Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề
2.1.1. Về mặt lí luận
2.1.2. Về mặt thực tiễn
2.2. Thực trạng của vấn đề.
2.2.1. Thuận lợi
2.2.2. Khó khăn.
2.3. Mục đích yêu câu
2.3.1. Các biện pháp để tiến hành giải quyết vấn đề.
2.3.2. Phương pháp sử dụng tranh ảnh
2.3.3. Phương pháp nghe nhạc
2.3.4. Phương pháp kể chuyện
2.3.5. Phương pháp thực hành – luyện tập
2.3.6. Phương pháp dùng lời
2.3.7. Phối hợp chặt chẽ các phương pháp trong tiết dạy
2.4. Kết quả đạt được
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
3.2. Kiến nghị
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang

nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh. Thông qua những
phương tiện của nghệ thuật âm nhạc để bồi dưỡng khả năng nhận thức, phát

Giáo viên: Vũ Thanh Bình

-1-

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

triển tư duy sáng tạo, góp phần quan trọng trong việc hình thành nhân cách
toàn diện của con người mới: Đức-Trí-Thể-Mĩ.
- Nhưng với cơ sở vật chất kĩ thuật còn nghèo nàn, thiết bị dạy học
môn âm nhạc ở các trường THCS còn quá ít, trong khi muốn dạy được tốt
phân môn ÂNTT đòi hỏi cần rất nhiều yếu tố như: đàn, băng đĩa nhạc, máy
nghe, hình ảnh các nhạc sĩ, một số tác phẩm tiêu biểu …vv. Dẫn đến tiết học
sơ sài, qua loa, thậm chí là dạy chay.
- Thêm vào đó học sinh chỉ thích học hát chứ chưa thấy được tầm
quan trọng của phân môn âm nhạc thường thức. Vì vậy vấn đề đặt ra là làm
sao để tạo hứng thú cho các em yêu thích những tiết có phần âm nhạc thường
thức,tránh dẫn đến tình trạng tiết học nhàm chán, học sinh không hiểu nắm
được nội dung của bài học.
Chính vì vậy tôi chọn đề tài: phương pháp để dạy và học tốt phân môn
Âm nhạc thường thức trong trường THCS.
1.2.Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu chương trình phân môn Âm nhạc thường thức ở trường
THCS.
- Tìm hiểu các phương pháp dạy học tích cực.

với thực tiễn tại trường, đem lý luận áp dụng vào thực tiễn để giúp cho công
tác giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức và bộ môn âm nhạc ngày càng
tốt hơn.
1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức ở
trường THCS. Từ năm học 2014 - 2015 đến năm học 2015 – 2016.

2. NỘI DUNG:
2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề:
2.1.1 Về mặt lí luận:
- Để phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và để
giờ học âm nhạc thường thức đạt kết quả tốt cần đổi mới và áp dụng một số
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

-3-

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú cho học sinh, cụ thể: việc ứng
dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, sử dụng thành thạo đồ dung dạy học,
tư liệu bài học sinh động, cuốn hút sự say mê hứng thú của học sinh vào môn
học.
2.1.2. Về mặt thực tiễn:
- Trên cơ sở mục tiêu cụ thể của phân môn âm nhạc thường thức cấp
THCS đã xác định ở trên, Kết hợp tình hình thực tế giảng dạy bộ môn âm
nhạc ở cơ sở trường học, các điều kiện thiết yếu phục vụ cho công tác giảng
dạy (cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đồ dùng dạy học, phương tiện nghe

học. Thường xuyên tổ chức các hoạt động Văn nghệ lồng ghép trong các hoạt
động của nhà trường và các tổ chức khác.
- Nhà trường kết nối mạng Internet để giáo viên và học sinh có điều
kiện tìm tòi các tư liệu giáo dục nhằm phục vụ cho việc dạy và học.
- Giáo viên được dạy đúng chuyên môn đã được đào tạo, được học sinh
yêu thích bộ môn Âm nhạc, được tìm tòi nghiên cứu những phương pháp mới
để giờ dạy đạt kết quả tốt.
2.2.2. Khó khăn:
- Trường THCS Nâm N’đir cơ sở vật chất chưa đầy đủ. Xã còn nhiều
khó khăn còn nhiều học sinh có hoàn cảnh nghèo, đa phần là học sinh người
dân tộc là nhiều, bố mẹ các em chủ yếu làm nghề nông nên việc quan tâm đến
việc học của con cái chưa thực sự tốt, còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn
thấp, đường xá đi lại còn khó khăn và xa trường. Có nhiều học sinh Thuộc hộ
nghèo, có khi còn chưa đủ điều kiện chứ đừng nói đến việc các em được tạo
điều kiện về trang thiết bị phục vụ cho việc học, nhất là đối với môn học mình
yêu thích. Do nhiều yếu tố tác động nên các em chưa được làm quen với phân
môn âm nhạc thường thức ở cấp dưới đến khi lên lớp trên các em cảm thấy bỡ
ngỡ với phân môn này, nhiều tiết dạy giáo viên chưa thật sự tìm tòi hết kiến
thức cho tiết dạy nội dung bài dạy còn khô khan chưa thật sự sinh động và thu
hút học sinh. Phần nữa là vì các bậc phụ huynh cho rằng Âm nhạc là môn phụ
nên thích thì học cho vui không thì thôi, chỉ nên chú trọng vào những môn
chính như: Văn,Toán,Anh văn….v…v.
- Trường cơ sở vật chất còn thiếu, thiết bị dạy học còn thiếu, chưa có
tranh ảnh, để phục vụ cho việc giảng dạy.
- Tư liệu và sách tham khảo cho bộ môn hầu như chưa có, tất cả giáo
viên phải tự tìm, tự sưu tầm dẫn đến mất nhiều thời gian ảnh hưởng đến giờ
dạy. Bên cạnh đó giờ dạy âm nhạc còn quá ít (1tiết/tuần/lớp) dẫn đến hiệu quả
và chất lượng bộ môn chưa cao.
* Số liệu thống kê:
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

125
123

Chưa đạt
SL
%
05
3.4
6
4.1
4
3.1
3
2.4

%
96.6
95,9
96,9
97.6

Từ kết quả khảo sát cho thấy việc việc tiếp thu các kiến thức âm nhạc và sự yêu
thích phân môn âm nhạc thường thức của các em học sinh là chưa cao. Vì vậy
tôi nghiên cứu và đề xuất đề tài sau “ Phương pháp để dạy và học tốt phân
môn âm nhạc thường thức chất trong trường THCS”
2.3.Mục đích yêu cầu:
- Đối với học sinh đòi hỏi phải nắm được tác giả, tác phẩm tiêu biểu;
nhận biết được một số loại nhạc cụ dân tộc phổ biến; nắm được một vài nhạc
cụ Phương tây; vài nét về âm nhạc thiếu nhi; các thể loại nhạc đàn, nhạc
hát….

Nội dung dạy học âm nhạc cơ bản đã được quy định trong chương trình
và sách giáo khoa, còn phương pháp dạy học lại phụ thuộc vào khả năng của
thầy cô và các điều kiện dạy học cụ thể.
Trong phương pháp dạy học âm nhạc nói chung và trong phương pháp
dạy phân môn Âm nhạc thường thức nói riêng cũng vẫn còn nhiều vấn đề
đang được trao đổi. Bởi vậy, khi học tập nghiên cứu về phương pháp cần hết
sức tránh xu hướng “tuyệt đối hóa”. Đây chỉ là một vài phương pháp mà tôi
cho rằng sẽ đem lại sự đổi mới môn học.
2.3.2.Phương pháp sử dụng tranh ảnh:
Khi bắt đầu dạy học phải xuất phát từ trực quan sinh động để đi đến
trừu tượng từ đó hình thành kiến thức.Vì vậy việc tạo màu sắc cho hình ảnh sẽ
tạo cho các em cảm giác thích thú, dần cuốn hút các em vào bài học ngay từ
những hình ảnh đầu tiên.
Nếu có thể làm được thì nên dùng tranh ảnh để kể về cuộc đời của các
nhạc sĩ từ nhỏ đến khi trưởng thành; dùng tranh ảnh tường thuật lại hoàn cảnh
ra đời các tác phẩm tiêu biểu….các hình ảnh nhạc cụ; các thể loại đàn; các
hình ảnh minh họa các thể loại âm nhạc…
Ví dụ : Tiết 14- lớp 6 và tiết 13- lớp 8 – Âm nhạc thường thức : sơ lược về
một số nhạc cụ dân tộc phổ biến và một số nhạc cụ dân tộc. Ta có thể đưa một
số hình ảnh nhạc cụ dân tộc và cách chơi nhạc cụ cho học sinh quan sát .

Giáo viên: Vũ Thanh Bình

-7-

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS


-9-

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

Trong giảng dạy môn âm nhạc ngoài phương pháp sử dụng tranh ảnh
còn cần rèn cho học sinh kĩ năng nghe và cảm thụ âm nhạc, đây cũng là
phương pháp cơ bản trong việc thực hiện mục tiêu bài học.
2.3.3.Phương pháp nghe nhạc:
Có thể khẳng định rằng trong môn âm nhạc thì phương pháp nghe nhạc
là một phần tất yếu của tiết học, tùy từng hoàn cảnh, điều kiện cụ thể mà cho
học sinh nghe nhạc bằng nhiều hình thức khác nhau:
+ Nghe băng đĩa:
Trong hoạt động âm nhạc xúc cảm là điều cực kì quan trọng, yếu tố sôi động,
hào hứng và lý thú sẽ làm nên điều kì diệu. Sử dụng phương pháp này sẽ giúp
các em học sinh tiếp thu bài tốt, tiết học đạt kết quả cao. Bởi lời ca, tiếng hát
kết hợp với phần nhạc cụ phối khí sẽ giúp các em cảm nhận sâu sắc hơn về
nội dung bài hát, kích thích khả năng âm nhạc vốn có của học sinh.
+ Giáo viên hát:
Không ai có thể phủ nhận một điều đó là nghe và thấy trực tiếp bao giờ
cũng thú vị hơn là gián tiếp. Dù giọng hát của giáo viên hay hoặc có thể chưa
được hay nhưng điều này sẽ đem lại cho các em cảm giác gần gũi và yêu
thích phân môn này. Nhưng đôi khi vì điều kiện sức khỏe không cho phép thì
giáo viên có thể sử dụng các hình thức nghe nhạc khác.
+ Học sinh hát:
Thực tế một số học sinh rất thích hát, các bạn trong lớp cũng rất muốn
được nghe bạn mình hát. Vì vậy giáo viên nên khuyến khích các em tự thể
hiện những ca khúc thiếu nhi của các nhạc sĩ, kết hợp các động tác múa phụ

2.3.4.Phương pháp kể chuyện:
Lứa tuổi thiếu nhi là lứ tuổi rất thích nghe kể chuyện vì những câu
chuyện dễ nhớ, dễ đi sâu vào lòng người kể chuyện còn giúp phát triển tư duy,
trí tưởng tượng, bồi dưỡng tình cảm, đạo đức cho học sinh, dạy các em cách
chăm chú nghe mà không ngắt lời người khác.
Phương pháp kể chuyện âm nhạc cũng giống như kể chuyện ở môn
Tiếng Việt, chỉ khác ở chỗ là học sinh được nghe nhạc, nhằm minh họa cho
câu chuyện và phát triển thẩm mĩ âm nhạc. Tận dụng điều này giáo viên nên
thu thập nhiều thông tin, tư liệu về nhạc sĩ, hoàn cảnh ra đời tác phẩm, các
loại nhạc cụ….
Trước khi bắt đầu câu chuyện có thể đưa ra các bức tranh trước, nhằm
kích thích trí tưởng tượng của học sinh. Nếu không có tranh ảnh, giáo viên
cũng có thể đặt vài câu hỏi trước khi kể chuyện.
Khi dùng phương pháp kể chuyện thì giáo viên phải nắm vững nội
dung cần kể, ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, có cảm xúc, biết thêm bớt tình tiết để
câu chuyện trở nên sinh động, tự nhiên và hấp dẫn hơn, phải dùng ánh mắt và
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 11 -

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

cử chỉ để diễn đạt. Khi đang kể chuyện giáo viên có thể dừng lại và đặt câu
hỏi cho các em tham gia trả lời.
Ví dụ: Khi học về nhạc sĩ Mô – Da, giáo viên kể câu chuyện về cuộc
đời âm nhạc của Amadơ- Mô – Da từ nhỏ đến khi trưởng thành để giúp các
em hiểu vì sao ông là một thần đồng âm nhạc. Câu chuyện lúc Mô – Da 7



Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

nhạc thường thức mà có thể nói nhiều hoặc ít. Thường dùng lời khi dạy những
bài có nội dung sau:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
- Đặt câu hỏi gợi mở hoặc củng cố bài học.
- Cho học sinh nghe và cảm nhận tác phẩm.
- Ổn định tổ chức lớp, động viên nhắc nhở, khích lệ, đánh giá học sinh.
Với môn âm nhạc không dùng lời nhiều như dạy môn Văn, môn Sử,
bởi nó không phải là phương pháp cơ bản quan trọng nhất nhưng không thể
thiếu.
Điều cần chú ý khi dùng lời nói trong giảng dạy phải ngắn gọn, mạch
lạc, có chuẩn bị để khi nói không thừa, không thiếu, từ ngữ chính xác, dễ
hiểu. Khi giới thiệu tác phẩm cần sinh động, hấp dẫn, gây được hứng thú, thu
hút học sinh hào hứng chuẩn bị tiếp thu tác phẩm sắp được thưởng thức.
Phương pháp dùng lời không tách biệt độc lập mà thường gắn liền với
các phương pháp khác. Chẳng hạn khi sử dụng phương pháp trực quan với
các phương tiện dạy học phải dùng lời nói để giải thích là điều cần thiết.
2.3.7.Phối hợp chặt chẽ các phương pháp trong tiết dạy:
Không có phương pháp nào là vạn năng trong dạy học, chúng chỉ mang
tính chất tương đối mà thôi, vì vậy việc lựa chọn phương pháp cho từng tiết
dạy là rất cần thiết, bởi không phải tiết dạy nào cũng có phần âm nhạc thường
thức giống nhau. Đồng ý là sử dụng nhiều phương pháp trong một bài dạy
nhưng bao giờ cũng có phương pháp chủ đạo, xuyên suốt và phương pháp
khác chỉ là hỗ trợ. Tùy từng nội dung, yêu cầu của tiết dạy mà áp dụng các
phương pháp sao cho phù hợp. Trong môn âm nhạc ngoài học hát và tập đọc
nhạc thì có 3 dạng phân môn âm nhạc thường thức chủ yếu:
+ Giới thiệu tác giả và tác phẩm.

- Đối với một số thể loại âm nhạc.
Căn cứ vào nội dung bài học, căn cứ vào hình thức biểu diễn hoặc đôi
khi là tác động của môi trường, của hoàn cảnh ứng dụng mà người ta chia ra
làm nhiều thể loại âm nhạc: Một số thể loại bài hát; Một vài nét về âm nhạc
thiếu nhi Việt Nam; Vài nét về dân ca một số dân tộc ít người; Một số ca khúc
mang âm hưởng dân ca; Ca khúc thiếu nhi phổ thơ…
Giáo viên phải giúp các em biết phân biệt từng thể loại âm nhạc vì chúng có
tính chất gần giống nhau. Học sinh phải nắm bắt được tính chất, nhịp điệu, âm
điệu cũng như hình thức biểu diễn của các thể loại âm nhạc, từ đó giúp các
em khắc sâu kiến thức nội dung bài học. Qua đó giúp học sinh nắm vững về
một số di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của nhân loại, có ý thức giữ gìn và
phát huy các truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình.

Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 14 -

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

Sử dụng tốt các phương pháp này sẽ giúp các em tiếp thu bài nhanh, đạt
kết quả cao. Đặc biệt là kĩ năng thực hành theo tổ, nhóm, mỗi thành viên
trong lớp đều phải tham gia bồi dưỡng kiến thức,hình thành tư duy. Bên cạnh
đó giáo viên phải tạo không khí vui tươi, sôi nổi, tạo hứng thú cho học sinh.
Phải luôn đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá dựa trên chuẩn kiến thức kĩ
năng.
2.4.Kết quả:
- Với sự áp dụng các phương pháp nói trên, tôi nhận thấy đa số học sinh

100
100
100

Chưa đạt
SL
%
0
0
0
0
0
0
0
0

Qua quá trình giảng dạy. Tôi nhận thấy kết quả đạt được như trên là rất
khả quan. Số học sinh thực hiện được đạt được yêu cầu tăng gấp đôi, tình
trạng học sinh không học bài hay không chú ý , nhút nhát và không đạt yêu
cầu đã khắc phục được.
Bản thân tôi thấy tự tin và thích thú hơn trong các tiết dạy của mình.
Kết quả tiết dạy được nâng cao rõ rệt. Học sinh yêu thích môn học hơn, nhiều
em hăng say quan sát và lắng nghe. Các Tích cực tập luyện các tiết mục văn
nghệ chào mừng các ngày lễ lớn trong năm do trường phát động như: chào
mừng khai giảng năm học mới, chào mừng ngày nhà Giáo Việt Nam 20/11,

Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 15 -


3.2. Kiến nghị:
Để thực hiện được theo tinh thần chủ đạo: “ Lấy học sinh làm trung tâm
của quá trình dạy học” cần tăng cường phát huy sự chủ động, sáng tạo của
học sinh trong quá trình dạy môn âm nhạc nói chung và phân môn âm nhạc
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 16 -

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

thường thức nói riêng ở mức độ cao nhất cần biến học sinh thành những
người nghiên cứu, có nhiệm vụ và nhu cầu dành lấy những kiến thức mới về
bộ môn âm nhạc. Gíup các em trở thành người phát triển toàn diện về: ĐứcTrí-Thể-Mĩ.
Bản thân tôi là người giáo viên dạy môn âm nhạc muốn tiết học đạt kết
quả cao tôi có một vài kiến nghị sau:
- Về phía giáo viên:
+ Người giáo viên phải thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn nghiệp
vụ, tạo được hứng thu học tập cho học sinh ngày từ đầu tiết học. Biết vận
dụng những ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.
+ Phải biết phân loại học sinh về năng lực,hoàn cảnh, sở thích, tâm sinh
ly lứa tuổi để áp dụng phù hợp với học sinh. Phải thường xuyên khen thưởng
khích lệ kịp thời học sinh.
+ Phối hợp các hoạt động âm nhạc vời các hoạt động khác để làm
phong phú nội dung, hình thức để phát triển khă năng âm nhạc của các em
học sinh.
- Về phía nhà trường:
+ Trang bị, mua sắm thêm một số trang thiết bị và tài liệu tham khảo để


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hoàng Long (chủ biên) (2012), Âm nhạc và Mĩ thuật 6 (Tái bản lần thứ
mười hai), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
2. Hoàng Long (chủ biên) (2012), Âm nhạc và Mĩ thuật 7 (Tái bản lần thứ
mười hai), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 18 -

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

3. Hoàng Long (chủ biên) (2012), Âm nhạc và Mĩ thuật 8 (Tái bản lần thứ
mười hai), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
4. Hoàng Long (chủ biên) (2012), Âm nhạc và Mĩ thuật 9 (Tái bản lần thứ
mười hai), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
5. Hoàng Long (chủ biên) (2007), sách giáo viên Âm nhạc 6 (Tái bản lần
thứ năm), Nhà xuất bản Giáo dục.
6. Hoàng Long (chủ biên) (2007), sách giáo viên Âm nhạc 7 (Tái bản lần
thứ năm), Nhà xuất bản Giáo dục.
7. Hoàng Long (chủ biên) (2007), sách giáo viên Âm nhạc 8 (Tái bản lần
thứ năm), Nhà xuất bản Giáo dục.
8. Hoàng Long (chủ biên) (2007), sách giáo viên Âm nhạc 9 (Tái bản lần
thứ năm), Nhà xuất bản Giáo dục.
9. Hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng môn Âm nhạc- Bộ giáo dục.
10. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc trường
THCS- NXB Giáo dục.

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học Sở GD& ĐT
Tỉnh Đắc Nông
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
Giáo viên: Vũ Thanh Bình

- 20 -

Trường THCS Nâm N’Đir


Phương pháp để dạy và học tốt phân môn Âm nhạc thường thức trong trường THCS

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................