MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của
người học đang là xu hướng của nền giáo dục trên thế giới và ở việt nam hiện
nay. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã xác định: "Tiếp tục đổi mới
mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối
truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách
nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật đổi mới tri thức, kĩ
năng, phát triển năng lực".
Phương pháp dạy học sơ đồ hay còn gọi graph, là phương pháp tương đối
mới. Graph là phương pháp khoa học có tính hệ thống lôgic, khái quát, trực quan
cao. Nhờ vậy, nó có thể giúp giáo viên tạo biểu tượng sâu sắc cho học sinh qua
mỗi bài giảng.
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là một môn khoa
học xã hội có những ưu thế khi vận dụng phương pháp sơ đồ vào quá trình dạy
học. Giúp quá trình nhận thức chân lý được thuận lợi hơn (từ trực quan sinh
động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn…).
Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương là cơ sở đào tạo nhiều trình độ
và hình thức khác nhau: đào tạo chính quy, vừa làm vừa học, đào tạo liên thông,
văn bằng 2 và đào tạo liên tục trong lĩnh vực Điều dưỡng - Kỹ thuật y học, tôn
trọng và tạo điều kiện thuận lợi cho người học, đáp ứng nhu cầu chăm sóc, bảo
vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính
trị nói chung, môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản nói riêng rất có ý

1


thức đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy và học. Tuy vậy, việc thiết
kế, khai thác và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối cách mạng của
ĐCSVN vẫn chưa thật sự được chú ý.

lượng dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện
nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận về sơ đồ và sử dụng sơ đồ trong dạy học.
Xác định cơ sở của việc giảng graph trong dạy học môn Đường lối Cách
mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Xác định thực trạng dạy và học môn Đường lối Cách mạng của Đảng
Cộng Sản Việt Nam.
Thiết kế và đưa ra phương pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường
lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam ở trường Đại học kỹ thuật y tế Hải
Dương nói riêng, các trường cao đẳng, đại học nói chung.
Đưa ra một số dạng sơ đồ để kiểm tra đánh giá và hướng dẫn sinh viên tự
học trong quá trình học tập.
Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm định cơ sở lý thuyết mà luận
văn đã đặt ra.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu việc thiết kế, sử dụng sơ đồ trong dạy học môn
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt nam ở trường Đại học Kỹ thuật y
tế Hải Dương.
7. Phương pháp nghiên cứu
Cơ sở phương pháp luận: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy

3


vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm
của Đảng ta về giáo dục và đào tạo, nhất là chủ trương đổi mới, cải tiến phương
pháp dạy học trong nhà trường.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
+ Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm:

dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Xây dựng và đề xuất hệ thống quy trình vận dụng sơ đồ thông qua các
hình thức dạy học của giảng viên. Trên cơ sở đó chỉ ra những giá trị của việc vận
dụng các quy trình trên đối với sinh viên.
Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nhà khoa học,
giảng viên, sinh viên trong nghiên cứu và học tập môn Đường lối Cách mạng của
Đảng Cộng sản Việt Nam.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của
luận văn bao gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy
học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ
thuật y tế Hải Dương hiện nay.
Chương 2: Nguyên tắc, phương pháp thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy
học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ
thuật y tế Hải Dương hiện nay.
Chương 3: Thực nghiệm phương pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y
tế Hải Dương hiện nay.

5


Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG
SƠ ĐỒ TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG
CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC
KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƯƠNG HIỆN NAY
1.1. Cơ sở lí luận của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

ứng dụng của nó”. Đã đề cập đến khái niệm graph và ứng dụng của graph trong
lĩnh vực kinh tế và điều khiển giáo dục. Cuốn sách đã giúp giáo viên và học sinh
nắm vững khái niệm cơ bản của lý thuyết đồ thị… và làm quen với một vài ứng
dụng của nó dưới dạng phổ cập [40; tr.7].
Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu và ứng dụng graph như:
Claudo Becgo (1967) với “Lý thuyết graph và những ứng dụng”, R.J Wilson
(1977) với tác phẩm “Nhập lý thuyết graph”…[40; tr.7].
Ở Việt Nam, Nguyễn Ngọc Quang là một nhà sư phạm, là người đầu tiên
ở Việt Nam nghiên cứu và vận dụng lý thuyết graph vào dạy học Hóa học. Và
công trình của ông cùng các cộng sự ứng dụng graph vào dạy học là "Sách giáo
khoa Hóa học lớp 8" vào năm 1972. Dưới sự hướng dẫn của ông đã có một số đề
tài khoa học về ứng dụng graph ra đời như:
Năm 1980, tác giả Trần Trọng Dương, "Áp dụng phương pháp graph và
algorit hóa để nghiên cứu cấu trúc và phương pháp giải, xây dựng hệ thống bài
toán về lập công thức hóa học ở trường phổ thông" [9; tr.28].

7


Từ năm 1984, Phạm Tư đã công bố công trình“Dùng graph nội dung
của bài lên lớp để dạy học chương Nitơ – Phốt pho ở lớp 11 trường THPT” [9;
tr.28]. Từ đây, lý thuyết graph được vận dụng như một phương pháp dạy học
Hóa học.
Và “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng giờ
giảng” và “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng
học tập, tự học” (2003), đã khẳng định hiệu quả của graph trong việc nâng cao
chất lượng dạy học và đổi mới phương pháp dạy học [40; tr.8].
Nguyễn Văn Phán trong bài báo khoa học: “Nghiên cứu sử dụng phương
pháp sơ đồ (graph) trong dạy học các khoa học xã hội và nhân văn ở Đại học
quân sự”. Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp (2000). Tác giả đã đề xuất

Đại học kĩ thuật y tế Hải Dương hiện nay; đồng thời, luận văn đề xuất các
nguyên tắc, phương pháp thiết kế và sử dụng sơ đồ (graph) trong giảng dạy học
môn học này. Trên cơ sở các phương pháp đã đề xuất, chúng tôi tiến hành thực
nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả thực nghiệm để thấy được mức độ thành
công của các giả thuyết khoa học đã đề ra trước đó.
1.1.2. Một số khái niệm
Khái niệm “Sơ đồ”: Theo từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), sơ đồ là một
dạng "hình vẽ quy ước, sơ lược nhằm mô tả đặc trưng nào đó của sự vật hay một
quá trình nào đó" [dẫn theo: 36; tr.42].
Theo từ điển Anh - Anh Việt: graph (danh từ - noun) có nghĩa là sơ đồ,
đồ thị, mạch, mạng; khi là động từ, graph (verb) có nghĩa là vẽ sơ đồ, vẽ đồ thị,
minh họa bằng đồ thị, vẽ mạng, vẽ mạch; còn tính từ graphic (adjective) có
nghĩa là thuộc về sơ đồ, thuộc về đồ thị, thuộc về mạch, mạng [40;tr.11].

9


Định nghĩa này cho thấy, sơ đồ xuất phát từ lĩnh vực toán học, hình học,
như: vẽ đồ thị, vẽ sơ đồ hình học và sau này nó được sử dụng rộng rãi trong tất
cả các ngành khoa học, nhất là trong lĩnh vực dạy học người ta đặc biệt quan tâm
nghiên cứu để ứng dụng trong dạy học các môn. Như vậy, sơ đồ là một phương
tiện dạy học trực quan, khái quát một khối lượng lớn kiến thức, nhằm giúp cho
người học nắm vững một cách trực tiếp, qua đó phát triển năng lực nhận thức
cho người học, tạo điều kiện dễ nhớ, dễ hiểu và nhớ lâu.
1.1.3. Bản chất sơ đồ trong dạy học
Bản chất của graph là một sơ đồ thể hiện các kiến thức cơ bản của học.
Graph được định nghĩa dựa trên hai tập hợp. Tập hợp các đỉnh và tập các cạnh
(cung). Như vậy, điều kiện để tập hợp graph phải có hai yếu tố: Tập hợp các đỉnh
và tập hợp các cung. Mỗi cung là tập hợp của hai đỉnh có quan hệ với nhau, hai
đỉnh không quan hệ với nhau không lập thành một cung của graph [: 40; tr.12].


Quá trình đổi mới
tư duy

Các Đại hội
V, VI, VII,
VIII, IX, X,
XI

Văn hóa
là nền
tảng tinh
thần của
xã hội

XD nền
VH tiên
tiến, đậm
đà bản
sắc dân
tộc

Phát triển
nhân cách
con người
và XD con
người

XD đồng
bộ môi

ra đời

Đầu năm 1943,
BTV TƯĐ họp
thông qua
ĐCVHVN

Nội dung

Đề ra 3 nguyên
tắc: Dân tộc
hóa, đại chúng
hóa và KH hóa

VH là một
trong ba mặt
trận (kt, ct,
vh) của
CMVN

Ý nghĩa

Là bản tuyên
ngôn, là cương
lĩnh của Đảng
về văn hóa

Sơ đồ 1.2: Graph về Bản Đề cương văn hóa Việt Nam
Tính logic - hệ thống; Khác với phương pháp giảng dạy trực quan, khi
thực hiện bài lên lớp theo phương pháp graph giáo viên dựa vào graph nội dung

chủ nghĩa Mác Lênin

Phong trào yêu
nước theo khuynh
hướng VS
Hoàn
cảnh
quốc tế
cuối thế
kỉ XIX,
đầu thế
kỉ XX

Hoàn
cảnh
trong
nước

Tác động CM
Tháng 10 Nga và
Quốc tế Cộng sản

Phong trào yêu
nước theo khuynh
hướng PK và TS

Xã hội dưới sự
thống trị của Pháp

Sơ đồ 1.3: Graph về Hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam


Hoàn cảnh

Nội dung

Kết quả, ý

Hạn chế và


Sơ đồ 1.4: Graph về Đường lối đối ngoại từ năm 1975 đến năm 1986.
Graph câm là graph mà tất cả các đỉnh của nó đều rồng [45; tr.11]. Tất cả
các đỉnh của nó chỉ là một ô trắng và không có bất kì một kí hiệu nào hay bằng
ngôn nào được ghi ở các đỉnh.

Hình 1.3: Graph câm
Graph khuyết là một graph trong đó có một hoặc một số đỉnh còn lại
không rỗng [45; tr.11].
Luận cương Chính
trị tháng 10-1930

Ý nghĩa của
luận cương

Hoàn cảnh
ra đời

Hình 1.4: Graph khuyết
Các loại graph này thường được sử dụng trong các khâu luyện tập, hoàn
thiện kiến thức và kiểm tra đánh giá quá trình dạy học.

thế kỉ XIX,
đầu thế kỉ
XX

Chính sách cai trị của thực dân Pháp

Tình hình giai cấp và mâu thuẫn cơ
bản

Phong trào Cần Vương (1885-1896)
Khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Giang) (1884-1913)
Phong trào yêu nước của tầng lớp sĩ phu

Các tổ chức đảng phái ra đời

Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với sự phát triển của phong trào yêu
nước theo khuynh hướng vô sản
Phong trào
yêu nước
theo khuynh
hướng VS

Sự phát triển phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

Sự ra đời các tổ chức cộng sản ở Việt Nam

Sơ đồ 1.5: Graph về Hoàn cảnh trong nước dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng
sản Việt Nam
Trong graph này, chỉ phản ánh một nội dung nhỏ là hoàn cảnh trong nước
dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

Thao tác 4: Sinh viên ghi nội dung
kinh tế thị trường là gì theo sơ đồ

Sơ đồ 1.6: Graph hoạt động của giáo viên và sinh viên tìm hiểu về
"Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
*Mối quan hệ giữa graph nội dung và graph hoạt động dạy học;
Đối với giáo viên; Dựa vào nội dung sách giáo khoa, chương trình tài liệu
tham khảo...lập graph nội dung của một tổ hợp kiến thức hay bài học. Từ graph
nội dung, giáo viên xác định được các hoạt động dạy - học để lập graph hoạt

17


động dạy học trên lớp [45; tr.16].
Đối với học sinh; Ở trên lớp thực hiện các hoạt động dưới sự tổ chức của
giáo viên để tự lập graph nội dung, qua đó hiểu bản chất nội dung học tập [45;
tr.16].
Như vậy, graph nội dung và graph hoạt động dạy học có liên quan mật
thiết với nhau, graph nội dung là cơ sở để xây dựng graph hoạt động dạy học,
ngược lại graph hoạt động dạy học là cơ sở để triển khai graph nội dung một
cách khoa học và logic.
Ví dụ: Khi dạy kiến thức a, nội dung 1, phần II, chương VII "Chủ trương
của Đảng về giải quyết các vấn đề xã hội thời kì trước đổi mới".
Giáo viên dựa vào tài liệu để lập graph nội dung;
Chủ trương của Đảng
giải quyết các vấn đề
xã hội thời kì trước
đổi mới
1945-1954


Thao tác 3: Các nhóm trình bày kết

Thao tác 4: GV kết luận, yêu cầu sinh


Sơ đồ 1.8: Graph hoạt động dạy học phần Chủ trương của Đảng về giải
quyết các vấn đề xã hội thời kì trước đổi mới
1.1.6. Quy trình lập graph nội dung và graph hoạt động dạy học
1.1.6.1. Quy trình lập graph nội dung
Theo Nguyễn Phúc Chỉnh; Trước hết giáo viên cần nghiên cứu chương
trình giảng dạy để lựa chọn những bài, những tổ hợp kiến thức có khả năng lập
graph nội dung. Mỗi loại kiến thức sẽ có loại graph riêng tương ứng. [9;
tr.76-77].
Bước 1: Xác định các đỉnh của graph
Lựa chọn những đơn vị kiến thức cơ bản của nội dung, mỗi đơn vị kiến
thức sẽ giữ vị trí của một đỉnh trong graph. Tiêu chuẩn để xác định hệ thống
những đơn vị kiến thức cho mỗi nội dung là logic hệ thống của nội dung. Trong
nội dung bài lên lớp có thể có những đơn vị kiến thức liên kết với nhau thành
từng mảng lớn hoặc nhỏ, nhưng cũng có những đơn vị kiến thức độc lập. Mỗi
đơn vị kiến thức có thể là tập hợp của nhiều thông tin, do đó việc xác định các
đỉnh cho graph nội dung phải lựa chọn hết sức súc tích.
Bước 2: Thiết lập các cung
Thiết lập cung tức là thiết lập các mối quan hệ giữa các đỉnh của graph, đó
là mối liên hệ của các đơn vị kiến thức. Các cung này được biểu hiện bằng các
mũi tên thể hiện tính hướng đích của nội dung. Các mối quan hệ đó phải bảo

19


đảm tính logic khoa học, bảo đảm những quy luật khách quan và bảo đảm được

biến chính của bài học [9; tr83-84].
1.1.7. Đặc điểm của môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt
Nam
Trên cơ sở khái quát, tham khảo ý kiến của các nhà nghiên cứu và giáo dục,
cùng kinh nghiệm giảng dạy bộ môn, chúng tôi nêu ra một số đặc điểm sau:
Thứ nhất: Môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là
học phần hệ thống các tri thức về quá trình ra đời, xây dựng, phát triển và bổ
sung đường lối lãnh đạo của Đảng trong các giai đoạn cách mạng.
Bao gồm: Đường lối trong Cương lĩnh Chính trị đầu tiên của Đảng;
đường lối đấu tranh giành chính quyền (1930-1945); đường lối kháng chiến
chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975); đường lối công
nghiệp hóa; đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa; đường lối xây dựng hệ thống chính trị; đường lối xây dựng, phát triển nền
văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội; đường lối đối ngoại. Tất cả thể hiện sự
gắn bó giữa lí luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam. Thực tiễn cách mạng Việt
Nam luôn biến động, thay đổi liên tục từng giờ, từng ngày, từng năm, qua mỗi
giai đoạn của cách mạng Đảng ta đã đề ra những đường lối cho phù hợp với hoàn
cảnh thực tiễn, đưa cách mạng Việt Nam tiến lên giành thắng lợi vẻ vang. Có thể
nói, đường lối cách mạng Việt Nam đã trải qua các giai đoạn khác nhau, mỗi giai
đoạn là một đường lối cho phù hợp với thực tiễn sinh động của đất nước.
Thứ hai: Đây là học phần được tích hợp với kiến thức khoa học lịch sử, nó
vừa đảm bảo tính hệ thống của chương trình, vừa hình thành và phát triển tư duy
lý luận cho sinh viên.

21


Để sinh viên nắm được đường lối, chủ trương, quan điểm và quá trình tổ
chức chỉ đạo thực hiện đường lối, chủ trương Đường lối của Đảng Cộng sản Việt
Nam từ khi ra đời cho đến thời điểm hiện nay. Người giáo viên phải lựa chọn các

Như vậy, qua đặc điểm của graph và đặc điểm của môn Đường lối Cách
mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy, có thể sử dụng phương tiện graph
để truyền tải nội dung môn học một cách thuận lợi và hiệu quả.
1.1.8. Vai trò, ưu điểm của graph trong quá trình dạy học môn Đường
lối cách mạng
Qua kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước và quá trình thực
nghiệm sư phạm, tôi nhận thấy graph có một số ưu điểm, vai trò trong giảng dạy
môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam như sau:
Graph dùng để truyền đạt và giải thích kiến thức: Được dùng khi dạy học
kiến thức mới, nội dung bắt đầu bài học mới, giáo viên kết hợp giữa sơ đồ với
giải thích minh họa. Còn người học tiếp nhận và ghi nhớ nội dung đó thông qua
sơ đồ mà giáo viên đưa ra.
Graph dùng để luyện tập, ôn tập, củng cố, hoàn thiện tri thức: Giáo viên
có thể dụng các graph câm, graph khuyết...hướng dẫn cho người học nghiên cứu
và tìm tòi để hoàn thiện, hoàn chỉnh kiến thức mà mục tiêu bài học đã đưa ra.
Graph dùng để nghiên cứu nội dung tri thức mới: Trước khi mỗi bài học
mới, giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu, tìm tòi trước ở nhà những câu hỏi
mà giáo viên đưa ra, hướng dẫn học sinh xây dựng kiến thức theo sơ đồ phù hợp
với nội dung và đơn vị kiến thức trong bài.
Graph giúp định hướng cho giáo viên xây dựng cấu trúc bài giảng một

23


cách hợp lí;
Việc cấu trúc nội dung bài học bằng sơ đồ thông qua ngôn ngữ, số liệu hay
trực quan một cách súc tích, ngắn gọn giúp cho kiến thức được khái quát, người
học dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ, nhớ lâu.
Nếu những đơn vị kiến thức trong các bài, các phần, các chương hay cả
môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam nếu được cấu trúc hóa

graph rèn cho sinh viên tự nghiên cứu giáo trình, tài liệu, lựa chọn kiến thức cơ
bản và cốt lõi nhất, đồng thời phải sử dụng các thao tác tuy duy để phân tích,
khai thác để nhận thức được các yếu tố cấu thành, các mối quan hệ giữa chúng.
Graph góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động dạy và học môn Đường lối
Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam;
Graph vừa mang tính khái quát, vừa mang tính trực quan bằng sơ đồ, hình
ảnh, số liệu...có khả năng biến những kiến thức trừu tượng thành dễ hiểu giúp
sinh viên hiểu được kiến thức một cách dễ dàng, kích thích tư duy sáng tạo cho
sinh viên, tiếp thu tri thức và tái hiện tri thức một cách bền vững. Thông qua
quan sát, sinh viên có thể phát hiện ra các bộ phận riêng biệt, đồng thời có cái
nhìn tổng thể về mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức, giúp cho việc củng cố
kiến thức cũ và nghiên cứu kiến thức mới thuận lợi hơn.
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ
thuật y tế Hải Dương hiện nay
1.2.1. Thực trạng sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách
mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải
Dương hiện nay

25