BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
--------

ĐÀO VĂN HOÀNG GIANG

ẢNH HƯỞNG CỦA BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH
TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở HUYỆN CHÂU PHÚ,
TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
--------

ĐÀO VĂN HOÀNG GIANG

ẢNH HƯỞNG CỦA BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH
TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở HUYỆN CHÂU PHÚ,
TỈNH AN GIANG HIỆN NAY
Chuyên ngành : Triết học
Mã số

: 60220301


Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến T.S Nguyễn Thanh Bình –
người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em thực hiện và hoàn thành luận văn.
Tôi xin cảm ơn quý thầy cô giáo trong Khoa Triết học của trường Đại học Sư
phạm Hà Nội và thầy cô trường Đại học An Giang đã tạo điều kiện liên kết mở lớp
và nhiệt tình giảng dạy, giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập.
Xin dành sự cảm ơn đến quý thầy cô giáo, phòng ban của Phòng Giáo dục và
Đào tạo huyện Châu Phú và các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Châu
Phú, tỉnh An Giang đã giúp đỡ tôi có những số liệu, thông tin thực tế để thực hiện
và hoàn thành được đề tài này
Xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và đồng nghiệp đã động viên tôi trong qua
trình học tập và thực hiện luận văn.
Hà Nội, ngày 30 tháng 03 năm 2017

Đào Văn Hoàng Giang


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, giáo dục nói chung và giáo dục nhân cách cho người học trong nhà
trường nói riêng, đang là vấn đề được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm.
Trong đó, đặc biệt là giáo dục nhân cách cho học sinh trung học cơ sở.
Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã từng nói: “Một năm khởi đầu bằng mùa
xuân. Một đời người khởi đầu bằng tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”. Tuổi
trẻ có những ước mơ hoài bão, khát vọng vươn tới những giá trị đích thực, được sống,
yêu thương và cống hiến. Nhìn lại chặng đường mà đất nước đã đi qua, chúng ta rất
lấy làm tự hào về những gì mà thế hệ trẻ Việt Nam đã làm được như anh Kim Đồng,
anh Lê Văn Tám, chị Võ Thị Sáu… tuổi trẻ Việt Nam ngày hôm nay đang tiếp nối
những truyền thống tốt đẹp đó không ngừng rèn đức luyện tài, cống hiến sức lực, trí
tuệ (đưa trí tuệ của Việt Nam thể hiện bản lĩnh trên các cuộc thi Olympic quốc tế) cho

nhau, không những ngày càng gia tăng với số lượng vụ mà mức độ ngày càng
nghiêm trọng hơn, gây bức xúc trong dư luận. Điều này đã khiến các ngành chức
năng hết sức quan tâm, là nỗi lo lắng của rất nhiều gia đình, nhà trường cũng như
toàn xã hội với một thế hệ tương lai của đất nước đang bị lầm đường, lạc lối. Đặc
biệt ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách của học sinh tại các trường
trung học cơ sở trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang nói riêng và cả nước
nói chung.
Nhưng với truyền thống hiếu học của người Việt Nam và sự quan tâm Đảng
và Nhà nước, luôn coi giáo dục là một trong những quốc sách hàng đầu. Việc phát
triển nguồn nhân lực vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã
hội. Nay khi tạm thời đứng trước những khó khăn của thời đại mới, chúng ta không
hề nao núng và chịu khuất phục. Với một chiến lược giáo dục đúng đắn, một sự
quan tâm cần thiết và sự chung sức của toàn xã hội thì vấn nạn bạo lực học đường
tôi tin tưởng rằng sẽ sớm được giải quyết và ảnh hưởng của nó đến sự phát triển
nhân cách của học sinh trung học cơ sở sẽ được kiểm soát và ngăn chặn kịp thời.
Trước sự ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách của
học sinh trung học cơ sở ngày gia tăng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết
định số 1501/QĐ-TTg (28/08/2015) về việc phê duyệt Đề án “Tăng cường giáo dục


3
lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai
đoạn 2015 - 2020”, qua đó đã quy định cụ thể về việc tăng cường giáo dục đạo đức,
giáo dục nhân cách trong giới học sinh nhất là học sinh cấp II, nhằm rèn luyện cho
học sinh những kỹ năng sống cần thiết để giúp cho học sinh có cách ứng xử tốt với
bản thân, gia đình, thầy cô, bạn bè và xã hội.
Với những lý do được trình bày trên, để chúng ta thấy được thực trạng của vấn
đề là như thế, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Ảnh hưởng của bạo lực học đường
đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở ở huyện Châu Phú, tỉnh
An Giang hiện nay” làm đề tài luận văn của mình, để từ đó có thể thấy được vai trò

“Bạo lực học đường ở Trường THPT Nguyễn Văn Thoại thực trạng và giải
pháp” của Nguyễn Hằng, tham luận trong Hội thảo khoa học với chủ đề “ Bạo lực
học đường - Nhận diện và giải pháp” do Hội Khoa học Tâm lý và Sở Giáo dục Đào
tạo các tỉnh Tiền Giang, Long An, Vĩnh Long, Đồng Tháp cùng tổ chức, năm 2015.
Đã đề cập đến một số vấn đề bạo lực học đường đã diễn ra ở THPT Nguyễn Văn
Thoại và giải pháp thực hiện trước vấn nạn bạo lực học đường.
“7 ảnh hưởng của văn hoá gia đình trong vấn đề bạo lực học đường”, Vũ
Thanh Thuỷ, Tạp chí giáo dục, số 35( kỳ 1 - tháng 2)/tháng 2/2015. Bài báo trình
bày về văn hoá, văn hoá gia đình (nét đẹp về gia đình truyền thống, sự tiếp nối, phát
triển văn hoá gia đình, cấu trúc gia đình…); bạo lực học đường và mối liên hệ với
văn hoá gia đình.
Nhóm nghiên cứu về ảnh hưởng, tác động của bạo lực học đường đến tâm
lý người học dưới góc độ tâm lý học
Một số yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi bạo lực học đường ở THPT ,
Luận văn Thạc sỹ Tâm lý học của Lê Thị Lan Anh, 2012. Luận văn đã phân tích các
yếu tố tâm lý dẫn đến hành vi bạo lực của học sinh và đề xuất các giải pháp giảm
thiểu hành vi bạo lực.
Bạo lực học đường ở Việt Nam hiện nay nhìn từ góc độ tâm lí học, Nguyễn
Thị Thanh Bình, Nguyễn Thị Mai Lan - Từ điển bách khoa, 2013, 372 trang. Cuốn
sách trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu về bạo lực học đường, một số vấn đề
lí luận cơ bản về bạo lực học đường, thực trạng một số khía cạnh tâm lí của bạo lực
học đường và các biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa hành vi bạo lực học đường.


5
“Thanh thiếu niên chơi game bạo lực: Những phân tích về tâm lý - xã hội và
một số giải pháp quản lí - giáo dục định hướng” của Trần Thị Minh Đức và Bùi Thị
Hồng Thái, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Nghiên cứu giáo dục, tập
29, số 1 (2013) 27-38. Bài viết trên cơ sở nghiên cứu 4.468 thiếu niên Việt Nam chơi
game ở độ tuổi 11 - 30 tuổi, trong đó có 63.7% người chơi game bạo lực tại thành

của Đào Văn Trà, Hội thảo Giáo dục, 2015. Bài viết đã phân tích rõ nguyên nhân
dẫn đến bạo lực học đường và chỉ rõ ảnh hưởng của nó đến sự hình thành và phát
triển nhân cách của học sinh.
Các nghiên cứu đều dừng lại ở việc tìm hiểu các nguyên nhân, giải pháp chung
mà chưa đi sâu vào các điều kiện cụ thể hoặc các các giải pháp cụ thể để hạn chế
mức độ ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh
trung học cơ sở đối với từng địa phương.
Với thực trạng trên, căn cứ vào nhu cầu thực tế của địa phương công tác và kế
thừa những thành quả nghiên cứu của các tác giả, chúng tôi chọn đề tài “Ảnh
hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ
sở ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang hiện nay”. Nhằm góp phần tháo gỡ những
khó khăn trong công tác ngăn chặn bạo lực học đường, hạn chế và tiến tới ngăn
chặn những ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh
trung học cơ sở ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang hiện nay.
3. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích thực trạng, mức độ ảnh hưởng của bạo lực học đường
đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở, tìm hiểu cụ thể nguyên nhân
và đề xuất giải pháp hiệu quả trong sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội
được xem xét dưới góc độ triết học để góp phần hạn chế và tiến tới ngăn chặn ảnh
hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở
nhằm tạo môi trường giáo dục lành mạnh, hoàn thiện nhân cách cho mỗi học sinh.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu: các trường trung học cơ sở ở huyện Châu Phú, tỉnh An
Giang hiện nay.
Đối tượng nghiên cứu: ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển
nhân cách học sinh.


7
5. Giả thuyết khoa học

8
hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở
trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang hiện nay.
7. Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi nghiên cứu về ảnh hưởng của bạo
lực học đường đến sự phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở diễn ra trên địa
bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang hiện nay. Với thời gian nghiên cứu từ năm
2014 đến nay.
8. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
Phương pháp nghiên cứu của đề tài phương pháp nhận thức duy vật biện
chứng và lịch sử, kết hợp vận dụng các phương pháp khác như: phân tích và tổng
hợp, so sánh, trừu tượng hoá và khái quát hoá, thống kê và đánh giá số liệu, phương
pháp điều tra xã hội học, phương pháp tham vấn chuyên gia.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội
dung chính của luận văn được bố cục làm 2 chương và 4 tiết.
10. Các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của luận văn
10.1. Luận điểm cơ bản của luận văn
Sự phát triển nhân cách học sinh cần được quan tâm và tạo mọi điều kiện để
các em hình thành đủ đức và tài nhất là học sinh trung học cơ sở.
Việc ngăn chặn sự ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân
cách học sinh trung học cơ sở là việc làm rất cần thiết, nhằm tạo ra nguồn nhân lực
đủ đức, đủ tài góp phần phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Để ngăn chặn sự ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự phát triển nhân
cách học sinh trung học cơ sở đạt hiệu quả thì chúng ta cần có giải pháp phối hợp
hiệu quả giữa nhà trường – gia đình – xã hội nhằm tạo môi trường học tập an toàn,
lành mạnh để phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh.


năm 2003 thì “bạo lực là sức mạnh dùng để chấn áp hoặc lật đổ”.
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bạo lực là việc đe dọa hay dùng sức mạnh
thể chất hay quyền lực đối với bản thân, người khác hoặc đối với nhóm người hay
một cộng đồng người mà gây ra hay làm gia tăng khả năng gây ra tổn thương, tử
vong, tổn hại về tâm lý, ảnh hưởng đến sự phát triển hay gây ra sự mất mát cho
những người bị hại.
Như vậy, có thể khẳng định có rất nhiều hình thức bạo lực tồn tại trong đời
sống xã hội. Tuy nhiên không phải hình thức bạo lực nào cũng hướng vào việc lật
đổ các đảng nhóm, phe phái chính trị và chính quyền. Xuất phát từ thực tế cho thấy
từ nhiều nguyên nhân khác nhau, các chủ thể có thể dùng bạo lực để giải quyết sự
bất hòa trong các quan hệ xã hội thường ngày; sự tranh chấp quyền lợi giữa hai
người hay đơn giản là sự tranh giành quyền và lợi ích cho cá nhân mình…
Theo khuynh hướng thay đổi của thời đại với các vấn đề xã hội đầy mới mẻ,
các khái niệm về bạo lực cũng ngày càng trở nên phong phú. Xuất hiện nhiều khái
niệm mới từ thực tế xã hội, trong đó khái niệm “Bạo lực học đường” là biểu hiện
cho xu thế đó.
1.1.1.2. Khái niệm về bạo lực học đường


11
Bạo lực học đường là những hành vi xâm hại đến tính mạng, tài sản, sức khoẻ,
tinh thần, uy tín, danh dự của người bị hại trong môi trường học đường.
Có 3 mức độ tiếp cận khái niệm bạo lực học đường, bao gồm:
Theo nghĩa hẹp: là những hành vi xâm hại giữa học sinh với học sinh trong
cùng một trường diễn ra bên trong hay bên ngoài khuôn viên nhà trường.
Theo nghĩa rộng: là những hành vi xâm hại giữa học sinh với học sinh hoặc
giữa học sinh với giáo viên hoặc giữa giáo viên với giáo viên diễn ra bên trong hay
bên ngoài khuôn viên nhà trường.
Theo nghĩa lấy học sinh làm trung tâm: là những hành vi xâm hại mà chủ thể
gây hại là học sinh, người bị hại là bất kỳ ai diễn ra bên trong hay bên ngoài khuôn

Mặc dù các quan điểm, định nghĩa có khác nhau, xuất phát từ mục đích nghiên
cứu riêng, nhưng nhìn chung có sự thống nhất khi xem xét nhân cách, đó là:
-Những phẩm chất và năng lực có giá trị đối với cá nhân và xã hội được hình
thành bằng hai con đường chủ yếu là hoạt động và giao lưu.
-Mỗi cá nhân có một nhân cách riêng bao gồm hai mặt: mặt tự nhiên và mặt xã
hội, trong đó mặt xã hội có ý nghĩa quan trọng đặc biệt, thể hiện đặc thù về nhân
cách của mỗi con người.
-Nhân cách là tổng hợp những phẩm chất, năng lực không thành bất biến của
cá nhân mà nó thường xuyên giữ gìn, bảo vệ mà còn phải rèn luyện, bồi dưỡng để
nhân cách ngày càng phát triển hơn, hoàn thiện hơn.
1.1.1.4. Khái niệm về sự phát triển nhân cách
Từ khi sinh ra thì con người chưa có nhân cách, chính trong quá trình sống,
hoạt động, giao lưu… mà con người tự hình thành và phát triển nhân cách của mình
bằng con đường xã hội: lĩnh hội các di sản văn hóa vật chất và tinh thần của loài
người.
Xem xét dưới góc độ quan điểm duy vật biện chứng, sự phát triển nhân cách
được hiểu là sự tích lũy dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, còn là sự phủ
định cái cũ và xuất hiện cái mới, động lực của sự phát triển là giải quyết các mâu
thuẫn bên trong của sự vật hiện tượng.


13
Sự phát triển nhân cách khác với sự phát triển của cá nhân: sự phát triển cá
nhân được thể hiện trên cả 3 phương diện như: sự phát triển thể chất, sự phát triển
về tâm lý và sự phát triển về phương diện xã hội. Vì nhân cách là bộ mặt xã hội –
tâm lý của mỗi người nên sự phát triển nhân cách phải được hiểu là sự phát triển
tâm lý xã hội của con người. Sự phát triển nhân cách chịu sự ảnh hưởng của các yếu
tố: yếu tố sinh thể, yếu tố môi trường, yếu tố giáo dục và yếu tố hoạt động cá nhân
và sự phát triển này có những giai đoạn phát triển khác nhau, mạnh mẽ nhất vẫn là
giai đoạn lứa tuổi học sinh trung học cơ sở.

là tiền của học sinh. Với các hành vi như chặn đường, đe dọa, trấn lột ngày càng
ngang nhiên và có tổ chức. Việc bạo lực về mặt kinh tế mà đối tượng bị hại là các
học sinh và hung thủ không ai khác có thể là chính những người bạn cùng trường,
lớp với mình, đang dấy lên một hồi chuông cảnh báo đối với đạo đức của học sinh
hiện nay.
1.1.3. Sự cần thiết nghiên cứu về ảnh hưởng của bạo lực học đường đến sự
phát triển nhân cách học sinh trung học cơ sở ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang
hiện nay
Từ xưa đến nay, dân tộc ta có truyền thống hiếu học, ham học hỏi và việc đến
trường như là một phương pháp hữu hiệu và phổ biến để con người học tập, mở
mang tri thức và tu dưỡng đạo đức. Học trò thì biết chăm chỉ học tập, kính trọng
thầy cô, đoàn kết và hòa đồng với bạn bè. Tuy nhiên, cùng với sự tích cực của việc
hội nhập của đất nước, cũng đã nảy sinh không ít những tiêu cực, có cả bạo lực học
đường. Chúng không chỉ đơn giản là những cuộc gây gổ, ẩu đả trong nội bộ mà dần
trở nên nghiêm trọng, gây ra nhiều hậu quả lớn và ngày càng gia tăng đã làm cho sự
phát triển về nhân cách của các em có phần chưa đầy đủ, như Chủ tịch Hồ Chí Minh
từng dạy:
Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc
Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính.
Thiếu một mùa, thì không thành trời.
Thiếu một phương, thì không thành đất
Thiếu một đức, thì không thành người.


15
Mà nhân cách theo quan niệm của Bác Hồ là “đạo đức”, nếu thiếu “một đức”
thì không “thành người”. Như thế sự phát triển nhân cách của các em chưa đầy đủ
thì các em không thể có một nhân cách hoàn chỉnh, không thể trở thành một công
dân ưu tú phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

năng lực, kỹ năng làm việc với tác phong công nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt.
Để đạt được những điều ấy thì điều kiện tiên quyết là nhân cách các em phải được
hình thành và phát triển một cách đầy đủ và hoàn thiện.
Ngoài ra, các trường học cần cung cấp nhiều hơn sự bảo vệ và hỗ trợ cho học
sinh. Hành vi bắt nạt xảy ra phần lớn ở những chốn trong trường học như phòng ăn
trưa, phòng thay đồ, trong giờ giải lao hoặc ngay bên ngoài khuôn viên nhà trường.
Các trường học đều cần có sẵn các chuyên gia và họ thực sự có khả năng là một lực
lượng tích cực để giảm thiểu những vấn đề này.
Nếu các em học tập, sinh hoạt trong một môi trường bạo lực, thiếu lành mạnh
thì các em sẽ không có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân, sẽ không tạo ra nguồn
năng lực chất lượng cao phục vụ cho nhu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa – hiện
đại hóa đất nước.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Khái quát về đặc điểm của huyện Châu Phú, tỉnh An Giang hiện nay
Châu Phú là một huyện của tỉnh An Giang có diện tích 425,7 km², nằm
cách thành phố Long Xuyên 35 km về phía Bắc và cách thành phố Châu Đốc 20 km
về phía Nam, có tổng số dân 239.062 người. Huyện có thị trấn Cái Dầu và 12 xã là:
Khánh Hoà, Mỹ Đức, Mỹ Phú, Ô Long Vĩ, Vĩnh Thạnh Trung, Bình Long, Thạnh
Mỹ Tây, Bình Mỹ, Bình Thuỷ, Bình Phú, Đào Hữu Cảnh, Bình Chánh. Trong đó,
có 4 xã: Ô Long Vĩ, Thạnh Mỹ Tây, Bình Phú được xếp là những xã vùng trong có
điều kiện kinh tế khó khăn và tuyến đường giao thông chưa hoàn chỉnh nên việc đi


17
lại của người dân và việc đến trường của học sinh còn gặp nhiều khó khăn. Huyện
có 4 dân tộc anh em: Kinh, Hoa, Chăm, Khơmer cùng sinh sống.
Mạng lưới giáo dục của Châu Phú có 53 trường, trong đó có 14 trường cấp
trung học cơ sở và 01 trường cơ sở phổ thông (gồm cấp 2 và cấp 3) với 15.163 học
sinh (năm học 2015 - 2016). Trong đó, có một số trường cập theo trục Quốc lộ 91:
Mỹ Đức, Mỹ Phú, Vĩnh Thạnh Trung 1, Cái Dầu, Bình Long, Bình Mỹ. Công tác

là giải pháp các em thường chọn thực hiện. Điều đó, đã làm cho bạo lực học đường
ngày một bộc phát theo tính chất “lây lan” giữa các trường trong những năm học
qua, hậu quả của nó đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách của các
em.
1.2.2.1. Sự biến đổi về mặt sinh lý ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở
Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ nhưng không đồng đều về mặt cơ thể. Tầm
vóc của các em lớn lên trông thấy. Trung bình một năm các em cao lên được 5, 6
cm. Các em nữ ở độ tuổi 12, 13 phát triển chiều cao nhanh hơn các em nam cùng độ
tuổi, nhưng đến 18, 20 tuổi thì sự phát triển chiều cao lại dừng lại. Các em nam ở độ
tuổi 15, 16 tuổi thì cao đột biến, vượt các em nữ và đến 24, 25 tuổi mới dừng lại.
Trọng lượng cơ thể mỗi năm tăng từ 2,4 đến 6 kg. Sự phát triển hệ xương như
các xương tay, xương chân rất nhanh, nhưng xương ngón tay, ngón chân lại phát
triển chậm. Vì vậy ở lứa tuổi này các em không mập béo, mà cao, gây thiếu cân đối,
các em có long ngóng vụng về, không khéo léo khi làm việc, thiếu thận trọng hay dễ
làm đổ vỡ… Điều đó gây cho các em một biểu hiện tâm lý khó chịu.
Sự phát triển của hệ thống tim mạch cũng không cân đối. Do đó, có một số rối
loạn tạm thời của hệ tuần hoàn, tăng huyết áp, tim đập nhanh, hay nhức đầu, chóng
mặt, mệt mõi khi học tập hoặc làm việc.
Tuyến nội tiết bắt đầu hoạt động mạnh, thường dẫn đến rối loạn hoạt động hệ
thần kinh. Do đó dễ xúc động, dễ bực tực tức. Vì thế các em thường có những phản
ứng gay gắt, mạnh mẽ và những cơn xúc động bất thường.
Hệ thần kinh của thiếu niên còn chưa có khả năng chịu đựng những kích thích
mạnh, đơn địu, kéo dài. Do tác động như thế làm cho một số em bị ức chế, uể oải,
thờ ơ, lơ đễnh, số khác có những hành vi xấu, không đúng bản chất của các em.


19

Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao có nhiều dự
định lớn lao.

và phát triển nhân cách. Về đặc điểm quan hệ giữa các em trai và các em gái ở lứa
tuổi này: có sự thay đổi cơ bản so với lứa tuổi trước, các em đã bắt đầu quan tâm lẫn
nhau, ưa thích nhau và do đó quan tâm đến bề ngoài của mình. Lúc đầu sự quan tâm
đến giới khác, các em nam có tính chất tản mạn và biểu hiện còn trẻ con như xô
đẩy, trêu chọc các em gái… Các em gái rất bực và không hài lòng. Về sau những
quan hệ này được thay đổi, mất tính trực tiếp, xuất hiện tính ngượng ngùng, nhút
nhát, e thẹn, ở một số em điều đó được bộc lộ trực tiếp còn số khác thì được che dấu
bằng thái độ thơ ơ, giả tạo “khinh bỉ” đối với khác giới. Hành vi này mang tính chất
hai mặt: sự quan tâm đến nhau cùng tồn tại với sự phân biệt nam nữ.
1.2.2.4. Sự hình thành tự ý thức, tình cảm của học sinh trung học cơ sở
Học sinh trung học cơ sở bắt đầu xuất hiện sự quan tâm đến bản thân, đến
những phẩm chất nhân cách của mình, các em có biểu hiện nhu cầu tự đánh giá, nhu
cầu so sánh mình với người khác. Các em bắt đầu xem xét mình, vạch cho mình
một nhân cách tương lai, muốn hiểu biết mặt mạnh, mặt yếu trong nhân cách của
mình.
Sự bắt đầu hình thành và phát triển tự ý thức đã gây nhiều ấn tượng sâu sắc
đến toàn bộ đời sống tâm lý của lứa tuổi này, đến hoạt động học tập, đến sự hình
thành quan hệ qua lại với mọi người.
Sự tự ý thức của lứa tuổi này được bắt đầu từ sự nhận thức hành vi của mình,
từ những hành vi riêng lẻ, đến toàn bộ hành vi và cuối cùng là nhận thức về những
phẩm chất đạo đức, tính cách và khả năng của mình.
Đặc điểm quan trọng về tự ý thức của lứa tuổi này là mâu thuẫn giữa nhu cầu
tìm hiểu bản thân với kỹ năng chưa đầy đủ để phân tích đúng đắn sự biểu lộ của
nhân cách.
Ý nghĩa quyết định để phát triển tự ý thức ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở
là cuộc sống tập thể của các em, nơi mà nhiều mối quan hệ giá trị đúng đắn, mối
quan hệ này sẽ hình thành ở các em lòng tự tin và sự tự đánh giá của mình.


21