HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRỊNH THỊ HUYỀN THƯƠNG

PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN
DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành:

Kinh tế phát triển

Mã số:

62 31 01 05

Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS. Đỗ Kim Chung

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - NĂM 2015



LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để
lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn
và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày

tháng

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả luận án

Trịnh Thị Huyền Thương

ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục chữ viết tắt..................................................................................................vii
Danh mục bảng ............................................................................................................ ix
Danh mục hình, hộp ....................................................................................................xii
Danh mục sơ đồ .........................................................................................................xiii
Trích yếu luận án ........................................................................................................ xiv
Thesis abstract ............................................................................................................ xvi
Phần 1. Mở đầu ........................................................................................................... 1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................... 1

1.2.


Phần 2. Tổng quan tài liệu .......................................................................................... 7
2.1.

Cơ sở lý luận về phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ............... 7

2.1.1.

Khái niệm chính sách hỗ trợ và phân tích chính sách hỗ trợ doanh nghiệp ....... 7

2.1.2.

Vai trò của phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ..................... 13

2.1.3.

Đặc điểm phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ....................... 15

2.1.4.

Nội dung phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp........................ 15

2.1.5.

Phương pháp luận về phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ..... 20

2.1.6.

Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu lực, kết quả và hiệu quả của chính sách
hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ....................................................................... 24

Điều kiện tự nhiên tỉnh Nghệ An.................................................................... 41

3.1.2.

Về kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An ................................................................... 41

3.2.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích ...................................................... 44

3.2.1.

Phương pháp tiếp cận..................................................................................... 44

3.2.2.

Khung phân tích ............................................................................................ 45

3.3.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát .................................................................... 47

3.3.1.

Chọn mẫu khảo sát......................................................................................... 47

3.3.2.

Số lượng mẫu thu thập ................................................................................... 48


Phương pháp đánh giá tác động ..................................................................... 54

3.7.

Hệ thống tiêu chí, chỉ tiêu phân tích chính sách hỗ trợ phát triển
doanh nghiệp................................................................................................. 55

3.7.1.

Nhóm chỉ tiêu thể hiện mục tiêu, nội dung chính sách .................................... 55

3.7.2.

Các chỉ tiêu phân tích quá trình thực thi và kết quả thực thi chính sách ......... 56

3.7.3.

Các tiêu chí, chỉ tiêu phân tích tác động của chính sách đến sự phát triển
doanh nghiệp ................................................................................................. 56

3.7.4.

Các chỉ tiêu phân tích công tác hoàn thiện chính sách .................................... 58

Phần 4. Kết quả và thảo luận .................................................................................... 60
4.1.

iv

Phân tích mục tiêu, nội dung chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp


Công tác phổ biến tuyên truyền chính sách .................................................... 72

4.2.3.

Tổ chức thực hiện chính sách ......................................................................... 74

4.2.4.

Công tác duy trì chính sách ............................................................................ 77

4.2.5.

Công tác giám sát, kiểm tra, đánh giá công tác thực thi chính sách ................. 79

4.2.6.

Công tác điều chỉnh chính sách ...................................................................... 82

4.2.7.

Kết quả thực thi chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ............................ 87

4.3.

Tác động của chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh
Nghệ An ........................................................................................................ 95

4.3.1.



Quan điểm, định hướng về chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp của
tỉnh Nghệ An ............................................................................................... 133

5.1.1.

Quan điểm ................................................................................................... 133

5.1.2.

Định hướng.................................................................................................. 133

5.2.

Giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ở tỉnh
Nghệ An ...................................................................................................... 136

5.2.1.

Giải pháp cho công tác hoạch định và ban hành chính sách .......................... 136

5.2.2.

Giải pháp cho công tác thực thi chính sách................................................... 140

v


5.2.3.



BTB – DHMT

Bắc Trung Bộ - Duyên hải miền Trung

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

CTTC

Công ty tài chính

CS

Chính sách

DN

Doanh nghiệp

DNNN

Doanh nghiệp Nhà nước

DNNNN

Doanh nghiệp ngoài Nhà nước

DNNVV


HTX

Hợp tác xã

KH

Khách hàng

KH&ĐT

Kế hoạch và Đầu tư

KHCN

Khoa học công nghệ

KT - XH

Kinh tế - xã hội

LĐ

Lao động

NH

Ngân hàng

NHLD

viii

QLNN

Quản lý Nhà nước

SXKD

Sản xuất kinh doanh

TM - DV

Thương mại - Dịch vụ

TNDN

Thu nhập doanh nghiệp

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TN - MT

Tài nguyên - Môi trường

TSCĐ

Tài sản cố định


Nguồn thông tin và nội dung thu thập thông tin, số liệu đã công bố................ 50

3.4.

Tác động của chính sách ................................................................................ 55

4.1.

Chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp ở Nghệ An ................................... 62

4.2.

Tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được chính sách hỗ trợ theo các kênh thông tin..... 73

4.3.

Kết quả cho vay hỗ trợ lãi suất qua các năm theo đối tượng triển khai .................. 78

4.4.

Tỷ lệ hồ sơ sai phạm của các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp ............... 80

4.5.

Tổng hợp các điều chỉnh trong quá trình triển khai chính sách ....................... 85

4.6.

Kết quả cho vay hỗ trợ lãi suất qua các năm theo chính sách triển khai .......... 88


Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ khoa học công nghệ qua các năm ........... 94

4.14.

Kết quả hỗ trợ khoa học công nghệ phân theo địa bàn năm 2009 - 2011 ............... 94

4.15.

Biến động số lượng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007 - 2013).......... 96

4.16.

Vốn bình quân của doanh nghiệp trước và sau khi thực hiện chính sách
hỗ trợ phân theo nhóm ngành ......................................................................... 97

4.17.

Giá trị tài sản cố định bình quân của doanh nghiệp trước và sau khi thực
hiện chính sách hỗ trợ lãi suất theo nhóm ngành ............................................ 98

4.18.

Số lượng lao động bình quân của doanh nghiệp trước và sau khi thực hiện
chính sách hỗ trợ phân theo nhóm ngành ....................................................... 99

4.19.

Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá về tác động của chính sách hỗ trợ đến việc

ix

Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá về khả năng cạnh tranh trong và ngoài nước
trước và sau khi có chính sách hỗ trợ lãi suất ............................................... 104

4.26.

Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp
trước và sau khi có chính sách miễn, giảm, giãn thuế ................................... 105

4.27.

Tỷ lệ doanh nghiệp thụ hưởng đánh giá về ảnh hưởng của chính sách hỗ trợ
khoa học công nghệ đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ....... 105

4.28.

Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá về khả năng mở rộng quy mô sản xuất của
doanh nghiệp trước và sau khi có chính sách hỗ trợ...................................... 106

4.29.

Kết quả, hiệu quả sản xuất kinh doanh bình quân của doanh nghiệp trước
và sau khi thực hiện chính sách hỗ trợ phân theo nhóm ngành ........................... 107

4.30.

Tình hình thu ngân sách của tỉnh Nghệ An từ các doanh nghiệp trong giai
đoạn 2008 - 2013 ......................................................................................... 108

4.31.


4.38.
x

Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá về mặt thủ tục hồ sơ nhận hỗ trợ...................... 126


4.39.

Số lượng doanh nghiệp đánh giá về các nguyên nhân khó tiếp nhận
nguồn hỗ trợ.............................................. Error! Bookmark not defined.128

4.40.

Số lượng doanh nghiệp phân theo mục đích sử dụng nguồn vốn vay hỗ trợError! Bookmark not defined

5.1.

Một số đề xuất của cơ quan thực thi và doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu
quả của chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp trong thời gian tới........... 138

xi


DANH MỤC HÌNH, HỘP
STT
3.1.
STT

Tên hình



Trang

3.1.

Chuỗi tác động của chính sách ....................................................................... 20

3.2.

Khung phân tích phân tích chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp
trên địa bàn tỉnh Nghệ An .............................................................................. 46

4.1.

Chương trình hành động triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất ......................... 69

4.2.

Chương trình hành động triển khai chính sách hỗ trợ thuế .............................. 70

4.3.

Công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ lãi suất ..................................... 75

4.4.

Công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ thuế.......................................... 76

4.5.


tiếp cận theo loại hình sở hữu doanh nghiệp, tiếp cận theo nhóm ngành, tiếp cận trước sau); Phương pháp chọn điểm nghiên cứu và mẫu điều tra; Phương pháp khảo sát nhanh
có sự tham gia (PRA) và phương pháp thảo thảo luận nhóm; Phương pháp phỏng vấn
trực tiếp các đối tượng để thu thập thông tin, số liệu sơ cấp; Phương pháp phân tích
(Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh, và phương pháp cho điểm).
2.3. Các kết quả, phát hiện chính và kết luận
- Luận án đã hệ thống hoá, phát triển và làm rõ được cơ sở lý luận cho phân tích
chính sách nói chung, đặc biệt là chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, đưa ra được
khung lý thuyết để phân tích được chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Luận án cũng đã xác
định nội dung phân tích chính sách được thực hiện trên cơ sở chuỗi tác động: đầu vào,
triển khai thực thi, kết quả và tác động.
- Luận án sử dụng phương pháp đánh giá bằng cách chia doanh nghiệp ra các
nhóm và xác định các thời điểm trước - sau, có - không để xem xét và phân tích; đã xác
định các chỉ tiêu để đo lường các kết quả, tác động.

xiv


- Luận án phân tích thực trạng thực thi và tác động của các chính sách, trên cơ sở
đó chỉ ra được những bất cập trong hoạch định (cơ chế chính sách chưa thực sự phù hợp
với yêu cầu thực tiễn về mức hỗ trợ, quy định phạm vi đối tượng thụ hưởng còn bất cập,
văn bản chính sách chưa bảo đảm tính khoa học), trong triển khai thực thi chính sách
(quá trình thực thi chính sách còn một số tồn tại trong công tác tổ chức, phối hợp thực
thi, cách thức tuyên truyền, công tác duy trì và kiểm tra giám sát chưa được thường
xuyên, liên tục), trong tiếp nhận (thụ động, không thực hiện đúng quy định). Tuy nhiên,
chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp đã làm thay đổi số lượng, chất lượng doanh
nghiệp trên địa bàn; tăng số tiền đóng góp vào nguồn thu ngân sách địa phương; tăng nguồn
vốn SXKD, đặc biệt nhóm doanh nghiệp ngành XD - VLXD, thay đổi giá trị TSCĐ, máy
móc thiết bị, giúp DN chi trả lương, đóng bảo hiểm, duy trì việc làm cho người lao động.
- Luận án phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả của chính sách
hỗ trợ phát triển doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An bao gồm các nhân tố liên quan


- Instructor: Prof. Dr. Do Kim Chung
- Training Institution: Vietnam Academy of Agricultural
2. Summary
2.1. Objectives
- Systematize and clarify the theoretical and practical of analysis of policies to
support enterprise development.
- Analyzing the situation of policies to support enterprise development and the
factors affect the results, effectiveness and efficiency of policies to support enterprise
development in Nghe An province.
- Propose solutions in order to improve policies to support enterprise development
in Nghe An province in the future.
2.2. Methods
The thesis uses the method: Approach method (approach sequence, approach by type
of business ownership, approach the industry group, approach before - after); Study
selection and sample surveys method; Participatory rapid appraisal (PRA) and group
discussion method; Direct interviewing subjects to gather information, primary data;
Analysis method (Descriptive statistics method, comparative method, and scoring method).
2.3. Results and conclusion
- The thesis systematized, developed and clarified the rationale for policy analysis
in general, especially policy to support enterprise, offering theoretical framework to
analyze policy to support enterprise. The thesis which also determined the content of
policy analysis is performed on the basis of impact chains: input, executable
implementation, results and impacts.
- The thesis’s evaluation methods was used by separating enterprise out group and
determining the time before - after, yes - no for reviewing and analyzing; has defined
the criteria for measuring the results, impacts.

xvi


The thesis is a source of scientific information for analyzing policies to support
enterprise development for researchers, the advisory bodies to policy making at the central
and local, the policy enforcement authorities and the beneficiary enterprises across the
country in general and Nghe An province in particular.

xvii


xviii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Ở bất kỳ quốc gia nào Chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng đối với sự
tăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước. Vai trò của Chính phủ được thể
hiện rõ trong các chính sách định hướng và điều tiết kinh tế vĩ mô của nền kinh
tế. Tuy nhiên, mức độ tác động của các chính sách của Chính phủ không hoàn
toàn giống nhau đối với mọi loại hình kinh tế, từng vùng miền, thậm chí là từng
doanh nhiệp thụ hưởng.
Từ những tháng cuối năm 2007 và đầu năm 2008, tình hình kinh tế thế giới
biến động tiêu cực do cuộc khủng hoảng tài chính, tất cả các quốc gia đều không
tránh khỏi tác động bất lợi này. Tuy nhiên, các quốc gia khác nhau chịu tác động
của khủng hoảng khác nhau bởi độ mở khác nhau của các nền kinh tế.
Thời điểm đó, nền kinh tế Việt Nam không những phải gánh chịu tác động
của cơn bão lạm phát cao trong nước mà còn đối mặt với những ảnh hưởng nặng
nề từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và suy thoái trầm trọng của nền kinh
tế thế giới. Tình hình kinh tế tài chính của Việt Nam bắt đầu diễn biến xấu từ quý
IV năm 2008, tăng trưởng kinh tế so với cùng kỳ năm trước của quý I năm 2009
sụt giảm nghiêm trọng, từ 15,8% vào quý III năm 2008, xuống 14,1% vào quý IV
và chỉ còn 2,9% vào quý I năm 2009 (Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, 2011). Điều

tế Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Người lao động, doanh nghiệp
luôn được quan tâm bằng nhiều chính sách hỗ trợ như vay vốn lãi suất ưu đãi
(Quyết định 131/QĐ-TTg ngày 23 tháng 01 năm 2009; Quyết định 433/QĐTTg ngày 4/4/2009; Quyết định 579/QĐ-TTg…), tạo công ăn việc làm, hỗ trợ
mặt bằng (Quyết định 15/2009/QĐ-UBND ngày 15/1/2009 của UBND tỉnh
Nghệ An), hỗ trợ khoa học, kỹ thuật (Quyết định 10/2009/QĐ-UBND ngày
15/1/2009 của UBND tỉnh Nghệ An)… phần nào đã giúp DN đứng vững và
phát triển trên thị trường, làm giảm chênh lệch mức sống giữa các hộ giàu nghèo; an ninh chính trị được giữ vững.
Tuy nhiên, trong quá trình ban hành và thực thi chính sách hỗ trợ phát triển
DN đã nảy sinh nhiều vấn đề bất cập cần quan tâm giải quyết. Trên thực tế các
chính sách hỗ trợ chưa thật sự khuyến khích DN phát triển, một bộ phận lớn DN
vẫn không tiếp cận được với chính sách hỗ trợ, hơn nữa đối với các DN tiếp cận
được thì tác động của chính sách đối với sự phát triển DN chưa được đánh giá cụ
thể. Trong quá trình thực hiện, các chính sách còn bộc lộ nhiều nhược điểm cần
phải được tiếp tục đổi mới và hoàn thiện (Nguyễn Đình Long và Nguyễn Hoài
Nam, 2011). Vì vậy, việc phân tích chính sách hỗ trợ của chính phủ một cách
toàn diện từ khâu hoạch định, thực thi, đến kết quả và tác động là rất cần thiết để
có thể chỉ ra những vấn đề cần hoàn thiện của mỗi chính sách.
Thời gian qua, đã có một số công trình khoa học nghiên cứu được công bố
đề cập các vấn đề về chính sách hỗ trợ DN, chính sách kích cầu nền kinh tế và
2


tác động của nó như: i) Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ pháp lý (2001) với
nghiên cứu “Chính sách, pháp luật và một số giải pháp hỗ trợ DNNVV ngoài
quốc doanh”, nghiên cứu đã chỉ ra một số vấn đề cơ bản về phát triển DNNVV,
thực trạng các DNNVV ở Việt Nam và các chính sách liên quan đến vấn đề phát
triển DNNVV ở Việt Nam; chỉ ra được một số tác động của khung khổ chính
sách hiện hành đối với DNNVV và một số kiến nghị đối với việc hoạch định
chính sách; ii) Nguyễn Mạnh Hùng (2012) với đề tài “Tác động của chính sách tài
chính - tiền tệ đến tình hình tài chính của doanh nghiệp dệt may Việt Nam”. Theo

nghiên cứu này đưa ra là chính sách hỗ trợ lãi suất gây ra những mất mát vô ích
mà cả doanh nghiệp và ngân hàng đều không nhận được; vi) Chad and Cox
(2008), với nghiên cứu Chính sách kinh tế đối với nền kinh tế suy thoái: Các
nguyên tắc thực hiện đối với kích thích tài khóa, Trung tâm Ngân sách và chính
sách ưu tiên (Center on Budget and Policy Priorites) đã đưa ra các nguyên tắc
cần thiết đối với gói kích thích nền kinh tế, trong đó có ba nguyên tắc quan trọng
đó là: kích thích phải đúng lúc, đúng đối tượng và không nên ảnh hưởng đến tăng
trưởng kinh tế dài hạn. Đồng thời nghiên cứu cũng đưa ra một số khuyến nghị về
các giải pháp trong khủng hoảng, bao gồm tăng bảo hiểm thất nghiệp, phát các
phiếu mua hàng hay viện trợ của chính phủ là những kích thích hiệu quả. Ngược
lại, việc cắt giảm thuế thu nhập, thuế đánh trên lợi tức vốn hay cổ tức, mở rộng
cắt giảm thuế sau năm 2010 hay các dự án đầu tư cở sở hạ tầng mới là biện pháp
kích thích kém hiệu quả.
Như vậy, các công trình trên chủ yếu tập trung nghiên cứu về quá trình phát
triển DN ở Việt Nam, các chính sách liên quan đến DN, cũng như tác động của
chính sách đến toàn bộ nền kinh tế, không phân tích chi tiết quá trình triển khai
thực thi, kết quả và tác động của từng chính sách hỗ trợ đến DN, đặc biệt ở tỉnh
Nghệ An.
Trong những năm gần đây, mặc dù nền kinh tế đã dần phục hồi, nhưng
Chính phủ vẫn ban hành liên tiếp các chính sách nhằm hỗ trợ các DN phát triển
nhanh, mạnh hơn. Để các chính sách, đặc biệt là chính sách hỗ trợ của Chính phủ
được hoàn thiện và phát huy hơn nữa vai trò điều tiết, hỗ trợ tốt cho các DN phát
triển thì việc phân tích chính sách, làm rõ những mặt được và chưa được trong
việc hoạch định, thực thi và mức độ tác động của nó tới hoạt động sản xuất kinh
doanh của DN trong thời gian qua là rất cần thiết. Nghiên cứu phân tích các
chính sách hỗ trợ phát triển DN tại tỉnh Nghệ An sẽ là cơ sở quan trọng cho việc
ban hành, thực thi các chính sách hỗ trợ giúp DN ở tỉnh phát triển bền vững trong
các năm tiếp theo.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung

thuế, KHCN; ii) Các doanh nghiệp trên địa bàn; iii) Cán bộ quản lý ở các cơ quan
hoạch định, thực thi chính sách.
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Đề tài tập trung phân tích chính sách hỗ trợ phát triển DN
được triển khai thực thi có tác động tới nhiều DN ở tỉnh Nghệ An, gồm các lĩnh
vực hỗ trợ: lãi suất, thuế (do Trung ương ban hành) và KHCN (do tỉnh Nghệ An
ban hành).
- Về không gian: Địa bàn được chọn khảo sát là 6 huyện, thị, thành phố

5