BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
---------------------------------------------

TRẦN THỊ KIM LÝ

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ỨNG DỤNG
PHẦN MỀM KẾ TOÁN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
----------------------------------

TRẦN THỊ KIM LÝ

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ỨNG DỤNG
PHẦN MỀM KẾ TOÁN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: kế toán
MÃ SỐ: 60340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thu


1.1. Một số nghiên cứu tại Việt Nam ...................................................................................... 7
1.2. Một số nghiên cứu nước ngoài: ........................................................................................ 8
1.3. Sơ lược một số mô hình nghiên cứu tiêu biểu trước đây: .............................................. 11
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ỨNG DỤNG PMKT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
NHỎ VÀ VỪA ......................................................................................................................... 16
2.1. Lý thuyết nền tảng - lý thuyết về khuynh hướng đổi mới (Diffusion of innovations) ... 16
2.2. Một số mô hình tổ chức hệ thống thông tin kế toán....................................................... 17
2.3. Một số vấn đề liên quan đến phần mềm kế toán và doanh nghiệp nhỏ và vừa .............. 19
2.3.1. Khái niệm và đặc điểm của DNNVV ...................................................................... 19
2.3.1.1. Khái niệm của DNNVV .................................................................................... 19
2.3.1.2. Những đặc điểm của DNNVVcó ảnh hưởng đến ứng dụng PMKT ................. 20
2.3.2. Khái niệm PMKT, đặc điểm và mô hình hoạt động của PMKT ............................. 22
2.3.3. Lợi ích của PMKT ................................................................................................... 23
2.3.4. Công nghệ thông tin và mối quan hệ với PMKT .................................................... 25
2.4. Phát triển giả thuyết nghiên cứu..................................................................................... 28
2.4.1. Ảnh hưởng của nhân tố sự ủng hộ của nhà quản lý đến ứng dụng PMKT ............. 29


2.4.2. Ảnh hưởng của nhân tố lợi thế tương đối đến ứng dụng PMKT ............................. 29
2.4.3. Ảnh hưởng của nhân tố chi phí đến ứng dụng PMKT ............................................ 30
2.4.4. Ảnh hưởng của nhân tố rủi ro ứng dụng đến ứng dụng PMKT .............................. 31
2.4.5. Ảnh hưởng của nhân tố áp lực thay đổi quy trình hiện tại đến ứng dụng PMKT ... 31
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................... 33
3.1. Thiết kế nghiên cứu ........................................................................................................ 33
3.2. Quy trình nghiên cứu ..................................................................................................... 34
3.3. Thang đo ........................................................................................................................ 35
3.3.1. Sự ủng hộ của nhà quản lý (Premkumar, 1994) ...................................................... 36
3.3.2. Lợi thế tương đối (Premkumar, 1994) ..................................................................... 36
3.3.3. Chi phí (Premkumar, 1994) ..................................................................................... 37
3.3.4. Rủi ro ứng dụng (Razi & Madani, 2012) ................................................................ 37

12

Hình 1.2. Mô hình của Thong (1999)

13

Hình 1.3. Mô hình của Razi & Madani (2012)

14

Hình 1.4. Mô hình nghiên cứu chính thức (nguồn: tổng hợp từ Premkumar & Roberts, 1999;
Anders Haug & cộng sự, 2011; Riza & Madani, 2012)
14
Hình 2.1. Mô hình tổ chức theo hệ quản trị cơ sở dữ liệu (Nguyễn Bích Liên & Nguyễn Phước
Bảo Ấn, 2015).
19
Hình 2.2. Mô hình hoạt động của PMKT (trường hợp phần mềm Misa)

23

Hình 4.1.Mô hình kết quả kiểm định giả thuyết sau khi phân tích hồi quy

55


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa............................................................ 20
Bảng 4.1. Thống kê một số đặc điểm mẫu khảo sát ................................................................. 43
Bảng 4.2.Mô tả tần số của ba biến quan sát – ý định ứng dụng PMKT ................................... 45
Bảng 4.3. Kết quả kiểm định các thang đo bằng Cronbach’s Alpha ........................................ 45

định là các nhân tố này sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến việc ứng dụng phần mềm kế
toán tại các doanh nghiệp này.
Tính cấp thiết của đề tài
Trên thế giới, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò nhất định
trong nền kinh tế, góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm cho người lao
động. Việt Nam cũng không ngoại lệ, các DNNVV luôn chiếm tỷ lệ cao trong tổng
số doanh nghiệp cả nước. Trong khi hàng năm số lượng doanh nghiệp buộc phải
ngừng hoạt động, phá sản diễn biến theo xu hướng ngày càng tăng, các DNNVV
của Việt Nam với quy mô về vốn không lớn nên khó có thể trụ vững khi môi trường
kinh doanh có biến động. Vì vậy, một trong các giải pháp nâng cao năng lực cạnh
tranh, cũng như năng lực quản lý, nhằm giúp DNNVV không ngừng phát triển đó là
phải đổi mới, phải ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) một cách linh hoạt trong
hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, và nhất là bộ phận kế toán.


2

Thông tin kế toán luôn giữ vai trò quan trọng trong bất kỳ doanh nghiệp nào.
Khi đề cập thông tin kế toán, PMKT chính là một công cụ quan trọng trong việc ghi
nhận, xử lý và cung cấp thông tin. Thực tế tại Việt Nam, theo số liệu đã được khảo
sát và báo cáo, số lượng DNNVV đã sử dụng phần mềm trong trong công tác kế
toán mặc dù có tăng lên qua các năm: 47, 98% (báo cáo ứng dụng CNTT 2012); 75,
9% SL DNNVV được khảo sát (báo cáo thương mại điện tử, 2014); 78,3% SL
DNNVV được khảo sát (báo cáo thương mại điện tử, 2015). Tuy nhiên, mức độ ứng
dụng các chức năng của PMKT đối với các DNNVV hầu như chỉ dừng lại ở việc xử
lý các nghiệp vụ kế toán liên quan đến hoạt động kinh doanh thông thường. Các báo
cáo quản trị cũng như các chức năng phân tích tình hình hoạt động tại đơn vị chưa
được quan tâm nhiều, cũng như chưa có sự kết nối thông tin giữa các bộ phận với
nhau. Thậm chí vẫn còn khá nhiều doanh nghiệp chưa trang bị PMKT nào. Vấn đề
đặt ra là các doanh nghiệp hiện nay có ý định ứng dụng PMKT hay nâng cấp thêm

ứng dụng CNTT, chẳng hạn như: lợi ích cảm nhận (perceived benefits), sự sẵn sàng
của tổ chức (organizational readiness), chi phí tài chính (financial cost), sức ép cạnh
tranh (competitive pressure), sự hiểu biết về CNTT (information technology
knowledge), độ tuổi (age),… Gần đây, một số nghiên cứu có liên quan như tính sẵn
sàng ứng dụng CNTT, trong đó tác giả đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tính
sẵn sàng cho CNTT (Anders Haug & cộng sự, 2011; Romano Dyerson & R.hairind
Ranath, 2013), tuy nhiên các nghiên cứu này chủ yếu là góp phần xây dựng các
khuôn mẫu lý thuyết, chưa được kiểm nghiệm nhiều trong thực tế. Các nghiên cứu
cũng trở thành nền tảng lý thuyết cho các đề tài sau này với nhiều nội dung khác
nhau như: thương mại điện tử, thông tin truyền thông, ứng dụng Internet, phần mềm
hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP – Enterprise Recource Planning),…Riêng
nội dung về ứng dụng phần mềm kế toán tại các DNNVV vẫn còn khá mới, đặc biệt
tại Việt Nam.
Vì vậy, để tìm hiểu kỹ hơn một số nội dung về ứng dụng phần mềm kế toán,
tác giả đã chọn đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng Phần mềm kế
toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP. Hồ Chí Minh”. Qua đó, tác giả xác
định sự ảnh hưởng của từng nhân tố đến ứng dụng phần mềm kế toán, cũng như
phân tích, so sánh với kết quả của nghiên cứu trước.
Các nhân tố được đề xuất trong nghiên cứu gồm:


4

 Sự ủng hộ của nhà quản lý (top management support);
 Lợi thế tương đối (relative advantage);
 Chi phí (cost),
 Rủi ro ứng dụng (adoption risk);
 Áp lực thay đổi quy trình (pressure).
Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
 Mục tiêu nghiên cứu:

Giúp nhà cung cấp phần mềm có thể đưa ra những chiến lược

phát triển SP mới, chính sách hỗ trợ phù hợp, kịp thời hơn, nhằm đáp ứng
tốt hơn các nhu cầu cho các DNNVV
 Câu hỏi nghiên cứu:
Nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề:


5

-

Sự ủng hộ của nhà quản lý liệu có ảnh hưởng đáng kể đến ứng

dụng PMKT tại DNNVV hay không?
-

Lợi thế tương đối liệu có ảnh hưởng đáng kể đến ứng dụng

PMKT tại DNNVV hay không?
-

Chi phí có ảnh hưởng đáng kể đến ứng dụng PMKT hay

không?
-

Rủi ro ứng dụng có ảnh hưởng đáng kể đến ứng dụng PMKT

tại DNNVV hay không?

biểu trước đây và đề xuất mô hình nghiên cứu chính thức.
Chương 2 - Cơ sở lý thuyết: Trình bày một số vấn đề liên quan đến hệ
thống thông tin kế toán, phần mềm kế toán, một số đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ
và vừa, giải thích các nhân tố trong mô hình nghiên cứu.
Chương 3 - Phương pháp nghiên cứu: giới thiệu quy trình, các bước tiến
hành nghiên cứu; thiết kế nghiên cứu (như cơ sở thiết kế mẫu, thiết kế bảng câu
hỏi), thang đo sử dụng và trình bày lý thuyết về các kỹ thuật sử dụng trong nghiên
cứu: kỹ thuật đánh giá thang đo, kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA.
Chương 4 - Kết quả nghiên cứu và thảo luận: trình bày thông tin mẫu
nghiên cứu, xử lý mẫu; kết quả kiểm định chất lượng thang đo Cronbach’s Alpha;
Kết quả phân tích các nhân tố EFA, phân tích tương quan, hồi quy; và thảo luận kết
quả.
Chương 5 - Kết luận và kiến nghị: Tóm tắt kết quả, trình bày đóng góp của
luận văn, hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai và kết luận.


7

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Giới thiệu: Công nghệ thông tin từ lâu trên thế giới đã được xem như một công cụ
chiến lược để cải thiện và tăng cường hiệu quả hoạt động của tổ chức. Trải qua
nhiều thập niên, ngày càng nhiều nhà nghiên cứu đã tìm hiểu các quyết định áp
dụng CNTT dựa trên cả quản điểm cá nhân lẫn tổ chức. Trong các tài liệu về
CNTT, Rogers (1983) cho rằng mô hình ứng dụng CNTT của Premkumar &
Roberts (1999); Thong (1999) được đánh giá cao và vận dụng một cách phổ biến
trong các nghiên cứu công nghệ, đặc biệt là công nghệ mới. Các nhân tố tiêu biểu
như: lợi thế cạnh tranh, sức ép bên ngoài, chi phí,…được nhận định là có khả
năng ảnh hưởng đến sử dụng CNTT
Các nhân tố khác như rủi ro ứng dụng (adoption risk), sự sẵn sàng của tổ chức
(company readiness) trong mô hình nghiên cứu của Radi & Madani (2012) được

Nam”. Nhóm tác giả nghiên cứu các tiêu chí lựa chọn PMKT thông qua việc đo
lường mức độ thỏa mãn của các DNNVV trong việc ứng dụng PMKT. Qua đó,
nghiên cứu đã chỉ ra hai nhân tố chính các tác động đáng kể: (1) dịch vụ hỗ trợ sử
dụng PMKT; (2) khả năng tạo mối quan hệ tốt giữa NCC PMKT với DN ứng dụng
PMKT, trong khi yếu tố chất lượng PM lại không có ảnh hưởng đáng kể. Đây cũng
là điểm phát hiện mới của nhóm tác giả. Hạn chế của nghiên cứu là chưa đề cập đến
tiêu chí mối quan hệ giữa chi phí và lợi ích tác động đến mức độ thỏa mãn của
DNNVV khi sử dụng PMKT.
Phạm Thị Tuyết Hường (2016), luận văn “ảnh hưởng của chi phí sử
dụng PMKT đến quyết định sử dụng PMKT ở những doanh nghiệp nhỏ và
vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”. Thông qua luận văn, tác giả tập trung
xác định sự ảnh hưởng của chi phí đến quyết định sử dụng PMKT, có phân tích chi
tiết sự tác động của từng thành phần chi phí. Tuy nhiên tác giả chủ yếu sử dụng
phương pháp nghiên cứu định tính, với các số liệu thu thập được tác giả đã tổng
hợp, phân tích thông qua thống kê mô tả. Và cuối cùng, tác giả đưa ra kết quả
nghiên cứu rằng chi phí có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định sử dụng PMKT tại
các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa xem xét sự ảnh hưởng của chi phí đến ý định
ứng dụng PMKT, đây cũng là một lỗ hổng nghiên cứu.
1.2. Một số nghiên cứu nước ngoài:
Nghiên cứu của G.Premkumar & Marharet Roberts (1999): “Adoption
of new information technologies in rural small businesses”. Nghiên cứu phân
tích sâu về chấp nhận ứng dụng CNTT mới tại các doanh nghiệp nhỏ vùng nông
thôn nước Mỹ. Tác giả cho rằng việc ứng dụng một công nghệ mới – công nghệ
truyền thông đối với doanh nghiệp nhỏ vừa là cơ hội cũng vừa là thách thức, do
đối tượng này có nhiều hạn chế nhất là về khả năng tài chính so với các tổ chức


9

lớn. Nghiên cứu tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng công

10

Chan & Ngai, 2007). Từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tính sẵn sàng cho
CNTT trong DNNVV. Tác giả nghiên cứu ba nhóm yếu tố có sự tác động đáng kể,
bao gồm: Nhóm nhân tố liên quan đặc điểm công ty: (1) áp lực thay đổi quy trình
hiện tại; (2) khả năng rủi ro xét trong mối quan hệ với lợi ích thu được. Nhóm nhân
tố liên quan đến đặc điểm quản lý: (1) thói quen CNTT; (2) sự hỗ trợ dự án CNTT.
Nhóm nhân tố liên quan đến đặc điểm nhân viên: (1) kỹ năng CNTT; (2) thái độ và
sự chấp nhận dự án CNTT. Các yếu tố trên đã làm rõ mức độ sẵn sàng CNTT tại
các DNNVV, từ đó giúp các doanh nghiệp có được quyết định đúng đắn trong lựa
chọn và ứng dụng CNTT. Có thể nói tác giả Anders Haug & cộng sự (2011) đã đưa
ra khái niệm và cách đánh giá khá sâu sắc về tính sẵn sàng ứng dụng CNTT tại các
DNNVV, là một trong các nghiên cứu được đánh giá cao, trở thành cơ sở lý thuyết
cho các nghiên cứu sau đó. Hạn chế của tác giả là chỉ mới đưa ra khuôn mẫu về tính
sẵn sàng CNTT thông qua việc so sánh, phân tích các đặc điểm của ba công ty, chưa
qua kiểm định thực tế.
Razi & Madani (2012), “An analysis of attributes that impact adoption
of audit software in Saudi Arabia”. Liên quan đến ứng dụng phần mềm kiểm
toán tại khu vực Saudi Arabia, tác giả tập trung phân tích ảnh hưởng của các yếu
tố thuộc nhân học và tâm lý học (Demographic and psychometric): tuổi, lợi ích
cảm nhận, rủi ro ứng dụng, sự sẵn sàng của công ty, sức ép bên ngoài. Kết quả
cho thấy nhân tố áp lực bên ngoài không có ảnh hưởng đáng kể, trong khi nhân tố
sự sẵn sàng của công ty, lợi ích cảm nhận và rủi ro ứng dụng lại có tác động tích
cực đến ý định sử dụng phần mềm kiểm toán. Hạn chế nghiên cứu: Nghiên cứu đã
khám phá rằng áp lực bên ngoài không ảnh hưởng đến ứng dụng phần mềm kiểm
toán, kết quả này dựa trên nghên cứu tại một quốc gia phát triển, chưa được
nghiên cứu ở các nước đang phát triển. Đồng thời, nghiên cứu cũng chưa đề cập
đến nhiều nhân tố có khả năng có ảnh hưởng đến ứng dụng phần mềm như: áp lực
cạnh tranh, văn hóa tổ chức, phong cách quản lý,…
Khe hổng nghiên cứu: Như vậy, trong phạm vi tìm hiểu của tác giả, các

12

Innovation characteristics (đặc điểm đổi mới)
Relative Advantage (lợi thế tương đối)
Cost (chi phí)
Complexity (sự phức tạp)
Compatibility (khả năng tương thích )

Organizational characteristics (đặc điểm tổ chức)
Top management support (Sự hỗ trợ nhà quản lý cấp cao)
Size (quy mô)
IT Expertise (chuyên gia CNTT)

Adoption decision
(quyết định sử dụng)

Environmental characteristics (đặc điểm môi trường)
Competitive Pressure (sức ép/ áp lực cạnh tranh)
External Support (hỗ trợ bên ngoài)
Vertical Linkages (các mối liên kết dọc)

Hình 1.1. Mô hình của Premkumar & Roberts (1999)

- Mô hình của Thong (1999): trong nghiên cứu này, tác giả Thong đã nghiên cứu
các nhân tố tác động đến ứng dụng CNTT tại các doanh nghiệp nhỏ tại Singapore.
Các nhân tố được chia thành bốn nhóm nhân tố như trong hình 1.2. Đầu tiên, tác giả
Thong xác định nhân tố nào có tác động đáng kể đến ứng dụng CNTT, nếu có tác
động đáng kể thì bước tiếp theo tác giả Thong nghiên cứu sự ảnh hưởng của các
nhân tố đó đến mức độ ứng dụng CNTT. Kết quả là các nhân tố trong mô hình
nghiên cứu (hình 1.2) đều có tác động đáng kể đến ứng dụng CNTT, riêng nhân tố

HTTT)

Extent of IS adoption
(mức độ ứng dụng
HTTT)

Environmental characteristics (đặc điểm đmôi trường)
Competitive (sự cạnh tranh)

Hình 1.2. Mô hình của Thong (1999)

- Mô hình của Razi & Madani (2012): trong nghiên cứu này, tác giả Razi &
Madani đã nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng phần mềm kiểm toán
thông qua nghiên cứu sự tác động của các nhân tố đến ý định ứng dụng phần mềm
kiểm toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố đều có ảnh hưởng đáng kể đến
ý định ứng dụng phần mềm kiểm toán, riêng nhân tố sức ép bên ngoài (external
pressure) không có ý nghĩa thống kê.


14

Expertise
(Chuyên gia)

Perceived Benefits
(Lợi ích cảm nhận)

Age (tuổi)

Adoption Risk

mềm kế toán

Chi phí

Rủi ro ứng dụng

Áp lực thay đổi quy
trình

Hình 1.4. Mô hình nghiên cứu chính thức (nguồn: tổng hợp từ Premkumar &
Roberts, 1999; Anders Haug & cộng sự, 2011; Riza & Madani, 2012)


15

*Vai trò của các biến trong mô hình: các nhân tố tác động đến ý định ứng
dụng PMKT gồm: sự ủng hộ của nhà quản lý, lợi thế tương đối, chi phí, rủi ro ứng
dụng, áp lực thay đổi quy trình hiện tại, giữ vai trò là biến độc lập. Nhân tố ý định
ứng dụng phần mềm kế toán giữ vai trò là biến phụ thuộc trong mô hình nghiên cứu
chính thức (hình 1.4).


16

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ỨNG DỤNG PMKT
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
Giới thiệu: Tiếp theo phần tổng quan các nghiên cứu trong nước và ngoài
nước tại chương 1, chương này tập trung trình bày các nội dung liên quan đến đề
tài như: lý thuyết đổi mới (innovations), lý thuyết về ứng dụng CNTT (information
technology adoption), một số khái niệm liên quan đến hệ thống thông tin kế toán

PMKT, tác giả tìm hiểu sự khác biệt giữa hai hệ thống: kế toán máy (có sử dụng
phần mềm) và kế toán thủ công.
2.2. Một số mô hình tổ chức hệ thống thông tin kế toán
Hệ thống thông tin là một hệ thống do con người tạo ra thường gồm tổ hợp
các thành phần của máy tính để thu thập, lưu trữ và quản lý dữ liệu để cung cấp các
thông tin đầu ra cho người sử dụng. Hệ thống thông tin kế toán là một cấu phần đặc
biệt của hệ thống thông tin quản lý, nhằm thu thập, xử lý và báo cáo các thông tin
liên quan đến nghiệp vụ kinh tế tài chính. Từ lâu trên thế giới, nhiều nhà nghiên cứu
về hệ thống thông tin đã đề xuất các vấn đề liên quan đến đổi mới công nghệ và sự
ứng dụng (Farlan 1982). Kể từ khi hệ thống thông tin được xem như một sự đổi mới
công nghệ, các lý thuyết về đổi mới trở thành tài liệu cho các nghiên cứu thực
nghiệm có liên quan đến sự ứng dụng (adoption).
** Mô hình kế toán truyền thống-kế toán thủ công
Là mô hình được hình thành và phát triển từ khi kế toán kép xuất hiện và
được xử lý trong môi trường kế toán thủ công. Hoạt động xử lý kế toán nhằm mục
đích chủ yếu là giúp người sử dụng biết được kết quả ảnh hưởng của nghiệp vụ kinh
tế tới tình hình tài chính của doanh nghiệp. Quy trình xử lý gồm các bước cơ bản:
thu thập dữ liệu; phân tích nghiệp vụ và ghi nhật ký; chuyển sổ chi tiết, sổ cái; điều
chỉnh, khóa sổ; kiểm tra dữ liệu ghi chép trên sổ và lập báo cáo tài chính (Nguyễn
Bích Liên & Nguyễn Phước Bảo Ấn, 2015).
Hạn chế cơ bản của mô hình kế toán truyền thống là ngay từ giai đoạn thu
thập dữ liệu ban đầu, kế toán chỉ giới hạn dữ liệu liên quan đến tình hình tài chính,
cụ thể là dữ liệu lưu trữ trong các sổ chi tiết, sổ cái gồm các số phát sinh, số dư theo
từng đối tượng kế toán, nhằm phục vụ cho mục đích lập báo cáo tài chính. Mô hình
này chủ yếu thiết kế theo từng bộ phận chức năng, từng hoạt động kinh doanh riêng