ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHÍ THỊ THANH TÂM

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁO CHÍ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHÍ THỊ THANH TÂM

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁO CHÍ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nƣớc và pháp luật
Mã số: 62 38 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TS. PHẠM HỒNG THÁI

HÀ NỘI - 2015


LỜI CAM ĐOAN


1.1.4.

Những vấn đề chƣa đƣợc giải quyết và vấn đề luận án cần làmError! Bookmark not d

1.2.
Cơ sở lý thuyết và và hƣớng tiếp cận của đề tàiError! Bookmark not defined.
1.2.1. Cơ sở lý thuyết ............................................ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Về hƣớng tiếp cận của đề tài ....................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1...................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP
LUẬT VỀ BÁO CHÍ Ở VIỆT NAMERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
2.1.
Tự do báo chí - lý luận và khuôn khổ pháp luật quốc tế và Việt NamError! Bookmark
2.1.1. Quan niệm về báo chí, tự do báo chí ........... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển tƣ tƣởng tự do báo chíError! Bookmark not define
2.1.3. Một số đặc điểm của thuyết tự do báo chí... Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Giới hạn của tự do báo chí .......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.
2.2.1.
2.2.2.
2.2.3.

Khái niệm, đặc điểm, nội dung, vai trò của pháp luật về báo chíError! Bookmark
Khái niệm pháp luật về báo chí ................... Error! Bookmark not defined.
Đặc điểm của pháp luật về báo chí .............. Error! Bookmark not defined.
Nội dung cơ bản của pháp luật về báo chí .. Error! Bookmark not defined.

2.2.4.

Pháp luật về báo chí ở Việt Nam giai đoạn 1945-1986Error! Bookmark not defined.
Pháp luật về báo chí ở Việt Nam giai đoạn 1986 đến năm 2013Error! Bookmark not d
Các quy định của Hiến pháp năm 2013 liên quan đến báo chíError! Bookmark not de

3.2.
3.2.1.

Những hạn chế của hệ thống pháp luật về báo chí ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark
Hệ thống pháp luật về báo chí tản mát, đƣợc quy định trong quá
nhiều văn bản .............................................. Error! Bookmark not defined.
Một số văn bản pháp luật về báo chí còn chồng chéo, mâu thuẫnError! Bookmark not

3.2.2.

3.2.5.
3.2.6.

Quy định trong một số văn bản pháp luật về báo chí chƣa phù hợp
với thực tiễn ................................................. Error! Bookmark not defined.
Pháp luật về báo chí còn chƣa kịp thời điều chỉnh một số vấn đề bức
xúc của thực tiễn hoạt động báo chí ............ Error! Bookmark not defined.
Một số quy định pháp luật về báo chí thiếu cụ thểError! Bookmark not defined.
Pháp luật về báo chí vẫn còn nhiều hạn chế so với Hiến pháp năm 2013Error! Bookmark

3.2.7

Thực tiễn hoạt động quản lý báo chí còn nhiều hạn chếError! Bookmark not defined.

3.2.3.
3.2.4.

Rà soát và hệ thống hóa các văn bản pháp luật về báo chíError! Bookmark not define
Tăng cƣờng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lập pháp về báo chíError! Bookmark not d

4.4.3.
4.4.4.

Cải cách bộ máy, cơ chế quản lý báo chí .... Error! Bookmark not defined.
Nâng cao năng lực cán bộ lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chíError! Bookmark not def

KẾT LUẬN CHƢƠNG 4...................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
KẾT LUẬN .......................................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ...................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................3
PHỤ LỤC ............................................. ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
BTTVTT:

Bộ Thông tin và Truyền thông

CQBC:

Cơ quan báo chí

CQCQBC:

Cơ quan chủ quản báo chí


Quyền tự do báo chí

STTVTT:

Sở Thông tin và Truyền thông

TCTT:

Tiếp cận thông tin

UBND:

Ủy ban nhân dân

XHCN:

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Số hiệu biểu đồ

Tên biểu đồ

Trang

Biểu đồ 4.1: Sự phát triển về số lƣợng các CQBC từ năm 1998 đến
tháng 2/2013

116


quan liêu, lãng phí, các CQBC đã dũng cảm, sáng tạo, mang lại hiệu quả cao. Tuy
nhiên, báo chí cũng đã bộc lộ những hạn chế, bất cập không tƣơng xứng với đổi mới
trong lĩnh vực kinh tế và yêu cầu của công chúng cũng nhƣ hội nhập quốc tế. Đó là: xu

hƣớng thƣơng mại hóa; xa rời tôn chỉ mục đích, đối tƣợng phục vụ; làm lộ bí mật,
an ninh quốc gia. Báo chí còn chƣa đến đƣợc đông đảo nhân dân lao động ở nông
thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Nhiều tờ báo đăng bài, ảnh dung tục, thiếu văn
hóa, đi ngƣợc lại thuần phong mỹ tục của dân tộc ta, gây phản cảm, bức xúc trong
dƣ luận xã hội. Một số nhà báo phẩm chất đạo đức nghề nghiệp yếu kém, thiếu tính
chuyên nghiệp; thậm chí lợi dụng nghề nghiệp vi phạm pháp luật làm ảnh hƣởng
xấu đến uy tín tờ báo và giới báo chí cả nƣớc. Những tồn tại trên bắt nguồn từ nhiều
nguyên nhân trong đó phần nhiều là do hệ thống văn bản pháp luật trong lĩnh vực
này còn nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, báo chí ngày càng có
vai trò to lớn và trên phƣơng diện chính trị, xã hội, đó là “quyền lực thứ tƣ”. Tuy
nhiên, khuôn khổ pháp luật dƣờng nhƣ đã “chật hẹp”. Sau 15 năm thi hành LBC
đã bộc lộ những hạn chế, nhiều quy định không còn phù hợp với thực tiễn. Nói
một cách hình ảnh nó nhƣ một “chiếc áo quá chật” kìm hãm sự phát triển báo chí
hiện nay. Rất nhiều vấn đề nhƣ: cơ chế quản lý báo chí, mô hình CQBC, báo điện
tử, kinh tế báo chí, bản quyền, cải chính, bảo vệ nguồn tin, lƣu chiểu, quy hoạch
đã lạc hậu, lỗi thời cần phải có sự nghiên cứu để sửa đổi kịp thời. Đồng thời, trong
điều kiện bùng nổ thông tin hiện nay, khi các phƣơng tiện thông tin kỹ thuật hiện

1


đại ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, mạng xã hội ngày
càng phát triển thì việc xây dựng hành lang pháp lý trong lĩnh vực báo chí cần
đƣợc củng cố, tăng cƣờng và hoàn thiện mới đáp ứng đƣợc yêu cầu đặt ra. Vì vậy,

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I. Tiếng Việt
1.

D. Anh (2013), Phá sản vì tin đồn mất tiền tỷ không biết kêu ai, http://vietnamnet.vn.

2.

Hoàng Anh (2012), Tăng cường quản lý nhà nước về pháp luật đối với báo chí,
http://www.tapchicongsan.org.vn.

3.

Lê Anh (2014), Tạo hành lang pháp lý cho báo chí phát triển,
http://daidoanket.vn.

4.

Nguyên Anh (2014), Luật Báo chí - chế định pháp luật lỗi thời chậm sửa đổi,
Bài 1: Không theo kịp sự phát triển của thời đại, http://daibieunhandan.vn.

5.

Nguyên Anh (2014), Luật Báo chí - chế định pháp luật lỗi thời chậm sửa đổi,
Bài 2: Chạy theo điện tử, http://daibieunhandan.vn.

6.

Nguyên Anh (2014), Luật Báo chí - chế định pháp luật lỗi thời chậm sửa


13. Lê Thanh Bình (2004), Quản lý và phát triển báo chí xuất bản, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
14. Lê Thanh Bình (2008), Truyền thông đại chúng và phát triển xã hội, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
15. Lê Thanh Bình (2009), “Hoàn thiện pháp luật báo chí: Nhu cầu bức thiết của
thực tiễn”, Nghiên cứu lập pháp (12), tr.40-45.
16. Lê Thanh Bình, Phí Thị Thanh Tâm (2009), Quản lý nhà nước và pháp luật về
báo chí, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
17. Bộ Chính trị (1997), Chỉ thị 22-CT/TW ngày 17/10/1997 về đổi mới và tăng
cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản, Hà Nội.
18. Bộ Chính trị (2004), Thông báo kết luận số 162-TB/TW ngày 1/12/2004 về một số
biện pháp tăng cường quản lý báo chí trong tình hình hiện nay, Hà Nội.
19. Bộ Chính trị (2006), Thông báo kết luận số 41-TB/TW ngày 11/10/2006 về một
số biện pháp tăng cường lãnh đạo, quản lý báo chí, Hà Nội.
20. Bộ Ngoại giao Mỹ (2001), Báo chí và đạo đức,
http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/.
21. Bộ Ngoại giao Mỹ (2007), Truyền thông tạo sự thay đổi,
http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/.
22. Bộ Ngoại giao Mỹ (2010), Định nghĩa về tự do Internet,
http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/.
23. Bộ Thông tin và truyền thông (2007), Báo cáo tổng kết 8 năm thi hành Luật
Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí, Hà Nội.
24. Bộ Thông tin và Truyền thông (2010), Báo chí với công tác tuyên truyền, đấu
tranh chống các luận điệu sai trái, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội.
25. Bộ Thông tin và truyền thông (2012), Báo cáo đánh giá công tác báo chí năm
2011 và một số nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian sắp tới, Quảng Ninh.
26. Bộ Thông tin và Truyền thông (2012), Hội nghị triển khai kế hoạch công tác
Thanh tra TT&TT năm 2012, Hà Nội.
27. Bộ Thông tin và Truyền thông (2012), Toàn văn Báo cáo đánh giá công tác

yếu trong thời gian tới”, Tạp chí Cộng sản (836), tr. 43-50.
41. Đỗ Quý Doãn (2014), Tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quy trình bổ nhiệm lãnh đạo
cơ quan báo chí, Tài liệu Hội nghị Tham vấn chuyên gia về tình hình thực
hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực báo chí, Hà Nội.

5


42. Thái Thị Tuyết Dung (2012), Quyền riêng tư trong thời đại công nghệ thông tin,
http://toaan.gov.vn.
43. Thái Thị Tuyết Dung (2013), Quyền được thông tin trong hoạt động báo chí,
http://www.fdvn.vn.
44. Trần Bá Dung (2000), Các quan điểm của Đảng về báo chí trong thời kỳ đổi
mới (từ 1986 đến 1999), Luận án Thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn, Phân
viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội.
45. Nguyễn Đăng Dung (chủ biên) (2007), “Quốc hội Việt Nam trong Nhà nước
pháp quyền”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
46.

Nguyễn Đăng Dung (2008), Chế ước quyền lực nhà nước, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng.

47. Nguyễn Đăng Dung, Bùi Tiến Đạt (2011), “Cải cách chế định quyền và nghĩa
vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp theo nguyên tắc tôn trọng quyền con
ngƣời”, Nghiên cứu Lập pháp (8), tr.5-10.
48. Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng (2002), Các văn kiện
quốc tế cơ bản về quyền con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
49. Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng (chủ biên) (2011), Lý luận
và pháp luật về quyền con người, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
50. Nguyễn Dũng (2014), Quản lý báo chí: Phải đề cao trách nhiệm cơ quan chủ
quản”, http://mic.gov.vn.

giới, Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội.
65. Nguyễn Thị Trƣờng Giang (2014),“Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ
bản”, Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội.
66. X. H (2007), Xử phạt các báo đăng tin “ăn nhiều bưởi bị ung thư”,
http://vnexpress.net.
67. Hans - Ingvar Johnsson (1995), Bức tranh toàn cảnh Thụy Điển, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
68. Đỗ Hà (2013), Bộ Công an đề xuất tăng thêm chủ thể truy nguồn tin báo chí:
Đi ngược xu thế phát triển!, http://nghebao.org.
69. N.V. Hải, Đ.Đại ghi (2006), Tham nhũng, tiêu cực: càng “mật”, càng ngờ vực,
http://tuoitre.vn.
70. Vũ Văn Hải (2005), Hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan
đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay, Luận
văn thạc sĩ Luật học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.

7


71. T. Hằng (2014), Không được lạm dụng dấu mật để né cung cấp thông tin,
http://duthaoonline.quochoi.vn.
72. Nguyễn Quốc Hiệp (2007), Hoàn thiện pháp luật về tuyển chọn và bổ nhiệm công
chức ở nước ta, Luận án tiến sĩ Luật học, Viện Nhà nƣớc và Pháp luật, Hà Nội.
73. Chử Kim Hoa (2001), Quản lý nhà nước về báo chí thời kỳ đổi mới, Luận án
Thạc sĩ Báo chí, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội.
74. Thu Hoài (2014), Cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật báo chí hiện hành,
http://baotintuc.vn.
75. Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2005), 80 năm báo chí cách mạng
Việt Nam - Những bài học lịch sử và định hướng phát triển, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
76. Học viện Hành chính Quốc gia (2006), Giáo trình Hành chính công, Nxb Giáo

89. Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (1999), 40 năm Báo Khoa học
và đời sống, Hà Nội.
90. Xuân Linh (2009), Có những khoảng trống trong quản lý báo chí,
http://vietbao.vn.
91. Nguyễn Khắc Mai (2007), Hệ thống quan niệm báo chí của Các Mác!,
http://hoangminhtuan.blogtiengviet.net.
92. Đinh Văn Mậu và Phạm Hồng Thái (2005), Luật Hành chính Việt Nam, Nxb
Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh.
93. Hồ Chí Minh (1990), Về Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb Pháp lý, Hà Nội.
94. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
95. Lƣu Hồng Minh (chủ biên) (2009), Truyền thông Việt Nam trong bối cảnh
toàn cầu hóa, Nxb Dân trí, Hà Nội.
96. Dƣơng Xuân Nam (2014), Báo chí cách mạng trong cơ chế thị trường

,

http://vietq.vn.
97. Phạm Hữu Nghị (2005), “Pháp luật Việt Nam: 60 năm nhìn lại”, Nhà nước và
Pháp luật, (9), tr.15-22.
98. Phạm Duy Nghĩa (2011), Nhìn nhận về Dự luật Tiếp cận thông tin,
http://luatdauthau.net.
99. Nguyên Ngọc (2005), “Tên gọi của một đạo luật” Nghiên cứu lập pháp, (7), tr.5-10.

9


100. Trần Quang Nhiếp (2004), Nâng cao hiệu quả của báo chí trong đấu tranh
chống quan liêu, tham nhũng ở nước ta, Đề tài khoa học của Tạp chí Cộng
sản, Hà Nội.
101. Lê Nhung (2012), Tiên Lãng và bài học với truyền thông, http://vietnamnet.vn.

kiến nghị sửa đổi Hiến pháp 1992”, Nghiên cứu Lập pháp (24), tr.15-21.
117. Tạ Ngọc Tấn (2001), Truyền thông đại chúng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
118. Tạ Ngọc Tấn (chủ biên) (1999), Cơ sở lý luận báo chí, Nxb Văn hoá Thông
tin, Hà Nội.
119. Bùi Thanh (2006), Phía sau những dòng cải chính, http://chuyentrang.tuoitre.vn.
120. Huyền Thanh (2012), Cần có cơ chế để bảo vệ nhà báo tác nghiệp,
http://www.cand.com.vn.
121. Thu Thảo (2015), Dự thảo Luật Báo chí: Cân nhắc quy định về quyền tự do
ngôn luận, http://vov.vn.
122. Phạm Thành (2011), Qui định về cung cấp thông tin cho báo chí: Thực tiễn
đòi hỏi pháp luật sớm sửa đổi, http://phaply.net.vn.
123. Phan Đăng Thanh (2008), Những điểm mới trong dự án Luật Báo chí sửa đổi,
http://phapluattp.vn.
124. Võ Văn Thành (2012), Cần chế tài việc “né” thông tin cho báo chí,
http://tuoitre.vn.
125. Lê Minh Thông (2000), “Hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền con ngƣời
ở nƣớc ta”, Nhà nước và Pháp luật (8), tr.32-40.
126. Vũ Duy Thông (chủ biên) (2004), Thực trạng và giải pháp nâng cao trình độ
cán bộ báo chí hiện nay, Đề tài khoa học, Ban Tƣ tƣởng Văn hóa Trung ƣơng,
Hà Nội.
127. Vũ Đình Thƣờng (2004), Hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, Luận án Thạc sĩ Văn hóa học,
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
128. Nguyễn Thanh Thủy (2008), Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt
Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Luật học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc
gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
129. Nguyễn Minh Thuyết (2014), Góp ý sửa đổi Luật Báo chí: Cần cơ chế quản lý
phù hợp, http://www.saigondautu.com.vn.

11

141. Nguyễn Xuân Tùng (2011), Học thuyết luật tự nhiên và một số vấn đề trong
công tác đào tạo cán bộ pháp luật trong giai đoạn hiện nay, http://moj.gov.vn.

12


142. Thành Tùng, Đắc Lam (2014), Tuổi của Công Phượng có là bí mật đời tư,
http://plo.vn.
143. Đào Trí Úc (2005), "Mối quan hệ giữa nhà nƣớc với xã hội dân sự và vấn đề
cải cách hành chính", Nhà nước và pháp luật (4), (192), tr.50-56.
144. Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng (2014), Báo cáo
kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về báo chí.
145. V.V. Vôrôsilốp (2004), Nghiệp vụ báo chí: Lý luận và thực tiễn, Nxb Thông
tấn, Hà Nội.
146. Hà Thị Vinh (2010), Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả
lãnh đạo, quản lý báo mạng hiện nay, Đề tài khoa học, Ban Tuyên giáo Trung
ƣơng, Hà Nội.
147. Nguyễn Hồng Vinh (2007), Một số vấn đề đặt ra trong công tác lãnh đạo,
quản lý báo chí trƣớc yêu cầu mới, http://www.cpv.org.vn.
148. Nguyễn Hồng Vinh (2013), Tự do ngôn luận, báo chí phải trong khuôn khổ
pháp luật; http://www.vietnamplus.vn.
149. Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2009), Quyền con người: Tiếp cận đa ngành và
liên ngành khoa học xã hội, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
150. Huy Vũ (2014), Mấy vấn đề về đạo đức nghề báo trong cơ chế thị trường,
http://tapchicongsan.org.vn.
151. Xuân Vũ (2010), Báo chí phải tìm đường chuyên nghiệp hóa, http://plo.vn.
152. X.A. Mikhailốp (2004), Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và
nghịch lý, Nxb Thông tấn, Hà Nội.
153. Nguyễn Nhƣ Ý (1999), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
154. Hoàng Thị Bích Yến (2001), Vấn đề quản lý nhà nước đối với hoạt động báo