CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÓ TÍNH
QUY LUẬT CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU

2

1. CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA – QUY LUẬT PHỔ BIẾN
CỦA QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI

3

CẤP CÔNG NHÂN

1.1. Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa

3

1.2. Mục tiêu, động lực, nội dung và tính chất của cách mạng xã hội
chủ nghĩa

5

2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÓ TÍNH QUY LUẬT CỦA CÁCH MẠNG
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

10

2.1. Sự thống nhất biện chứng giữa điều kiện khách quan và
nhân tố chủ quan

động giành được chính quyền, thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản – nhà
nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.
+ Theo nghĩa rộng, cách mạng xã hội chủ nghĩa là một quá trình cải
biến xã hội toàn diện, triệt để, lâu dài. Quá trình này bắt đầu từ khi giai cấp
công nhân thông qua chính Đảng Cộng sản lãnh đạo các tầng lớp nhân dân
lao động và các lực lượng tiến bộ dùng sức mạnh lật đổ ách thống trị của giai
cấp tư sản, giành lấy chính quyền, thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản,
tiến hành cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới trên tất cả các lĩnh vực của
đời sống xã hội. Quá trình cải biến cách mạng chỉ kết thúc khi chủ nghĩa xã
hội được xây dựng và phát triển trên cơ sở chính nó. Dù theo nghĩa rộng hay
nghĩa hẹp, giành chính quyền về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động
vẫn là mục tiêu cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Bởi vì, nhờ có chính
quyền, giai cấp công nhân mới xác lập được vai trò lãnh đạo của mình trên tất
cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.
- Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Chủ nghĩa Mác - Lênin coi sự phát triển của lịch sử xã hội loài người
như một quá trình lịch sử tự nhiên, tuân theo những qui luật khách quan của
nó. Lịch sử các cuộc cách mạng xã hội, xét đến cùng đều bắt nguồn từ chỗ
giải quyết mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất trong một
phương thức sản xuất nhất định. Cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng vậy, nó


3
bắt nguồn từ việc giải quyết mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất xã hội hóa cao
với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về
tư liệu sản xuất. C.Mác chứng minh: “Sự tập trung tư liệu sản xuất và xã hội
hóa lao động đạt tới cái điểm mà chúng không còn thích hợp với cái vỏ tư bản
chủ nghĩa của chúng nữa…nền sản xuất tư bản chủ nghĩa lại đẻ ra sự phủ định
bản thân nó, với tính tất yếu của một quá trình tự nhiên” 1. Do đó, chừng nào
phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa còn tồn tại thì nguyên nhân nổ ra cuộc

Tuy nhiên, cách mạng xã hội chủ nghĩa không thể nổ ra một cách tự
phát, mà là kết quả của quá trình đấu tranh tự giác lâu dài, gian khổ của giai
cấp công nhân và nhân dân lao động chống lại sự thống trị của giai cấp tư sản.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa chỉ nổ ra và giành thắng lợi khi giai cấp công
nhân thông qua đội tiền phong của mình chuẩn bị đầy đủ lực lượng, có đường
lối chiến lược, sách lược đấu tranh đúng đắn, sáng tạo, biết kết hợp chặt chẽ
giữa nhân tố chủ quan với điều kiện khách quan, tạo và nắm tình thế, thời cơ
cách mạng phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
1.2. Mục tiêu, động lực, nội dung và tính chất của cách mạng xã hội
chủ nghĩa
- Mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Sau mấy thế kỷ tồn tại và phát triển, chủ nghĩa tư bản không thực hiện
đầy đủ những gì mà chúng hứa hẹn trong buổi đầu của cuộc cách mạng dân
chủ tư sản: Tự do – Bình đẳng – Bác ái; không những thế mà hậu quả của nó
đem lại là tình trạng những người lao động bị áp bức, bóc lột nặng nề; phân
hóa giàu nghèo, xung đột giai cấp và dân tộc không ngừng diễn ra gay gắt và
phức tạp. Trong xã hội tư bản, người lao động mất quyền chi phối tư liệu sản
xuất, sản phẩm do họ tạo ra bị những kẻ áp bức, bóc lột chiếm đoạt và sử
dụng để tiếp tục bóc lột họ; những quan hệ xã hội gắn bó người với người và
với cộng đồng bị biến dạng do tình trạng cạnh tranh phổ biến và sự xung đột
xã hội liên miên, không có lối thoát; tôn giáo bị các thế lực chính trị lợi dụng
nhằm kết hợp thần quyền với thế quyền để áp bức những người lao động.
Trái với quan điểm của giai cấp tư sản, các nhà sáng lập chủ nghĩa xã
hội khoa học ngay từ đầu đã khẳng định mục tiêu cách mạng xã hội chủ nghĩa
là giải phóng giai cấp bị áp bức, bóc lột; giải phóng các dân tộc bị nô dịch;
đồng thời giải phóng xã hội khỏi sự trì trệ để tiếp tục phát triển trên con
đường tiến bộ, văn minh. Mục tiêu cách mạng xã hội chủ nghĩa được các ông
đề cập trên lập trường chủ nghĩa nhân đạo triệt để và đạt đến mức hoàn chỉnh
nhằm giải phóng con người và xã hội. Mục tiêu giải phóng con người không
chỉ là ở nhận thức mà chủ yếu là vấn đề thực tiễn cải tạo toàn diện và triệt để

nhân không thực hiện được bài đồng ca cách mạng thì bài đơn ca của giai cấp
công nhân sẽ trở thành bài ai điếu. Hơn nữa, sự tham gia của đông đảo giai
cấp nông dân vào cách mạng xã hội chủ nghĩa là điều kiện bảo đảm sự lãnh
đạo của Đảng, là cơ sở xây dựng chính quyền nhà nước vững mạnh, xây dựng
một xã hội quyền lực thuộc về nhân dân.
1

. C.Mác và Ăngghen, tòan tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 4, tr. 628
Hồ Chí Minh: Sđd, 1995, tập 9, tr.156.

2


6
Đối với những nước có nền nông nghiệp lạc hậu như nước ta, tỉ lệ nông
dân chiếm số lượng đông thì vai trò của nông nghiệp, nông dân và nông thôn
là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân. “Nông nghiệp đảm bảo
vững chắc an ninh lương thực quốc gia, cung cấp nguyên liệu cho công
nghiệp; xuất khẩu nông sản đem lại nguồn ngoại tệ quan trọng cho nền kinh tế
tạo việc làm và thu nhập cho đa số nhân dân, nơi bảo tồn và phát triển các
truyền thống văn hóa dân tộc”1
Tầng lớp rí thức là những lực lượng có vai trò rất quan trọng trong cách
mạng xã hội chủ nghĩa, cả trong giành chính quyền và trong xây dựng chủ
nghĩa xã hội. Trong thời đại phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa
học công nghệ và nền kinh tế tri thức, tầng lớp trí thức càng có vai trò đặc biệt
quan trọng trong phát triển dân trí, đào tạo nhân lực cho đất nước, tham gia
xây dựng đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước. Nhận rõ
vai trò trí thức, Đảng ta khẳng định: “Trong mọi thời đại, trí thức luôn là nền
tảng tiến bộ xã hội; đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền
bá tri thức. Ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng



9
Nhìn chung, cách mạng xã hội chủ nghĩa là một quá trình cải biến cách
mạng toàn diện, sâu sắc xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, trong đó công cuộc
cải tạo kết hợp chặt chẽ với công cuộc xây dựng là chủ yếu. Cải tạo đóng vai
trò như một phương tiện phục vụ cho mục tiêu xây dựng xã hội mới, ngược
lại, công cuộc xây dựng xã hội mới tạo ra những điều kiện có ý nghĩa quyết
định để triển khai công cuộc cải tạo.
2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÓ TÍNH QUY LUẬT CỦA CÁCH MẠNG XÃ
HỘI CHỦ NGHĨA

2.1. Sự thống nhất biện chứng giữa điều kiện khách quan và
nhân tố chủ quan
- Điều kiện khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Điều kiện khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự hội tụ đầy
đủ và chín muồi những mâu thuẫn cơ bản của xã hội trên các phương diện
kinh tế, chính trị, xã hội. Trước hết là sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng
sản xuất trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.
Chính sự phát triển của lực lượng sản xuất đã tạo ra vũ khí để giai cấp
tư sản đánh bại chế độ phong kiến. Nhưng đến lượt nó, lực lượng sản xuất
phát triển trong xã hội tư bản lại dẫn đến tình trạng quá tải đối với quan hệ sở
hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa. Khi đó làm nảy sinh nhu cầu trực tiếp xóa bỏ
chế độ tư hữu, đỉnh cao của nó là chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa. Và chỉ khi
đó, việc xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa mới trở thành mục tiêu mang
tính hiện thực, không còn chỉ là những mong muốn “không tưởng” như các
nhà xã hội chủ nghĩa trước Mác. Như vậy, chính chủ nghĩa tư bản tạo ra
những nhân tố phủ định bản thân nó, bước chuyển sang chế độ xã hội mới đã
được chuẩn bị ngay trong lòng chế độ tư bản. Mỗi bước phát triển của chế độ
tư bản, dù muốn hay không thì cũng ngày càng làm chín muồi thêm những

chính quyền
Bản chất của giai cấp công nhân là hòa bình; mục tiêu của chủ nghĩa xã
hội là phấn đấu xây dựng một nền hòa bình chân chính trên toàn thế giới. Tuy
nhiên, xuất phát từ bản chất bóc lột tàn bạo và âm mưu xâm lược của chủ
nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc, cho nên trong tiến trình cách mạng xã hội
chủ nghĩa, giai cấp công nhân và nhân dân lao động tất yếu phải sử dụng bạo
lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng của giai cấp tư sản và các
thế lực hiếu chiến, phản động.
1
2

C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 21, tr.523
C.Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 1, tr.517


11
Bạo lực cách mạng là sức mạnh của quần chúng nhân dân lao động,
dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, được tổ chức thành lực lượng cách
mạng, gồm cả lực lượng quân sự, vũ trang và cả lực lượng chính trị của quần
chúng. Hình thức đấu tranh được thể hiện rất phong phú, nhưng về cơ bản là
sự kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang.
Trong khi khẳng định vai trò của bạo lực cách mạng, chủ nghĩa Mác Lênin không phủ nhận khả năng giành thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa
bằng phương pháp hòa bình. Đó là khả năng rất quý và hiếm khi xảy ra. Nhưng
khi khả năng đó xuất hiện, người cách mạng cần hết sức cố gắng tranh thủ để
biến khả năng đó thành hiện thực. Song, cho dù khả năng giành thắng lợi bằng
phương pháp hòa bình xuất hiện thì nó vẫn phải dựa chắc trên cơ sở bạo lực của
quần chúng cách mạng.
Hiện nay, “Trên thế giới, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế
lớn”1, song cuộc đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc đang diễn ra hết sức gay
go, quyết liệt và phức tạp. Do đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ trong quân đội không mơ

cấp tư sản và mục đích cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản. Đồng thời, liên minh
chặt chẽ với các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động để tập hợp lực lượng
đánh đổ giai cấp tư sản.
Đến đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc
chủ nghĩa, giai cấp tư sản đã trở thành phản động, giai cấp công nhân đã
trưởng thành về nhiều mặt, cách mạng dân chủ tư sản mang tính nhân dân sâu
sắc. Lênin chỉ rõ: ở những nước chưa qua chế độ tư bản chủ nghĩa, giai cấp
công nhân phải giành lấy quyền lãnh đạo để tiến hành cuộc cách mạng dân
chủ tư sản kiểu mới, đánh đổ chế độ phong kiến và chuyển ngay lên làm
nhiệm vụ cách mạng xã hội chủ nghĩa. Giữa hai cuộc cách mạng này không
có bức tường ngăn cách. Thắng lợi của cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới
tạo tiền đề cho cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cách mạng xã hội chủ nghĩa là
phương hướng tất yếu, bảo vệ và phát triển thành quả của cách mạng dân chủ
tư sản kiểu mới.
Điều kiện chuyển biến cách mạng là: giai cấp công nhân phải giữ vững và
tăng cường sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; phải củng cố khối liên minh công nông vững chắc; chính quyền dân chủ cách mạng của giai cấp công nhân, phải
được củng cố và từng bước chuyển sang làm nhiệm vụ chuyên chính vô sản.
Thực chất tư tưởng cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin
chính là quan hệ biện chứng giữa tính liên tục và tính giai đoạn trong tiến
trình cách mạng. Đạt được mục tiêu trước mắt là nhằm đi tới mục tiêu cuối
cùng. Tư tưởng cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin là kim
chỉ nam cho mọi hành động của các Đảng Cộng sản trong việc định ra và tổ
chức thực hiện thắng lợi đường lối chiến lược, sách lược của cách mạng.


13
- Quá trình chuyển biến từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân lên
cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
+ Tính tất yếu của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Việt Nam
Những thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XX, tính chất của xã hội Việt Nam

Như vậy, có thể nói trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến, những yêu
cầu dân tộc, dân chủ của công nhân, nông dân và các tầng lớp khác đã thể
hiện xu hướng đi theo con đường xã hội chủ nghĩa. Từ thực tiễn Việt Nam và
thực tiễn các nước thuộc địa, phụ thuộc như nước ta, ngay từ năm 1921, Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên một nhận xét quan trọng: “Sự tàn bạo của chủ
nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: Chủ nghĩa xã hội chỉ còn phải làm cái việc
gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi”1.
Đảng ta, ngay từ khi ra đời, đã nhận thức ngày càng đầy đủ hơn, không
chỉ nhu cầu khách quan của xã hội lúc đó, mà còn khẳng định tính đúng đắn của
quá trình phát triển hợp quy luật theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chính cương
vắn tắt của Đảng ghi rõ: “Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách
mạng để đi tới xã hội cộng sản”2.
+ Sự chuyển biến từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân lên cách
mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Sự chuyển biến từ cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân sang cách
mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được thể hiện trước hết là đường lối và
mục tiêu cách mạng nhất quán, dù có phân chia hai giai đoạn, nhưng đều do
một Đảng duy nhất lãnh đạo – Đảng của giai cấp công nhân Việt Nam. Thắng
lợi của giai đoạn cách mạng trước cũng chính là điều kiện thuận lợi cho giai
đoạn cách mạng sau dưới sự lãnh đạo của Đảng. Cả dân tộc ta có đủ sơ sở lý
luận và thực tiễn xây dựng niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng tiến lên con
đường xã hội chủ nghĩa.
Hiện nay, tình hình thế giới đang có những biến động phức tạp, chủ
nghĩa tư bản đang có nhiều lợi thế về phát triển khoa học công nghệ, về tiềm
lực kinh tế và sức mạnh quân sự. Trong khi chủ nghĩa xã hội hiện đang còn
gặp nhiều khó khăn thức thức trong quá trình đổi mới và phát triển. Nhưng
nội dung cơ bản của thời đại hiện nay không thay đổi. Đảng ta tiếp tục khẳng
định: “loài người vẫn đang trong thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ
nghĩa xã hội”3. Dù chủ nghĩa tư bản điều chỉnh, làm thay đổi các hình thức,
kiểu cách áp bức, bóc lột để tạo sự thích nghi, tồn tại lâu hơn, nhưng điều đó

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X khẳng định: “Hai mươi năm qua với
sự nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, công cuộc đổi mới ở
nước ta đã đạt những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử… Những thành
tựu đó chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo phù hợp
thực tiễn Việt Nam. Nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội ngày càng sáng tỏ hơn; hệ thống quan điểm lý luận về công cuộc
đổi mới, về xã hội xã hội chủ nghĩa và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam đã hình thành trên những nét cơ bản” 2. Đó là cơ sở lý luận, thực
tiễn và những bài học kinh nghiệm hết sức quý báu, không chỉ để cho Đảng ta
1
2
2

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu tòan quốc lần thứ IX, Nxb CTQG H, 2001, tr.85
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr. 67-68


16
tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng trong những năm tiếp theo mà còn là cơ
sở để cho mọi cán bộ, đảng viên và nhân dân tiếp tục củng cố niềm tin vào sự
nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam do Đảng ta lãnh đạo.
KẾT LUẬN
Cách mạng xã hội chủ nghĩa có vai trò đặc biệt quan trọng đối với thực
hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân. Thắng lợi của cách
mạng xã hội chủ nghĩa là kết quả tất yếu của sự tác động biện chứng giữa điều
kiện khách quan và nhân tố chủ quan; là sự phát triển đến độ chín muồi của
các mâu thuẫn vốn có trong lòng xã hội tư bản, cùng với vai trò tiên phong
của Đảng Cộng sản, sự giác ngộ của giai cấp công nhân và quần chúng nhân
dân lao động.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa diễn ra trên mọi lĩnh vực mà mục tiêu, nội