BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
---------------------

LƢU BÁ NGỌC

BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG CHO HỌC SINH
TIỂU HỌC HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
-------------

LƢU BÁ NGỌC

BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG CHO HỌC SINH
TIỂU HỌC HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng
Mã số: Chƣơng trình thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Viết Vƣợng


Tôi xin cảm ơn và ghi nhận tấm lòng của bạn bè, đồng nghiệp, gia đình
luôn động viên khích lệ giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Mặc dù đã dành nhiều thời gian, công sức và cố gắng rất nhiều, nhưng
do khả năng của bản thân còn hạn chế, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học
chưa nhiều nên luận văn tốt nghiệp của tôi còn nhiều thiếu sót, kính mong các
thầy, cô góp ý và chỉ bảo để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn

Lƣu Bá Ngọc


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

GD

Giáo dục

GV

Giáo viên


Phụ huynh học sinh

HS

Học sinh

XHH

Xã hội hóa

XHHGD

Xã hội hóa giáo dục

TT HTCĐ

Trung tâm học tập cộng đồng

HTSĐ

Học tập suốt đời


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .............................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3

tiểu học của các nhà trường............................................................................ 24
1.5.4. Sự tham gia giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học của các tổ chức
xã hội ............................................................................................................... 24
1.5.5. Ý thức giáo dục trẻ của gia đình, cha mẹ học sinh ............................... 25
Kết luận chương 1 ........................................................................................... 26
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC CỘNG
ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG CHO HỌC SINH TIỂU
HỌC HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH ...................................... 27
2.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu ............................................................ 27
2.1.1. Giới thiệu về huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh .................................... 27
2.2. Khái quát về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Vân Đồn .................. 30
2.2.1 Về quy mô ............................................................................................... 30
2.2.2 Về đội ngũ cán bộ, giáo viên .................................................................. 30
2.3. Thực trạng huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục môi trường
cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn ............................................................ 32
2.3.1. Khái quát quá trình khảo sát thực trạng ............................................... 32
2.3.2. Kết quả khảo sát: .................................................................................. 33


2.3.3. Thực trạng huy động huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục
môi trường cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn .......................................... 40
2.3.4. Thực trạnghuy động huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục
môi trường cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn .......................................... 44
2.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác huy động các nguồn lựccộng đồng
tronggiáo dục môi trường cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn ..................... 54
2.4. Đánh giá kết quả huy động các nguồn lực cộng đồng xã hội trong giáo
dục môi trường cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn .................................. 55
2.4.1. Điểm mạnh ............................................................................................ 55
2.4.2. Điểm yếu ................................................................................................ 56
2.5. Những thuận lợi, khó khăn trong công tác huy động các nguồn lực cộng đồng

cộng đồng xã hội phục vụ giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học ................ 76
3.3. Mối quan hệ của các biện pháp ................................................................ 77
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất .............. 78
.......................................................................... 78
.......................................................................... 78
................................................................... 78
............................................................................. 79
Kết luận chương 3 ........................................................................................... 82
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 83
ẢO ..................................................... 86
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 89


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
.............................................................. 32
........ 34
.......... 36
.................................................................................. 36
....... 38
.................................................................................. 38
............. 39
.................................................................................. 39
...... 41
của việc huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục môi trường ....... 41
cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn ............................................................ 41
ộng các nguồn lực cộng
đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học .................................. 42
................. 43
.............................. 43


lành của con người. Đã đến lúc loài người phải lên tiếng cảnh báo: hãy bảo vệ
môi trường, bảo vệ ngôi nhà chung.
Giáo dục môi trường là một biện pháp quan trọng để bảo vệ môi trường,
nhằm giúp cho cộng đồng hiểu đượctính phức tạp của môi trường, có những
hiểu biết và hành vi đối xử “thân thiện” với môi trường đer bảo vệ cuộc sống
của chính mình.
Nhận thức được ý nghĩa quan trọng của việc bảo vệ môi trường, Đảng
và Nhà nước ta đã cho triển khai giáo dục môi trường cho học sinh trong các
nhà trường. Chỉ thị 36-CT/TW của Bộ Chính trị ngày 25/6/1998 về “Tăng
cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước” đã chỉ rõ: “Bảo vệ môi trường là một vấn đề sống còn của đất
nước, của nhân loại; là nhiệm vụ có tính xã hội sâu sắc, gắn liền với cuộc
đấu tranh xoá đói giảm nghèo ở mỗi nước, với cuộc đấu tranh vì hoà bình và
tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn thế giới” [1]. Chỉ thị đã đưa ra 8 giải pháp
lớn về bảo vệ môi trường, trong đó giải pháp đầu tiên là: “Thường xuyên
giáo dục, tuyên truyền, xây dựng thói quen, nếp sống và các phong trào quần
chúng bảo vệ môi trường”.

1


Trên quan điểm đó ngày 17/10/2001 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt
đề án “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân”;
Thực hiện chủ trương của Đảng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức chỉ đạo
triển khai hoạt động giáo dục môi trường ở tất cả các cấp học, bậc học.
Tiểu học là bậc học cơ bản, ban đầu hết sức quan trọng trong việc giáo
dục trẻ em trở thành những công dân phát triển toàn diện. Mục đích giáo dục
môi trường làm cho các em hiểu rõ tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và
hình thành thói quen, hành vi ứng xử văn minh, thân thiện với môi trường.
Xã hội hóa giáo dục là một chủ trương lớn của Đảng và nhà nước ta.

4. Giả thuyết khoa học
Công tác huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục môi trường
cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh gặp phải một số khó
khăndo nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu đề xuất được các biện pháp phù
hợp, khắc phục được những hạn chế thì công tác huy động các nguồn lực
cộng đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu họchuyện Vân Đồn
đạt hiệu quả cao.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về biện pháp huy động các nguồn lực
cộng đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học.
5.2. Khảo sát thực trạnghuy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo
dục môi trường cho học sinh tiểu họchuyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh.
5.3. Đề xuất các biện pháp huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo
dục môi trường cho học sinh tiểu họchuyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh trong
giai đoạn mới.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn nội dung:Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp huy động các
nguồn lực cộng đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học
- Giới hạn về địa bàn:Đề tài triển khai nghiên cứu trên địa bàn huyện
Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh.
- Giới hạn về thời gian: nghiên cứu các số liệu trong 3 năm (từ 2015 – 2017).

3


7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái
quát hóa các tài liệu lý thuyết có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận cho vấn đề
huy động các nguồn lực từ cộng đồng cho giáo dục môi trưởng ở cấp tiểu học.

7.3.1. Chúng tôi sử dụng các công thức thống kê, chương trình SPSS để
xử lý các tài liệu điều tra khảo sát nhằm rút ra những nhận xét, kết luận có giá
trị khách quan.
7.3.2. Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến các chuyên gia về những vấn đề có liên quan đến huy
động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học.
8. Cấu trúc của đề tài
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của biện pháp huy động các nguồn lực cộng
đồng trong giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học
Chƣơng 2. Thực trạng huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo
dục môi trường cho học sinh tiểu họchuyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh.
Chƣơng 3.Biện pháp huy động các nguồn lực cộng đồng trong giáo dục
môi trường cho học sinh tiểu học huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh.

5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC
CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Vấn đề "xã hội hóa giáo dục", "huy động nguồn lực" đã xuất hiện từ
những năm đầu thế kỷ XX trong những bài giảng về "giáo dục, đạo đức và xã
hội” của Emile Durkheim tại Đại học Sorbonne Pari năm 1902.
Các công trình nghiên cứu tiếp theo của các nhà giáo dục học, nhà văn
hóa, nhà sư phạm ở các nước như:
- T.Hussen: Những xu hướng phát triển giáo dục - 1983.
- Lobrat sov: Giáo dục ngưỡng cửa XXI - 1984.
- Các công trình nghiên cứu trình bày tại Hội nghị Zomtien - 1990 tại

trong những hoàn cảnh và điều kiện cụ thể, diễn ra mọi lúc,
mọinơitrongcộngđồng.Trung tâm học tập cộng đồng (TT HTCĐ) là nơi thuận
tiện nhất choviệc học tập thường xuyên, học tập suốt đời (HTSĐ) của người dân.
Giáo dục cộng đồng có thể hiểu là phương thức giáo dục thực tiển, linh
động, phù hợp với thực tiễn xã hội, thực tiễn các địa phương, nhằm giúp nhân
dân có được kiến thức và kỹ năng để nâng cao chất lượng sống và góp phần
vào việc xây dựng xã hội.
Giáo dục cộng đồng có mục đích nâng cao dân trí, tạo điều kiện hỗ trợ
người dân học tập, cải thiện cộng đồng, đưa những tiến bộ về khoa học kỹ thuật
vào cuộc sống.
1.2.3 Huy động nguồn lực
Huy động là cách làm, cách thực hiện một hoạt động xã hội bằng con
đường giác ngộ các thành viên của cộng đồng tham giamột cách tự nguyện.
Huy động các nguồn lực trong cộng đồng là huy động sức mạnh của
toàn dân về vật chất và tinh thần, làm cho các ngành, các giới, các tổ chức xã
hội, mỗi người dân đều nhận thấy đó là trách nhiệm nghĩa vụ của chính mình,
tự nguyện và tích cực tham giá phối hợp thực hiện công việc chung. Đồng
thời chính họ là người hưởng thụ mọi thành quả do hoạt động đó đem lại.
Như vậy huy động nguồn lực xã hội chính là xã hội hóa hoạt động, mà
trước đây vốn là nhiệm vụ một đơn vị, một ngành thực hiện.

9


Có 4 tiêu chí trong huy động nguồn lực xã hôi:
+ Phát huy được sự tham gia tích cực và tự nguyện (về nhân lực, trí lực,
vật lực, tài lực. của tất cả các tổ chức, cá nhân vào cùng thực hiện một hoạt động,
nhằm góp phần không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của chính họ.
+ Có sự phối hợp liên ngành để đạt mục đích chung và mục đích riêng
của mỗi ngành có hiệu quả cao. Sự phối hợp này có tính chiến lược lâu dài.

Giáo dục môi trường là quá trình (thông qua các hoạt động chính khoá
và ngoại khóa) hình thành và phát triển ở người học kiến thức, kĩ năng, giá trị
và quan tâm tới những vấn đề về môi trường, tạo điều kiện cho họ tham gia
vào phát triển một xã hội bền vững.
Giáo dục môi trường (MT)hiểu rộng ra là quá trình giáo dụccho mỗi cá
nhân và cộng đồng có sự hiểu biết về các vấn đề của môi trường, có những
nhận thứccơ bản về môi trường (kiến thức), hình thành mối quan tâm trong
việc cải thiện và bảo vệ môi trường (thái độ), có những kĩ năng giải quyết
cũng như thuyết phục các thành viên khác cùng tham gia (kĩ năng, hành vi).
Giáo dục nâng cao nhận thức môi trường cho cộng đồng là phương thức
thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển bền vững.
Năm 1987, tại Hội nghị về môi trường ở Moscow do UNEP và
UNESCO đồng tổ chức, đã đưa ra kết luận về tầm quan trọng của giáo dục
môi trường: “Nếu không nâng cao được sự hiểu biết của công chúng về
những mối quan hệ mật thiết giữa chất lượng môi trường với quá trình cung
ứng liên tục các nhu cầu ngày càng tăng của họ, thì sau này sẽ khó làm giảm

11


bớt được những mối nguy cơ về môi trường ở các địa phương cũng như trên
toàn thế giới. Bởi vì, hành động của con người tùy thuộc vào động cơ của họ
và động cơ này lại tùy thuộc vào chính nhận thức và trình độ hiểu biết của họ.
Do đó, giáo dục môi trường là một phương tiện không thể thiếu để giúp
mọi người hiểu biết về môi trường”.
Hội nghị quốc tế về Giáo dục môi trường của Liên hợp quốc tổ chức tại
Tbilisi vào năm 1977 đã đưa ra khái niệm: “Giáo dục môi trường có mục
đích làm cho cá nhân và các cộng đồng hiểu được bản chất phức tạp của môi
trường tự nhiên và môi trường nhân tạo là kết quả tương tác của nhiều nhân tố
sinh học, lý học, xã hội, kinh tế và văn hóa; đem lại cho họ kiến thức, nhận

Hành động cụ thể.

ục tiêu của giáo dục môi trường
Giáo dục môi trường hoàn toàn không tách rời những giá trị về kiến
thức, kinh nghiệm thực tế và cách thức thực hiện của từng địa phương hay
khu vực về một quá trình tạo lập và phát triển bền vững. Giáo dục môi trường
luôn trân trọng những tri thức bản địa và ủng hộ việc giáo dục tương ứng với
việc học tập dựa trên môi trường địa phương, coi trọng việc giáo dục toàn
cầu cũng như giáo dục môi trường địa phương, thậm chí về mặt cam kết và
hành động lại hướng về cụ thể và địa phương: “Nghĩ – toàn cầu, Hành động –
Địa phương”.
Những thông tin, kiến thức về môi trường được tích luỹ trong mỗi cá
nhân sẽ nuôi dưỡng và nâng cao ý thức và tinh thần trách nhiệm về bảo vệ
môi trường của chính họ, tạo nên những động cơ mạnh mẽ, những cam kết
vững chắc hướng về một môi trường trong lành và phát triển trong tương

13


lai. Bởi vì, mỗi cá nhân nếu đều có ý thức đóng góp những hành động dù
nhỏ nhưng tích cực cũng sẽ góp phần tạo nên những thay đổi lớn tốt đẹp
hơn cho môi trường.
Mục đích cuối cùng của giáo dục môi trường là tiến tới xã hội hóa các
vấn đề môi trường, nghĩa là tạo ra các công có nhận thức, có trách nhiệm với
môi trường, biết sống vì môi trường.
Một khi các vấn đề môi trường đã được xã hội hóa thì những lợi ích
kinh tế cho cộng đồng ngày một gia tăng và đặc biệt hiệu lực quản lý nhà
nước tăng nhưng gánh nặng chi phí sẽ giảm. Do đó, những kết quả nghiên
cứu về môi trường và các phương pháp khắc phục ở nhiều quốc gia trên thế
giới đã đi đến kết luận chung là: không có giải pháp nào kinh tế và hiệu quả