Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO BÌNH DƯƠNG
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THỊ XÃ DĨ AN
TRƯỜNG THCS VÕ TRƯỜNG TOẢN

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng:

ÁP DỤNG HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG
NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 9
(TRƯỜNG THCS VÕ TRƯỜNG TOẢN – THỊ XÃ DĨ
AN – BÌNH DƯƠNG)

Thị xã Dĩ An 2015 - 2016


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
MỤC LỤC
I. TÓM TẮT ĐỀ TÀI
II. GIỚI THIỆU
1. Hiện trạng
2. Giải pháp thay thế
3. Một số nghiên cứu gần đây
4. Vấn đề nghiên cứu
5. Dữ liệu sẽ được thu thập
6. Giả thuyết nghiên cứu
III. PHƯƠNG PHÁP
1. Khách thể nghiên cứu
2. Thiết kế nghiên cứu
3. Quy trình nghiên cứu
4. Đo lường và thu thập dữ liệu

học thành những nhóm nhỏ để thực hiện các hoạt động như: thảo luận, đóng vai, giải
quyết vấn đề....với điều kiện giữa các thành viên có sự phụ thuộc với nhau chặt chẽ,
song mỗi cá nhân đều chịu trách nhiệm cụ thể, đồng thời sự tương tác giữa các cá
nhân được thúc đẩy, các kĩ năng hợp tác được sử dụng hợp lí và nhóm ngày càng
được củng cố.
Tuy nhiên có một thực tế đặt ra hiện nay là làm sao để việc học tập theo nhóm
đạt được hiệu quả?. Nếu sử dụng phương pháp này không đúng cách, không phù hợp
với đặc điểm, nội dung, tình hình lớp...thì có thể chỉ mang tính hình thức, gây mất
nhiều thời gian và hiệu quả giáo dục thấp. Với đặc trưng môn học GDCD là một
môn học xã hội có cấu trúc đồng tâm, phát triển từ thấp đến cao về nhận thức cũng
như yêu cầu tu dưỡng, rèn luyện, phù hợp với lứa tuổi học sinh từng giai đoạn.
Trong chương trình lớp 9 phần lớn các bài học tuy phong phú đa dạng nhưng đều
mang tính chất khô khan, cứng nhắc nên thực tế cho thấy các em không có hứng thú
khi học. Đặc biệt đại đa số các em vẫn còn tư tưởng cho rằng môn GDCD là môn
học phụ vì thế các em chưa thực sự chú ý đến việc học tập của môn này. Chính vì
vậy, để kích thích hứng thú học tập của các em, nâng cao chất lượng hiệu quả môn
học tôi chọn đề tài: “ Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn
GDCD 9”.


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
BẢNG TÓM TẮT CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS TRONG MỘT SÔ
HOẠT ĐỘNG NHÓM
TÊN NHÓM

HÌNH THỨC
HOẠT ĐỘNG
NHÓM
Nhóm đôi ( đây là
nhóm GV sử dụng

GV chia 4 HS một - GV đưa ra những
nhóm. Nhóm chính nhiệm vụ cụ thể cho
thức được lập ra để từng nhóm
bảo đảm rằng HS
-Giới thiệu, cung
có đủ thời gian để cấp, hướng dẫn cách
hoàn thành một
tìm tài liệu, cách
NHÓM CHÍNH nhiệm vụ chính
trình bày sản phẩm
THỨC
thức nào đó, như
vậy một nhóm
chính thức có thể
kéo dài vài ngày

- Các nhóm HS tự
nghiên cứu và đưa
ra đáp án trên phiếu
học tập hoặc bảng
phụ của nhóm.
- Cử đại diện nhóm
trình bày đáp án
- Các cặp HS tham
gia phân tích đúng /
sai/ thiếu sót và điều
chỉnh đáp án cho
phù hợp

- HS lập kế hoạch,

hỗ trợ lẫn nhau trải
đều suốt năm học.

GV hướng dẫn các
tổ thực hiện nhiệm
vụ là mỗi ngày các
thành viên trong tổ
sẽ gặp nhau vài
phút để chào hỏi và
kiểm tra xem bạn
mình đã học bài,
làm bài tập chưa.
Đồng thời vào cuối
buổi học, các HS
trong tổ cũng gặp
nhau vài phút để
giúp nhau kiểm tra
lại xem bạn mình đã
ghi đầy đủ các bài
tập về nhà và chuẩn
bị cho bài học ngày
hôm sau chưa.
- Yêu cầu các tổ vào
đầu tiết học phải
nộp báo cáo kết quả
kiểm tra của tổ.

- Các tổ tự lên kế
hoạch hoạt động lâu
dài, kế hoạch làm

lắng nghe, vì nghĩ rằng không cần học cũng biết. Qua giảng dạy và dự giờ ở các
khối lớp, tôi nhận thấy điểm hạn chế tồn tại tập trung ở phương pháp truyền thụ
kiến thức của giáo viên cho học sinh. Trước hết là sự đầu tư cho giờ dạy còn hạn
chế dẫn đến giờ học khô khan, không đọng lại trong tâm trí học sinh một hình ảnh
hoặc một ấn tượng nào.Bản thân giáo viên lại ít giao nhiệm vụ cụ thể về nhà để học
sinh tìm tòi, tự tìm ra kiến thức nên đa số các em bị động khi lên lớp.
Làm thế nào để các em lớp 9 có thể phát huy hết khả năng tìm tòi, sáng tạo
của bản thân trong học tập và rèn luyện các kĩ năng cần thiết để nâng cao hiệu quả
học tập? Trong chương trình môn GDCD 9 có một số bài học đòi hỏi học sinh phải
hợp tác, chỉ ra phương hướng hành động để phát triển tiềm năng, phát huy được
vai trò chủ thể đối với sự phát triển cá nhân và góp phần xây dựng quan hệ xã hội
ngày càng tốt đẹp hơn như bài “ Tự chủ”, “ Hợp tác cùng phát triển”, “ Năng động
sáng tạo”, “ Làm việc có năng suất, chất lượng và hiệu quả”. Xuất phát từ đặc điểm
học sinh lớp 9 ( cuối cấp học, bước dần vào tuổi thanh niên ) có hiểu biết rộng, có
hoài bão ước mơ phong phú muốn tự khẳng định, tư duy logic đã phát triển, nhận
thức lý tính là chủ đạo. Vì vậy tôi quyết định nghiên cứu phương pháp hoạt động
nhóm và áp dụng đối với một số bài trong chương trình GDCD 9 nhằm nâng cao
kết quả học tập của học sinh.

2.Giải pháp thay thế:


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
Giáo viên chọn một giải pháp thay thế là vận dụng phương pháp hoạt động
nhóm trong dạy học môn GDCD 9. Từ nội dung bài học giáo viên xây dựng nội
dung kiến thức, kĩ năng học sinh cần đạt được, ý đồ tổ chức bài học theo phương
pháp hoạt động nhóm sau đó định hướng học sinh thực hiện. Vận dụng phương
pháp dạy học này giúp học sinh có điều kiện thực hành ngay những kiến thức đã
học, các em có cơ hội rèn luyện nhiều kĩ năng như: giao tiếp, quyết định, giải quyết
vấn đề, đặt mục tiêu, hợp tác…

để triển lãm, cũng có thể là sản phẩm phi vật thể như đóng tiểu phẩm, biểu
diễn văn nghệ, tổ chức trò chơi,...)


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
-

Đánh giá đề án ( giáo viên và học sinh đánh giá quá trình thực hiện, kết quả và
kinh nghiệm đạt được. Từ đó rút kinh nghiệm cho các đề án tiếp theo.)

c. Một số nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài:
- Đề tài nghiên cứu khả năng thích ứng với hoạt động học tập của các nhóm sinh
viên người dân tộc thiểu số trường ĐHSP – Đại học Thái Nguyên của thầy Phạm
Văn Cường
- Bài Nâng cao hiệu quả làm việc nhóm trong giờ học của sinh viên khoa Công
nghệ thông tin trường ĐHSP TP HCM
- Lê Văn Hảo, Sổ tay phương pháp giảng dạy và đánh giá, Đại học Nha Trang,
2010
- Nguyễn Thị Oanh. Truyền thông và giao tiếp. Đại học Mở Bán Công, 1993
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hướng học sinh vào vị trí trung tâm là hết
sức cần thiết sẽ làm tăng hiệu quả của môn học. Tuy nhiên việc hướng dẫn cho học
sinh trước khi thực hiện các công việc mà giáo viên giao bằng cách giải thích lí do
và sử dụng kĩ thuật hợp tác trong học nhóm là rất quan trọng.
Bản thân tôi muốn có một nghiên cứu cụ thể hơn và đánh giá được hiệu quả
của việc tổ chức hoạt động nhóm có sự kết hợp giữa nhóm lâm thời, nhóm chính
thức và nhóm cơ bản. Điều này góp phần giúp học sinh phát huy được tính tích
cực, chủ động, sáng tạo, tìm tòi và phát hiện tri thức từ đó kết quả học tập được
nâng cao.
3. Vấn đề nghiên cứu:
Việc ápdụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD 9 có

Nhóm thực
nghiệm
6.38

0,31

Kết quả: p = 0,31> 0,05, từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của
hai nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng là không có ý nghĩa. Do đó, hai nhóm
được xem như là tương đương.
Sử dụng thiết kế : Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương
đương
Thiết kế nghiên cứu :
Nhóm

KT trước TĐ

Tác động

Áp dụng phương pháp
O1
hoạt động nhóm vào dạy
học
Không áp dụng phương
Đối chứng
O2
pháp hoạt động nhóm vào
(9.5)
dạy học
Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập.


Thực nghiệm
Đối chứng
Giá trị trung bình

7,76

6,82

Độ lệch chuẩn
Giá trị P của T-test

1,11

1,16

Chênh lệch giá trị TB chuẩn
( SMD )

0,0002
0,81

2. Bàn luận kết quả:
Như ở phần thiết kế nghiên cứu, từ kết quả nghiên cứu ta đã chứng minh
được rằng kết quả của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng trước tác động là tương
đương nhau. Sau quá trình tác động và kiểm chứng sự chênh lệch giá trị trung bình
bằng phép kiểm chứng t-test đã cho ta kết quả p = 0,0002 (mà p
Quá trình nghiên cứu, lập kế hoạch dạy học có vận dụng phương pháp hoạt
động nhóm, bản thân tôi đã tiến hành khảo sát, thiết kế bài học ở 3 bài đó là “Bảo
vệ hòa bình”, “Tự chủ” và “Năng động sáng tạo” môn GDCD 9 trường THCS Võ
Trường Toản, có sử dụng phương pháp hoạt động nhóm và đã tiến hành giảng dạy
ở lớp thực nghiệm. Sau đó tiến hành kiểm tra và thu thập dữ liệu. Dùng phép kiểm
chứng T-test để kiểm chứng sự chênh lệch và kiểm tra mức độ ảnh hưởng bằng
bảng tiêu chí Cohen thì cho thấy rằng việc vận dụng phương pháp hoạt động
nhómtrong dạy học môn GDCD đã tạo ra giá trị trung bình chuẩn của hai nhóm
với mức độ ảnh hưởng của nó là lớn.
Như vậy, việc vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn
GDCD 9 ở trường THCS Võ Trường Toản đã làm tăng kết quả học tập của học
sinh.


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
2. Khuyến nghị :
* Các cấp, các nghành cần quan tâm hơn nữa công tác giáo dục chính trị, tư
tưởng, đạo đức và với bộ môn GDCD ở trường THCS.
* Lãnh đạo nhà trường cần quan tâm hơn nữa đến cơ sở vật chất, trang thiết
bị, đồ dùng dạy học đối với môn GDCD, cần gắn môn GDCD với thực tế. Trong
tiết dạy giáo viên cần liên hệ thực tế nhiều để học sinh có những kiến thức đúng
đắn.
* Để đạt được chất lượng, hiệu quả học tập cao cần phải:
- Đối với giáo viên:
+ Các giáo viên phải không ngừng sáng tạo, hỗ trợ và tạo động lực thúc
đẩy vai trò tự chủ của học sinh, gắn sự chủ động của học sinh trong việc giải quyết
nội dung bài học. Giáo viên chịu trách nhiệm tư vấn và giúp học sinh giải quyết
các vướng mắc chứ không phải giải quyết hộ học sinh. Giáo viên cần biết và chủ
động trong các hỗ trợ cần thiết. Nâng cao năng lực và vai trò của giáo viên thể hiện
qua việc hỗ trợ học sinh (không chỉ bằng các chỉ dẫn mà còn bằng cả các sản phẩm

2. Sách giáo khoa GDCD 9 - NXB giáo dục
3. Sách bài tập GDCD 9- NXB giáo dục
4. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS - NXB giáo dục
5. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy SGK lớp 9 - NXB giáo dục
6. Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2004. Dạy học theo dự án - Một
phương pháp có chức năng kép trong đào tạo.

VII. CÁC PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI :
PHỤ LỤC I:


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9

KẾ HOẠCH BÀI HỌC BÀI 4: “BẢO VỆ HÒA BÌNH”
A. MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1.Về kiến thức:
- Hiểu được thế nào là hòa bình và bảo vệ hòa bình.
- Giải thích được vì sao cần phải bảo vệ hòa bình.
- Nêu được ý nghĩa của các hoạt động bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh
đang diễn ra ở Việt Nam và trên thế giới.
- Nêu được các biểu hiện của sống hòa bình trong sinh hoạt hằng ngày.
2. Về kĩ năng:
- Tham gia các hoạt động bảo vệ hòa bình , chống chiến tranh do nhà trường,
địa phương tổ chức.
- Rèn các kĩ năng sống: xác định giá trị, kĩ năng giao tiếp, tư duy phê phàn,
tìm kiếm và xử lí thông tin
3. Về thái độ:
- Yêu hòa bình, ghét chiến tranh phi nghĩa.
B. CHUẨN BỊ:

HS:Nghe bài hát “hãy sống vì hòa bình” ( Nhóm MTV trình bày) nêu cảm nhận
GV: Nhận xét, vào bài
Ngày nay, bảo vệ hòa bình là một trong những vấn đề nóng bỏng của toàn nhân
loại. Vì sao chúng ta phải bảo vệ hòa bình?....Tiết học ngày hôm nay chúng ta sẽ
cùng tìm hiểu về những vấn đề đó.
Bài này gồm các đơn vị kiến thức:
-

Thế nào là hòa bình, bảo vệ hòa bình.

-

Vì sao cần phải bảo vệ hòa bình

-

Các biểu hiện của sống hòa bình trong sinh hoạt hằng ngày
Mục đích cuối cùng của bài là nhằm làm cho học sinh biết biến nhận thức và
tình cảm yêu hòa bình thành hành động thực tế: biết cư xử thân thiện với mọi người
và tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh.Vì vậy GV sử
dụng phương pháp học tập theo nhómđể HS tự liên hệ thực tế qua đó tự xây dựng kế
hoạch hành động bảo vệ hòa bình.
b/ Triển khai bài mới:
HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU THẾ NÀO LÀ HÒA BÌNH, BẢO VỆ HÒA BÌNH

*/ Mục tiêu:Giúp học sinh hiểu được thế nào là hòa bình, bảo vệ hòa bình
*/ Cách tiến hành:
GV viết to chữ hòa bình và dán trên bảng và nêu câu hỏi cho nhóm “Lâm thời”
(nhóm đôi) động não: Em hiểu thế nào về hòa bình?
GV phát cho các nhóm 1 bảng phụ nhỏ và yêu cầu các nhóm viết ý kiến của

Thành phố, làng mạc, nhà máy bị tàn phá.


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
-

Trái đất bị ô nhiễm bởi những mùi thuốc súng, vũ khí nguyên tử, hạt
nhân…

-

Chiến tranh là thảm họa của con người.

Dãy 2: Hành động bảo vệ hòa bình.
-

Mang lại nụ cười bình yên, hạnh phúc và sự sống cho con người.

-

Nhân dân được ấm no, hạnh phúc.

-

Ngăn ngừa được chiến tranh hoặc xung đột.

-

Thiết lập được các mối quan hệ hữu nghị, hiểu biết, hợp tác.


Hình minh họa bài vẽ của các nhóm HS


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
GV kết luận:* Cần phải bảo vệ hòa bình vì:
- Hòa bình đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc, bình yên cho con người
còn chiến tranh chỉ mang lại đau thương, tang tóc, đói nghèo, bệnh tật, trẻ em
thất học, gia đình ly tán…
- Hiện nay chiến tranh, xung đột vũ trang vẫn còn đang diễn ra ở nhiều
nơitrên thế giới và là nguy cơ đối với nhiều quốc gia, nhiều khu vực trên thế
giới.
* Các biểu hiện của sống hòa bình trong sinh hoạt hằng ngày
Biết lắng nghe, biết đặt mình vào địa vị của người khác để hiểu và thông
cảm với họ, biết dùng thương lượng để giải quyết mâu thuẫn, sống hòa đồng
với mọi người....
3. Củng cố

Để củng cố GV cho học sinh xem tranh và nhận xét toàn bài, nhận xét quá
trình các em thực hiện. Chốt lại bài học:
Chúng ta ai cũng mong có cuộc sống hòa bình.Trên khắp hành tinh chúng ta,
hòa bình là điều cần có cho mỗi người, mỗi gia đình và mỗi dân tộc. Hòa bình là
điều kiện trước tiên để con người sống, học tập, lao động và sáng tạo, xây dựng
cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Ngày nay xu thế hòa bình, đối thoại đã và đang trở thành xu hướng chung
của các dân tộc.
Tuy nhiên, vẫn còn những thế lực hiếu chiến, phản tiến bộ đang tìm mọi
cách duy trì vũ khí hạt nhân và đe dọa loài người bằng vũ khí hạt nhân.
Vì vậy, việc tiếp tục đấu tranh ngăn ngừa chiến tranh và chiến tranh hạt nhân
là trách nhiệm lương tâm của mỗi người, mỗi dân tộc, là nhiệm vụ cao cả của toàn
nhân loại nói chung và dân tộc Việt Nam nói riêng.

- Tìm đọc các tài liệu có liên quan, sưu tầm tranh ảnh, bài thơ, chuyện kể…
C.PHƯƠNG PHÁP:
Phương pháp hoạt động nhóm: nêu và giải quyết vấn đề, trò chơi, thuyết trình
D. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1. Kiểm tra bài cũ:

+ Thế nào là kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc?
+ Vì sao phải kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc?
2. Giảng kiến thức mới:
* Giới thiệu bài
GV: Kể chuyện chú cuội, chị hằng và đặt câu hỏi :Người xưa thể hiện ước mơ gì
qua câu chuyện trên?
HS:Trả lời (Lên mặt trăng)


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
GV: Ngày nay, con người đã lên mặt trăng được chưa? Nhờ đâu con người làm
được điều đó?
HS: Trả lời
GV: Nhận xét, vào bài
* Triển khai bài: TIẾT 1
HOẠT ĐỘNG : TÌM HIỂU THẾ NÀO LÀ NĂNG ĐỘNG, SÁNG TẠO
Mục tiêu:Giúp HS hiểu thế nào là năng động, sáng tạo, phát triển nhận thức và
thái độ của HS về phẩm chất năng động, sáng tạo
Cách tiến hành:
GV chiếu câu chuyện về nhà bác học Ê-đi-xơn lên bảng:
“Vào năm 12 tuổi, Ê-đi-xơn đã phải thôi học ở trường tiểu học, suốt ngày đi
bán báo kiếm thêm tiền lo cho sinh hoạt của cả gia đình. Một buổi tối, khi đi làm
về, Ê-đi-xơn đã nhìn thấy mẹ quằn quại trên giường. Thầy thuốc nói: “Mẹ cậu bị
đau ruột thừa cấp tính, cần phải mổ ngay không thể chậm trễ”. Song vì nhà nghèo

HS quan sát tranh, nhận xét hành vi của Tú
GV yêu cầu các nhóm đôi hãy tìm biểu hiện trái nghĩa với năng động, sáng
tạo?
- Thụ động
- Máy móc
- Rập khuôn
- Lười suy nghĩ
- Bắt chước
- Ỷ lại...

Hình ảnh nhóm đôi đang thảo luận
HOẠT ĐỘNG: TÌM HIỂU Ý NGHĨA CỦA NĂNG ĐỘNG, SÁNG TẠO


Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 9
GV: Tổ chức cho HS thảo luận
1. Em hãy tìm các biểu hiện năng động, sáng tạo trong học tập, lao động và
trong cuộc sống hàng ngày
2. Em hãy tìm các biểu hiện không năng động, sáng tạo trong học tập, lao
động và trong cuộc sống hàng ngày
HS:Thảo luận nhóm đôi, cử đại diện trình bày, nhận xét, bổ sung lẫn nhau
GV: Nhận xét và nhấn mạnh tính năng động, sáng tạo được biểu hiện ở nhiều khía
cạnh khác nhau trong cuộc sống. Tuy nhiên vẫn có những người không năng động
và sáng tạo, có biểu hiện ỷ lại, chây lười… Chúng ta cần có thái độ gì đối với
những biểu hiện ấy?
HS: Trả lời (Phê phán)
GV:Theo em, tính năng động, sáng tạo có cần thiết trong thời đại ngày nay hay
không? Vì sao?
Liên hệ ở Việt Nam để chứng minh
HS: Phát biểu tự do

+ Tập trung chú ý;
+ Luôn luôn suy nghĩ và tự đặt câu hỏi “ Như thế nào?”, “Tại sao?”
+ Nêu thắc mắc với thầy cô và bạn bè;
+ Không chỉ làm đúng theo chỉ dẫn của thầy cô, mà còn tìm nhiều cách
giải khác nhau cho mỗi bài tập
+......................................
-

Hình ảnh HS thuyết trình kế hoạch thực hiện ước mơ
3. Củng cố

GV tổ chức cho các nhóm chơi trò chơi ô chữ lấy điểm
Phát cho mỗi nhóm một bảng câu hỏi và bảng điền ô chữ, yêu cầu các nhóm
hoàn thành trong thời gian 4 phút