhờ vào uy tín nghề nghiệp của WSJ trong
giới kinh doanh toàn cầu; tìm thêm lợi tức trên thị trường cổ phiếu và cuối cùng,
hưởng lợi từ thị trường quảng cáo tăng mạnh sau thương vụ thắng lợi này.
Năm 2008: Rupert Murdoch “nhảy” vào tranh giành Newsday cùng hai ông

Newsday. Bởi vì Murdoch cho rằng làm như thế cả hai bên đều được lợi và mối
quan hệ giữa hai nhà điều hành của hai tờ báo sẽ trở nên khăng khít hơn. Cả hai bên
đã bàn bạc một hợp đồng trong đó Tribune sẽ chịu trách nhiệm in ấn The Wall
Street Journal ở hai bang Florida và Los Angeles. Sở hữu Newsday có thể sẽ mang
lại cho ông trùm Murdoch một cơ hội vàng để gia tăng sức ép lên tờ The Daily
News.
Hiện nay, News Corporation đã vươn tầm thành một trong những tập đoàn
truyền thông báo chí hàng đầu của thế giới với gần 50 nghìn nhân viên làm việc tại
hơn 170 chi nhánh đặt tại khu vực châu Á, châu Âu, châu Mỹ. Theo số liệu thống
kê năm 2006, tổng thu nhập của News Corporation ước tính đạt 25,327 tỷ USD.
3. Nguyên nhân dẫn đến tập trung hóa
Quá trình tập trung hóa bắt đầu từ trước năm 1914, thực ra là vào khoảng
năm 1892, khi Scripps cùng bạn làm ăn của mình thành lập “chuỗi mắt xích” hay
còn gọi là “báo dây chuyền” đầu tiên trong số 5 tờ báo. Hiện tượng “báo dây
chuyền” ra đời nhằm “khai thác mối liên kết, mối quan hệ giữa nhiều tờ báo để hỗ
trợ nhau về phương diện nghề nghiệp”. Điều đó có thể coi là một nhu cầu tất yếu.
Sự liên kết này diễn ra trên cơ sở các tờ báo có chung một chủ sở hữu (ông trùm),
13
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
hoặc thuộc về một liên minh báo chí nào đó (vương triều báo chí). Scripps cũng
chính là người đưa ra công thức để thành lập hệ thống báo chí:
- Người điều hành những tờ báo của dây chuyền phải là những người trẻ tuổi
và đứng tên đồng sở hữu (có chân trong liên minh báo chí), ở vai trò làm chủ bút,
hoặc chủ báo.
- Phối hợp hài hoà giữa hai hành vi sáp nhập (mua lại các tờ báo) và sáng
lập. Chỉ nên sáng lập và mua báo ở những thành phố hạng trung, để tránh tình trạng
cạnh tranh thua lỗ.
- Bán báo giá rẻ, phải trả tiền cho hệ thống phát hành. (Vào thời của Scripps,
báo có giá đồng loạt 1 xu.)
- Vận động cho những mục đích, những lợi ích chung của xã hội, đặc biệt là

bán 10xu, tăng lên 15 xu vào năm 1919, 20 xu năm 1920, 25 xu năm 1925, 30 xu
năm 1936, 40 xu năm 1937, 50 xu năm 1938 và 1 phrăng năm 1941. Mỗi lần tăng
giá là một lần sụt mạnh số phát hành; tương tự như vậy ở Paris (Pháp) số lượng các
đầu nhật báo giảm dần: giảm từ 40 xuống 32, vào năm 1920 báo ở các tỉnh là 220
tờ giảm xuống xuống 175 tờ vào năm 1939.
- Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929 – 1930 có hậu quả tai hại đến báo chí,
làm giảm số lượng phát hành, giảm cả nguồn thu từ quảng cáo. Vật tư tăng giá,
việc nâng cao số lượng và chất lượng nội dung khiến giá thành in báo tăng lên,
lương trả cho nhà báo, phóng viên, nhân viên cũng tăng sức ép của công đoàn – mà
công nhân ngành báo chí là một tổ chức đặc biệt mạnh. Tất cả những sức ép đó dẫn
đến việc tập trung hóa để giải quyết những khó khăn này.
• Những cải cách có lợi từ chính trị:
- Từ năm 1871 đến 1879, báo chí vẫn bị các chính phủ đè nén dưới một quy
chế khá nặng nề. Ví dụ ở Pháp: trong cuộc khủng hoảng ngày 16/5/1877: chính phủ
15
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Broglie tìm mọi cách có thể nhằm gây áp lực với cử tri và với những ứng cử viên
đối lập để mình được thắng cử. Các báo có xu hướng cộng hòa phải hứng chịu rất
nhiều biện pháp có khi rất độc đoán, chỉ trong vài tuần có tới hơn 2.000 vụ báo chí
ra tòa. Song kế hoạch đó bị thất bại, và đây là lần cuối cùng báo chí bị chèn ép.
- Sau đó mối quan hệ giữa chính phủ và báo chí dần dần được cải thiện. Phía
chính phủ cho rằng báo chí với sự cạnh tranh lẫn nhau, chia rẽ nhau, chỉ tác động
một cách mơ hồ vào dư luận, khả năng kích động những phong trào lớn như những
cuộc biểu tình cách mạng sẽ không cao. Sự thừa nhận tự do báo chí và sự bãi bỏ
những hạn chế về tính độc quyền góp phần thúc đẩy nhanh chóng quá trình tập
trung hóa. Trong thập kỷ cuối của thế kỷ XX các đạo luật chống độc quyền trong
lĩnh vực các phương tiện thông tin đại chúng đã mang tính chất tự do hóa đáng kể.
Những cải cách này diễn ra ở nhiều nước mà đầu tiên là ở Mỹ. Ví dụ, chính phủ
Mỹ đã hủy bỏ lệnh cấm các công ty cung cấp dịch vụ điện thoại không được phép
thành lập các trường quay của đài truyền hình cáp. Ở nhiều nước không còn hạn

tờ báo hằng ngày đóng cửa, tính đến tháng 2/1999 chỉ còn 1489 tờ báo. Trong 10
năm trở lại đây đã có 153 tờ báo hằng ngày chấm dứt tồn tại.Một trong những
nguyên nhân dẫn đến việc này cũng phải kể đến sự thâu tóm của các tập đoàn báo
chí đối với các tờ báo độc lập.
- Sự ra đời của hàng loạt các tập đoàn báo chí lớn:
Tỉ lệ tài chính trong những phương tiện truyền thông đại chúng chính
Lượng tiền mặt khổng lồ cho
các hoạt động sáp nhập và
thôn tính gần đây
Giá của thị trường chứng
khoán với tư cách là lượng
tiền mặt tăng lên
Báo in 9.5 lên 14 7.9
Truyền hình 10.6 lên16.1 7 - 8
Hệ thống điện tín 9.4 lên 11.1 8.5
17
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Nguồn: Levingston, Steven and Terence O’Hara. “M cClatchy’s Paper
Chase: Family Owned Chain to by Knight, Plans to Sell off 12 Dailies.”
Washington Post, 14 March 2006, p. D1.
Bảng trên thể hiện rõ những số liệu tài chính được trích dẫn theo nguồn của
các tập đoàn báo chí thời gian gần đây mà hình thành trên con đường thôn tính,
mua lại, sáp nhập. Có thể nhận thấy trong cả lĩnh vực báo in và truyền hình thì các
công ty càng ngày càng có xu hướng thích “trở nên to ra” nếu như việc đó đem lại
lời ích thiết thực cho họ.(trích lời của Levingston, Steven and Terence O’Hara
trong “M cClatchy’s Paper Chase: Family Owned Chain to by Knight, Plans to
Sell off 12 Dailies.”)
+ Trong xu hướng tích tụ và tập trung tư bản ngày nay, các công ty báo chí
truyền thông ngày càng bành trướng mạnh mẽ bằng cách mua lại, sáp nhập, thôn
tính các công ty nhỏ hơn không đủ sức cạnh tranh để thành lập nên các tập đoàn

Warner đã hợp nhất với Turner Broadcasting; Tập đoàn Bertelsman và Audiofina
đã thành lập Tập đoàn CLT-UFA. Năm 2000, Tập đoàn AOL tuyên bố hợp nhất
với Time Warner. Còn Vivendi và Canal Plus, một tập đoàn tư bản Pháp đã hợp
nhất với Seagram, trở thành Mỹ hoá và là tập đoàn truyền thông lớn thứ hai thế
giới. Rupert Murdoch đã len chân vào ngành Truyền hình phải trả tiền theo yêu cầu
tại Italia và Đức.
Năm 2004, tính theo doanh số, trên thế giới có 7 tập đoàn truyền thông lớn
được xếp hạng như sau: AOL Time Warner: 38 tỷ USD; Vivendi Universal: 27 tỷ
USD; News Corporation: 25,5 tỷ USD; Walt Disney: 25 tỷ USD (Bao gồm hãng
ABC Network, Disney Channel, Walt Disney Pictures, Infoseck...) Viacom: 23 tỷ
USD; Comcast: 19 tỷ USD (Bao gồm CBS, MTV, Paramount....)
- Sự tập trung quyền lực báo chí vào tay một số ít nhân vật:
19
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
+ Quá trình tiến công vào các phương tiện thông tin đại chúng đã dẫn đến sự
tập trung tất cả các mạng lưới báo chí vào tay một số ít nhân vật. Theo tính toán
của các chuyên gia Mỹ thì có 50 tập đoàn lớn đang kiểm soát hầu hết các phương
tiện thông tin đại chúng ở Mỹ: 20 tập đoàn trong số đó nắm một nửa tổng số các tờ
báo trên cả nước, 4 tập đoàn kiểm soát ngành truyền hình, 10 tập đoàn kiểm soát
ngành phát thanh, 12 tập đoàn thống trị ngành xuất bản sách, 4 tập đoàn ngự trị
trong ngành điện ảnh. Đầu những năm 1980 nếu như tất cả các thành phố Mỹ đều
có những tờ báo ngày thì 98% trong số đó đặt dưới quyền kiểm soát của một trung
tâm. Trong tổng số 1700 tờ báo hằng ngày ở Mỹ có hơn 1000 báo thuộc sở hữu của
các tập đoàn báo chí.
+ Khi thâu tóm hoặc sáp nhập các tờ báo khác vào tập đoàn của mình,
thường thì tính chất, định hướng, sắc thái cũng thay đổi theo tùy thuộc vào quan
điểm, chính kiến của chủ sở hữu chúng. Ví dụ tiêu biểu là dưới đế chế báo chí của
Rupert Murdoch, sau khi ông mua lại các tờ báo như New York Post, Chicago, The
Sunday Times… thì ngay sau đó đã có những thay đổi chính sách của bạn biên tập
cũng như nội dung của tờ báo. Chính vì vậy, khi Rupert Murdoch quyết định mua

truyền thông Mỹ
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
214 đài truyền hình nữa. Qua các con số trên ta có thể phần nào hiểu được bàn tay
của các tập đoàn đã bao phủ gần như toàn bộ nền báo chí của một nước và bắt đầu
vươn ra các nước khác, các châu lục khác. Sự thịnh vượng của đế chế báo chí
Rupert Murdoch cũng là một bằng chứng rõ nét cho sự thống trị của các tập đoàn
báo chí đến với nền truyền thông.
+ Những tập đoàn báo chí lớn thường xuyên bắt tay với những tổ chức ngân
hàng độc quyền quốc gia hoặc xuyên quốc gia. Chính sự bắt tay, xâm nhập lẫn
nhau về quyền lợi giữa giới tư bản công nghiệp và các phương tiện thông tin đại
chúng đã đem lại những khoản lợi nhuận chưa từng thấy trước đây. Một nghiên cứu
của giáo sư Piter Phillips, trường Đại học Sonoma cho thấy 118 người là thành viên
hội đồng quản trị của 10 tập đoàn báo chí lớn nhất nước Mỹ cũng đồng thời có mặt
ở hội đồng quản trị của 288 tập đoàn kinh tế khác. Trong khi các tập đoàn The
tribune, New York Times và Gannett đều có thành viên ở hội đồng quản trị của tập
đoàn Pepsi, thì Coca Cola và J.P. Morgan lại có đại diện chia xẻ ghế hội đồng quản
trị của cả NBC và Washington Post. Thực tế này cho thấy sự liên kết rất chặt chẽ
giữa các tập đoàn báo chí với các tập đoàn kinh tế. Điều này khiến cho các trùm
truyền thông này dễ dàng mua lại lại sáp nhập với các công ty hoặc các tờ báo mà
họ muốn qua việc sử dụng những mối quan hệ chính trị cũng như thương mại của
mình trong việc đạt được những ấn phẩm, hay công ty mà họ muốn có.
22
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
CHƯƠNG II
TẬP ĐOÀN BÁO CHÍ
1. Khái niệm về tập đoàn báo chí
Đối với báo chí thế giới, các thuật ngữ như ngành báo chí newspaper
industry, ngành truyền thông media industry và kinh tế báo chí media economics
từ lâu đã trở thành quen thuộc. Đó là vì tiến trình lịch sử của báo chí thế giới đến
khoảng giữa thế kỉ 19 đã có một bước ngoặt lớn, những người làm báo bắt đầu chú

ông vua của nghề làm báo vàng, đã “thật sự thành công, đem lại gia tài đồ sộ”.
Hearst không “dừng lại ở lĩnh vực làm báo, ông ta còn chuyển sang lĩnh vực xuất
bản, lĩnh vực tạp chí và ở bất kì lĩnh vực nào cũng thành công”, đặc biệt là với các
24
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
tờ hướng đến nhóm đối tượng riêng biệt như Beautiful House (Nhà Đẹp), Good
House Keeping (Nội Trợ Giỏi), … Những nhận định trên cho thấy hướng phát triển
của các “công ty hùng mạnh” chính là từ việc gia tăng số lượng các ấn phẩm làm
ăn hiệu quả, đồng thời mở rộng kinh doanh sang các lĩnh vực có liên quan đến báo
chí.
Bước sang thế kỉ 20, một bước tiến gần hơn với mô hình tập đoàn báo chí, đó
chính là hiện tượng báo dây chuyền, nổi bật với tên tuổi của hai nhân vật
E.W.Scripps và Hearst. Hiện tượng báo dây chuyền ra đời nhằm “khai thác mối
liên kết, mối quan hệ giữa nhiều tờ báo để hỗ trợ nhau về phương diện nghề
nghiệp”. Điều đó có thể coi là một nhu cầu tất yếu. Sự liên kết này diễn ra trên cơ
sở các tờ báo có chung một chủ sở hữu (ông trùm), hoặc thuộc về một liên minh
báo chí nào đó (vương triều báo chí). Scripps cũng chính là người đưa ra công thức
để thành lập hệ thống báo chí:
- Người điều hành những tờ báo của dây chuyền phải là những người trẻ tuổi
và đứng tên đồng sở hữu (có chân trong liên minh báo chí), ở vai trò làm chủ bút,
hoặc chủ báo.
- Phối hợp hài hoà giữa hai hành vi sáp nhập (mua lại các tờ báo) và sáng
lập. Chỉ nên sáng lập và mua báo ở những thành phố hạng trung, để tránh tình trạng
cạnh tranh thua lỗ.
- Bán báo giá rẻ, phải trả tiền cho hệ thống phát hành. (Vào thời của Scripps,
báo có giá đồng loạt 1 xu.)
- Vận động cho những mục đích, những lợi ích chung của xã hội, đặc biệt là
tầng lớp người nghèo.
Đây chính là những điều căn bản mà các tập đoàn báo chí lớn trên thế giới
hiện nay vẫn thường ứng dụng trong chiến lược kinh doanh của mình.