I H C QU C GIA HÀ N I
TR
NG
I H C KHOA H C T
NHIÊN
-----------------------
ng Trung Tú
NGHIÊN C U XÁC L P C
PH C V
NH H
S
KHOA H C
NG QUY HO CH B O V MÔI TR
THÀNH PH
NG
À N NG
LU N ÁN TI N S
NG
À N NG
THÀNH PH
Chuyên ngành: S d ng và b o v tài nguyên môi tr
ng
Mã s : 62851501
LU N ÁN TI N S
NG
A LÝ
IH
GS.TS Tr
NG D N KHOA H C:
ng Quang H i
Hà N i – 2017
ii
L I CAM OAN
a lý, Tr
ng
ng d n khoa h c c a GS.TS. Tr
Quang H i. Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i th y h
h
i h c Khoa h c T
ng d n, ng
i đã đ nh
ng và đóng góp quan tr ng cho s thành công c a lu n án.
Trong quá trình hoàn thành lu n án, tác gi luôn nh n đ
môn Sinh thái c nh quan và Môi tr
bi n và Ban lãnh đ o Khoa
Tr
ng
ng, B môn
a lý mà tr
c s giúp đ c a B
ng
a lý - Tr
ng
c nhi u ý ki n c a
i h c Khoa h c T nhiên Hà
i h c S ph m Hà N i.
Nhân d p này, tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c và chân thành t i các c
quan, các nhà khoa h c nói trên cùng b n bè đ ng nghi p và gia đình đã t o đi u
ki n đ tác gi hoàn thành b n lu n án này.
Tác gi
ng Trung Tú
iv
M CL C
M C L C .....................................................................................................................i
DANH M C HÌNH VÀ NH ................................................................................. viii
DANH M C B NG.....................................................................................................x
DANH M C CH
M
ng và Quy ho ch b o v môi tr
ng .........................21
1.2.2. C s khoa h c cho QHBVMT c p t nh thành ..........................................24
1.2.3. N i dung c a Quy ho ch b o v môi tr
1.2.4. Quy ho ch b o v môi tr
1.2.5. Phân vùng môi tr
1.3. Cách ti p c n và ph
ng c p t nh thành .....................25
ng và m t s d ng quy ho ch khác ................27
ng và đ nh h
ng không gian b o v môi tr
ng ......28
ng pháp nghiên c u.......................................................33
1.3.1. Ti p c n, quan đi m l p QHBVMT Tp. à N ng .....................................33
1.3.2. Ph
ng pháp nghiên c u l p QHBVMT Tp. à N ng .............................35
1.4. Các b
2.2.3. Các ngành kinh t .......................................................................................60
2.2.4. C s h t ng đô th ...................................................................................65
2.2.5. Quy ho ch t ng th phát tri n KTXH à N ng ........................................66
2.3. Ho t đ ng kinh t và m t s mâu thu n phát sinh trong s d ng tài nguyên ..70
Ti u k t ch
CH
TR
ng 2 ....................................................................................................73
NG 3. HI N TR NG VÀ XU TH BI N
I CH T L
NG MÔI
NG THÀNH PH
À N NG ........................................................................74
3.1. Hi n tr ng môi tr
ng ......................................................................................74
3.1.1. Hi n tr ng môi tr
ng n
3.1.2. Hi n tr ng môi tr
ng không khí và ti ng n ............................................78
3.1.3. Hi n tr ng môi tr
ng m a n m ..........................................................................106
c bi n dâng và xâm nh p m n ...........................................................107
vi
3.4.4. Mô ph ng nhi m m n h l u sông Vu Gia - Thu B n ............................108
3.5. Nh ng v n đ c p bách v môi tr
3.5.1. V n đ c p bách v môi tr
ng, tài nguyên và bi n đ i khí h u ........116
ng ...............................................................116
3.5.2. V n đ c p bách v tài nguyên.................................................................120
3.5.3. V n đ b c xúc do bi n đ i khí h u.........................................................121
Ti u k t ch
ng 3 ..................................................................................................122
CH NG 4. PHÂN VÙNG MÔI TR
B O V MÔI TR
NG THÀNH PH
4.1. Phân vùng môi tr
NG VÀ NH H
NG QUY HO CH
À N NG .............................................124
à N ng ....................................................124
ng quy ho ch b o t n thiên nhiên .............................................139
4.2.4.
nh h
ng quy ho ch b o v r ng đ u ngu n .......................................141
4.2.5.
nh h
ng quy ho ch phát tri n không gian xanh .................................141
4.2.6. nh h ng quy ho ch qu n lý n c th i và gi i pháp b o v môi tr ng
n c ....................................................................................................................143
4.2.7.
nh h
ng quy ho ch qu n lý ch t th i r n ...........................................143
4.2.8.
nh h
ng quy ho ch b o v tài nguyên và môi tr
4.2.9.
c nghiên c u đ nh h
ng QHBVMT .............................................. 37
Hình 2.1. S đ v trí Tp. Ðà N ng........................................................................................ 39
Hình 2.2. B n đ đ a m o vùng đ ng b ng ven bi n à N ng và lân c n . Error! Bookmark
not defined.
Hình 2.3. Bi n trình nhi t đ t i Tp. Ðà N ng giai đo n 2009 - 2013 .................................. 46
Hình 2.4. S đ phân b nhi t đ trung bình tháng I Tp. à N ng ....................................... 47
Hình 2.5. S đ phân b nhi t đ trung bình tháng VII Tp. à N ng .................................. 47
Hình 2.6. S đ phân b nhi t đ trung bình n m Tp. à N ng ........................................... 48
Hình 2.7. L
ng m a t i à N ng giai đo n 2009 - 2013 .................................................... 49
Hình 2.8. L
ng b c h i trung bình tháng t i Tp. Ðà N ng giai đo n 2009 - 2013 ............. 50
Hình 2.9. M ng l
i sông su i Tp. Ðà N ng ........................................................................ 52
Hình 2.10. B n đ th nh
ng thành ph
à N ng .............. Error! Bookmark not defined.
Hình 2.11. B n đ hi n tr ng r ng thành ph
à N ng .... Error! Bookmark
Hình 3.2. Ch t l
ng môi tr
ng t i các v trí bãi t m.......................................................... 77
Hình 3.3. Ch t l
ng môi tr
ng t i m t s v trí ven b ..................................................... 78
Hình 3.4. N ng đ b i t i các v trí quan sát qua các th i kì................................................. 79
Hình 3.5. N ng đ khí CO t i các đ
ng và nút giao thông ................................................. 79
Hình 3.6. N ng đ b i KCN Hòa Khánh so v i các KCN trong n
c ................................. 79
Hình 3.7. B n đ hi n tr ng các bãi chôn l p ch t th i r n ... Error! Bookmark not defined.
Hình 3.8. B n đ t ng h p hi n tr ng ch t l
ng môi tr
ng Tp. à N ng ......................... 81
ng khu v c thành ph
Hình 3.16. B n đ t ng h p d báo ch t l
ng môi tr
à N ng ... Error! Bookmark not
ng . Error! Bookmark not defined.
Hình 3.17. Bi n đ ng s d ng đ t giai đo n 2010 - 2014 ..................................................... 95
Hình 3.18. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 1990 ............................................. 96
Hình 3.19. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 1995 ............................................. 97
Hình 3.20. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2000 ............................................. 97
Hình 3.21. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2005 ............................................. 98
Hình 3.22. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2010 ............................................. 98
Hình 3.23. S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2014 ............................................. 99
Hình 3.24. Bi n đ ng đ che ph r ng giai đo n 1990 - 2014.............................................. 99
Hình 3.25. Bi n đ ng di n tích các l p ph c b n
Hình 3.26. Bi n đ ng ch s không gian môi tr
à N ng .......................................... 100
à N ng ....................................... 101
ng
Hình 3.27. Mô hình phân b không gian nhi t đ b c x b m t 6 qu n n i thành ........... 103
Hình 3.28. Bi n đ ng nhi t đ trung bình n m
Hình 3.29. Bi n đ i nhi t đ trung bình n m
à N ng ........Error!
ix
DANH M C B NG
B ng 2.1. Phân b các c s công nghi p trên đ a bàn thành ph ......................................... 61
B ng 2.2. C s v t ch t ngành y t thành ph
B ng 2.3. H th ng nhà máy c p n
à N ng n m 2014 ..................................... 63
c chính thành ph
B ng 2.4. Thông tin c b n v m ng l
iđ
à N ng ........................................ 63
ng b thành ph
à N ng ............................. 64
B ng 3.1. T ng h p m c đ v
t QCVN 08:2008/BTNTM t i sông Phú L c .................... 75
B ng 3.2. T ng h p m c đ v
x
DANH M C CH
BVMT
B o v môi tr
CNMT:
Ch c n ng môi tr
CQST:
C nh quan sinh thái
VI T T T
ng
ng
DSH:
a d ng sinh h c
KTN:
i u ki n t nhiên
TM:
ng
ng
ng
QHBVMT: Quy ho ch b o v môi tr
QHMT:
Quy ho ch môi tr
QHPT:
Quy ho ch phát tri n
TCCP:
Tiêu chu n cho phép
TNTN:
Tài nguyên thiên nhiên
Tp:
Thành ph
VLXD:
c phát tri n. C ng t đó, m t s t ch c qu c t nh : T ch c các
qu c gia châu M (OAS), Ngân hàng phát tri n châu Á (ADB)... kh i th o ti n trình
quy ho ch vùng, nghiên c u l ng ghép t ng h p kinh t v i môi tr
nghiên c u m t s d án QHBVMT đi n hình t i m t s n
ng và tri n khai
c nh : Philippin (th c
hi n 1976 - 1978), Hàn Qu c (1982 - 1984), Thái Lan (1985 - 1986), Malaysia (1986 –
1987), Trung Qu c (1993 - 1994) v.v...
hàng Phát tri n Châu Á (ADB), Ch
n nay, Ngân hàng Th gi i (WB), Ngân
ng trình Môi tr
(UNEP)… đã ban hành nhi u tài li u h
QHBVMT
nhi u n
ng c a Liên h p qu c
ng d n và gi i thi u kinh nghi m v
c trên th gi i.
V n đ QHBVMT đ
c th ch hóa trong các v n b n pháp lý c a Nhà n
V quy ho ch trong l nh v c môi tr
ng, các n
c m t ti ng Anh “Environmental Planning”, nh ng
theo 2 cách, đó là: (i) “quy ho ch môi tr
v i n i dung và ph
c.
c trên th gi i ch dùng m t
Vi t Nam c m t này đ
ng” và (ii) “quy ho ch b o v môi tr
c hi u
ng”
ng th c th c hi n khác nhau, d a trên nh ng c s khoa h c và
th c ti n khác nhau. Vì v y, k t qu quy ho ch còn b h n ch và quy ho ch ch a tr
thành m t công c đ c l c trong công tác qu n lý môi tr
trong Lu t B o v môi tr
ng
ng h p c n thi t. Quy ho ch b o v môi
ng thu c ph m trù t ch c không gian lãnh th , vi c xây d ng quy ho ch này
không ch d a trên các đ c đi m v đi u ki n t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, mà còn
ph i c n c vào ho t đ ng khai thác s d ng nh ng đi u ki n và tài nguyên đó trong
quá trình phát tri n kinh t - xã h i, cùng nh ng h qu môi tr
ng mà chúng gây ra, đ
đ t đ n s hài hòa gi a phát tri n kinh t - xã h i và b o v môi tr
ng, đ m b o phát
tri n b n v ng. Nói cách khác, đ l p quy ho ch b o v môi tr
ng các t nh thành,
trong đó có Tp.
à N ng c n thi t ph i làm sáng t v ph
ng pháp lu n, nh ng n i
dung c b n c a quy ho ch, các c s khoa h c và c n c th c ti n v phát tri n không
gian xanh c a thành ph , l ch s bi n đ ng s d ng đ t, s suy gi m các d ng tài
nguyên, đ c bi t là ph i l ng ghép các y u t bi n đ i khí h u (B KH) v i quy ho ch.
Trong b i c nh đó đ tài lu n án "Nghiên c u xác l p c s khoa h c ph c v đ nh
h
ng QHBVMT Tp. à N ng.
3. Ph m vi nghiên c u
Ph m vi nghiên c u: Lãnh th nghiên c u c a lu n án n m trong ranh gi i hành
chính c a thành ph
à N ng- đô th ven bi n. Ph n đ t li n g m lãnh th 6 qu n n i
thành và 1 huy n ngo i thành. Ph n bi n bao g m v nh
phía
ông đ n đ sâu 30m. Ranh gi i đ
1:100.000 do C c
à N ng và vùng bi n ven b
c xác đ nh d a trên b n đ đ a hình t l
o đ c b n đ , B TN&MT đo v 2002. Do đi u ki n ti p c n
nghiên c u h n ch , huy n Hoàng Sa cách đ t li n kho ng 315km không thu c ph m
vi nghiên c u c a lu n án.
it
ng nghiên c u: Môi tr
ng, tài nguyên và QHBVMT t ng th g n v i
quy ho ch phát tri n KTXH, thích ng bi n đ i khí h u c a thành ph
à N ng, t l 1/100.000; mô hình
phân b không gian nhi t đ b c x b m t 6 qu n n i thành à N ng, giai đo n 19902014; s đ mô ph ng xâm nh p m n l u v c sông Vu Gia - Thu B n theo k ch b n
hi n tr ng và k ch b n n
c bi n dâng 30 - 50 cm.
d ng b n đ phân vùng môi tr
tr
ây là các b n đ c s đ xây
ng. Lu n án đã phân tích c u trúc, ch c n ng môi
ng c a các vùng và ti u vùng, k t h p v i đánh giá nh h
ng c a bi n đ ng l p
ph b m t và tác đ ng c a bi n đ i khí h u theo các đ n v phân vùng đ xây d ng
b n đ phân vùng môi tr
ng thành ph
à N ng cùng t l .
3
5. Nh ng đi m m i c a lu n án
(i)
ng mang tính đ c
thù
thành ph ven bi n
h t
ng h đa chi u gi a các h p ph n t nhiên, tài nguyên và KTXH, là c s khoa
ng th hi n m i quan
h c quan tr ng cho QHBVMT Tp. à N ng.
2. Các đ nh h
ng QHBVMT Tp. à N ng đ
c đ xu t trong lu n án d a trên
nh ng c s khoa h c và th c ti n mang tính đ c thù đ i v i à N ng g m các không
gian: u tiên b o t n, c i t o ph c h i môi tr
thi n môi tr
ng. Nh ng đ nh h
ng, qu n lý MT tích c c, phát tri n thân
ng QHBVMT có tính sát th c và kh thi đ i v i
thành ph này trong b i c nh bi n đ i khí h u.
ng tài nguyên c n u tiên gi i quy t và x lý là c s khoa h c và c n c
th c ti n giúp ích thi t th c cho các nhà qu n lý trong quá trình th c hi n QHBVMT
và góp ph n đi u ch nh quy ho ch phát tri n KTXH c a Tp.
à n ng theo h
ng b n
v ng.
4
CH
S
C
NG 1.
LÝ LU N V QUY HO CH B O V MÔI TR
1.1. T ng quan nghiên c u Quy ho ch b o v môi tr
NG
ng
1.1.1. Trên th th gi i
ng
c các nhân t xã h i,
m i c p đ l p quy ho ch (WCED, 1992) [72, 73].
Nhìn chung, t ng quan các công trình nghiên c u v QHMT có th tóm t t thành 3
nhóm:
- Giai đo n kh i đ u lý thuy t v quy ho ch môi tr
ng (QHMT) th c ch t phát
tri n trên n n t ng quy ho ch c nh quan, quy ho ch sinh thái, t p trung ch y u gi i
quy t v n đ l ng ghép công tác quy ho ch kinh t và môi tr
đ n nhà quy ho ch ng
ng: t Le Play (1877),
i Scotlen - Sir Patrick Geddes và sau đó là ng
ông - Lewis Mumford ng
i h c trò c a
i M và sau này là Ian McHarg, tác gi c a “Thi t k cùng
t nhiên” [116, 118]. Các công trình nghiên c u v hoàn thi n lý thuy t quy ho ch môi
tr
ng [108]. Khái ni m quy ho ch môi tr
ng
giai đo n này th c
ch t đ
c hi u là vi c l ng ghép vi c quan tâm, đánh giá các v n đ môi tr
t ng b
c th c hi n ho t đ ng quy ho ch chuyên ngành khác.
ng vào
5
- Giai đo n 1960 đ n đ u th p niên 80 c a th k XX, cùng v i s xu t hi n
Phong trào môi tr
M vào nh ng n m 60, khi mà
ng (Environmental Movement)
các qu c gia phát tri n quan tâm h n t i các v n đ môi tr
d ng chi n l
ng nh m h
soát vi c thu nh p, bi n đ i, phân b và đ th i m t cách phù h p v i các ho t đ ng
c a con ng
i sao cho các quá trình t nhiên, sinh thái và xã h i t n th t m t cách ít
nh t (Ortolano Leonard, 1984; Baldwin, John H.,1984) [115, 119]. Nhìn chung, m c
tiêu QHMT đ
c nhi u tác gi xác đ nh đó là phân tích sâu gi a tác đ ng môi tr
ng
và các y u t sinh thái (Anne Bee, 1990; Richard L.Meier,1990) đ ng th i c ng ch rõ
yêu c u c b n ph i k t h p đi u tra t ng h p ch t l
vùng môi tr
ng và quy ho ch b o v môi tr
đ nh các gi i pháp qu n lý môi tr
ng môi tr
ng, nghiên c u phân
ng (Chen Jingsheng,1986) t đó ho ch
ng [71, 73, 75]. Các nghiên c u QHMT
thái vào các n i dung c a quy ho ch s d ng đ t, quy ho ch s d ng và chia s ngu n
n
c, s d ng các h sinh thái (Walter E. Westman,1985; Leonard Ortolano,1984;
Anne Bee,1990; Richard L.Meier,1990) [119, 120, 126].
- Giai đo n t 1980 đ n nay, quy ho ch môi tr
ng đã đ
c quan tâm ng d ng
và d n tr thành m t l nh v c chuyên ngành trong khoa h c môi tr
m t công c qu n lý, b o v môi tr
môi tr
ng, đ
c xem là
ng có hi u qu . Ti p c n nghiên c u quy ho ch
ng giai đo n này đã nh n m nh ti p c n sinh thái: đ c đi m sinh thái c a các
khu v c c n đ
c quy ho ch; kh n ng ch u t i, d báo xu h
ng bi n đ i c a các h
i sao cho các quá trình t nhiên, sinh thái và xã h i
t n th t m t cách ít nh t (Baldwin, John H, 1984).
Tác gi Andrew Blowers (1993) đã đ a ra 10 v n đ cho QHMT: (1) S thay
đ i theo th i gian. (2) Quy ho ch n n, quy ho ch thành ph , quy ho ch s d ng đ t,
quy ho ch b n v ng c p đ a ph
TNTN (4) Chính sách n ng l
ng, d báo t
ng lai cho quy ho ch. (3) Các HST và
ng b n v ng. (5) Ô nhi m và rác th i - gánh n ng c a
b n v ng. (6) Xây d ng m t môi tr
ng b n v ng. (7) L i ích gi a giao thông v n t i
công c ng và t nhân. (8) Kinh t b n v ng. (9) Quy ho ch khu v c thành ph b n
v ng. (10) Th c hi n quy ho ch.
Cu n “QHMT cho các c ng đ ng nh ” c a C c B o v môi tr
đã h
ng M (1994)
ng d n QHMT c n tôn tr ng quy n c a nhân dân, c a c ng đ ng, nhu c u c a
c ng đ ng, gi i quy t các nhu c u đó cho c ng đ ng.
Tác gi Toner (1996) cho r ng QHMT là vi c ng d ng các ki n th c v khoa
h c t nhiên và s c kh e trong các quy t đ nh v s d ng đ t
nghiên c u phân vùng môi tr
tr
ng môi tr
ng,
ng (Chen Jingsheng, 1986) và quy ho ch b o v môi
ng; phân tích sâu gi a quy ho ch môi tr
ng v i đánh giá tác đ ng môi tr
ng và
các y u t sinh thái (Anne Bee ; Richard L.Meier, 1990); m i quan h gi a QHBVMT
và quy ho ch vùng (Anne R. Beer 1990)[29, 71, 73] .
7
- Nghiên c u th c ti n v QHMT
m t s qu c gia trên th gi i c ng đã đ
c
th c hi n t nh ng n m 1960: Kh i đ u là ti n trình quy ho ch vùng c a Ban Phát
tri n khu v c thu c T ch c các qu c gia châu M (OAS), đ
1969. T n m 1969, OAS đã tr giúp 25 n
ng cho phát tri n vùng t ng h p và các vùng công nghi p l n: Palawan c a
Philippin (1984); Vùng phát tri n công nghi p Samutprakarn c a Thái Lan (1987);
Vùng Segara Anakan c a Indonesia (1985); đ c bi t quy ho ch môi tr
d ng khá nhi u
tr
các vùng ven bi n: b bi n phía
ng đã đ
c áp
ông c a Thái Lan(1986); Môi
ng ven bi n Indonesia (1995); Vùng ven bi n Daro-Mukah c a Malaysia (1997)
cùng v i phát tri n m i quan tâm v qu n lý t ng h p đ i b bi n. Qua các nghiên c u
và tài li u h
ng d n v quy ho ch l ng ghép kinh t v i môi tr
ng d
i c p đ qu c
gia c a các n
c trong khu v c, m t l n n a đã làm sáng t n i dung c b n c a quy
c ban hành trong nhi u n m
c b o t n Qu c gia (1986), K ho ch hành đ ng qu c gia v môi
ng và phát tri n b n v ng giai đo n 1991 - 2000, Lu t B o v môi tr
K ho ch hành đ ng qu c gia v môi tr
ng Qu c gia đ n 2010 và đ nh h
ng (1994),
ng giai đo n 1996 - 2000, K ho ch hành
đ ng đa d ng sinh h c (1995), Lu t Tài nguyên n
tr
ng đ
c (1998), K ho ch b o v Môi
ng đ n 2020… đ n nh ng ch th , quy đ nh d
i
Lu t [15, 39, 42]. N i dung c a các v n b n này ít nhi u đã đ c p đ n v n đ
QHBVMT và nh ng v n b n này đã có tác d ng nh t đ nh trong th c t . Vì Quy
8
ho ch b o v môi tr
ông nam B (Lâm Minh Tri t,
2004). Các nghiên c u đã t p trung gi i quy t các v n đ c s lý lu n và ph
pháp lu n cho quy ho ch môi tr
ng
ng c a m t vùng lãnh th , mi n c th , qua đó t o
ti n đ c b n cho các nghiên c u ti p theo ngày m t r ng rãi h n và sâu s c h n.
M c tiêu và n i dung ch y u c a các nghiên c u này là ti n đ hoàn thi n m t
ph
tr
ng pháp lu n và xây d ng qui trình l p QHMT trên c s xem xét các v n đ môi
ng phát sinh d
i tác đ ng c a quá trình phát tri n KTXH t i m t vùng lãnh th và
t đó đ a ra nh ng k ho ch BVMT cho t ng hành đ ng phát tri n (t ng ngành, t ng
l nh v c). N i dung đánh giá các v n đ môi tr
Quy ho ch môi tr
ng
ng phát sinh trong các nghiên c u
c p đ này ch y u t p trung xác đ nh ng
i h c Qu c gia Hà N i, 2005; (iii)
i h c Qu c gia TP. H Chí Minh,
2014.
V hoàn thi n khái ni m QHMT, có r t nhi u tác gi v i ti p c n và đ nh ngh a
khác nhau: Lê Th c Cán (1994) s d ng thu t ng “l p k ho ch hóa môi tr
vi c l p k ho ch, trong đó các m c tiêu phát tri n KTXH đ
h p v i các m c tiêu v môi tr
ng” là
c xem xét m t cách t ng
ng nh m đ m b o kh n ng th c t cho vi c th c
9
hi n phát tri n b n v ng. Tác gi đã đ a ra m t cách hi u khác h n v c m t ti ng
Anh (Environmental planning), tuy ch a làm rõ h t các n i dung c n có c a quy ho ch
môi tr
tr
ng, nh ng đã nh n m nh đ
c s c n thi t ph i g n k t nh ng v n đ môi
ng v i phát tri n kinh t - xã h i [72, 75].
Trong tài li u h
Môi tr
m t/nh ng môi tr
ng án s d ng h p lý, b o v , c i thi n & phát tri n
ng thành ph n hay nh ng tài nguyên c a môi tr
c
ng m t cách t i u n ng l c, ch t l
tr
ng xác đ nh”[72].
c a quy ho ch môi tr
ng c a nó đ đ t đ
nh ngh a này đã ph n nào xác đ nh đ
c các m c tiêu môi
cđ it
ng, m c tiêu
ng phát tri n b n v ng dùng làm giáo trình
gi ng d y cho sinh viên và h c viên cao h c, nhà
ra đ nh ngh a: “QHMT đ
ng môi tr
c a kinh t - xã h i theo các đ nh l
ng, m c tiêu và th i gian c a k ho ch v i trình
đ phát tri n nh t đ nh” [76]. Nh n th y r ng, đ nh ngh a này ch a th t s nêu b t
đ
c n i hàm c a các thu t ng và c ng nh khó kh n trong vi c phân đ nh vai trò, v
trí c a hai thu t ng : Quy ho ch và K ho ch.
Trong công trình Xây d ng quy ho ch b o v môi tr
b n v ng vùng
ng ph c v phát tri n
ông Nam B , tác gi Lâm Minh Tri t (2004) cho r ng "QHMT là
vi c s p x p h p lý t ch c không gian vùng lãnh th , g n v i tài nguyên, môi tr
ng
và k ho ch phát tri n kinh t xã h i ph c v cho vi c xây d ng các chính sách và các
bi n pháp khai thác h p lý tài nguyên thiên nhiên và b o v môi tr
phát tri n b n v ng cho vùng lãnh th ".
ch t và n i dung c a Quy ho ch theo h
ng đ đ m b o
nh ngh a này v c b n đã làm sáng t b n
ng, nâng cao hi u qu khai thác và s
ng n ng l c qu n lý môi tr
cc i
d ng h p lý tài
ng c a thành ph , đ m b o phát tri n
kinh t - xã h i b n v ng.
-H
ng nghiên c u v QHBVMT thành ph n
quy mô c p t nh, thành ph :
m t s công trình nghiên c u liên quan đ n n i dung quy ho ch môi tr
đ
c tri n khai th c hi n
các t nh nh : Thành ph H i D
ng c ng đã
ng (2007); các t nh Thái
Nguyên, An Giang (2010); Qu ng Ninh (2001, 2014), B c Ninh (2004), Ngh An
(2004); thành ph Uông Bí (2006), thành ph Hà N i (2011), Ti n Giang (2014), Nam
c nh ng ch
ng
trình, d án c th v BVMT. K t qu các nghiên c u này đ ng th i cho th y có nhi u
cách ti p c n khoa h c khác nhau trong th c hi n quy ho ch môi tr
ng đã đ
c áp
d ng trong các công trình nghiên c u trên. Tuy nhiên quan đi m ti p c n t ng h p,
ti p c n h th ng và phát tri n b n v ng là nh ng ti p c n c b n đ
tài v n d ng [40].
c h u h t các đ
ng th i các nghiên c u cho th y: hi u qu quy ho ch đ t m c cao
nh t ch khi có s ph i h p c a các t nh khác lân c n trong vùng sinh thái đ ng th i
v i vi c xác đ nh các n i dung ph i h p ho t đ ng b o v môi tr
-H
ng nghiên c u QHMT theo h
nhi u d án tài tr qu c t theo h
đã đ
n
ng và g n k t ngay t đ u
v i vi c xây d ng các quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i và l a ch n các d
án u tiên đ u t t i
ng b ng sông H ng và sông C u Long; D án VIE 93/G81 do
u t th c hi n v vi c “T ng c
UNDP tài tr cho B K ho ch và
qu c gia nh m hoà nh p môi tr
ng vào các quy t đ nh đ u t ” (giai đo n 1: 1995 -
1997) và D án VIE 97/007 v “Nh ng v n đ môi tr
(Giai đo n 2: 1998 - 2001) đã đ a ra các h
ADB 5712-REG “Qu n lý t ng h p môi tr
tr
ng n ng l c
ng trong l p k ho ch đ u t ”
ng d n QHMT đ thu hút đ u t ; D án
ng d i ven bi n
ông” do C c Môi
ng th c hi n t i H i Phòng, Qu ng Nam và Bà R a - V ng Tàu t 08/1998 là c s
ng - B Khoa h c Công ngh và Môi tr
ng pháp lu n nghiên c u xây d ng quy ho ch môi tr
TPHCM vào tháng 11/2001; H i th o Khoa h c “Ph
ng và các v n đ n môi tr
ng
ng) t ch c t i Hà N i vào tháng 5/2001; H i th o
t tr ng đi m mi n Trung” do Phân Vi n Nhi t đ i – Môi tr
tr
ng
ng vùng Kinh
ng Quân s t ch c t i
ng pháp lu n Quy ho ch môi
ng u tiên t i vùng ông Nam b ” do Vi n Môi tr
ng
và Tài nguyên t ch c t i V ng Tàu vào tháng 10/2002; H i th o “B o v môi tr
ng
c u và tài li u công b .
12
Theo quan đi m đ a lý, QHBVMT nh m gi i quy t v n đ gi a b o v môi
tr
ng và phát tri n c a t ng lãnh th . QHBVMT là m t trong nh ng nhi m v quan
tr ng cho s phát tri n b n v ng lãnh th , là m t ph n c a chi n l
t xã h i thân thi n v i môi tr
ng. QHBVMT có th t o ra nh ng n n t ng đ xem
xét và đi u ch nh quy ho ch kinh t tr
này th
c phát tri n kinh
c đó cho khu v c. Các công trình nghiên c u
ng t p trung s d ng h quan đi m t ng h p, h th ng và phát tri n b n v ng:
các lãnh th nghiên c u đ
c xem xét nh đ a h th ng đ
c hình thành b i m t m i
c phát tri n kinh t xã h i đ
hành phân tích các y u t ngo i vùng tác đ ng đ n môi tr
b o v môi tr
c phê duy t; ti n
ng khu v c nghiên c u; và
k t h p d báo các xu th bi n đ i c a tài nguyên và môi tr
làm c s cho công tác phân vùng môi tr
ng khu v c nghiên c u
ng và xác đ nh các đ nh h
ng (Quy ho ch b o v môi tr
ng c a
ng u tiên v
ng thành ph H Long đ n n m 2020,
t m nhìn đ n n m 2030) [41]. Các tác gi đã xây d ng khái ni m “Không gian b o v
môi tr
ng” là t p h p các khu v c đ c tr ng m t ho c m t s lo i hình s d ng đ t
c bi n dâng và xác đ nh các gi i pháp thích ng c th trong t ng đ nh h
ng phát
13
tri n c ng nh vi c ho ch đ nh các không gian phát tri n ven bi n, h i đ o. Áp d ng
sáng ki n SATOYAMA Nh t b n trong ho ch đ nh không gian và xây d ng m t s d
án liên quan đ n qu n lý r ng, b o t n đa d ng sinh h c và v n đ liên quan đ n bi n
đ i khí h u [34]. Nghiên c u đã đ xu t xây d ng b n đ quy ho ch môi tr
m t đ a ph
ng có bi n, v i 4 phân vùng môi tr
ng theo 4 khu v c đ
ng cho
c đ xu t:
Vùng b o t n; Vùng qu n lý môi tr
ng tích c c: Vùng c i t o và Vùng phát tri n. K t
qu phân vùng này v c b n đã đ
c nghiên c u đ xu t d a trên nh ng ti p c n hi n
đ i trong quy ho ch phát tri n phù h p v i yêu c u th c ti n c a n
c QHBVMT ph i d a trên quy ho ch phát tri n KTXH, các quy ho ch
ngành, xem xét, đánh giá các v n đ môi tr
đ ng th i chú ý đ n QHSD
ng n y sinh t các ho t đ ng phát tri n
ch rõ n n không gian đ nh v các ho t đ ng phát tri n,
khai thác tài nguyên t đó xác đ nh nhi m v qu n lý theo m t s ch c n ng xác đ nh.
Theo báo cáo v QHBVMT c a B Tài nguyên và Môi tr
đánh giá môi tr
ng chi n l
ng (2014), vi c
c cho các lo i hình quy ho ch hi n nay g p nhi u khó
kh n do c quan th c hi n phát tri n quy ho ch không xác đ nh đ
bi n c a các thành ph n môi tr
ng và đ nh h
v y, các n i dung qu n lý và b o v môi tr
hi n m t cách th ng nh t t trung
ng qu n lý và BVMT [34, 76]. Do
c ta có th rút ra m t s nh n
xét nh sau:
(i) Lý thuy t và th c ti n c a QHMT đ n nay ch a đ
c phân đ nh rõ ràng;
V n còn m t s quan ni m ch a th ng nh t v thu t ng “Quy ho ch môi tr
“Quy ho ch b o v môi tr
tr
ng” và
ng” gi a các c quan Chính ph , các chuyên gia môi
ng và các t ch c tài tr qu c t ;
14
Copyright: Tài liệu đại học ©