ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

---***---

HỒ THỊ THU AN

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO VÀ
GIẢI QUYẾT TỐ CÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2009


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

---***---

HỒ THỊ THU AN

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO VÀ
GIẢI QUYẾT TỐ CÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN – LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
MÃ SỐ: 60 38 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ


nước.
Tuy nhiên, thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cho thấy mặc dù các cơ quan
nhà nước đã có cố gắng trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo nhưng hiệu quả giải quyết
chưa cao. Có nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân quan trọng là các quy định pháp luật về tố
cáo và giải quyết tố cáo có những điểm bất hợp lý. Đáng lưu ý là những bất cập của pháp luật
hiện hành về cơ chế, thẩm quyền, thủ tục giải quyết tố cáo khiến cho việc áp dụng các quy


định pháp luật vào thực tế gặp những khó khăn, vướng mắc, hiệu quả việc giải quyết tố cáo
chưa cao.
Ngoài ra, để nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, tạo lập hệ thống pháp luật
đồng bộ, thống nhất và có tính khả thi, đi vào cuộc sống, ngày 24/5/2005 Bộ Chính trị đã có
Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược xây dựng và hòan thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
đến 2010, định hướng 2020. Theo tinh thần Nghị quyết thì việc xây dựng và hoàn thiện hệ
thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi chính là xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong đó, nội dung quan trọng
của Nghị quyết là :
Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo, bảo đảm mọi quyết định và
hành vi hành chính trái pháp luật đều được phát hiện và có thể bị khởi kiện trước
tòa án; đổi mới thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo và thủ tục giải quyết các vụ án
hành chính theo hướng công khai, đơn giản, thuận lợi cho dân, đồng thời bảo đảm
tính thông suốt, hiệu quả của quản lý hành chính [11, tr. 4].
Trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận –
thực tiễn về tố cáo và giải quyết tố cáo để góp phần hoàn thiện quy phạm pháp luật có liên quan
có ý nghĩa rất quan trọng trên các bình diện lập pháp, thực tiễn và lý luận. Từ những phân tích
trên cho thấy nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo ở Việt Nam
hiện nay” là cần thiết.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo là vấn đề được những người làm công tác nghiên
cứu, xây dựng pháp luật quan tâm, đặc biệt là những người làm công tác thanh tra. Trong phạm

3.1. Mục đích của luận văn
Mục đích của luận văn là đề xuất quan điểm, giải pháp và nội dung mang tính hệ thống
nhằm hoàn thiện pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo, nhằm đảm bảo cho nhân dân thực hiện
quyền tố cáo và bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của việc giải quyết tố cáo ở nước ta hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ của luận văn
- Làm rõ khái niệm tố cáo, giải quyết tố cáo; khái niệm, đặc điểm của pháp luật về tố cáo
và giải quyết tố cáo
- Xây dựng cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo.
- Đánh giá tình hình, kết quả việc giải quyết tố cáo hiện nay và thực trạng quy định pháp
luật về tố cáo và giải quyết tố cáo.
- Đề xuất các quan điểm, giải pháp và nội dung hoàn thiện pháp luật về tố cáo và giải
quyết tố cáo trong điều kiện hiện nay.


4. Phạm vi nghiên cứu của luận văn
Pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo có phạm vi rộng, bao gồm cả tố cáo, giải quyết tố
cáo trong tố tụng hình sự, hành chính, lao động và việc giải quyết tố cáo có yếu tố nước ngoài.
Tuy nhiên, trong khuôn khổ nghiên cứu của luận văn, tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu làm rõ vấn đề
tố cáo và giải quyết tố cáo hành chính (tố cáo đối với cán bộ, công chức trong cơ quan hành
chính nhà nước)
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận
Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lê Nin, tư tưởng Hồ
Chí Minh và quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, xây dựng và
hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng của triết học Mác- Lênin
và những phương pháp cụ thể như: phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kế, tổng kết thực tiễn.
6. Đóng góp của luận văn
Mặc dù đã có một số đề tài đề cập tới việc hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo, nâng

1.1.1.1.Khái niệm tố cáo hành chính


Để cai trị đất nước, các bậc vua anh minh trong thời kỳ phong kiến ở nước ta đều dựa
vào dân và coi chính sách an dân là chiến lược quan trọng trong quá trình cai trị đất nước của
mình. Một số triều đình phong kiến đã tạo điều kiện để người dân có thể dễ dàng bày tỏ nguyện
vọng của mình với các quan lại, triều đình. Cụ thể là:
"Năm 1158 đời Vua Lý Anh Tông (1137-1175), nhà Vua ra lệnh cho đặt một cái hòm ở
giữa sân để ai muốn trình bày việc gì thì bỏ thư vào hòm ấy" [6, tr. 22]. Đến đời nhà Trần đặt ra
ngự sử đài - một cơ quan chuyên trách có nhiệm vụ "Đàn hặc các quan, nói bàn về chính sự hiện
thời, phàm các quan làm trái phép, chính sự hiện thời có thiếu sót đều được xét hoặc trình bày,
cũng là xét bàn về thành tích của các nha môn, đề lĩnh, phủ doãn, trần thủ, thừa ty và xét hỏi các
vụ kiện về người quyền quý ở kinh ức hiếp, về người cai quản hà lạm" [2, tr. 357]. Thời kỳ Lê –
Trịnh đặt ra ngự sử đài – có nhiệm vụ tai mắt cho Nhà nước, cốt để dấy nhức kỷ cương và làm
gương về việc can gián. Phàm các hàng tể tướng và võ tướng có điều lầm lỗi, bách quan có điều
trái phép và chính sự có điều thiếu sót thì cho trình bày, tâu hặc[13, tr. 129]. Một số nhà nước
phong kiến đã ban hành luật lệ và nhiều bản quy định việc gửi đơn thư của thần dân và quy định
trách nhiệm của quan lại trong việc xem xét, giải quyết các khiếu nại, tố cáo của người dân,
trong đó phải kể đến bốn bộ luật có quy mô tương đối lớn, có nội dung phong phú và đa dạng là:
Bộ luật Hình thư, ban hành vào năm 1024; Bộ Quốc triều Hình luật của thời Trần năm 1341; Bộ
luật Hồng Đức thời Lê năm 1483 và Bộ luật Gia long của thời Nguyễn năm 1815. Ngoài ra còn
có Bộ luật Khám tụng điều lệ ban hành vào thời Hậu Lê năm 1777, ghi nhiều điều, khoản quy
định giải quyết nại, tố cáo và kiện tụng của nhân dân. Như vậy, tố cáo có từ xa xưa và gắn liền
với sự phát triển của các nhà nước. Song do pháp luật trong thời kỳ phong kiến chưa phát triển
cho nên giải quyết tố cáo thường mang trong nó lượng thông tin về sự không công bằng hoặc
việc vi phạm các chuẩn mực đã được thừa nhận.
Ngày nay, tố cáo là thuật ngữ thường được sử dụng trong cuộc sống, trên các sách, báo và
phương tiện thông tin đại chúng. Theo Đại từ điển Tiếng Việt thì “tố cáo” là vạch rõ tội lỗi của
kẻ khác trước cơ quan pháp luật hoặc trước dư luận [52, tr. 1163]. Một số quan điểm cho rằng, tố
cáo là nói cho mọi người biết tội ác của kẻ khác, là việc đề nghị với cơ quan có thẩm quyền xét

5. Chính phủ (2006), Nghị định số 136/2006/NĐ-CP ngày 14-11 quy định chi tiết và hướng
dẫn thi hành một số điều của Luật Khiếu nại, tố cáo và các Luật Sửa đổi, bổ sung một
số điều của Luật Khiếu nại, tố cáo, Hà Nội.
6. Đại Việt sử ký toàn thư (1983), tập I, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự
thật, Hà Nội.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự
thật, Hà Nội.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24-5 của Bộ Chính trị về
chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, Hà Nội.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
13. Bùi Xuân Đính (2005), Nhà nước và pháp luật thời phong kiến việt nam -những suy ngẫm,


Nhà xuất bản tư pháp.
14. Nguyễn Hữu Hoằng (2007), "Một số vấn đề nảy sinh xung quanh các quy định về thẩm
quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo", Thanh tra, (5).
15. Trần Đức Lương (2002), "Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân,
vì dân, ngày càng trong sạch, vững mạnh là nhiệm vụ quan trọng thường xuyên của
Đảng, Nhà nước và nhân dân ta", Tạp chí Cộng sản điện tử, (1).
16. C. Mác - Ph. Ăng ghen (1980), Tuyển tập, tập I, Nxb Sự thật, Hà Nội.
17. Đinh Văn Minh (2005), "Tìm hiểu những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí minh về công tác
giải quyết khiếu nại, tố cáo", Thanh tra, (5).
18. Phan Văn Minh, hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát với việc xử lý các đơn thư tố cáo và
cuộc đấu tranh chống tham nhũng, Bài viết tham luận tham gia đề tài cấp bộ của


sự,

Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
31. Lê Bình Vọng (1991), Tìm hiểu Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân, Nxb Pháp lý, Hà
Nội.
32. Nguyễn Như Ý (Chủ biên) (1998), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb văn hóa thông tin, Hà Nội.