BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ NGỌC HÂN

TRUYỆN NGẮN HỒ ANH THÁI
NHÌN TỪ GÓC ĐỘ THI PHÁP THỂ LOẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

HÀ NỘI, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ NGỌC HÂN

TRUYỆN NGẮN HỒ ANH THÁI
NHÌN TỪ GÓC ĐỘ THI PHÁP THỂ LOẠI
Chuyên ngành: Lý luận văn học
Mã số: 60 22 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VĂN TÙNG

HÀ NỘI, 2016



của luận văn.

Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2016
Tác giả luận văn

Trần Thị Ngọc Hân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
NỘI DUNG....................................................................................................... 9
Chương 1. VỀ THI PHÁP TRUYỆN NGẮNVÀ HIỆN TƯỢNG
TRUYỆN NGẮN HỒ ANH THÁI ................................................................. 9
1.1.Khái niệm truyện ngắn ................................................................................ 9
1.2. Một số vấn đề cơ bản về thi pháp thể loại truyện ngắn ........................... 12
1.2.1. Tình huống truyện ................................................................................. 12
1.2.2. Nhân vật ................................................................................................ 15
1.2.3. Kết cấu................................................................................................... 19
1.2.4. Cốt truyện .............................................................................................. 22
1.2.5. Điểm nhìn trần thuật.............................................................................. 25
1.2.6. Không gian và thời gian nghệ thuật ...................................................... 28
1.2.7. Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật........................................................ 31
1.3. Hiện tượng truyện ngắn Hồ Anh Thái ..................................................... 36
1.3.1. Vài nét về tiểu sử, quá trình sáng tác văn học của Hồ Anh Thái .......... 36
1.3.2. Bối cảnh xã hội, văn hóa, văn học của truyện ngắn Hồ Anh Thái ....... 39
1.3.3. Các tập truyện ngắn của Hồ Anh Thái .................................................. 41
Chương 2. THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN HỒ ANH
THÁI ............................................................................................................... 45
2.1. Nhân vật thức tỉnh và mối quan hệ với cuộc sống bi hài, phồn tạp ......... 45
2.2. Nhân vật bi kịch và hành trình đi tìm lời giải cho thân phận, sự tồn tại và

Truyện ngắn và tiểu thuyết là hai thể loại chiếm ưu thế, có vị thế lấn át
cả về mặt số lượng và chất lượng trong văn học Việt Nam từ thời kì Đổi mới
(1986) đến nay. Trong số các nhà văn thời kì Đổi mới như Nguyễn Huy
Thiệp, Nguyễn Thị Thu Huệ, Tạ Duy Anh… Hồ Anh Thái là một cây bút trẻ
và có thể nói ông đã khẳng định được tên tuổi của mình trong thể loại truyện
ngắn và tiểu thuyết.Riêng về thể loại truyện ngắn, Hồ Anh Thái là cây bút có
nhiều điểm đặc sắc.Tác phẩm của ông tái hiện nhiều kiếp người, cảnh người
trong nhiều thời điểm, nhiều tình huống để qua đó nói lên cảm nhận về nhân
sinh. Bên cạnh đó, tác phẩm của Hồ Anh Thái thường đề xuất thể nghiệm
những nhận thức mới về xã hội, những cách nhìn mới về nghệ thuật nhằm tạo
sự phù hợp, hiệu quả trong việc thể hiện con người theo cảm quan của mình.
Với gần ba mươi năm sáng tác, hơn ba mươi đầu sách đã xuất bản, Hồ Anh
Thái đã và đang tiếp tục viết những tác phẩm chứa đựng nhiều giá trị văn hóa,
văn học.Nhiều cuốn sách của ông đã được chọn dịch, giới thiệu ở nước ngoài
và tạo được dư luận tốt.
Chọn đề tài Truyện ngắn Hồ Anh Thái nhìn từ góc độ thi pháp thể loại,
chúng tôi muốn nghiên cứu một cách hệ thống những đặc trưng thi pháp về
truyện ngắn Hồ Anh Thái, để qua đó góp phần làm rõ những đóng về mặt
nghệ thuật truyện ngắn của cây bút Hồ Anh Thái đồng thời chỉ ra được sự độc
đáo, những tìm tòi cách tân trong sáng tác của ông so với các nhà văn viết
truyện ngắn thời kì Đổi mới.
Chúng tôi quyết định chọn đề tài này vì nó giúp cho người viết luận
văn rèn luyện năng lực nghiên cứu thi pháp truyện ngắn – một thể loại cơ bản
của văn học, một thể loại mà có số lượng tác phẩm được giảng dạy trong nhà


2

trường phổ thông rất lớn. Đólà việc cần thiết để giúp chúng tôi nâng cao khả
năng giảng dạy môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông.

thể và nhân loại[40, tr.3].
Báo Thể thao và Văn hóa ra ngày 23/8/2002 trong bài Hồ Anh Thái và
những quan niệm về văn chương đã ghi lại những lời bộc bạch của ông: Nếu
tác phẩm gây được ấn tượng ngẫu hứng tự nhiên thì đó thực sự là dụng công
của tôi… Tôi không thể viết văn mà lời lẽ kềnh càng, rườm rà hoặc cố tỏ ra
đao to búa lớn để thu hút sự chú ý của mọi người.
Phạm Xuân Thạch nhận xét về sức sáng tạo của Hồ Anh Thái: Nếu tìm
một hình mẫu của người viết văn chuyên nghiệp ở Việt nam thì có lẽ ông Hồ
Anh Thái là một trường hợp thuyết phục. Trong nhiều năm, ông Thái duy trì
được sức sáng tác đều đặn. Gần như ông có sách xuất bản hàng năm…[55].
2.2. Những bài viết về phong cách văn xuôi Hồ Anh Thái đáng chú ý:
Nhận xét về phong cách văn xuôi Hồ Anh Thái, Ngọc Ánh cho
rằng:Văn chương với Hồ Anh Thái là một nghiệp với đa tầng phong cách biểu
hiện, với một tiềm năng đọc mới và thấu suốt cuộc sống, con người, những gì
mà với nhiều người khác đã trở nên cũ kĩ. Anh biết vượt qua những lối mòn tư
duy coi văn học như là tấm gương phản ánh hiện thực một cách đơn giản để
nhìn cuộc đời [3].
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Điệp nhận xét: Hồ Anh Thái đã lao động
cật lực trên từng con chữ như một nhà văn chuyên nghiệp, và với một vốn văn
hóa dày dặn, anh không rơi vào tình trạng tự thỏa mãn mà luôn tìm cách bứt
phá trên cơ sở kiến tạo những kiến trúc mới mẻ, táo bạo[16].
Hoài Nam trong bài Hồ Anh Thái – người lúc nào cũng đang viết (Văn
nghệ Tết Mậu Tý 2008) đã khẳng định: Điểm qua ba giai đoạn sáng tác của
Hồ Anh Thái, rễ thấy rằng anh là người “ngọ nguậy không yên”, không tự
bằng lòng với sự ổn định của cái mà người ta vẫn quen gọi là “phong cách”.
Một nhà văn đa phong cách? Một gã Don Juan của sự sáng tạo? Giản dị hơn,


4


là một cuộc đời, một số phận trong cuộc sống, xã hội muôn màu, muôn vẻ mà
soi ngắm vào đó ta sẽ thấy những triết lý nhân sinh sâu sắc [79,tr.46].
Nhận xét tập Tự sự 265 ngày, Nguyễn Chí Hoan trong bài Nhà văn
không cười cho rằng Hồ Anh Thái đã xây dựng được một thế giới nhân vật
(những chân dung trí thức, những kẻ sĩ thời đại) thực sự sinh động, đủ tính
cách: hãnh tiến và gian manh, đố kỵ và hời hợt, khôn ngoan mà dung tục hẹp
hòi trong việc phơi bày những lộ trình, những hiện trạng tha hóa mà chúng
vừa là hiện thân, vừa là kẻ đầu cơ, vừa là kẻ ngộ nạn[67, tr.250].
Còn rất nhiều bài viết về tác phẩm của Hồ Anh Thái, nhưng qua
khảo sát chúng tôi thấy hầu hết các ý kiến đều khẳng định Hồ Anh Thái
là cây bút triển vọng, có phong cách đa dạng, có cái nhìn đa chiều về
hiện thực, có những cách tân về nghệ thuật… Cùng với những bài báo,
cũng đã có công trình khoa học tìm hiểu về tác phẩm Hồ Anh Thái theo
góc nhìn từ các chuyên ngành Văn học Việt Nam. Tuy nhiên, ở chuyên
ngành Lý luận văn học, nghiên cứu chuyên sâu về mảng truyện ngắn của
Hồ Anh Thái chưa nhiều. Xuất phát từ thực tế đó, việc nghiên cứu truyện
ngắn Hồ Anh Thái nhìn từ góc độ thi pháp thể loại có thể xem là một
hướng nghiên cứu hợp lý, có ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn. Vì
thế, đây chính là lý do thôi thúc chúng tôi chọn truyện ngắn Hồ Anh
Thái làm đề tài nghiên cứu.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Từ góc nhìn thi pháp học, chúng tôi muốn tìm hiểu sâu hơn, có hệ
thống hơn những nét đặc sắc trong truyện ngắn Hồ Anh Thái và từ đó có cái
nhìn sâu sắc hơn, cụ thể hơn về thể tài truyện ngắn, một thể tài đã chiếm lĩnh
được vị trí quan trọng trong đời sống văn học Việt Nam.


6


Phương pháp hệ thống giúp cho việc nghiên cứu truyện ngắn Hồ Anh
Thái hiện lên trong tính chỉnh thể chứ không phải là những phân tích đơn lẻ.
Việc sử dụng phương pháp hệ thống còn giúp chúng ta nhìn thấy sự
vận động của truyện ngắn Hồ Anh Thái cũng như sự vận động của truyện
ngắn Việt Nam trong những năm qua.
Phương pháp loại hình giúp chúng tôi có sự nghiên cứu truyện ngắn Hồ
Anh Thái trong cái nhìn từ các đặc trưng của thể loại.
5.2. Phương pháp so sánh đối chiếu
Phương pháp so sánh được vận dụng nhằm làm rõ những nét đặc trưng
khác biệt của truyện ngắn Hồ Anh thái với truyện ngắn của các tác giả khác
để thấy được sự độc đáo của truyện ngắn Hồ Anh Thái.
5.3. Phương pháp tiếp cận thi pháp học
Phương pháp nghiên cứu theo hướng thi pháp học giúp người đọc tìm
hiểu tác phẩm của Hồ Anh Thái từ phương diện hình thức, nhận diện những
đóng góp mới, sáng tạo của nhà văn về mặt quan niệm nghệ thuật về con
người, các kiểu nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu… trong một số tập truyện
ngắn của Hồ Anh Thái.
5.4. Phương pháp phân tích – tổng hợp
Để cho vấn đề được sáng rõ, có tính thuyết phục và thấy được một cách
cụ thể, sâu sắc, toàn diện những sáng tạo nghệ thuật của nhà văn qua thế giới
của họ, chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn là công trình đi sâu vào tìm hiểu, nghiên cứu truyện ngắn Hồ
Anh Thái nhìn từ góc độ thi pháp thể loại.Thông qua quá trình nghiên cứu,
chúng tôi muốn ghi nhận sự đóng góp của nhà văn đối với sự phát triển của
văn học Việt Nam đương đại.


8


ưu thế dễ đọc, dễ nhớ, khuôn khổ ngắn gọn nên dễ đăng tải trên báo chí. Hình
hài của truyện ngắn hiện đại ngày nay là một kiểu tư duy mới, một cách nhìn
cuộc đời, một cách nắm bắt cuộc sống riêng, mang đặc trưng thể loại.
Từ trước đến nay đã có rất nhiều các định nghĩa về truyện ngắn do các
nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài đề xuất. K.Pauxtopxki định nghĩa
về truyện ngắn: “thực chất truyện ngắn là gì? Truyện ngắn là một truyện
ngắn viết gọn, trong đó cái không bình thường hiện ra như một cái bình
thường và cái bình thường hiện ra như một cái không bình thường” [72,tr.80]
Roymond Carver - Một trong những bậc thầy truyện ngắn ghi nhận:
thời nay “tác phẩm hay nhất, tác phẩm hấp dẫn và thỏa mãn nhất về nhiều


10

mặt, thậm chí có lẽ là tác phẩm có cơ hội lớn nhất để trường tồn, chính là tác
phẩm được viết dưới dạng truyện ngắn” [72,tr.80].
Từ điển thuật ngữ văn họccho rằng truyện ngắn là: “tác phẩm tự sự cỡ
nhỏ; truyện ngắn khác với truyện vừa ở dung lượng nhỏ hơn, tập trung mô tả
một mảnh của cuộc sống; một biến cố hay một vài biến cố xảy ra trong một
giai đoạn nào đó của đời sống nhân vật, biểu hiện một mặt nào đó của tính
cách nhân vật, thể hiện một khía cạnh nào đó của vấn đề xã hội” [22,tr.370].
Theo các nhà biên soạn giáo trình đại học Lí luận văn học,“Truyện
ngắn đích thực xuất hiện tương đối muộn trong lịch sử văn học. Tác giả
truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét
bản chất trong quan hệ con người hay đời sống tâm hồn con người” [53].
Nhà nghiên cứu Phương Lựu đã phát biểu: “truyện ngắn là hình thức
ngắn của tự sự. Khuôn khổ ngắn nhiều khi làm cho truyện ngắn có vẻ gần gũi
với các hình thức truyện kể dân gian như truyện cổ tích, giai thoại, truyện
cười hoặc gần với bài ký ngắn. Nhưng thực ra không phải.Nó gần với tiểu
thuyết hơn cả bởi hình thức tự sự tái hiện cuộc sống đương thời” [37,tr.150].

đối với người đọc vào những sự kiện đang diễn ra một cách đầy biến động
của cả đời thường và những chuyện lớn lao của thời đại. Như vậy, truyện
ngắn với khuôn khổ ngắn nhiều khi làm cho nó có vẻ gần gũi các hình thức
truyện kể dân gian như truyện cổ, truyện cười. Nhưng thực ra truyện ngắn lại
gần với tiểu thuyết hơn cả bởi nó là hình thức tự sự tái hiện cuộc sống đương
thời. Chỗ khác biệt quan trọng giữa tiểu thuyết và truyện ngắn là nếu nhân vật
chính của tiểu thuyết thường là một thế giới, thì nhân vật truyện ngắn là một
mảnh nhỏ của thế giới ấy. Nhân vật truyện ngắn thường là hiện thân cho một
trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con người.
Qua việc tìm hiểu một số quan niệm về truyện ngắn của các nhà văn
trong và ngoài nước, chúng tôi nhận thấy truyện ngắn là một thể tài có hình
thức tự sự ngắn gọn, dung lượng tuy nhỏ nhưng hiệu quả phản ánh và biểu


12

hiện rất lớn. Cùng với đặc trưng ngắn gọn, hàm súc, truyện ngắn còn mang
tính cập nhật, nhanh chóng.Thể loại này có sự nhạy bén trước những đổi thay
của hiện thực đời sống, bắt kịp nhanh chóng với cuộc sống hiện đại.Chính vì
thế, nó thường gắn liền với hoạt động báo chí, có tác động và ảnh hưởng kịp
thời tới cuộc sống.Với đặc điểm này, truyện ngắn là thể loại năng động giúp
nhà văn phát huy khả năng nhạy bén trong việc phản ánh những vấn đề mang
tính thời sự đặt ra trong cuộc sống. Đến nay, truyện ngắn đã khẳng định vị trí
của mình trong hệ thống thể loại tự sự của văn học thế giới. Ở Việt Nam, sau
giai đoạn “buổi đầu” với những thành tựu đáng ghi nhận, truyện ngắn đã có
bước phát triển mới trong giai đoạn 1945 - 1975. Sau 1975, cùng với sự vận
động đổi mới của xã hội, truyện ngắn đã có sự chuyển mình lớn lao. Các nhà
văn lúc này dũng cảm nhìn vào sự thật, viết về sự thật. Truyện ngắn từ đó có
sự mở rộng biên độ phản ánh, có cái nhìn đa diện, nhiều chiều về hiện thực và
con người nên đã đạt được những thành tựu nổi bật.

khắc, một lát cắt thời gian mà ở đó có cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng
nhiều ý nghĩa nhất và có thể bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc
lộ ra cái phần ẩn náu sâu kín nhất trong tâm hồn, đó là khoảnh khắc chứa
đựng cả một đời người, một đời nhân loại” [12]. Do đó, tình huống là những
thời khắc tiêu biểu có ý nghĩa quan trọng trong đời sống con người, tại đó con
người có cơ hội bộc lộ tính cách của mình. Những nhà văn có tài phải tạo ra
được tình thế vừa mang tính cá biệt vừa mang tính phổ biến.Và cái tình thế ấy
phải tự nó bộc lộ nét chủ yếu của tính cách và số phận, tự nó đặc trưng cho
một hiện tượng xã hội [71,tr.43]. Điều này khẳng định việc khám phá tính cách,
số phận nhân vật cần bắt đầu từ việc khai thác tình huống truyện, bởi các tình
huống thường gắn liền với biến cố của sự kiện, của hành động nhân vật.
Như vậy có thể thấy, vấn đề tình huống được đề cập ở nhiều khía cạnh
khác nhau. Nếu như cấu tứ, mạch cảm xúc là điểm tựa để người đọc khám
phá và tìm hiểu một bài thơ thì tình huống truyện chính là yếu tố tạo nên


14

những bất ngờ và làm nên sự độc đáo cho câu chuyện. Trong tác phẩm tự sự
nói chung, tình huống giữ vai trò quan trọng chi phối sự phát triển của cốt
truyện và cách xây dựng nhân vật trong tác phẩm. Với truyện ngắn nói riêng,
tình huống phải hợp lôgic cuộc sống thì truyện mới chân thực, tự nhiên. Qua
tình huống, nhà văn phải làm nổi bật tính cách nhân vật và chủ đề tư tưởng thì
tác phẩm mới thành công.
Tình huống truyện trong truyện ngắn giữ vai trò là hạt nhân của cấu
trúc thể loại, nó chính là cái hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện
đặc biệt khiến cho tại đó, cuộc sống hiện lên đậm đặc nhất và ý đồ tư tưởng
của tác giả cũng được bộc lộ sắc nét nhất. Vì vậy khi tìm hiểu nhân vật, điều
cốt yếu trước hết chúng ta phải phát hiện ra hoàn cảnh đặc biệt, cái nền mà
nhân vật bộc lộ con người thực của mình.Trên cơ sở đó, người đọc sẽ giải mã

văn về con người và cuộc đời. Tư tưởng, chủ đề và kĩ thuật kể chuyện cũng
được thể hiện qua những tình thế đặc biệt nảy sinh trong truyện.Vì vậy, việc
xây dựng được tình huống truyện độc đáo là dấu hiệu của một tác phẩm có giá
trị, một tác giả tài năng.
1.2.2.Nhân vật
Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả, thể hiện trong tác
phẩm bằng phương tiện văn học. Nhân vật văn học rất đa dạng, có thể là con
người nhưng cũng có thể là những sự vật, loài vật mang bóng dáng con người.
Nhân vật văn học là đối tượng cụ thể được nhà văn miêu tả trong tác phẩm
nhằm phản ánh hiện thực cuộc sống bằng nghệ thuật ngôn từ.
Một tác phẩm văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức
cơ bản để qua đó văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng. Bản chất của
văn học là quan hệ với đời sống. Nó chỉ tái hiện đời sống qua những chủ thể
nhất định, đóng vai trò như những tấm gương của cuộc đời. Nhà văn xây
dựng nhân vật để khái quát những quy luật của đời sống con người và thể
hiện quan niệm của mình về con người. Nhân vật văn học: “thể hiện quan


16

niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người. Vì thế, nhân
vật luôn luôn gắn chặt với chủ đề của tác phẩm” [22,tr.203]. Nói cách khác:
“Nhà văn sáng tạo ra nhân vật để thể hiện nhận thức của mình về một cá
nhân nào đó, về một loại người nào đó, về một vấn đề nào đó trong hiện
thực” [18, tr.126]. Như vậy, nhân vật văn học bao hàm cả nội dung, tư tưởng
và quan niệm của nhà văn về con người, về thế giới. Vì thế, nhân vật là
phương tiện “khái quát những quy luật của cuộc sống con người, thể hiện
những hiểu biết, những ước ao và kì vọng về con người.”[37, tr.279]
Nhân vật văn học, khác với nhân vật hội họa, điêu khắc, được bộc lộ
trong hành động và quá trình.Nó luôn hứa hẹn những điều sẽ xảy ra, những

mỹ chuyên biệt. Như vậy, vấn đề của văn học là nhân vật. Điều này càng
đúng và rõ hơn đối với thể loại tự sự nói chung, với truyện ngắn nói riêng bởi:
“nhân vật là đơn vị cơ bản khi tìm hiểu truyện ngắn, truyện ngắn sống bằng
nhân vật” [43,tr.30]. Về vấn đề này, Nguyễn Tuân cho rằng thông qua nhân
vật nhà văn thể hiện được “suy nghĩ về cuộc sống qua cái hình thức duy nhất
của nhân vật, và cũng dựa vào nhân vật để biểu hiện cái tư tưởng tiến bộ của
mình. Nhân vật là người sứ giả truyền đi cái thế giới quan, cái nhân sinh
quan của mình” [76]. Còn Nguyễn Minh Châu cũng khẳng đinh, ở truyện
ngắn, qua nhân vật mà người viết đàm luận với người đọc về vai trò và số
phận con người sống giữa xã hội và cuộc đời [12]. Nhân vật văn học vì thế là
đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, có những dấu hiệu để ta nhận ra cuộc sống
đời thường trong đó. Qua nhân vật, người đọc nắm được phần nào thế giới
nghệ thuật trong tác phẩm văn học.
Trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm văn chương, nhân vật văn học
là hiện tượng đa dạng, là yếu tố phong phú, biến hóa vô cùng vô tận. Khả
năng sáng tạo dồi dào đòi hỏi nhiều công phu của người viết. Tên tuổi của nhà
văn gắn với tác phẩm chủ yếu thông qua nhân vật. Sức sống của nhân vật, giá


18

trị điển hình của nhân vật thể hiện rõ tài năng sáng tạo nghệ thuật và bản lĩnh
người nghệ sĩ. Những nhân vật thành công của các nhà văn lớn thường là
những sáng tạo độc đáo không lặp lại.
Xét một cách chung nhất, nhân vật văn học là đặc điểm quan trọng
trong tác phẩm, là phương tiện để nhà văn phản ảnh đời sống và được nhà văn
xây dựng bằng những yếu tố nghệ thuật độc đáo. Nghiên cứu tác phẩm văn
học cần phải tiếp cận nhân vật để chỉ ra cái mới trong ngòi bút nhà văn và đưa
ra kết luận về những đóng góp riêng của nhà văn đó.
Khác với tiểu thuyết là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự

nhiều hướng, đặt trong nhiều mối quan hệ khác nhau, tránh được tính chất
phiến diện, giản đơn một chiều.
Trong hướng đi sâu vào con người cá nhân, có thể thấy nổi bật trong
truyện ngắn Việt Nam thời kỳ đổi mới có một số kiểu nhân vật sau: nhân vật
bi kịch, nhân vật tự nhận thức, nhân vật cô đơn, nhân vật tha hóa, nhân vật kỳ
ảo,… Những kiểu nhân vật này xuất hiện trong sáng tác của Nguyễn Minh
Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Thị Thu Huệ, Hồ Anh
Thái, Tạ Duy Anh,… Chúng ta có thể nhận thấy sự đổi mới cơ bản của các
cây bút này trên nhiều lĩnh vực, xong tập trung nhất vẫn là trong cách tiếp cận
và xây dựng nhân vật để phản ánh đời sống.
1.2.3. Kết cấu
Kết cấu là một phương diện cơ bản của tác phẩm nghệ thuật, nó đảm
nhiệm vai trò tổ chức các thành tố cơ bản trong tác phẩm, tạo nên một chỉnh
thể nghệ thuật đồng thời qua đó nhà văn biểu hiện tư tưởng, tình cảm của
mình.Với truyện ngắn, kết cấu nghệ thuật càng trở nên quan trọng hơn bởi
truyện ngắn thường tái hiện một khoảnh khắc của đời người, một lát cắt của
cuộc sống.
Thuật ngữ kết cấu được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu văn học. Nó
vốn được mượn từ thuật ngữ kết cấu trong nghệ thuật kiến trúc và hội họa.