BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

LÂM NHẬT VI

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ THUÊ NGOÀI DỊCH VỤ
KẾ TOÁN ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở THÀNH PHỐ HỒ
CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Tp. Hồ Chí Minh - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

LÂM NHẬT VI

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ THUÊ NGOÀI DỊCH VỤ
KẾ TOÁN ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở THÀNH PHỐ HỒ
CHÍ MINH

Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 8340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ



1.1.1 Nghiên cứu đo lường chất lượng BCTC theo đặc điểm chất lượng ........ 5
1.1.2 Nghiên cứu đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận ....... 6
1.2

Nghiên cứu về các yếu tố thuê ngoài dịch vụ kế toán .............................. 10

1.3

Nhận xét về các nghiên cứu trước và xác định khe hổng nghiên cứu ...... 14

1.3.1

Nhận xét về các nghiên cứu trước ..................................................... 14

1.3.2

Xác định khe hổng nghiên cứu .......................................................... 15

2.1

Tổng quan về chất lượng BCTC và thuê ngoài kế toán của DNNVV ..... 18

2.1.1

Chất lượng BCTC .............................................................................. 18

2.1.2

Thuê ngoài kế toán ............................................................................. 26

3.3.1 Đo lường chất lượng BCTC .................................................................. 42
3.3.2 Xây dựng giả thiết về ảnh hưởng của các yếu tố thuê ngoài dịch vụ kế
toán đến chất lượng BCTC ............................................................................. 50
3.3.3 Mô hình nghiên cứu............................................................................... 53
3.3.4 Mô hình hồi quy ảnh hưởng của các nhân tố thuê ngoài dịch vụ kế toán
đến chất lượng BCTC ..................................................................................... 54
3.3.5 Hình thành thang đo các biến trong mô hình......................................... 55
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN........................... 61
4.1. Thống kê mẫu nghiên cứu ........................................................................... 61
4.2 Phân tích thống kê các biến .......................................................................... 64
4.3 Kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach Alpha......................................... 68
4.4. Đánh giá thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA). ..................... 75
4.4.1. Phân tích nhân tố cho nhóm biến độc lập ............................................. 75


4.4.2. Phân tích EFA cho biến phụ thuộc ....................................................... 77
4.5 Phân tích hồi quy tuyến tính ......................................................................... 78
4.5.1. Xem xét ma trận tương quan giữa các biến .......................................... 79
4.5.2. Phân tích hồi quy .................................................................................. 80
4.5.3 Dò tìm sự vi phạm các giả định cần thiết trong phân tích hồi quy ........ 81
4.5.4 Kiểm định giả thuyết ảnh hưởng của các yếu tố thuê ngoài DVKT đến
chất lượng BCTC ............................................................................................ 84
4.5.5 Mô hình nghiên cứu chính thức. ............................................................ 86
4.6 Thảo luận kết quả ......................................................................................... 87
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN ................................................................................... 91
5.1 Kết luận ........................................................................................................ 91
5.2 Kiến nghị ...................................................................................................... 92
5.3 Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu mở rộng .................................. 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC



DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Tổng hợp các phương pháp đo lường chất lượng BCTC

24

Bảng 2.2 Tiêu thức xác định DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP

30

Bảng 3.1 Tổng hợp tên biến

55

Bảng 3.2 Thang đo biến và mã hoá

59

Bảng 4.1 Tóm tắt thông tin khảo sát

64

Bảng 4.2 Kết quả thống kê mô tả biến “đặc tính thích hợp”

64

Bảng 4.3 Kết quả thống kê mô tả biến “đặc tính trung thực”


Bảng 4.11 Kết quả thống kê mô tả biến “thời gian thuê ngoài”

68

Bảng 4.12 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính thích hợp

69

Bảng 4.13 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính trình bày trung thực

69

Bảng 4.14 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính có thể hiểu được

70

Bảng 4.15 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính có thể so sánh

70

Bảng 4.16 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính có thể so sánh

71

Bảng 4.17 Đánh giá độ tin cậy thang đo đặc tính kịp thời

72

Bảng 4.18 Đánh giá độ tin cậy thang đo năng lực kế toán



Bảng 4.26 Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA biến phụ thuộc

78

Bảng 4.27 Kết quả phân tích tương quan Pearson Correlations

79

Bảng 4.28 Kết quả kiểm định sự phù hợp của mô hình

80

Bảng 4.29 Kết quả phân tích ANOVA

80

Bảng 4.30 Kết quả kiểm định đa cộng tuyến

80

Bảng 4.31 Các biến độc lập ảnh hưởng đến CLBCTC

85


DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu của luận văn

40

Biểu đồ 4.1 Loại hình công ty của mẫu nghiên cứu

61

Biểu đồ 4.2 Ngành nghề công ty của mẫu nghiên cứu

62

Biểu đồ 4.3 Quy mô công ty của mẫu nghiên cứu

62

Biểu đồ 4.4 Thời gian hoạt động của công ty trong mẫu nghiên cứu

63

Biểu đồ 4.5 Đồ thị phân phối phần dư của mô hình hồi quy

82

Biểu đồ 4.6 Biểu đồ P-P plot phần dư của mô hình hồi quy

83

Biểu đồ 4.7 Biểu đồ Scatterplot phần dư của mô hình hồi quy

84


PHẦN MỞ ĐẦU

toán (Niem et al, 2012). Tuy nhiên vẫn chưa có nghiên cứu hướng vào các yếu tố
của thuê ngoài dịch vụ kế toán ảnh hưởng đến chất lượng của đầu ra, tức là báo
cáo tài chính.
Tại Việt Nam có rất ít nghiên cứu về dịch vụ thuê ngoài kế toán, điển hình
như nghiên cứu của Trần Thị Mỹ Linh năm (2015) về các yếu tố ảnh hưởng đến
quyết định lựa chọn dịch vụ kế toán thuê ngoài của các DNNVV tại TP Cần Thơ.
Bên cạnh đó, tác giả Mai Thị Hoàng Minh (2010) đã có bài viết về kế toán và dịch
vụ kế toán Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế để đánh giá tác động
của các cam kết quốc tế về dịch vụ kế toán khi Việt Nam hội nhập.
Cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, các DNNVV ở Việt Nam đóng vai
trò vô cùng quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế của quốc gia. Tính đến
năm 2017, cả nước có khoảng 518.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó số
lượng DNNVV chiếm tỷ lệ gần 98% tổng số doanh nghiệp. (Nguồn: Tổng điều tra
kinh tế năm 2017 của Tổng cục thống kê). Trong những năm gần đây, số lượng và
chất lượng của các DNNVV đã không ngừng gia tăng, đặc biệt là tại khu vực
Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất, đông dân nhất cũng như là một
trung tâm kinh tế, văn hóa và giáo dục quan trọng của cả nước.
Do vậy, tác giả chọn nghiên cứu “Ảnh hưởng của các yếu tố thuê ngoài
dịch vụ kế toán đến chất lượng BCTC của các DNNVV ở TPHCM”
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này là tìm hiểu và đánh giá các yếu tố
của thuê ngoài dịch vụ kế toán đến chất lượng BCTC của DNNVV ở TPHCM. Cụ
thể luận văn thực hiện nhằm đạt đến hai mục tiêu sau:
-

Xác định các yếu tố của thuê ngoài DVKT ảnh hưởng đến chất lượng

BCTC của các DNNVV ở TPHCM



BCTC các DNNVV đã và đang thuê ngoài DVKT ở TP.HCM thông qua các


4

thang đo đặc tính chất lượng. Thực hiện phân tích dữ liệu qua các bước: kiểm định
hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích hồi quy và
kiểm định giả thuyết.
6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Kết quả của nghiên cứu giúp cho lãnh đạo của các DNNVV ở TP.HCM đã
và đang thuê ngoài DVKT một số cơ sở ban đầu về các yếu tố của thuê ngoài
DVKT ảnh hưởng đến chất lượng BCTC các DNNVV ở TP.HCM.
Đề tài nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cho các nhà quản trị ở TP.HCM, cụ
thể như sau:
Kết quả của nghiên cứu này giúp các nhà quản lý của các DNNVV tại
TPHCM nắm được các yếu tố của thuê ngoài DVKT ảnh hưởng đến chất lượng
BCTC và những hàm ý quản lý cho các nhà quản trị ở các DNNVV trên địa bàn
TP.HCM.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 5 chương cụ thể như sau:
Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý thuyết
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương 5: Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục


5

Krippendorff alphalfa và hệ số Cronbach alpha. Cả hai kết quả đều cao để đảm
bảo độ tin cậy của thang đo.
Tiếp cận theo một hướng nghiên cứu khác, Terzungwe (2013) “Chất lượng
BCTC của các công ty ở Nigeria” đã đánh giá chất lượng BCTC trên quan điểm
của người sử dụng thông tin từ BCTC. Nghiên cứuđã tiến hành 100 câu hỏi cho
những người trả lời từ bảy nhóm người sử dụng được lựa chọn ngẫu nhiên ở
Nigeria. Từ các bằng chứng thu thập được nghiên cứu đã kết luận rằng chất lượng
BCTC các công ty Nigeria được đánh giá là vừa phải bởi người sử dụng thông tin
kế toán ở Nigeria có tính đến các phẩm chất báo cáo về tính dễ hiểu, tính phù hợp,
tính nhất quán, tính so sánh, độ tin cậy, tính khách quan và đầy đủ.
1.1.2 Nghiên cứu đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận
Do những hạn chế của phương pháp đo lường chất lượng BCTC theo đặc
điểm chất lượng nên nhiều nhà nghiên cứu đã tiến hành đo lường theo chất lượng
lợi nhuận vì phương pháp này phân tích dựa trên những số liệu có sẵn trên BCTC
của các công ty. Các tác giả trước đây thường sử dụng 2 nhóm mô hình để đo
lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận: mô hình kế toán dồn tích và
mô hình giá trị thích hợp của thông tin kế toán. Một số nghiên cứu về các nhân tố
ảnh hưởng đến chất lượng BCTC đo lường thông qua chất lượng lợi nhuận:
Nghiên cứu của Ball, R., & Shivakumar, L. (2005) về “Chất lượng lợi
nhuận của các công ty tư nhân ở Vương quốc Anh” có kết quả cho thấy BCTC
của các công ty tư nhân thật sự có chất lượng thấp. Chất lượng thu nhập trung
bình của các công ty tư nhân giảm đáng kể so với các công ty cổ phần đại chúng
mặc dù BCTC đã được kiểm toán và chứng nhận là tuân thủ theo các chuẩn mực
kế toán.
Dechow, P., Ge, W., & Schrad (2010) trong nghiên cứu “Đánh giá các vấn
đề, yếu tố quyết định và hậu quả của đo lường chất lượng BCTC bằng chất lượng


7


gồm 100.000 công ty tư nhân từ năm 2001 đến 2009 được tạo ra bởi Sageworks
Inc để thực hiện một cuộc điều tra quy mô lớn về chất lượng BCTC của các công
ty tư nhân ở Mỹ. Hope đã so sánh chất lượng BCTC giữa công ty tư nhân với
công ty cổ phần, kết quả cho thấy chất lượng BCTC của công ty tư nhân thấp hơn
đáng kể so với công ty cổ phần. Nguyên nhân là do các nhà đầu tư và các bên liên
quan có yêu cầu thông tin tài chính có chất lượng cao hơn.
Các nhà nghiên cứu tại Việt Nam cũng có nhiều công trình nghiên cứu liên
quan đến chất lượng BCTC. Các công trình tiêu biểu như sau:
Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Hồng Phương (2012) “BCTC các công ty
cổ phần niêm yết trên Sở GDCK thành phố Hồ Chí Minh” đã nghiên cứu về các
vấn đề còn tồn tại trong việc trình bày cũng như công bố BCTC của các công ty
cổ phần niêm yết trên HOSE. Tác giả đã phát hiện những nguyên nhân bên ngoài
như: hệ thống chuẩn mực chưa hoàn thiện, cơ chế pháp lý, chất lượng dịch vụ
kiểm toán độc lập và nguyên nhân quan trọng khác là xuất phát từ mô hình quản
trị công ty liên quan đến trách nhiệm của hội đồng quản trị, nhà quản lý, ban kiểm
soát.
Trong bài báo “Một số ý kiến về chất lượng BCTC của doanh nghiệp nhỏ
và vừa ở Việt Nam” của Võ Văn Nhị - Trần Thị Thanh Hải được đăng trên Tạp
chí Kinh tế - Kỹ thuật (Trường đại học Kinh tế - Kỹ thuật Bình Dương) - kỳ số 2
06-2013 đã tìm hiểu đánh giá chất lượng BCTC các DNNVV ở Việt Nam hiện
nay và đưa ra một số giải pháp để góp phần nâng cao chất lượng BCTC nhằm đáp
ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng của các đối tượng khác nhau trong điều kiện nền
kinh tế phát triển và hội nhập sâu rộng. Tác giả đã tổng hợp được hai nhóm nhân
tố chính tác động đến chất lượng BCTC các nhân tố tác động từ bên trong (công
tác tổ chức quản lý, người làm công tác kế toán) và các nhân tố tác động từ bên
ngoài (khung pháp lý về kế toán cho DNNVV, đối tượng sử dụng thông tin và nhu


9


tác động ở mức có ý nghĩa thống kê. Trong các nhân tố tác động đến chất lượng
thông tin BCTC, có hai nhân tố được xem là đặc thù riêng của nghiên cứu này
(Áp lực từ thuế và chất lượng phần mềm kế toán). Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng
khẳng định hai nhân tố Niêm yết và Quy mô DN thực sự đóng vai trò là biến điều
tiết của mô hình, có tác dụng làm thay đổi mức độ tác động của các nhân tố lên
chất lượng thông tin BCTC
Nguyễn Thị Phương Hồng – luận văn tiến sỹ Đại học Kinh tế (2016) về
“Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng của các công ty niêm yết trên thị trường
chứng khoán Việt Nam”, tác giả đã đo lường chất lượng BCTC thông qua chất
lượng lợi nhuận dựa trên hai cơ sở đó là cơ sở kế toán và cơ sở thị trường. Mô
hình được nghiên cứu sử dụng để đo lường là mô hình Jones điều chỉnh và mô
hình EBO điều chỉnh. Dữ liệu của nghiên cứu là dữ liệu của 123 công ty niêm yết
trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 3 năm 2012-2014. Kết quả
cho thấy rằng trong 23 nhân tố kiểm định có 17 nhân tố tác động và 6 nhân tố
không tác động đến chất lượng BCTC, có những nhân tố ảnh hưởng thuận chiều,
có nhân tố ảnh hưởng ngược chiều và cũng có nhân tố không ảnh hưởng đến chất
lượng BCTC. Ngoài ra chất lượng BCTC được đo lường của các công ty còn thấp
hơn so với một số quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, hạn chế của nghiên cứu này
là tác giả đã không đưa các nhân tố liên quan đến thị trường vốn, chính sách nhà
nước, văn hoá, chính trị… vào mô hình kiểm định vì theo tác giả các nhân tố được
đưa vào mô hình thì phải đo lường được.
1.2 Nghiên cứu về các yếu tố thuê ngoài dịch vụ kế toán
Trong nghiên cứu của Patricia Everaert et al. (2006) về “Thuê ngoài dịch vụ
kế toán ở các công ty vừa và nhỏ: sử dụng mô hình TCE mở rộng” đã tìm hiểu tại sao
các DNNVV tại Bỉ lại tham gia vào dịch vụ kế toán thuê ngoài. Tác giả đã xác định

các yếu tố quyết định đến việc thuê ngoài kế toán của DNNVV: (1) thâm hụt


11


Thứ nhất, nghiên cứu này chỉ tập trung vào DNNVV trong lĩnh vực sản xuất. Thứ
hai, tác giả sử dụng phương pháp định lượng và cuối cùng là mẫu nghiên cứu chỉ
bao gồm 302 DNNVV.
Oluwaremi, F. (2016) đã nghiên cứu về “Mối quan hệ giữa kế toán thuê
ngoài và hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Nigeria”.
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên hai lý thuyết cơ bản là lý thuyết chi phí giao
dịch (TCE) và lý thuyết nguồn lực (RBV). Khảo sát được thực hiện ở các đơn vị
tổ chức trong giai đoạn 2008-2012, kết quả thu được 411 mẫu. Tác giả đã sử dụng
các yếu tố của kế toán thuê ngoài bao gồm: đặc tính tài sản, tần số công việc, môi
trường không chắc chắn, niềm tin giữa nhà cung cấp DVKT và công ty để đánh
giá ảnh hưởng đến các hoạt động tài chính. Kết quả cho thấy có mối quan hệ
mạnh mẽ giữa kế toán thuê ngoài và hoạt động tài chính, trong đó yếu tố đặc tính
tài sản và tần số công việc tác động tích cực. Bên cạnh đó, hai biến kiểm soát là
quy mô doanh nghiệp và tuổi của doanh nghiệp đều không có ý nghĩa thống kê.
Tuy nhiên hạn chế của nghiên cứu là chỉ đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính
dựa trên chỉ số ROCE, các nghiên cứu tiếp theo nên sử dụng các thước đo khác.
Höglund, H., & Sundvik, D., (2016) “Chất lượng BCTC và thuê ngoài dịch
vụ kế toán: Bằng chứng tại các công ty vừa và nhỏ” đã tìm hiểu xem các yếu tố
thuê ngoài dịch vụ kế toán ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng BCTC của các
công ty vừa và nhỏ. Mẫu nghiên cứu gồm 8414 công ty vừa và nhỏ tại Phần Lan
với dữ liệu BCTC hiện có và địa chỉ email chính liên hệ đã được sử dụng. Các yếu
tố thuê ngoài bao gồm: cường độ thuê ngoài, tần số công việc và thời gian thuê
ngoài. Ngoài ra, tác giả còn tìm hiểu chất lượng BCTC khác nhau như thế nào
giữa công ty thuê ngoài và không thuê ngoài. Nghiên cứu này đã đóng góp ba khía
cạnh vào tài liệu nghiên cứu: đầu tiên, kế toán thuê ngoài tác động tích cực đến
chất lượng BCTC, thứ hai, cung cấp bằng chứng về biến thời gian thuê ngoài là


13

Trong luận văn thạc sĩ của Trần Thị Mỹ Linh năm (2015) về “Các yếu tố
ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn dịch vụ kế toán thuê ngoài của các DNNVV
tại TP Cần Thơ”, tác giả kết hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
đã xác định 7 yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn dịch vụ kế toán thuê
ngoài:(1) Hình ảnh nhà cung cấp dịch vụ, (2) Lợi ích chuyên môn, (3) Lợi ích cảm
nhận, (4) Giá phí, (5) Khả năng đáp ứng, (6) Ảnh hưởng của xã hội, (7) Thói quen
tâm lý, trong đó yếu tố “giá phí” có sự ảnh hưởng mạnh nhất. Tuy nhiên, nghiên
cứu chỉ thực hiện khảo sát tại TP Cần Thơ nên kết quả nghiên cứu không mang
tính khái quát cao và tác giả chỉ mới nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết
định lựa chọn dịch vụ ở giai đoạn đầu của quá trình mua dịch vụ chứ chưa nghiên
cứu hành vi sau khi mua để có phân tích, đánh giá tổng quát hơn các yếu tố ảnh
hưởng đến quyết định lựa chọn dịch vụ kế toán.
1.3 Nhận xét về các nghiên cứu trước và xác định khe hổng nghiên cứu
1.3.1 Nhận xét về các nghiên cứu trước
Sau khi tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và trên thế giới có
liên quan đến đề tài của luận văn, tác giả đưa ra một số nhận xét như sau:
-

Chất lượng BCTC trong các nghiên cứu trước đây đã sử dụng nhiều

phương pháp đo lường khác nhau và có thể chia thành 2 nhóm phương pháp
chính: đo lường theo đặc điểm chất lượng BCTC và đo lường theo chất lượng lợi
nhuận. Nếu đo lường theo đặc điểm chất lượng BCTC thì kết quả sẽ phụ thuộc
vào quan điểm chủ quan của người đánh giá hoặc người được khảo sát, trong khi
đó, đo lường theo chất lượng lợi nhuận sẽ dựa trên những thông tin có sẵn trên
BCTC hoặc báo cáo thường niên, bên cạnh đó, đo lường theo phương pháp này
cũng rất hữu ích vì nó còn dựa trên quan điểm của người sử dụng BCTC, nhà đầu
tư, ….




Thứ hai, các nghiên cứu trên thế giới đã tìm hiểu ảnh hưởng của các yếu tố

thuê ngoài dịch vụ kế toán đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp như nghiên
cứu của Oluwaremi, F. (2016), các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng kế
toán thuê ngoài như nghiên cứu của Ajmal hafeex & Otto Andersen (2014) còn
nghiên cứu của Höglund, H., & Sundvik, D., (2016) về chất lượng BCTC và thuê
ngoài dịch vụ kế toán lại đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận
-

Thứ ba, về cách thức đo lường chất lượng BCTC, tại Việt Nam phương

pháp được sử dụng phổ biến là mô hình dồn tích xem xét hành vi điều chỉnh lợi