VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TIẾN

CÔNG TÁC XÃ H ỘI NHÓM V ỚI NGƯỜI TÂM
THẦN TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM NUÔI
DƯỠNG PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NGƯ ỜI TÂM
THẦN TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành : Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01

TÓ M TẮT LU ẬN VĂ N TH ẠC SỸ CÔ NG T ÁC X Ã H Ộ I

HÀ NỘI, 2017


Công t r ì nh đư ợ c hoàn t hành t ại Học vi ện K hoa
học X ã h ội V i ệt Nam
Ngư ờ i hư ớ ng d ẫn kho a h ọc:
P GS.TS. N GUY ỄN H Ồ I LO AN

Phản biện 1: PGS.TS. Lê Thị Hoài Thu.
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Đức Sơn

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp
tại: Học viện Khoa học xã hội, hồi ...... ,ngày .... tháng..... năm 2017

Có t h ể t ì m hi ểu l u ận văn t ại :
T hư vi ện Học vi ện K hoa h ọc xã h ội



hợp giữa con người và môi trường của họ nhằm tạo ra sự thay đổi
(phát triển) của xã hội
Phương pháp CTXH nhóm là phương pháp rất có hiệu quả trong
việc trợ giúp các đối tượng xã hội nói chung và người tâm thần nói
riêng. Vì CTXH nhóm giúp tăng thêm khả năng hòa nhập xã hội,
điều mà làm việc CTXH cá nhân không hiệu quả bằng.
Từ tất cả các lý do trên, với những kiến thức đã được trang bị
tại khóa học cao học CTXH và từ thực tiễn công tác tại Trung tâm
Nuôi dưỡng và Phục hồi chức năng người tâm thần Vĩnh Phúc, tôi
chọn viết luận văn với tên đề tài: “CTXH nhóm với người tâm thần
từ thực tiễn Trung tâm nuôi dương phục hồi chức năng người tâm
thần tỉnh Vĩnh Phúc”
2.Tình hình nghiên cứu của đề tài
Việc nghiên cứu về người khuyết tật nói chung, người tâm thần
nói riêng đã nhận được sự quan tâm rất nhiều của các nhà khoa học,
các nhà nghiên cứu, các chuyên gia trong và ngoài nước. Trong phạm
vi nghiên cứu đề tài này, tác giả lựa chọn và phân tích một số công
trình nghiên cứu, bài viết, tài liệu tiêu biểu.
Thứ nhất: Các nghiên cứu về pháp luật, chính sách xã hội đối
với người khuyết tật
Thứ hai:Các nghiên cứu lý luận phục vụ CTXH đối với người
khuyết tật
Thứ ba:Các nghiên cứu về hoạt động thực hành CTXH đối
với người khuyết tật tâm thần.
Thứ tư:Các báo cáo khoa học về người khuyết tật, người tâm
thần và các hoạt động trợ giúp đối với họ.
Thứ năm:Các hội thảo, dự án liên quan đến việc hỗ trợ cho
người khuyết tật, tâm thần.


3


4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1.Đối tượng nghiên cứu: CTXH nhóm với người tâm thần.
4.2.Khách thể nghiên cứu: 100% đối tượng tâm thần đang được nuôi
dưỡng tại trung tâm ( 121 đối tượng) và đội ngũ cán bộ quản lý người tâm
thần, nhân viên CTXH đang làm việc tại Trung tâm (15 cán bộ).
4.3.Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tại Trung tâm NDPHCN người
tâm thần Vĩnh Phúc.
5.Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu
5.1.Phương pháp luận nghiên cứu của công tác xã hội nhóm
với người tâm thần
5.1.1. Quán triệt nguyên tắc của Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và Chủ nghĩa duy vật lịch sử
5.1.2.Nguyên tắc phải phân tích đa chiều về người tâm thần
phải dựa trên cách tiếp cận khác nhau
5.1.3.Phối hợp sử dụng đồng thời nhiều phương pháp, kỹ thuật
trong nghiên cứu về người tâm thần
5.2.Phương pháp nghiên cứu công tác xã hội nhóm với người
tâm thần
5.2.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
5.2.2. Phương pháp quan sát
5.2.3. Phương pháp điều tra bảng hỏi
5.2.4. Phương pháp nghiên cứu tiểu sử cá nhân, bệnh án
6.Ý nghĩa lý luận thực tiễn của luận văn
Các kết quả nghiên cứu của đề tài là những tài liệu tham khảo tại
Trung tâm NDPHCN người tâm thần tỉnh Vĩnh Phúc.
Có thể trở thành tài liệu tham khảo đối với các cơ quan tổ chức

1.2.2. Nguyên tắc công tác xã hội nhóm với người tâm thần
1.2.3. Cơ sở và mục đích làm việc nhóm với người tâm thần
5


1.2.3.1. Cơ sở làm việc nhóm với người tâm thần
1.2.3.2. Mục đích của làm việc nhóm với người tâm thần
1.2.4. Các bước công tác xã hội nhóm với người tâm thần
Trong kế hoạch lập nhóm, cần xem xét các yếu tố sau để xác
định vị trí thích hợp của đối tượng trong nhóm:
Mục đích của nhóm
Mức độ đồng nhất, không đồng nhất giữa các thành viên
Lứa tuổi, giới tính, số lượng các thành viên
Vấn đề các thành viên gặp phải
Quyền quản lý (vai trò điều hành là một người hay nhiều người)
Các bước CTXH nhóm với người tâm thần
1.2.4.1.Chuẩn bị thành lập nhóm
Đây là bước đầu tiên của CTXH nhóm với người tâm thần, bước
này gồm các hoạt động chủ yếu sau:
*.Xác định mục đích hoạt động của nhóm:
*.Đánh giá các nguồn lực cho việc thành lập nhóm:
*.Dự thảo chương trình hoạt động của nhóm:
1.2.4.2.Bắt đầu hoạt động
1.2.4.3. Tập trung hoạt động – bước trọng tâm
1.2.4.4.Lượng giá và kết thúc
1.3. Các hoạt động công tác xã hội nhóm với người tâm thần
1.3.1. Lao động liệu pháp
Mục đích của liệu pháp này khi sử dụng cho mô hình phục hồi
chức năng nhằm giúp cho bệnh nhân khôi phục lại những kỹ năng
nghề nghiệp mà trước đây họ từng có, nay bị bệnh khả năng bị mai

1.5.1. Các văn bản pháp luật và chính sách Quốc tế về người
tâm thần
1.5.2. Luật pháp chính sách của Việt Nam với người tâm thần

7


Chương 2
THỰC TRẠNG
CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM VỚI NGƯỜI
TÂM THẦN TẠI TRUNGTÂM NUÔI DƯỠNG PHỤC
HỒI CHỨC NĂNG NGƯỜI TÂM THẦN TỈNH VĨNH PHÚC
2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội Vĩnh Phúc, sơ lược về Trung
tâm nuôi dưỡng phục hồi chức năng người tâm thần Vĩnh Phúc
2.1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Vĩnh Phúc
Vĩnh Phúc là một tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ,
cửa ngõ của Thủ Đô, gần sân bay Quốc tế Nội Bài, là cầu nối giữa
các tỉnh Tây Bắc với Hà Nội và đồng bằng châu thổ sông Hồng, do
vậy tỉnh có vai trò rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế
khu vực và Quốc gia.
Hiện nay, tỉnh Vĩnh Phúc có diện tích tự nhiên 1231 km2. Dân
số có trên 1 triệu người, có 7 anh em dân tộc sinh sống trên địa bàn
tỉnh gồm: Kinh, Sán Dìu, Nùng, Dao, Cao Lan, Mường. Tỉnh Vĩnh
Phúc có 9 đơn vị hành chính: 01 thành phố, 01 thị xã và 07 huyện thị;
137 xã, phường, thị trấn.
Từ một địa phương thuần nông trở thành tỉnh có giá trị sản xuất
công nghiệp lớn, là trung tâm sản xuất công nghiệp sản xuất ô tô – xe
máy hàng đầu của vùng trọng điểm Bắc Bộ và cả nước. Hệ thống hạ
tầng kỹ thuật được đầu tư, nâng cấp theo hướng hiện đại. Các lĩnh
vực giáo dục, y tế, văn hóa, thông tin có nhiều chuyển biến; an ninh

Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội Vĩnh Phúc, nên không phù hợp
với đặc điểm nuôi dưỡng đối tượng tâm thần. Theo quy hoạch của
Tỉnh, trong thời gian tới Tỉnh sẽ đầu tư xây dựng cơ sở vật chất mới
tại địa điểm xã Hướng Đạo – Tam Dương – Vĩnh Phúc với quy mô
nuôi dưỡng từ 300 – 500 đối tượng tâm thần. Tỉnh đã có quyết định
9


đầu tư, dự kiến đến năm 2020 thì Trung tâm sẽ chuyển sang cơ sở
mới để hoạt động. Do vậy cơ sở vật chất hiện tại của Trung tâm
mang tính chất chắp vá, tạm bợ, hỏng đâu sửa đấy, không đủ điều
kiện nuôi dưỡng và quá tải (với cơ sở vật chất hiện tại Trung tâm chỉ
đảm bảo nuôi dưỡng 60 đối tượng, hiện giờ Trung tâm đang nuôi
dưỡng 121 đối tượng).
2.1.3. Vài nét về khách thể nghiên cứu
Trung tâm NDPHCN người tâm thần Vĩnh Phúc chỉ đảm bảo
quản lý nuôi dưỡng 60 -70 đối tượng, nhưng tại thời điểm hiện tại
nuôi dưỡng 121 đối tượng, trong đó
Về giới tính: Nam: 76 đối tượng chiếm 62,8%; nữ: 45 đối tượng
chiếm 37,2%.
Về độ tuổi: Dưới 16 tuổi 0 đối tượng; từ 17-35 tuổi:47 đối tượng
chiếm 38,8%; từ 35-59 tuổi: 71 đối tượng chiếm 58,6%; từ 60 tuổi
trở lên 3 đối tượng chiếm gần 2,6%.
Về trình độ học vấn: Chưa đi học chiếm 43%, tiểu học chiếm
27%, trung học cơ sở chiếm 14%, trung học phổ thông chiếm 14%,
cao đẳng đại học chiếm 2%.
Về thời gian đối tượng được nuôi dưỡng tại Trung tâm: 1 năm
có 22 đối tượng chiếm 18,2%; 2-3 năm có 43 đối tượng chiếm
35,5%; từ 4 năm trở nên 56 đối tượng chiếm 46,3%.
2.2. Công tác xã hội nhóm với đối tượng tâm thần đang được

mà mình tham gia
Việc tổ chức thực hiện lao động liệu pháp chia thành nhóm tổ
với sự hướng dẫn, giúp đỡ của cán bộ (01 cán bộ quản lý 10 đối
tượng).
2.2.1.1. Nội dung của lao động liệu pháp
Hiện nay lao động liệu pháp ở Trung tâm được thực hiện ở
những nội dung khác nhau, cụ thể là:
11


Lao động tăng gia trồng trọt (Trồng rau, chăm sóc vườn cây ăn
quả, vườn bạch đàn...): 30 đối tượng tham gia hoạt động này.
Lao động chăn nuôi (Lợn, chó, gà...): 15 đối tượng tham gia
hoạt động này.
Lao động vệ sinh môi trường (Quét dọn vệ sinh phòng ở, sân
chơi, khuôn viên Trung tâm, đổ rác): 15 đối tượng tham gia hoạt
động này
Các hoạt động nấu nướng, chế biến thực phẩm, cấp dưỡng: 10
đối tượng tham gia hoạt động này.
Lao động sửa chữa nhỏ (Xây dựng vá víu hỏng hóc...): 10 đối
tượng tham gia hoạt động này.
Qua số liệu trên có thể thấy hoạt động tăng gia trồng trọt chiếm
tỷ lệ cao nhất trong các hoạt động lao động liệu pháp mà Trung tâm
tổ chức chiếm (37,5%); sau đó là các lao động liệu pháp chăn nuôi và
vệ sinh môi trường (môi hình thức chiếm 18,8%); cuối cùng là các
hoạt động lao động liệu pháp cấp dưỡng và sửa chữa nhỏ (mỗi hình
thức chiếm 12,5%).
2.2.1.3. Đánh giá về hoạt động lao động liệu pháp
Hoạt động lao động liệu pháp được Trung tâm đặc biệt quan tâm
và có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc phục hồi chức năng cho

2.2.2. Tâm lý trị liệu
Những đối tượng tâm thần nuôi dưỡng tại Trung tâm đa phần
mắc bệnh nặng, mãn tính, có thể điều trị suốt cả đời. Nguyên nhân
gây ra bệnh cho đối tượng có thể do nội sinh hoặc ngoại sinh. Để
điều trị có hiệu quả chúng ta phải kết hợp giữa điều trị bằng thuốc và
liệu pháp tâm lý xã hội.
Trị liệu tâm lý có nghĩa là sự xóa bỏ rắc rối, những bệnh lý
mang tính tâm lý

13


Mặc dù điều trị bằng thuốc là nền tảng trong việc điều trị cho
các bệnh nhân tâm thần, điều trị tâm lý xã hội cũng rất quan trọng.
Trong công tác tâm lý trị liệu Trung tâm áp dụng chủ yếu hai
hình thức
Tham vấn và tư vấn
Giao tiếp
Tham vấn và tư vấn
Tham vấn là mối quan hệ của Nhân viên CTXH, cán bộ quản lý
và đối tượng trong quá trình nhằm giúp đỡ đối tượng cải thiện được
tình trạng bệnh tật của họ bằng cách khai thác, nhận thức hoặc thấu
hiểu những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của họ.
Tư vấn là mối quan hệ của Nhân viên CTXH, cán bộ quản lý và
đối tượng trong quá trình nhằm giúp đỡ đối tượng cải thiện được tình
trạng bệnh tật của họ bằng cách đưa ra những lời khuyên, yêu cầu họ
thực hiện.
Hình thức của tâm lý trị liệu được tổ chức thông qua:
Giao tiếp
Sinh hoạt nhóm.

khỏe và với sự giúp đỡ của gia đình, xã hội họ có thể làm những công
việc đơn giản tự nuôi sống bản thân
2.2.4 .Văn hóa văn nghệ thể dục thể thao và các hoạt động vui
chơi giải trí
2.2.4.1. Văn hóa văn nghệ
2.2.4.2. Các hoạt động thể dục thể thao
2.2.4.3. Hoạt động vui chơi giải trí
2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác xã hội nhóm với
người tâm thần
2.3.1. Yếu tố thuộc về nhân viên công tác xã hội và cán bộ
quản lý đối tượng
15


2.3.2. Yếu tố thuộc về người tâm thần
2.3.3. Nhận thức của lãnh đạo
2.3.4. Yếu tố điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực khác
2.3.4.1. Cơ sở vật chất
2.3.4.2. Kinh phí
2.4. Tồn tại – hạn chế nguyên nhân của công tác xã hội nhóm
với người tâm thần
2.4.1. Tồn tại – hạn chế
2.4.2. Nguyên nhân
Chương 3
CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN HOẠT
ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI
VỚI NGƯỜI TÂM THẦN TỪ THỰC TIỄN TRUNG
TÂM NDPHCN NGƯỜI TÂM THẦN TỈNH VĨNH PHÚC
3.1. Nhóm giải pháp tuyên truyền để nâng cao nhận thức của
cộng đồng xã hội về người tâm thần và các vấn đề của họ

Thứ tư: Người làm CTXH cần được đào tạo ở tất cả các khâu
của tiến trình CSSKTT. Từ dự phòng, điều trị, đến phục hồi chức
năng. Họ tham gia từ tầm vĩ mô, tổ chức mạng lưới, hoạch định chính
sách... đến cụ thể hoạt động ở cộng đồng – tầm vi mô. Để làm tốt, họ
cần được trang bị thêm kiến thức cơ bản về phòng, điều trị và
CSSKTT tại cộng đồng.
3.4. Nhóm biện pháp về việc xây dựng các mô hình dịch vụ
hỗ trợ người tâm thần
Mô hình nhóm trị liệu: Thành lập nhóm trị liệu đối với người
tâm thần với mục đích giúp họ giảm bớt căng thẳng về mặt tâm lý

17


tình cảm bằng những bài tập trị liệu nhóm và thông qua sự tương tác
giữa các thành viên.
Mô hình nhóm giáo dục: Thành lập nhóm giáo dục với mục
đích rèn luyện các kỹ năng cho người tâm thần các kiến thức về
phòng chống bệnh tật, giữ gìn vệ sinh cá nhân, sinh hoạt nền nếp, các
hoạt động giao tiếp... để người tâm thần có khả năng tự phục vụ
mình.
Mô hình nhóm hỗ trợ: Nhóm hỗ trợ được thành lập với mục
đích giúp người tâm thần chia sẻ tâm tư tình cảm với những người
khác cùng cảnh ngộ, đồng thời giúp đỡ lẫn nhau khi cần thiết.

18


KẾT LUẬN
Trung tâm Nuôi dưỡng và Phục hồi chức năng người tâm thần

về CTXH nhóm với người tâm thần.Đây là nền tảng lý thuyết quan
trọng để tiến hành nghiên cứu và viết đề tài.
Phần thực trạng CTXH nhóm đối với người tâm thần tại Trung
tâm NDPHCN người tâm thần tỉnh Vĩnh Phúc, tác giả đã khái quát
qua vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu. Đề tài đã phản ánh
thực trạng CTXH nhóm với người tâm thần tại Trung tâm, đó là: Lao
động liệu pháp, tâm lý trị liệu, huấn luyện kỹ năng, các hoạt động
văn hóa văn nghệ - thể dục thể thao và các hoạt động giải trí. Qua
nghiên cứu thực trạng CTXH nhóm với người tâm thần tại Trung tâm
cho thấy hình thức tổ chức các nội dung của CTXH nhóm với người
tâm thần tại Trung tâm. Đề tài cũng đánh giá về nội dung của các
hoạt động đó ảnh hưởng như thế nào trong việc quản lý, chăm sóc và
nuôi dưỡng đối tượng tâm thần tại Trung tâm.
Từ lý luận và thực tiễn, đề tài cũng đưa ra một số giải pháp nâng
cao hiệu quả của CTXH nhóm với người tâm thần.

20