CHUYÊN ĐỀ: PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY
TRONG MÔN TOÁN LỚP 8-
I. Đặt vấn đề/ Lý do chọn đề tà i :
1. Xt ph¸t tõ yªu cÇu ®ỉi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc hiƯn nay:
D©n téc ta vèn cã trun thèng hiÕu häc vµ t«n s träng ®¹o, cha «ng ta
®· ®Ĩ l¹i cho chóng ta nhiỊu t tëng gi¸o dơc víi cèt lâi lµ “lÊy viƯc häc lµm
gèc” ngang tÇm víi nh÷ng t tëng trong thÕ gi¬i hiiƯn ®¹i nh lµ häc ®Ĩ lµm
ngêi, häc ®Ĩ hµnh, hµnh ®Ĩ häc.
§Ĩ gãp phÇn trong cc c¸ch m¹ng vỊ gi¸o dơc, NghÞ qut TW IV
kho¸ 7 ®· ®Ị ra nhiƯm vơ “§ỉi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc ë tÊt c¶ c¸c cÊp häc,
bËc häc, nghµnh häc”. NghÞ qut TW 2 khoa VIII ®· chØ râ mét nhiƯm vơ
quan träng cu¶ ngµnh gi¸o dơc ®µo t¹o lµ “§ỉi míi ph¬ng ph¸p gi¸o dơc ®µo
t¹o, kh¾c phơc lèi trun thơ mét chiỊu, rÌn lun thãi quen, nỊ nÕp t duy
s¸ng t¹o cđa ngêi häc”. Víi t tëng chiÕn lỵc c¬ b¶n cđa §¶ng lµ “LÊy néi
lùc, n¨ng lùc tù häc lµm nh©n tè qut ®Þnh sù ph¸t triĨn cđa b¶n th©n ngêi
häc”. V× vËy chóng ta cã thĨ coi tù häc lµ mòi nhän chiÕn lỵc cđa gi¸o dơc
®µo t¹o cđa níc ta hiƯn nay.
2. Do thùc tr¹ng d¹y häc hiƯn nay:
Qu¸ tr×nh tù häc tù ®µo t¹o lµ sơ kÕt hỵp cđa qu¸ tr×nh d¹y cđa thÇy vµ
qu¸ tr×nh häc cđa trß thµnh mét qu¸ tr×nh thèng nhÊt biƯn chøng, t¸c ®éng
qua l¹i lÉn nhau. MÊy n¨m gÇn ®©y viƯc d¹y cđa thÇy vµ tù häc cđa trß ®· vµ
®ang lµ mèi quan t©m cđa rÊt nhiỊu nhµ gi¸o dơc. Trong viƯc øng dơng c¸c
ph¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc lÊy ngêi häc lµm trung t©m, cßn thÇy gi¸o chØ lµ
ngêi híng dÉn. VÊn ®Ị tù häc vµ t tëng lÊy viƯc häc cđa trß lµm gèc lµ mét
qu¸ tr×nh l©u dµi kh«ng ph¶i mét sím mét chiỊu vµ cđa riªng ai.
ViƯc tù häc cđa häc sinh THCS lµ mét ®iỊu rÊt cÇn thiÕt, trong viƯc
tÝch l kiÕn thøc cho b¶n th©n häc sinh. §Ỉc biƯt m«n To¸n ë trêng THCS lµ
ch×a kho¸ ®Ĩ më c¸nh cưa ®Ĩ bíc vµo t¬ng lai
Tuy vËy, trong thùc tÕ d¹y häc hiƯn nay viƯc ¸p dơng ph¬ng ph¸p
d¹y häc bằng sơ đồ tư duy cđa gi¸o viªn THCS ë tÊt c¶ c¸c m«n häc nãi
chung vµ m«n to¸n nãi riªng cßn gỈp rÊt nhiỊu lóng tóng vµ khã kh¨n. Lµ

®Ĩ rót kinh nghiƯm.
b. Về phía học sinh:
Trong giê to¸n cã hiƯn tỵng nãi chun riªng, häc c¸c m«n häc kh¸c,
hc lu«n häc ë t×nh tr¹ng thơ ®éng, m¸y mãc t¸i hiƯn kiÕn thøc, Ýt vËn dơng
linh ho¹t vµo c¸c t×nh hng kh¸c nhau do ®ã hiƯu qu¶ lÜnh héi cßn thÊp, lµm
gi¶m hiƯu qu¶ häc tËp bé m«n.
c. Về phía giáo viên:
§a sè gi¸o viªn thêng quan niƯm kiÕn thøc lµ mơc ®Ých cđa qu¸ tr×nh
d¹y häc nªn chØ quan t©m ®Õn ph¬ng ph¸p trun thơ kiÕn thøc cđa bµi ®óng
víi néi dung SGK.
Mét sè gi¸o viªn cha cã kü n¨ng so¹n bµi, vÉn ¸p dơng mét c¸ch rËp
khu«n, m¸y mãc lèi d¹y häc "trun thèng" chđ u gi¶o thÝch, minh ho¹ s¬
sµi, nghÌo nµn, t¸i hiƯn, liƯt kª kiÕn thøc theo SGK lµ chÝnh, Ýt sư dơng c©u
hái t×m tßi, t×nh hng cã vÊn ®Ị… coi nhĐ rÌn lun thao t¸c t duy, n¨ng lùc
thùc hµnh, Ýt sư dơng c¸c ph¬ng tiƯn d¹y häc nhÊt lµ c¸c ph¬ng tiƯn trùc quan
®Ĩ d¹y häc vµ tỉ chøc cho häc sinh nghiªn cøu th¶o ln trªn c¬ së ®ã t×m ra
kiÕn thøc vµ con ®êng ®Ĩ chiÕm lÜnh kiÕn thøc cđa häc sinh.
§Ĩ cã mét tiÕt d¹y tèt th× gi¸o viªn chn bÞ bµi gi¶ng ph¶i tèt, ph¶i dù
kiÕn ®ỵc c¸c t×nh hng, c¸ch sư dơng c¸c ph¬ng tiƯn d¹y häc hỵp lý, gióp
häc sinh dƠ hiĨu, dƠ nhí, më réng vµ ch¾t läc kiÕn thøc, rót ra nh÷ng th«ng
tin cÇn thiÕt phï hỵp ®èi víi tõng néi dung bµi gi¶ng.
Thùc tÕ, gi¸o viªn thêng so¹n bµi b»ng c¸ch sao chÐp l¹i SGK hay tõ
thiÕt kÕ bµi gi¶ng, kh«ng gi¸m khai th¸c s©u kiÕn thøc, cha s¸t víi néi dung
ch¬ng tr×nh, híng dÉn häc sinh vËn dơng kiÕn thøc gi¶i qut nh÷ng vÊn ®Ị
tõ nhá ®Õn lín trong thùc tÕ ®êi sèng vµ s¶n xt. Khi d¹y thêng nỈng vỊ
th«ng b¸o, kh«ng tỉ chøc ho¹t ®éng häc tËp cho c¸c em, kh«ng dù kiÕn ®ỵc
c¸c biƯn ph¸p ho¹t ®éng, kh«ng híng dÉn ®ỵc ph¬ng ph¸p tù häc.
MỈt kh¸c, ph¬ng ph¸p d¹y häc phỉ biÕn hiƯn nay vÉn theo "lèi mßn",
gi¸o viªn trun ®¹t kiÕn thøc, häc sinh thơ ®éng lÜnh héi tri thøc. ThËm chÝ
cã gi¸o viªn cßn ®äc hay ghi phÇn lín néi dung lªn b¶ng cho häc sinh chÐp

học. Có thể tổ chức một số hoạt động sau đây:
Hoạt động 1: Lập BĐTD. Mở đầu bài học, GV có thể cho HS lập BĐTD
theo nhóm hay cá nhân với các gợi ý: tìm trong thực tế các hình có
dạng hình chữ nhật, viết những tính chất về cạnh và góc mà em đã
biết về hình chữ nhật, thử nêu định nghĩa, dấu hiệu nhận biết hình
chữ nhật theo cách hiểu của em,…
Hoạt động 2: Báo cáo, thuyết minh về BĐTD. Cho một vài HS hoặc
đại diện của các nhóm HS lên báo cáo, thuyết minh về BĐTD mà
nhóm mình đã thiết lập. Qua hoạt động này vừa biết rõ việc hiểu
kiến thức của các em vừa là một cách rèn cho các em khả năng
thuyết trình trước đông người, giúp các em tự tin hơn, mạnh dạn
hơn, đây cũng là một trong những điểm cần rèn luyện của học sinh
nước ta hiện nay.
Hoạt động 3: Thảo luận, chỉnh sửa,hoàn thiện BĐTD. Tổ chức cho HS
thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện BĐTD về kiến thức của
hình chữ nhật. GV sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp HS hoàn chỉnh
BĐTD về hình chữ nhật, từ đó dẫn dắt đến kiến thức trọng tâm của
bài học.
Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một BĐTD. GV cho HS lên trình
bày, thuyết minh về kiến thức hình chữ nhật thông qua một BĐTD do
GV đã chuẩn bị sẵn (vẽ ở bảng phụ hoặc ở bìa), hoặc BĐTD mà các
em vừa thiết kế và cả lớp đã chỉnh sửa, hoàn thiện. GV có thể giới
thiệu BĐTD sau đây (vì BĐTD là một sơ đồ mở nên không yêu cầu
tất cả các nhóm HS có chung 1 kiểu BĐTD, GV chỉ nên chỉnh sửa cho
HS về mặt kiến thức và góp ý thêm về đường nét vẽ và hình thức-
nếu cần).
Khi HS đã thiết kế BĐTD và tự “ghi chép” phần kiến thức như trên là
các em đã hiểu sâu kiến thức và biết chuyển kiến thức từ SGK theo
cách trình bày thông thường thành cách hiểu, cách ghi nhớ riêng của
mình.

vận dụng đúng phơng pháp mà mình lựa chọn.
+ Cần tăng cờng bồi dỡng thờng xuyên giáo viên để nâng cao trình độ nghiệp
vụ s phạm, giáo viên phải thờng xuyên học hỏi, trau dồi kiến thức cũng nh kỹ
năng s phạm.
+ Trong quá trình vận dụng phơng pháp sơ đồ t duy cần phối hợp với các ph-
ơng pháp khác nhằm làm cho giờ dạy đạt hiệu quả cao nhất. Đồng thời phải
luôn tin tởng vào học sinh, luôn bồi dỡng rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự
học thông qua việc kiểm tra hoặc cho học sinh tự đánh giá.
+ Cần mở rộng phơng pháp sơ đồ t duy không chỉ ở môn toán mà ở tất
cả môn học khác, không chỉ ở một lớp, một trờng mà ở nhiều lớp, nhiều tr-
ờng góp phần làm cho đất nớc ta trở thành một xã hội học tập.
., ngy thỏng nm 2013
Ngời viết