BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

PHẠM VĂN ĐIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP
HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

PHẠM VĂN ĐIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP
HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC


trình độ bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn này khó tránh khỏi những
thiếu sót nhất định. Vì vậy, tôi mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp của các
thầy, cô giáo để luận văn này được hoàn thiện hơn nữa.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2017
Người thực hiện

Phạm Văn Điệp


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

CBQL

:

Cán bộ quản lý

CM

:

Chuyên môn

GV


:

Tổ chuyên môn

THPT

:

Trung học phổ thông

THCS

:

Trung học cơ sở

HĐ

:

Hoạt động

TB

:

Trung bình

TTCM


Bảng 2.4: Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên các trường
THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ năm học 2016 – 2017.
Bảng 2.5: Chất lượng đầu vào của HS các trường THPT ngoài công lập huyện
Chương Mỹ trong ba năm học gần đây.
Bảng 2.6: Chất lượng đầu vào của HS một số trường THPT công lập huyện
Chương Mỹ trong ba năm học gần đây.
Bảng 2.7: Kết quả xếp loại học lực của học sinh các trường THPT ngoài công
lập huyện Chương Mỹ trong hai năm học gần đây.
Bảng 2.8: Kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ngoài
công lập huyện Chương Mỹ trong hai năm học gần đây.
Bảng 2.9: Thống kê số học sinh bỏ học của các trường THPT ngoài công lập
huyện Chương Mỹ trong ba năm học gần đây.
Bảng 2.10: Mức độ nhận thức của CBQL, GV về vị trí, vai trò của TCM
trong trường THPT ngoài công lập.
Bảng 2.11: Thực trạng về mức độ thực hiện các hoạt động của TCM theo
hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ.
Bảng 2.12: Thực trạng về mức độ hiệu quả thực hiện các hoạt động của TCM
theo hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ.
Bảng 2.13: Mức độ quan trọng về vị trí, vai trò của người HT trong việc quản
lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ.


Bảng 2.14: Đánh giá mức độ hiệu quả của công tác quản lý hoạt động TCM
theo hướng tự chủ của HT trong các trường THPT ngoài công lập huyện
Chương Mỹ.
Bảng 2.15: Thực trạng mức độ thực hiện quản lý hoạt động TCM theo hướng
tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ.
Bảng 2.16 : Thực trạng mức độ hiệu quả của việc quản lý hoạt động TCM
theo hướng tự chủ của HT trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ.
Bảng 2.17: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động

7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 5
Chương 1 ........................................................................................................... 6
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA ................................. 6
TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ .............................................. 6
TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ........................................... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................... 6
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài.......................................................... 10
1.2.1. Quản lý ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Quản lý giáo dục ..................................... Error! Bookmark not defined.2
1.2.3. Quản lý nhà trường ............................................................................. 263
1.2.4. Tổ chuyên môn ...................................................................................... 15
1.3. Hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT ........................................ 10
1.4. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT ........................... 12
1.5. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động TCM ở trường THPT136
1.6. Trường THPT ngoài công lập với định hướng tự chủ trong quản lý hoạt
động TCM ..................................................................................................... 149
1.6.1. Khái niệm tự chủ ................................................................................. 149


1.6.2. Trường THPT ngoài công lập ................... Error! Bookmark not defined.
1.6.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tổ chuyên môn . .. Error!
B
o
o
k
m
a
r
k

2.2.2. Tình hình cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật ở các trường THPT
ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội ................................. 422
2.2.3. Tình hình giáo viên các trường THPT ngoài công lập huyện Chương
Mỹ, thành phố Hà Nội ................................................................................... 433
2.2.4. Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên các trường
THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ năm học 2016 - 2017.................. 444
2.2.5. Chất lượng đầu vào của HS các trường THPT ngoài công lập huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội..................................................................... 455
2.2.6. Kết quả xếp loại học lực và hạnh kiểm của học sinh các trường THPT
ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội trong hai năm học gần
đây ................................................................................................................. 477
2.2.7. Thống kê số học sinh bỏ học của các trường THPT ngoài công lập
huyện Chương Mỹ , thành phố Hà Nội trong hai năm học gần đây ............. 488
2.3. Thực trạng về quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ trong các
trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ ......................................... 499
2.3.1. Thực trạng nhận thức về vai trò và vị trí của TCM trong trường THPT
ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội ................................. 499


2.3.2. Thực trạng hoạt động của TCM theo hướng tự chủ trong các trường
THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội ...................... 500
2.3.3. Thực trạng quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trong
các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội .... 590
2.4. Thực trạng các yếu tố khó khăn ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt
động TCM theo hướng tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội..................................................................... 689
2.5. Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự chủ
của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà
Nội ................................................................................................................... 76
2.5.1. Điểm mạnh ........................................................................................... 76

chủ ................................................................................................................... 95
3.2.6. Tăng cường nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất cho hoạt động của tổ
chuyên môn theo hướng tự chủ ....................................................................... 98
3.2.7. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động của các tổ chuyên
môn theo hướng tự chủ ................................................................................. 103
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp .......................................................... 1066
3.4. Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ...................... 107
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 111
1. Kết luận ..................................................................................................... 111
2. Khuyến nghị .............................................................................................. 112
2.1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo ............................................................ 112
2.2. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội .............................. 113
2.3. Đối với các nhà trường THPT ngoài công lập ....................................... 113
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 114


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục ngày nay được coi là nền móng của sự phát triển khoa học, kỹ
thuật. Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2010-2020 đã khẳng định vai
trò quan trọng của giáo dục trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài cho đất nước. Để đạt được nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục đề ra,
các cơ sở giáo dục cần có các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong đó công tác quản lý giáo dục được xem là giải pháp quan trọng. Quản
lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng giữ vai trò quan trọng vì hoạt
động tổ chuyên môn có tác động trực tiếp tới chất lượng dạy của giáo viên và
kết quả học của học sinh. Chính vì vậy, hiệu trưởng phải là hạt nhân chủ yếu
trong việc ứng dụng các khoa học quản lý để vận dụng linh hoạt, năng động
các biện pháp quản lý.
Trong Luật Giáo dục, Điều lệ trường Phổ thông và chỉ đạo, hướng dẫn

nhập khá trở lên. Tuy nhiên, ở những đô thị mới, huyện xa trung tâm thành
phố hoạt động của loại hình trường dân lập đang đối mặt với nhiều khó khăn,
kết quả tuyển sinh thấp, chất lượng đầu vào của học sinh không cao, chất
lượng chuyên môn và chất lượng đạo đức của học sinh ở các trường THPT
ngoài công lập so với các trường THPT công lập kém hơn. Có rất nhiều
nguyên nhân dẫn đến thực trạng này và một trong những nguyên nhân đó nằm
ở chất lượng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng.
Thực tế các công trình nghiên cứu quản lý nhà trường phổ thông trong
lĩnh vực quản lý giáo dục tập trung chủ yếu nghiên cứu quản lý các hoạt động
dạy học, quản lý hoạt động giáo dục, còn lại nghiên cứu vào quản lý hoạt
động tổ bộ môn theo hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập còn ít
được nghiên cứu.
Vì những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên
môn theo hướng tự chủ ở các trường Trung học phổ thông ngoài công lập
2


huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu nhằm xác định các biện
pháp quản lý đưa hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ ở các
trường THPT ngoài công lập hiện nay vào nề nếp và có hiệu quả hơn.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động TCM trong
các trường THPT nói chung và các trường THPT ngoài công lập nói riêng, đề
xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ nhằm nâng cao
chất lượng dạy học tại các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ,
thành phố Hà Nội.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể: Công tác quản lý hoạt động của TCM các trường THPT
ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
3.2. Đối tượng: Biện pháp quản lý hoạt động của TCM theo hướng tự

Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: các trường THPT ngoài công lập huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa trong
nghiên cứu các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến vấn đề
nghiên cứu để phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết các nhiệm vụ của đề tài
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Xây dựng mẫu phiếu điều tra khảo
sát với các dạng câu hỏi đóng, mở nhằm đánh giá thực trạng các mặt, các hoạt
động của TCM, quản lý của Hiệu trưởng đối với TCM
Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu nhằm tìm hiểu hiện trạng, các
yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý TCM theo hướng tự chủ của Hiệu
trưởng và nguyên nhân của thực trạng trên.

4


7.3. Phương pháp xử lý thông tin
Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng một số công thức toán học để
phân tích về mặt định lượng các kết quả nghiên cứu thực trạng.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ
lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo
hướng tự chủ trong trường trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự
chủ của hiệu trưởng các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ,
thành phố Hà Nội.

TCM đóng vai trò chủ đạo trong công tác bồi dưỡng và phát triển năng
lực giảng dạy cho đội ngũ GV. Những năm gần đây, hoạt động chuyên môn
và hoạt động của TCM trong nhà trường đang được các cấp QLGD chú ý,

6


quan tâm. Bởi vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý TCM ở
nhiều khía cạnh khác nhau. Có thể kể đến 1 số đề tài:
Tác giả Phạm Quang Huân, Trần Thị Hải Yến [16] cho rằng một trong
các hướng đổi mới sinh hoạt TCM là đổi mới công tác tự học cho đội ngũ GV
trong tổ: “Tổ chức tự học cho đội ngũ giáo viên là nội dung quan trọng của
quản lý TCM, quản lý nhà trường cũng như quản lý TCM suy cho cùng là
những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến
tất cả các mặt đời sống của nhà trường và TCM để đảm bảo sự vận hành tối
ưu quá trình dạy học và giáo dục”.
Tác giả Nguyễn Thanh Cao [8] đề cập đến các biện pháp quản lý TCM
cụ thể đi theo hướng tiếp cận chức năng quản lý TCM, đặc biệt nhấn mạnh
đến quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá là con đường nâng cao chất lượng
TCM, chất lượng của nhà trường giáo dục phổ thông: “1) Quản lý kế hoạch
hoạt động của tổ chuyên môn nhằm mục đích nâng cao khả năng điều hành
quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn, huy động khả năng chuyên
môn của mọi thành viên trong tổ; 2) Chỉ đạo việc thực hiện đổi mới nội dung
sinh hoạt chuyên môn theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; 3) Tăng
cường quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh của tổ chuyên môn
thông qua quản lý kiểm tra, đánh giá học tập, Hiệu trưởng biết được tình hình
của học sinh về ý thức và khả năng học tập, để từ đó chỉ đạo giáo viên xây
dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém. 4) Tăng
cường công tác tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên. 5) Công tác quản lý thiết
bị dạy học của tổ chuyên môn; 6) Kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch,

Ngoài ra còn có nhiều ý kiến của các cán bộ chỉ đạo, một số bài báo và
một số luận văn thạc sỹ như: Bài viết “Điểm mặt các trường dân lập “top
đầu” của Hà Nội” [35]; “Một số vấn đề trong công tác quản lý trường THPT
dân lập và phương hướng giải quyết ở thành phố Hồ Chí Minh” của Lê Đức
Anh (1999); “Một số kinh nghiệm tổ chức quản lý loại hình trường THPT bán

8


công ở Đồng Nai” của Phạm Văn Luốt (2000); “Quản lý hoạt động dạy học ở
các trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng
Ninh” của Nguyễn Thị Thanh Mai (2010);
Như vậy các tác giả đã rất công phu nghiên cứu nhiều khía cạnh khác
nhau của vấn đề, khảo sát thực trạng và đề xuất các giải pháp, biện pháp thiết
thực, nhằm thực hiện tốt hơn công tác phát triển hoạt động TCM. Tuy nhiên,
ở mỗi địa phương, đơn vị có những điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau. Sau
một thời gian nghiên cứu, tác giả nhận thấy đến nay các đề tài nghiên cứu
khoa học về biện pháp quản lý hoạt động TCM chỉ mới tập trung ở bậc mầm
non, tiểu học, THCS và khối chuyên nghiệp, bậc THPT công lập, ở bậc THPT
ngoài công lập thì rất ít. Chủ yếu là một số công trình liên quan đến quản lý
nguồn lực, quản lý chất lượng giáo viên hoặc một số tài liệu nghiên cứ, tạp
chí về quản lý hệ thống các trường ngoài công lập.
Hiện nay, dư luận xã hội và thực tế cho thấy rằng chất lượng chuyên
môn và chất lượng về học lực và hạnh kiểm của các trường THPT ngoài công
lập so với các trường THPT công lập là kém hơn. Có rất nhiều nguyên nhân
dẫn đến thực trạng này và một trong những nguyên nhân đó nằm ở chất lượng
hoạt động của TCM.
Mặt khác, ở huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội chưa có công trình
nào đi sâu nghiên cứu về thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý TCM theo
hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập. Vì vậy, việc nghiên cứu đề

tất yếu dẫn đến suy thoái. Hệ phát triển mà không ổn định thì tất yếu sẽ rối
loạn. Điều đó có nghĩa là hoạt động nhiều làm cho hệ thống hoạt động theo
mục tiêu đặt ra và tiến tới trạng thái có tính chất lượng mới.

10


Tác giả Bùi Minh Hiền cho rằng “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có
hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề
ra” [14].
Hoạt động quản lý là một quá trình đạt đến mục tiêu tổ chức bằng cách
vận dụng các chức năng quản lý. Chức năng quản lý là những hình thái biểu
hiện sự tác động có mục đích đến tập thể người:
Quản lý bao gồm 4 chức năng cơ bản sau:
- Chức năng kế hoạch: Là xác định rõ mục đích, mục tiêu đối với tổ chức
và những con đường để thực hiện cũng như các biện pháp chính để đạt mục
tiêu đó.
Khâu quan trọng của chức năng kế hoạch là lập kế hoạch. Có thể hiểu
lập kế hoạch là quá trình xác định trước các bước đi, các mục tiêu, hệ thống
các hoạt động và các điều kiện đảm bảo mục tiêu đó.
- Chức năng tổ chức: Tổ chức là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc,
quyền hành và các nguồn lực cho các thành viên của tổ chức để họ có thể đạt
được các mục tiêu của tổ chức một cách hiệu quả. Ứng với mỗi mục tiêu khác
nhau đòi hỏi cấu trúc tổ chức đơn vị cũng khác nhau. Nhờ tổ chức có hiệu quả
mà người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn nguồn nhân lực và các
nguồn lực khác. Một tổ chức được thiết kế phù hợp sẽ phát huy năng lực nội
sinh và có ý nghĩa quyết định đến việc chuyển hoá kế hoạch thành hiện thực.
- Chức năng lãnh đạo: Là quá trình tác động, gây ảnh hưởng, liên kết các
thành viên trong tổ chức, tập hợp, động viên họ hoàn thành những công việc
nhất định để đạt được mục tiếu của tổ chức.

+ Các định nghĩa trên tương ứng với sự phát triển của hệ thống giáo dục
trên quy mô cả nước hay hệ thống giáo dục của một tỉnh thành/ thành phố
hoặc đối với hệ thống giáo dục của một ngành học, cấp học cụ thể nào đó.

12


- Đối với cấp độ vi mô, trong phạm vi nhà trường, hoạt động quản lý bao
gồm nhiều loại, như quản lý các hoạt động giáo dục; hoạt động dạy học, hoạt
động giáo dục (theo nghĩa hẹp), hoạt động xã hội, hoạt động văn thể, hoạt
động lao động, hoạt động ngoại khóa...; quản lý các đối tượng khác nhau: GV,
HS, tài chính, cơ sở vật chất...[19]
Từ những quan niệm nêu trên, ta có thể thấy rõ các yếu tổ quản lý giáo
dục, đó là: chủ thể quản lý, phương pháp quản lý, công cụ quản lý, đối tượng
bị quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý.
Như vậy, QLGD là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp với
quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt
động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu
đã định.
1.2.3. Quản lý nhà trường
Theo tác giả Trần Kiểm:
“Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là tổ chức hoạt động dạy học....Có
tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường
phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ
thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực,
đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước.
Quản lý nhà trường là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống
này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể
quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối
ưu xã hội – kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế