BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

HIỆN TƯỢNG CHUYỂN THỂ VĂN HỌC
(KHẢO SÁT QUA MỘT SỐ HÌNH THỨC CHUYỂN THỂ
TRUYỆN CỔ TÍCH DÂN GIAN TẤM CÁM)

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM

HÀ NỘI, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

HIỆN TƯỢNG CHUYỂN THỂ VĂN HỌC
(KHẢO SÁT QUA MỘT SỐ HÌNH THỨC CHUYỂN THỂ
TRUYỆN CỔ TÍCH DÂN GIAN TẤM CÁM)
Chuyên ngành: Lí luận văn học
Mã số: 60 22 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học:
TS. LÊ TRÀ MY

đoan rằng mọi sự trợ giúp cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và
các thông tin trích dẫn trong lụân văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Hương


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................ 1
3. Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................. 7
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................... 8
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 8
6. Giả thuyết khoa học.................................................................................... 8
7. Đóng góp của luận văn ............................................................................... 9
Chương 1. VẤN ĐỀ CHUYỂN THỂ VĂN HỌC VÀ CHUYỂN THỂ
TRUYỆN DÂN GIAN TẤM CÁM ............................................................ 10
1.1. Vấn đề chuyển thể văn học .................................................................... 10
1.1.1. Khái niệm chuyển thể ................................................................... 10
1.1.2. Các quan niệm về chuyển thể ....................................................... 19
1.2. Vấn đề chuyển thể truyện cổ tích dân gian Tấm Cám ............................ 30
1.2.1. Xác định văn bản truyện cổ tích dân gian Tấm Cám .................... 30
1.2.2. Một số hình thức chuyển thể truyện Tấm Cám ............................. 31
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................ 34
Chương 2. TẤM CÁM TỪ TRUYỆN CỔ TÍCH DÂN GIAN ĐẾN
TRUYỆN THEO PHONG CÁCH CỔ TÍCH CỦA TÔ HOÀI................ 35
2.1. Viết lại truyện dân gian hay là hình thức chuyển thể văn học ................ 35
2.2. Tấm Cám trong Chuyện ngày xưa một trăm cổ tích từ sự đối sánh với

sang phim, sang kịch, sang hội hoạ, điêu khắc, sang truyện hiện đại... Trong
xu thế mở rộng các hướng nghiên cứu văn học, chuyển đổi sự nghiên cứu nội
tại mang tính khép kín sang nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu liên ngành, vấn
đề chuyển thể văn học ngày càng được quan tâm.
Hiện tượng chuyển thể văn học dân gian sang các hình thức văn học hay
các loại hình nghệ thuật khác không còn là điều xa lạ. Ngay từ thời cổ đại, các
kho thần thoại đồ sộ đã trở thành “vật liệu” sáng tạo cho sử thi, bi kịch, điêu
khắc, hội họa... Ở Việt Nam, một trong những tác phẩm truyện cổ tích dân
gian tiêu biểu và đặc sắc được chuyển thể là truyện Tấm Cám. Truyện Tấm
Cám của Việt Nam thuộc loại truyện cổ tích thần kì, phản ánh những mâu
thuẫn trong gia đình, cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, cùng ước mơ cái
thiện thắng cái ác của người Việt Nam. Kiểu truyện này xuất hiện khá phổ
biến ở Việt Nam cũng như trên thế giới, có rất nhiều các công trình nghiên
cứu về kiểu truyện Tấm Cám. Tuy nhiên thì ở khía cạnh chuyển thể từ kiểu
truyện này sang các thể loại nghệ thuật khác vẫn chưa được các nhà nghiên
cứu quan tâm, xem xét một cách kĩ lưỡng. Với mong muốn góp một cái nhìn
toàn diện hơn về việc chuyển thể từ truyện Tấm Cám sang các loại hình nghệ
thuật khác chúng tôi lựa chọn đề tài “Hiện tượng chuyển thể văn học (khảo
sát qua một số hình thức chuyển thể truyện cổ tích dân gian Tấm Cám)”.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Tình hình nghiên cứu chuyển thể văn học
Trên thế giới có rất nhiều các nhà khoa học nghiên cứu về vấn đề chuyển
thể. Ở khu vực Âu - Mĩ, cái nôi của điện ảnh thế giới, hoạt động nghiên cứu


2
chuyển thể theo hướng chuyển thể văn học sang điện ảnh đã có lịch sử lâu dài
và có thành tựu vững chắc. Cuốn Bàn về kịch bản điện ảnh của các tác giả
William Fadiman, John W. Bloch, Lois Peysen có dành một chương bàn về
chuyển thể: Kịch bản điện ảnh cải biên từ văn học. Qua khảo sát một số phim

bản làm nền tảng lí thuyết. Trong phần giới thuyết, các tác giả đã đề cập đến
quá trình tiếp nhận văn bản theo hai cấp độ: “đọc và đọc lại/ nghiền ngẫm”.
Tác phẩm điện ảnh ra đời là kết quả đọc lần thứ nhất của các nhà làm phim.
Hoạt động xem phim tương ứng với hành vi đọc lại (đọc lần hai) của độc giả
với văn bản nguồn, tức khán giả đọc lại văn bản văn học qua cách đọc của
đạo diễn, do đó không tránh khỏi bị chi phối bởi cách nhìn của đạo diễn. Ở
đây, người đọc tự thể hiện vai trò và địa vị của mình qua việc tham dự bình
luận, diễn giải tác phẩm. Chính người đọc, bằng trí tưởng tượng và tư duy của
họ, đã kết nối các văn bản lại với nhau và văn bản (văn học hay điện ảnh) đều
có thể biến hoá liên tục tuỳ theo cách tiếp cận của mỗi người đọc, thậm chí
mỗi lần đọc.
Nhìn chung các nghiên cứu về chuyển thể đều thống nhất coi chuyển thể
là hiện tượng phổ biến và tất yếu của mọi nền điện ảnh.
Ở Việt Nam, vấn đề chuyển thể được đặt ra từ những ngày sơ khai với
dấu mốc là bộ phim Kim Vân Kiều dựa theo Truyện Kiều của Nguyễn Du do
Công ty chiếu bóng Đông Dương thực hiện (năm 1923). Một số nhà nghiên
cứu đã bước đầu tiến hành tìm hiểu các quy luật, quy trình của việc chuyển
thể, trong đó phải kể đến công trình Văn học dân gian với nghệ thuật tạo hình
điện ảnh của nhóm tác giả Nguyễn Mạnh Lân, Trần Duy Hinh và Trần Trung
Nhàn (Nxb. Văn học, 2002). Từ thực thể văn học dân gian, mỗi tác giả đã
phát hiện ra những giá trị khác nhau: tính khái quát và biểu tượng, tính ngụ
ngôn, ẩn dụ, tính tạo hình, gợi tả trạng thái động, tĩnh; tính gợi thanh... trong
văn học dân gian đều là những gợi mở đối với ngôn ngữ tạo hình điện ảnh.


4
Đây có thể xem là công trình nghiên cứ hoàn chỉnh có quy mô đầu tiên ở Việt
Nam về mối quan hệ giữa văn học và điện ảnh. Tuy nhiên, các luận điểm
được đưa ra hầu hết đều nhấn mạnh vai trò “đỡ đầu, dẫn dắt” của văn học đối
với các loại hình nghệ thuật khác (trong đó có điện ảnh). Quan hệ tương tác

thể văn học điện ảnh (nghiên cứu liên văn bản), công trình này đã chỉ ra
những góc nhìn đa dạng của nghiên cứu chuyển thể và đi sâu vào nghiên cứu
chuyển thể từ lí thuyết liên văn bản. Tác giả đã chia chuyển thể thành hai
hướng là chuyển thể “trung thành” - cuộc tái sinh từ văn học và chuyển thể tự
do - cuộc kiến tạo từ văn học. Có thể nói đây là một trong những công trình ở
Việt Nam đi sâu vào nghiên cứu về vấn đề chuyển thể văn học điện ảnh.
Các công trình nghiên cứu về chuyển thể ở Việt Nam đã bước đầu đi vào
khám phá mối tương quan giữa văn học và các loại hình nghệ thuật khác tuy
nhiên thì vấn đề chuyển thể văn học vẫn được coi là mảnh đất màu mỡ của các
nhà nghiên cứu và cần được quan tâm một cách sâu sắc và toàn diện hơn nữa.
2.2. Tình hình nghiên cứu truyện cổ tích Tấm Cám
Kiểu truyện cổ tích Tấm Cám là một trong những kiểu truyện phổ biến
nhất trên thế giới. Kiểu truyện này có tên gọi là kiểu truyện Cô lọ lem. Tác
phẩm nghiên cứu đầu tiên về type truyện Cô Lọ Lem là của bà M.R.Kirks nhà
folklore người Anh do Hội Dân tộc học nước Anh xuất bản vào năm 1893.
Sau đó những bài viết gây được tiếng vang còn có luận án tiến sĩ khu vực lưu
truyền truyện Cô Lọ Lem của A.B.Rose nhà folklore người Thuỵ Điển (1951),
bà đã thu thập được hơn 700 dị bản của kiểu truyện Cô Lọ Lem trên thế giới,
đóng góp lớn nhất của bà là ở chỗ bà đã cung cấp một bức tranh rõ nét về
phạm vi lưu truyền trên khắp thế giới và kết cấu đa dạng của type truyện Cô
Lọ Lem. Ngoài ra, truyện Cô Lọ Lem ở Trung Quốc của R.D Jameson (Mỹ),
truyện Cô Lọ Lem châu Phi của W.Bascurme v.v... cũng đã phân tích và lý
giải về type truyện Cô Lọ Lem từ nhiều khía cạnh khác nhau và sử dụng nhiều
phương pháp khác nhau.


6
Bài viết Type truyện Cô Lọ Lem với đồng thoại dân gian Trung Quốc
(Tiêu Sùng Tố, số 2 năm 1987, Tập san văn học dân gian) là một trong những
bài nghiên cứu về type truyện Cô Lọ Lem tương đối sớm và gây được tiếng

Nam Á. Ngoài ra còn có những bài viết như: Qua truyện Tấm Cám ở vùng
Kinh Bắc tìm hiểu con đường truyền thuyết hoá truyện cổ tích (Nguyễn Thị
Bích Hà), Đôi điều suy nghĩ về truyện Tấm Cám (Phạm Xuân Nguyên), Vấn
đề cách ứng xử nghệ thuật của truyện cổ tích Tấm Cám (Bùi Văn Tiếng), Một
số tư liệu để tiến tới so sánh truyện Tấm Cám của Việt Nam và Ru-ma-ni
(Hoàng Thị Đậu), Thử đánh giá ảnh hưởng của Đạo giáo trong truyện Tấm
Cám (Đào Văn Tiến) v.v...
Tất cả những công trình này đều đi sâu vào tìm hiểu về bản chất của
truyện cổ tích nói chung và kiểu truyện Tấm Cám nói riêng, tuy nhiên vấn đề
chuyển thể giữa truyện cổ tích sang các loại hình nghệ thuật khác vẫn chưa
được nghiên cứu cụ thể và kĩ lưỡng. Cố gắng tập hợp lại các tư liệu đã có để
đặt trong hệ thống các tiêu chí được xác định, người viết mong muốn làm rõ
hơn được hiện tượng chuyển thể văn học khảo sát qua một số hình thức
chuyển thể của truyện cổ tích dân gian Tấm Cám.
3. Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này chúng tôi muốn làm sáng rõ về hiện tượng chuyển
thể văn học và đặc biệt chuyển thể truyện Tấm Cám từ truyện cổ tích sang
truyện hiện đại và sân khấu chèo.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu khái niệm về chuyển thể và mối quan hệ giữa chuyển thể văn
học sang các loại hình nghệ thuật khác.
- Tìm hiểu vấn đề chuyển thể từ truyện Tấm Cám sang truyện hiện đại và
sân khấu chèo.


8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Thực tiễn chúng tôi tìm hiểu vấn đề chuyển thể của truyện cổ tích sang
truyện hiện đại và từ truyện cổ tích sang sân khấu. Trong quá trình tìm hiểu

Chương 1: Vấn đề chuyển thể văn học và chuyển thể truyện dân gian
Tấm Cám
Chương 2: Tấm Cám từ truyện cổ tích dân gian đến truyện theo phong
cách cổ tích của Tô Hoài
Chương 3: Tấm Cám từ truyện cổ tích dân gian đến kịch bản chèo của
Lưu Quang Thuận


10
Chương 1. VẤN ĐỀ CHUYỂN THỂ VĂN HỌC VÀ CHUYỂN THỂ
TRUYỆN DÂN GIAN TẤM CÁM
1.1. Vấn đề chuyển thể văn học
1.1.1. Khái niệm chuyển thể
Chuyển thể được xem là một xu hướng phổ quát trong tất cả các xã hội
loài người nhằm viết lại một văn bản gốc nào đó. Kết quả của việc đó là tác
phẩm chuyển thể có mối liên hệ với văn bản gốc theo những cách thức và
mức độ khác nhau. Những ví dụ điển hình đã được gợi ra trong các bài viết
của Boldt, Federici và Virgulti như chuyển thể tiền hiện đại bao gồm tác
phẩm The Vanity of human wishes thế kỉ 18 từ bài thơ Latin, vở King Lear
của Shakespear chuyển thể từ vở King Leir, JoNathan D. Syss đã dùng hình
mẫu từ truyện Robinson Crusoe (1719) của Daniel Defoe để viết The Swiss
Family Robinson (1812) , Charlotte Bronte viết lại Pamela (1740) thành Jane
Eyre (1847), trước đó là bức tranh của Titian Death and Acteaon (1559), một
ví dụ vào hàng sớm nhất của phiên bản biến đổi của thần thoại Ovid được tập
hợp trong Metamorphosis.
Có thể nói hiện tượng chuyển thể không phải là vấn đề mới lạ, nó xuất
hiện khá sớm với những tên gọi khác nhau. Ở Châu Âu, từ thể kỉ XVI,
Shakespeare đã đưa những câu chuyện thuộc nền văn hoá của ông từ trang
giấy sang sân khấu và đưa chúng đến với đối tượng khán giả mới [24;tr.8].
Sau đó, vào thời kì đầu của phim câm, các vở kịch của Shakespeare đã luôn

màn kịch nhỏ có thắt nút, cởi nút và phần rút ra bài học thường chỉ là một vài
câu ngắn gọn. Dưới ngòi bút của ông, các con vật như sư tử, hổ, báo, cáo, gà,
mèo, chuột, ve,… được nhân cách hóa, cũng biết yêu, ghét, thiện và ác. Xã
hội loài vật trong Ngụ ngôn tượng trưng cho xã hội Pháp thời đại La Phôngten đang sống, với đủ mọi cung bậc, tầng lớp, với những mâu thuẫn bộc lộ
bản chất của xã hội đó, từ những người thấp cổ bé họng đến những kẻ quyền
cao chức trọng, và cao nữa là đức Vua - Sư tử. Ông ca ngợi trí thông minh,


12
lòng nhân hậu của người lao động, phê phán thói kiêu căng của bọn quý tộc,
thói đạo đức giả của giới tu sĩ, thái độ nịnh trên nạt dưới của bọn quan lại,
tính hiếu danh, xu thời của tầng lớp tư sản. Hình ảnh Vua - Sư tử trong Ngụ
ngôn của ông tượng trưng cho sự tác oai, tác quái của giai cấp thống trị.
Trong thơ La Phông-ten ngay cả những vật vô tri như cánh rừng, dòng suối
cũng có tiếng nói và tâm tình như con người khiến thơ ông ngoài tính chất
phê phán, chiến đấu còn mang tính trữ tình sâu sắc. La Phông-ten trở thành
nhà văn quen thuộc của mọi lứa tuổi và mọi thời đại, và ngày nay thơ ông vẫn
giữ nguyên những giá trị thời sự sâu sắc. Hiện tượng chuyển thể từ truyện
sang thơ của ông được đông đảo độc giả đón nhận và ở Việt Nam những tác
phẩm của ông được dịch ra từ rất sớm, nhận được sự yêu thích của độc giả.
Ở Việt Nam hiện tượng chuyển thể này cũng được xuất hiện từ khá sớm.
Có nhiều tác phẩm chuyển thể từ truyện sang thơ và một trong số đó là truyện
cổ tích Tấm Cám được nhà thơ Tú Mỡ viết sang thể thơ và cũng để lại được
ấn tượng sâu sắc.
b) Chuyển thể từ văn học sang sân khấu, điện ảnh.
Trên thế giới, việc đưa lên sân khấu các truyện kể lịch sử, truyện kể dân
gian là rất phổ biến. Ở Việt Nam, những tích truyện dân gian, truyện Phật
giáo cũng được đưa lên sân khấu chèo, tuồng.
Thế kỉ XX, khi điện ảnh ra đời, hình thức chuyển thể từ truyện lên phim
làm cho hiện tượng chuyển thể càng trở nên phổ biến. Có những tiểu thuyết

tái hiện lại những hình ảnh cuộc sống cùng khổ của người nông dân Việt Nam
dưới thời Pháp thuộc, phải chịu tầng tầng lớp lớp áp bức bóc lột, gia đình tan
nát vì sưu cao thuế nặng. Bộ phim để lại nhiều ám ảnh trong lòng người xem
bằng chính chất hiện thực đã có sẵn trong từng trang viết của Ngô Tất Tố. Bộ


14
phim Làng Vũ Đại ngày ấy được Đoàn Lê chuyển thể từ các tác phẩm Chí
Phèo, Lão Hạc và Sống mòn của nhà văn Nam Cao. Ba tác phẩm này đã vượt
qua được những thử thách khắc nghiệt của thời gian, để lại những giá trị lâu
bền về ý nghĩa hiện thực sâu sắc, tư tưởng nhân đạo cao cả và vẻ đẹp nghệ
thuật điêu luyện, độc đáo. Nếu trong văn học, ba nhân vật là ba con người
riêng, ở ba thế giới riêng, thì trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy, họ có cùng
một hoàn cảnh sống, một môi trường sống và có những mối liên hệ với nhau.
Sự gắn kết giữa ba nhân vật này đã vẽ lên một bức tranh ảm đạm ở làng Vũ
Đại - một hiện thực đen tối của xã hội thời Pháp thuộc. Đất rừng phương
Nam chuyển thể theo tiểu thuyết cùng tên của cố nhà văn Đoàn Giỏi. Năm
1997, Hãng phim truyền hình thành phố Hồ Chí Minh đã sản xuất bộ phim
Đất phương Nam dài 11 tập, kịch bản, đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn. Đất rừng
phương Nam có kết cấu chương hồi kiểu truyền thống: không gian, thời gian
rạch ròi, nhân vật thiện ác, trắng đen tách bạch và bộc lộ qua hành động, hình
dáng, ngôn ngữ. Phong cách văn chương truyện kể với những biến tấu khác
nhau vẫn tràn đầy sức sống vừa dễ đọc, dễ hiểu lại hợp với đại đa số thiếu nhi
Việt Nam. Bộ phim đạt Giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 1997. Bến
không chồng là phim được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên được trao giải
thưởng Hội nhà văn năm 1991 của nhà văn Dương Hướng. Bộ phim được
đánh giá là gần như là bản sao của nguyên tác văn chương, kể về những phận
người bị bóp nghẹt, bị "giết chết" trong cái ấu trĩ, hủ lậu ở một làng quê. Bộ
phim đã đạt giải A Hội Điện ảnh Việt Nam và giải Bông sen bạc tại liên hoan
phim toàn quốc năm 2001. Mùa len trâu là tác phẩm đầu tay của đạo diễn

vành khuyên (dựa theo truyện ngắn Câu chuyện một bài ca của Nguyễn Văn
Thông, 1962), Chị Tư Hậu (chuyển thể từ truyện Một chuyện chép ở bệnh
viện của Bùi Đức Ái, 1963), Nổi gió (dựa trên vở kịch cùng tên của Đào Hồng
Cẩm, 1966), Rừng xà nu (chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của Nguyễn


16
Trung Thành, 1969). Đây cũng có thể xem là thời kì “hoàng kim” của điện
ảnh Việt Nam… Đặc biệt, ở mảng đề tài chiến tranh cách mạng, những tác
phẩm điện ảnh chuyển thể từ văn học tạo được dấu ấn trong tâm trí người
xem có Cỏ lau (chuyển thể từ tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, 1993), Đất
nước đứng lên (chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Nguyên Ngọc, 1994),
Ông cố vấn (chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của Hữu Mai), Đời cát (chuyển
thể từ truyện ngắn Ba người trên sân ga của Hữu Phương, 1999), Bến không
chồng (chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Dương Hướng, 2000), Người
đàn bà mộng du (chuyển thể từ truyện Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành
của Nguyễn Minh Châu, 2003). Đặc biệt trong giai đoạn này, bộ phim Cỏ lau
đã hoàn toàn thuyết phục được ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế
Bình Nhưỡng lần III của các nước không liên kết năm 1994, với giải thưởng
Ngọn đuốc vàng. Thành công này đánh dấu bước khởi sắc của điện ảnh nước
nhà trong thời kỳ đổi mới.
Một hình thức chuyển thể nữa là từ văn học sang nhạc kịch. Nhạc kịch
là loại hình sân khấu trong đó kết hợp ca khúc, lời thoại, diễn xuất và nhảy
múa. Nội dung và biểu cảm của nhạc kịch (hỉ, nộ, ái, ố) được thể hiện thông
qua câu chữ, âm nhạc, động tác và các khía cạnh kỹ thuật sân khấu; tất cả hợp
thành một thể thống nhất. Nhạc kịch hiện diện ở khắp nơi trên thế giới. Người
ta diễn nhạc kịch trên các sân khấu lớn - chẳng hạn các vở nhạc kịch West
End (Luân Đôn) hay Broadway (New York) với chi phí đầu tư cao - hay là
trên các sân khấu nhỏ hơn, cũng có thể tổ chức thành chuyến lưu diễn hoặc
chỉ đơn thuần diễn không chuyên tại trường học hay các nơi chốn khác. Có rất

điển... ở các thế kỉ XVII, XVIII, XIX ở phương Tây dựa vào kinh thánh, thần
thoại Hy Lạp... để sáng tạo nên tác phẩm. Tượng Người suy tưởng và Cánh
cổng địa ngục của Rodin là sự diễn tả Thần khúc của Dante. Tranh khắc gỗ
của Nhật Bản cũng được sáng tạo dựa trên các câu truyện như Ngưu Lang
Chức Nữ...


18
Hình thức chuyển thể truyện sang truyện tranh cũng tương đối phổ
biến. Chuyển thể tác phẩm văn học chính thống nổi tiếng thành truyện tranh
không lạ lẫm ở nước ngoài nhưng lại khá mới mẻ ở Việt Nam. Đây được
xem là một cách phổ cập dễ hiểu những tác phẩm hay trong chương trình
giảng dạy của sách giáo khoa, hàng loạt tác phẩm văn học Việt được coi là
kinh điển đã được chuyển thể thành truyện tranh. Trong đó, nổi bật nhất là
bốn tác phẩm Chí Phèo (Nam Cao), Tắt đèn (Ngô Tất Tố), Giông tố (Vũ
Trọng Phụng), và Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng). Đây là một cách
làm mới mẻ và sáng tạo. Mục tiêu của dự án này đã nhận được sự đồng tình,
cổ vũ của nhiều người yêu thích văn học Việt. Và không thể phủ nhận một
điều rằng những truyện tranh danh tác đã tác động không nhỏ đến việc giúp
giới trẻ Việt hình dung một cách khá cụ thể, sinh động và dễ hiểu hơn các
tác phẩm tưởng chừng như quen thuộc. Bước đầu, những tác phẩm văn học
truyện tranh hóa này được bạn đọc nhỏ tuổi và cả người lớn đón nhận một
cách khá nồng nhiệt. Nhiều người đồng tình ủng hộ, cho rằng đó là một
hướng đi khá táo bạo và mới mẻ của các công ty xuất bản nhằm làm phong
phú hơn thị trường truyện tranh Việt Nam, đồng thời giúp giới trẻ dễ tiếp
cận hơn với những tác phẩm văn học, từ đó vực dậy niềm đam mê văn học ở
thanh thiếu niên.
Như vậy, chuyển thể là cách thức biến đổi một tác phẩm nghệ thuật này
thành một tác phẩm nghệ thuật khác. Từ văn bản gốc có thể tái tạo thành các
thể loại hoặc loại hình nghệ thuật, đem đến những cách tái sinh mới cho tác

quan hệ văn học - điện ảnh theo chiều lịch đại và tái hiện lại một loạt các giai
đoạn lịch sử, các phong tục văn hoá và các phương pháp phê bình điện ảnh.
Nhưng dù là nghiên cứu chuyển thể ở phương diện nào thì các nhà nghiên cứu
đều đi đến thống nhất coi chuyển thể là hiện tượng phổ biến và tất yếu của
mọi nền điện ảnh.