A. Phần mở đầu

1. Lý do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay, báo chí giữ vai trò cực kì quan trọng đối với sự
phát triển của xã hội loài người. Báo chí đóng vai trò làm cầu nối cho sự phát
triển, giao lưu cho toàn bộ nhân loại. Báo chí lưu giữ những thông tin có giá trị
cao, quý báu cho con người. Báo chí tìm ra những khiếm khuyết trong sự phát
triển của loài người, giúp con người khắc phục. Không những thế báo chí cũng
tìm ra những hướng đi mới cho sự phát của loài người….
Nhận thức được vai trò quan trọng ấy của báo chí, nhân loại trên toàn thế
giới ngày càng dành nhiều sự quan tâm cho báo chí. Một trong những sự quan
tâm mà con người dành cho báo chí chính là sự quan tâm tới vấn đề “tự do báo
chí”.
Có nhiều quan điểm và cách hiểu khác nhau về “tự do báo chí”. Các quan
điểm, cách hiểu này vừa có sự tương đồng và vừa có sự đối lập nhau. Sự tương
đồng hay đối lập nhau giữa các quan điểm, cách hiểu xảy ra bởi mỗi quan điểm,
cách hiểu được đưa ra ở một thời điểm lịch sử khác nhau, gắn với các hoàn cảnh
xã hội, hay các lực lượng chính trị xã hội khác nhau.
Với nền báo chí Việt Nam hiện nay, ngoài những ý kiến đồng tình cho
rằng: nền báo chí đang được tự do phát triển, “tự do báo chí” được tôn trọng đầy
đủ, thì vẫn còn khá nhiều ý kiến (chủ yếu là từ phía cộng đồng người Việt ở hải
ngoại hoặc chính phủ các nước tư bản phương Tây) cho rằng: nền báo chí của
Việt Nam hiện đang bị kìm kẹp, cấm đoán, hay nói chính xác hơn là “tự do báo
chí” không được tôn trọng. Như ngày trong 15/2/2011 vừa qua, trong bài thuyết
giảng tại trường đại học George Washington, đề cập vấn đề “tự do báo chí”, Bộ
trưởng Ngoại giao Hoa kỳ H.Clinton đã lên tiếng chỉ trích một số quốc gia “vi
phạm tự do Internet”, trong đó có Việt Nam.
Với cương vị là một phóng viên, một người trực tiếp cầm bút đang sống
và làm việc trong xã hội Việt Nam hiện đại, tôi tự thấy mình có trách nhiệm phải
nêu ra những ý kiến của mình về vấn đề “tự do báo chí” nói chung và tình hình
“tự do báo chí” ở Việt Nam nói riêng. Cũng chính vì lý do do đó mà tôi lựa chọn

3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: đề tài sử dụng phương pháp luận Macxit là chủ
nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
2


- Phương pháp chung: logic – lịch sử, phân tích hệ thống
4. Cấu trúc tiểu luận
* Phần mở đầu
* Phần nội dung
+ Phân tích bản chất của khái niệm “tự do báo chí”
+ Nêu lên thực chất tình hình “tự do báo chí” ở Phương Tây, Việt Nam
+ Những kiến nghị, giải pháp thúc đẩy “tự do báo chí” ở Việt Nam
* Kết luận

3


B. Phần nội dung

1. Thế nào là tự do báo chí?
Theo Wikipedia: “Tự do báo chí hay tự do thông tin là một trong những
quyền căn bản nhất của con người, được hầu hết các quốc gia công nhận bằng
văn bản luật, thậm chí Hiến pháp. Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền
cũng đề cập và công nhận quyền tự do này của mỗi công dân. Tuy nhiên, việc
thực hiện quyền tự do báo chí ở mỗi quốc gia có thực giả và mức độ hoàn
toàn khác nhau. Tự do báo chí được thể hiện qua việc tự do thông tin, tiếp nhận
thông tin qua tất cả các nguồn khác nhau, bày tỏ quan điểm chính kiến.
Theo quan điểm của cá nhân, đây là một trong những quan điểm về tự do
báo chí mang tính khái quát, và trung lập nhất, nó không hoàn toàn tuyệt đối hóa

giai cấp khác, hoặc mức độ tự do báo chí cho từng xã hội cụ thể có thể nhiều ít,
rộng, hẹp, khác nhau tùy thuộc vào tình hình chính trị và tương quan lực lượng
giai cấp cụ thể.
Do đó, ta có thể hiểu: “Tự do báo chí” là một phạm trù lịch sử, là mục
tiêu phấn đấu của con người nhằm có quyền thông tin, trao đổi thể hiện quan
điểm, ý chí, tình cảm của mình, của giai cấp mình trước các vấn đề, sự kiện diễn
ra trong đời sống qua phương tiện thông tin đại chúng (tr65. Cơ sở lý luận báo
chí, NXB Lý luận chính trị, 2007)
2. Tình hình thực tế của vấn đề “tự do báo chí” trên thế giới và Việt
Nam
Mục đích của đề tài là làm cho những người đang trực tiếp công tác trong
lĩnh vực báo chí, những người quan tâm đến báo chí, và toàn xã hội có cái nhìn
sâu sắc, rõ nét hơn về “tự do báo chí”. Đồng thời, tiểu luận được đưa ra cũng
nhằm phản bác lại những luận điệu sai trái của các thế lực bên ngoài về nền “tự
do báo chí” ở Việt Nam. Chính vì những lý do đó mà trong phần thực trạng này,
ngoài việc nêu lên tình hình thực tế của “tự do báo chí” ở Việt Nam, trong phần
tình hình thực tế của nền “tự do báo chí” thế giới, người viết chủ yếu khai thác
tình hình thực tế ở một số nước Phương Tây, những nước luôn không ngừng chỉ
trích về tình hình tự do báo chí ở Việt Nam
5


2.1. Những luận điệu chỉ trích “tự do báo chí” ở Việt Nam và tình
hình “tự do báo chí” thực tế ở phương Tây
Ngày 15/2/2011 trong bài thuyết giảng tại trường đại học George
Washington, đề cập vấn đề “tự do báo chí”, Bộ trưởng Ngoại giao Hoa kỳ
H.Clinton đã lên tiếng chỉ trích một số quốc gia “vi phạm tự do Internet”.
Đầu tháng 5/2011, trong thông cáo báo chí của mình, Liên minh Báo chí
Đông Nam Á (SEAPA) có trụ sở ở Bangkok cho rằng: Việt Nam nằm trong số
các nước trong khu vực có vi phạm và đàn áp tự do báo chí, bắt bớ, sách nhiễu,

Paria; Chính phủ Tây Phi thuộc Pháp cấm nhập các báo của người da đen châu
Mỹ; Chính phủ Tuynidi trục xuất chủ nhiệm tờ L’Avenir Social; ông Lyotay
đuổi chủ nhiệm tờ La Guêpe Marocaine ra khỏi Morocco (người ta chỉ cho nhà
báo một giờ để thu xếp hành lý)
Năm 2003, nhiều tờ báo, đài phát thanh, truyền hình ở Hoa Kỳ phát băng
hình, phóng sự, phỏng vấn việc lính đặc nhiệm Mỹ giải cứu thành công binh nhì
Jessica Lynch tại một bệnh viện dã chiến ở Baghdad. Họ vẽ lên hình ảnh những
lính Mỹ quả cảm và đáng yêu đến Iraq để xóa bỏ chế độ độc tài, đem tự do đến
cho người dân Iraq. Nhưng khi về nước, "người hùng" Jessica Lynch đã kể lại
câu chuyện của mình. Và hàng chục triệu người Mỹ đã bị “sốc” khi biết câu
chuyện của chị lại không giống như báo chí Mỹ đã đưa tin.
Tháng 3 năm 2003, vào những ngày mở đầu cuộc chiến tranh Iraq do Mỹ
phát động, guồng máy tuyên truyền của Lầu Năm Góc mở một chiến dịch rầm
rộ đề cao “chiến công anh hùng” của Jessica Lynch, một nữ binh Mỹ 19
tuổi.Theo tin chính thức của quân đội Mỹ, đoàn xe của Jessica bị rơi vào ổ phục
kích của du kích Iraq và cô bị thương nặng. Nhưng cô chỉ chịu để quân Iraq bắt
làm tù binh sau khi đã chống cự lại một cách dũng cảm.
Tiếp đó, để giải cứu Jessica, quân đội Mỹ đã mở một chiến dịch đặc biệt
tấn công vào bệnh viện đang chữa trị cho cô. Cuộc giải cứu táo bạo này đã được
quay video rồi truyền đi trên tất cả các kênh truyền hình lớn trên thế giới.
Theo nhận định của các nhà phân tích, câu chuyện về Jessica Lynch đã
cho phép Mỹ giành được một chiến thắng tư tưởng quan trọng ngay từ những
ngày đầu chiến tranh, khiến đông đảo người dân Mỹ bình thường cảm thấy tự
hào về nước Mỹ và quân đội Mỹ, đồng thời tin tưởng vào chiến thắng tất yếu
của người Mỹ ở Iraq.
Đáng chú ý chỉ số trên thị trường chứng khoán New York hồi đầu chiến
tranh bị sụt giảm nghiêm trọng nhưng nhờ câu chuyện về Jessica mà mau chóng
được phục hồi. Đồng thời, các nhà sản xuất kỷ vật ở Mỹ đã phất to nhờ sản xuất
7


sau chiến tuyến viết bài, đưa tin dựa vào các tin và tài liệu do quân đội Mỹ cung
cấp". Chính trong những ngày đó xe tăng Mỹ đã nã đạn vào một khách sạn ở
Thủ đô Baghdad, nơi có hơn 100 nhà báo đang trú ngụ, làm 11 người chết, hàng
chục người khác bị thương.
Còn về Tổ chức theo dõi nhân quyền - HRW, tổ chức thường xuyên đưa
ra những nhận xét thiếu khách quan về tình hình dự do báo chí ở Việt Nam, họ
là ai, và họ có mục đích gì với những cáo buộc của mình.

9


Theo Wikipedia: Tổ chức theo dõi nhân quyền (tiếng Anh: Human
Rights Watch) (HRW) xưng danh là một tổ chức phi chính phủ ủng hộ nhân
quyền và có trụ sở tại Thành phố New York, Hoa Kỳ. Tổ chức này được thành
lập năm 1978.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền được thành lập năm 1978 dưới tên
Helsinki Watch để giám sát Liên Xô, thu thập tư liệu về việc Liên Xô thực hiện
các quy ước của Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu(OSCE) và để giúp đỡ
"các nhóm bảo vệ nhân quyền trong Liên bang Xô Viết”. Như vậy, mặc dù xưng
danh là một tổ chức phi chính phủ nhưng ngay từ thuở sơ khai của mình, HRW
đã là một tổ chức mang tính chính trị, và các hoạt động của họ đều với mục đích
chĩa mũi nhọn vào Liên Xô – một nhà nước có hệ tư tưởng, lợi ích đối ngược
với các nước tư bản Phương Tây.
Năm 2009 tổ chức ra thông báo là 75% mức đóng góp tiền để hoạt động
đến từ Bắc Mỹ, 25% đến từ Tây Âu và ít hơn 1% từ các nơi khác. Nhìn vào số
liệu này, liệu những người có hiểu biết, có quan tâm đến tình hình thời sự thế
giới có tự đặt ra câu hỏi, 75 % nguồn tiền đóng góp đến từ Bắc Mỹ (Mỹ nằm
trong khu vực Bắc Mỹ) và 25 % đến từ Tây Âu liệu có mang ý nghĩa hoàn toàn
“trong sáng” hay phục vụ cho một mục đích chính trị nào đó.
Về tổ chức Phóng viên không biên giới (RWB) – một tổ chức tự khoác

Từ những luận điểm, dẫn chứng cụ thể trên, chúng ta phần nào có thể thấy
được tính “giai cấp” hoặc tính chính trị của nền báo chí hiện đại Phương Tây,
hay các nước TBCN. Hoàn toàn không có cái gọi là “tự do báo chí” một cách
tuyệt đối ở các nước này. Việc “thả lỏng” cho các nhà báo, các tòa soạn báo nêu
lên nhiều vấn đề chính trị trong bản thân các nước đó một cách “tự do” chỉ nhằm
phục vụ mục đích chính trị, kinh tế cho các lực lượng chính trị đối lập nhau
trong xã hội. Còn việc chĩa mũi dùi công kích tới các nước khác có hệ tư tưởng,
lợi ích trái ngược với nhà nước tư bản Mỹ, Phương Tây thì cũng nhằm thỏa mãn
mục đích lật đổ hay bôi xấu chính phủ nước đối lập kia.
Ngoài ra, các tòa báo, các nhà báo ở Phương Tây đều bị chi phối bởi các
nhà tư bản lớn, có quan hệ với chính phủ. Chính phủ cũng như các ông chủ này
cho phép các bài báo vạch trần, phanh phui nhiều tiêu cực trong xã hội không
phải vì một nền tự do báo chí một cách trong sáng mà còn là vì lợi nhuận (muốn
nhiều người mua báo, đọc báo mình…). Đồng thời, việc phanh phui những tiêu
cực của xã hội cũng giúp những lực lượng chính trị khác nhau triệt tiêu đối thủ
của mình. Theo văn hóa Phương Đông, hành động này có thể gọi là “mượn dao
giết người”. Báo chí thực chất là công cụ trong tay có quyền và có tiền mà thôi.

11


Những luận điểm trên phần nào chứng tỏ được một điều rằng “tự do báo
chí” mà Phương Tây hay rao giảng thực chất chỉ là cái vỏ bọc bên ngoài mà
thôi. Còn mọi “tự do” trong báo chí chỉ nhằm phục vụ lợi ích của một giai cấp,
lực lượng chính trị nhất định.
2.2 Tình hình tự do báo chí ở Việt Nam hiện nay, những mặt tích cực
và hạn chế.
a. Những mặt tích cực của tự do báo chí ở Việt Nam
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định:
“Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí , có quyền được thông tin;

ra, báo chí còn là kênh phản biện quan trọng về những chủ trương chính sách
quan trọng của đất nước. Thực tế, trong thời gian qua, nhờ sự phản biện của báo
chí, dư luận xã hội, các cơ quan quản lý nhà nước đã thay đổi nhiều chính sách
quan trọng hay thận trọng trước các quyết sách như: Dự án đường sắt cao tốc
Bắc-Nam, dự án thay nước Hồ Tây, dự án xây dựng khách sạn ở Công viên
Thống Nhất (Hà Nội), xây dựng đường trục Thăng Long, dự án chữa bệnh cho
rùa Hồ Gươm…
Tính giai cấp, đảng phái trong báo chí Việt Nam cũng được thể hiện chính
ở đây. Đảng Cộng Sản Việt Nam là Đảng của toàn thể nhân dân Việt Nam, vì
thế báo chí cách mạng Việt Nam cũng phải thể hiện được tinh thần đó. Tinh thần
đó chính là tinh thần hết lòng vì cái chung, vì sự phát triển của xã hội, vì lợi ích
của nhân dân. Báo chí cũng giúp sức cho việc tuyên truyền đường lối chính
sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam tới quần chúng nhân dân.
Tính đảng trong báo chí Việt Nam được thể hiện một cách hết sức nhân văn chứ
không mang nặng tính vụ lợi như báo chí Phương Tây. Những ví dụ như sa thải
nhà báo, rót vốn cho các tổ chức báo chí, các tờ báo lớn đưa tin theo ý đồ chính
trị của mình nhằm đảm bảo cho quyền lợi chính trị, kinh tế của mình ở các nước
Phương Tây mà người viết đã liệt kê ở trên phần nào đã chứng minh được luận
điểm trên.
Ở Việt Nam, cũng chính các nhà báo là người đã phát giác nhiều vụ án
tham nhũng, tiêu cực lớn, những vấn đề nóng bỏng của xã hội…
Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà báo, Việt Nam có Hội Nhà
báo Việt Nam và các tổ chức Hội Nhà báo các địa phương với hàng vạn hội
viên. Hội Nhà báo Việt Nam là thành viên của Hội Nhà báo quốc tế (OIJ) và
Liên đoàn Báo chí ASEAN (CAJ).
Khi đưa ra luận điểm cho rằng: Ở Việt Nam, internet bị hạn chế, bị
ngăn cấm, bà Cliton dường như chưa biết rằng: Việt Nam đã trở thành quốc

13


1. Hành vi né tránh cung cấp thông tin
2. Gây khó dễ,
14


3. Ngăn chặn gián tiếp hoạt động tác nghiệp
4. Mua chuộc ngăn nhà báo đăng tin bài
5. Thu giữ phương tiện tác nghiệp
6. Đe dọa
7. Giữ người
8. Tiêu hủy các phương tiện tác nghiệp
9. Bôi nhọ vu khống
10. Tấn công gây thương tích
11. Trả thù
12. Quấy rối tình dục…
Trong hội thảo này, nhiều ý kiến tham luận của các nhà báo, phóng
viên được đưa ra, trong đó đáng chú ý là những câu chuyện chân thật về việc
nhà báo bị cản trở khi đang tác nghiệp gây ra hậu quả nghiêm trọng. Điều
đáng nói là, mặc dù đã có nhiều các văn bản pháp luật quy định về bảo vệ
quyền lợi của các nhà báo, tuy nhiên khi các nhà báo gặp sự cố, bị cản trở,
hành hung, thì các văn bản quy phạm pháp luật, và các cơ quan chức năng
dường như chưa làm gì được nhiều để bảo vệ cho các nhà báo. Có những
trường hợp, còn xuất hiện những dấu hiệu tiêu cực, mờ ám, nhằm che giấu
các vụ việc hành hung, cản trở nhà báo.
Phóng viên Trần Công Lũy, báo Công lý, kể chuyện "gặp hạn" khi bị
còng tay, bóp cổ, dọa thu giữ máy móc, đưa về trụ sở công an chỉ vì tội... chụp
ảnh người dân mua sắm trong một hội chợ ở An Giang tháng 5 vừa qua.
Trưởng đại diện báo Tiền phong khu vực Tây Nguyên Hoàng Thiên Nga,
tác giả nhiều bài điều tra về nạn phá rừng, từng bị khủng bố tinh thần, xe ô tô bị
đốt... Nhà báo Cao Hùng - người có 15 năm công tác ở báo Lao Động - nổi tiếng

Việc làm quan trọng nhất đó chính là các cơ quan quản lý nhà nước cần
phải củng cố hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật, nhằm đảm bảo quyền tự
do tác nghiệp báo chí của các phóng viên, nhà báo, và các công dân khác.
Việc xây dựng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hoàn chỉnh, đầy
đủ sẽ giúp cho các phóng viên, nhà báo có cơ sở để thực hiện đầy đủ, quyền
nghĩa vụ của mình trong khi tác nghiệp. Việc quy định đầy đủ các điều luật về tự
do trong tác nghiệp báo chí và tuyên truyền sâu rộng để các nhà báo, nhân dân,
những người quan tâm tới báo chí hiểu được, sẽ làm cho dư luận xã hội Việt
Nam, dư luận thế giới… có cái nhìn đúng đắng hơn về nền tự do báo chí ở Việt
16


Nam, và khiến cho các tổ chức, các lực lượng chính trị bên ngoài không có cớ
để chĩa mũi dùi vào Việt Nam. Ngoài ra, với các văn bản quy phạm pháp luật
được quy định cụ thể, trong khi tác nghiệp, nếu các nhà báo không tuân thủ
đúng các quy định của pháp luật, sẽ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp
luật. Và khi chịu trách nhiệm trước pháp luật, phải đối mặt với các nguy cơ như
khởi tố, bị bắt tạm giam, phạt tù, các nhà báo sẽ không cảm thấy mình bị oan,
cũng như các thế lực đối lập từ bên ngoài không có cớ để vu khống Việt Nam
đàn áp, bóp nghẹt tự do báo chí.
Ngược lại, các văn bản quy phạm pháp luật cũng như các cơ quan quản lý
nhà nước cũng nên xem xét để đưa ra những điều luật xử phạt nghiêm khắc với
các hành vi cản trở nhà báo khi đang tác nghiệp, đặc biệt là ở những vụ việc có
tính chất nghiêm trọng. Trong buổi hội thảo do RED tổ chức, rất nhiều nhà báo
đã đưa ra ý kiến đó là khi các đối tượng tấn công nhà báo, thì phải bị xử lý hình
sự. Tội danh “tấn công nhà báo” cũng chính là “chống người thi hành công vụ”.
Quyền lợi của nhà báo trong khi tác nghiệp cũng phải được đảm bảo tương
đương với các lực lượng chức năng khác như công an, quân đội…
Ngoài những việc làm mang tầm vi mô, sát sườn với quyền lợi của tự do
báo chí, bản thân hệ thống chính trị ở Việt Nam cũng cần có những thay đổi để

quy định của pháp luật, tự do nhưng đều vì lợi ích chung của toàn thể xã hội chứ
không phải vì lợi ích của một nhóm người nắm quyền lực về kinh tế, chính trị.

18


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Cơ sở lý luận báo chí, NXB Lý luận chính trị, 2007
2. Giáo trình Triết học Mác Lê Nin, NXB Lý luận chính trị, 2003
3. Từ điển mở Wikipedia
4. Tài liệu của RED Communication công bố vào tháng 11/2011
5. Cùng nhiều tài liệu tham khảo trên mạng internet khác

19


MỤC LỤC

20


HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH
-----------

TIỂU LUẬN
MÔN: CƠ SỞ LÝ LUẬN BÁO CHÍ
Đề tài:
TỰ DO BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM