BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGÔ THỊ VÂN ANH

KHAI THÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN TRONG TỔ
CHỨC KHÔNG GIAN THỊ TRẤN TAM SƠN,
HUYỆN QUẢN BẠ, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

Hà Nội - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
------------------------------

NGÔ THỊ VÂN ANH
KHÓA: 2014-2016

KHAI THÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN TRONG TỔ
CHỨC KHÔNG GIAN THỊ TRẤN TAM SƠN,
HUYỆN QUẢN BẠ, TỈNH HÀ GIANG
Chuyên ngành: Quy hoạch Vùng và Đô thị
Mã số: 60.58.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ


nguồn gốc rõ ràng.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Ngô thị Vân Anh


MỤC LỤC

Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục hình minh họa
Danh mục hình bảng, biểu
PHẦN MỞ ĐẦU .................................................................................................... 1
Lý do chọn đề tài nghiên cứu ............................................................................. 1
Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 2
Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 4
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................ 4
Cấu trúc luận văn ............................................................................................... 5
Giải thích từ ngữ ................................................................................................ 5
PHẦN NỘI DUNG ................................................................................................ 7
CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN THỊ TRẤN TAM SƠN –
HUYỆN QUẢN BẠ - TỈNH HÀ GIANG................................................................. 7
1.1. Khái quát về sự hình thành và phát triển thị trấn Tam Sơn ........................... 7
1.2. Điều kiện tự nhiên và hiện trạng quy hoạch xây dựng tại thị trấn Tam Sơn .. 8
1.2.1. Điều kiện tự nhiên thị trấn Tam Sơn ................................................. 8
1.2.2. Hiện trạng quy hoạch xây dựng tại thị trấn Tam Sơn ...................... 15
1.3. Nhận dạng và khai thác điều kiện tự nhiên trong tổ chức không gian tại thị
trấn Tam Sơn .................................................................................................... 20

3.1.2. Mục đích và yêu cầu ....................................................................... 73
3.2. Đề xuất các giải pháp khai thác điều kiện tự nhiên trong việc tổ chức không
gian thị trấn Tam Sơn ....................................................................................... 73
3.2.1. Phân vùng cảnh quan tự nhiên trên cơ sở khai thác các điều kiện tự
nhiên đặc trưng ........................................................................................ 73


3.2.2. Đánh giá và lựa chọn đất xây dựng dựa trên phân vùng cảnh quan tự
nhiên ........................................................................................................ 76
3.2.3. Cấu trúc không gian quy hoạch dựa trên cơ sở khai thác điều kiện tự
nhiên ........................................................................................................ 80
3.2.4. Phân khu chức năng và quy hoạch sử dụng đất ............................... 84
3.2.5. Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan các vùng đặc trưng .......... 84
3.2.6. Tổ chức hệ thống giao thông .......................................................... 89
3.2.7. Sự tham gia của cộng đồng ............................................................. 91
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................. 92
Kết luận ........................................................................................................... 92
Kiến nghị ......................................................................................................... 93
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt
Tài liệu tiếng Anh
Website


DANH MỤC HÌNH MINH HỌA
Số hiệu
hình

Tên hình


Không gian kiến trúc cảnh quan thị trấn Tam Sơn

Hình 1.9

Khu vực trung tâm hành chính chính trị

Hình 1.10

Nhà ở khu trung tâm thị trấn

Hình 1.11

Nhà ở khu vùng ven thị trấn

Hình 1.12

Cảnh quan ruộng bậc thang đặc trưng tại Tam Sơn

Hình 1.13

Sơ đồ định hướng phát triển không gian thị trấn Tam Sơn đến năm
2030
Sơ đồ thể hiện vai trò của điều kiện tự nhiên trong quy hoạch xây
dựng

Hình 2.1
Hình 2.2

Sơ đồ tổng quát các nội dung đánh giá cảnh quan



Thung lũng trung tâm

Hình 2.11

Thị trấn Sa Pa

Hình 3.1

Bản đồ phân vùng cảnh quan

Hình 3.2

Sơ đồ đánh giá đất xây dựng

Hình 3.3

Mô hình quy mô tập trung và dải

Hình 3.4

Cấu trúc đơn vị sinh thái

Hình 3.5

Cấu trúc cảnh quan thị trấn Tam Sơn

Hình 3.6

Định hướng cấu trúc không gian tổng thể thị trấn Tam Sơn


PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài nghiên cứu
Trong cấu trúc không gian đô thị, yếu tố tự nhiên có vai trò đặc biệt quan
trọng, vừa là nền tảng hình thành đô thị, vừa là thành phần trong tất cả các không
gian chức năng của đô thị. Vấn đề nhận thức, đánh giá đặc điểm và nghiên cứu đề
xuất giải pháp khai thác yếu tố tự nhiên là một khía cạnh quan trọng trong các nội
dung thiết kế quy hoạch xây dựng đô thị: đánh giá đặc điểm hiện trạng; luận chứng
các cơ sở quy hoạch; đề xuất giải pháp quy hoạch: về không gian, hạ tầng kỹ thuật –
môi trường.
Tuy nhiên, trong quá trình lập đồ án quy hoạch xây dựng đô thị hiện nay,
các yếu tố tự nhiên thường nghiên cứu tách rời từng yếu tố, chưa thể hiện rõ tính
tổng hợp, đồng nhất chưa thấy rõ quan hệ tương hỗ chặt chẽ giữa các yếu tố và sự
vận động biến đổi theo các quy luật tự nhiên đáng ra không thể tuỳ tiện làm biến
đổi. Đây chính là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường
tự nhiên, đến sự phát triển bền vững, giảm hiệu quả kinh tế và không tạo được bản
sắc địa phương.
Thị trấn Tam Sơn thuộc huyện Quản Bạ, cách thị xã Hà Giang 43km. Thị
trấn là cửa ngõ của 4 huyện vùng cao núi đá Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và
Mèo Vạc. Thị trấn Tam Sơn, huyện Quản Bạ có vị trí thuận lợi trong mạng lưới đô
thị của tỉnh Hà Giang. Với mạng lưới giao thông thuận lợi cho việc giao lưu kinh tế
xã hội với 4 huyện vùng cao phía Bắc thông qua trục đường quốc lộ 4C và hệ thống
các trục đường liên huyện, liên xã...tạo điều kiện thuận lợi cho thị trấn trở thành
một khu vực chuyển tiếp hàng hoá của các huyện trong tỉnh. Thị trấn Tam Sơn còn
là trung tâm hành chính, chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, giáo dục đào
tạo của huyện Quản Bạ. Cơ sở hạ tầng tại thị trấn Tam Sơn bước đầu được đầu tư
xây dựng, bộ mặt một trung tâm đang được hình thành nên tạo được sức hút lớn đối
với các thành phần kinh tế.
Đặc biệt, thị trấn Tam Sơn được thiên nhiên ban tặng nhiều phong cảnh
thiên nhiên đẹp với hệ thống núi non hùng vĩ, là nơi cư trú của của nhiều dân tộc

* Phạm vi nghiên cứu:


3

- Huyện Quảng Bạ nằm trong thung lũng phía Đông Bắc của tỉnh Hà Giang,
với diện tích 532,058 km2, chỗ rộng nhất là 2000 m, chỗ hẹp nhất là 800 m. Huyện
có vị trí địa lý thuận lợi, có nhiều tiềm năng cho phát triển đô thị, thuận lợi giao lưu
trong và ngoài khu vực. Trong tương lai huyện Quản Bạ sẽ trở thành một huyện có
nền kinh tế phát triển của tỉnh.

Vị trí thị trấn Tam Sơn trong huyện Quản Bạ và tỉnh Hà Giang
- Thị trấn Tam Sơn, huyện Quản Bạ có Quốc lộ 4C đi qua khu vực và là
huyện cửa ngõ của 4 huyện vùng cao (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo
Vạc).
- Diện tích nghiên cứu lập quy hoạch : 931,91 ha .
- Ranh giới thị trấn Tam Sơn:
+ Phía Bắc giáp với xã Thanh Vân.
+ Phía Nam giáp với xã Quyết Tiến .
+ Phía Đông , Đông nam giáp xã Quản Bạ
+ Phía Tây giáp với xã Tùng Vài .


4

Phạm vi nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp điều tra khảo sát, thống kê, thu thập số liệu;
- Phương pháp phân tích và tổng hợp;

nhiên, dải đất ven bờ biển, mặt hồ, mặt sông, kênh rạch trong đô thị và không gian
sử dụng chung thuộc đô thị. [31]
2. Kiến trúc cảnh quan: Là một môn khoa học tổng hợp, liên quan đến nhiều
lĩnh vực, nhiều chuyên ngành khác nhau như quy hoạch không gian, quy hoạch hạ
tầng kỹ thuật, kiến trúc công trình, điêu khắc hội họa,…nhằm giải quyết những vấn
đề tổ chức môi trường nghỉ ngơi giải trí, thiết lập và cải thiện môi sinh, bảo vệ môi
trường, tổ chức nghệ thuật kiến trúc.
Kiến trúc cảnh quan bao gồm thành phần tự nhiên (địa hình, mặt nước, cây
xanh…) [19]
3. Kiến trúc cảnh quan đô thị: “Cảnh quan” là một phạm trù luôn luôn biến
đổi theo không gian và thời gian thì “kiến trúc” lại đề cao tính ổn định, lâu dài. Kiến
trúc cảnh quan tham gia vào việc quy hoạch môi trường, thiết kế, quy hoạch đô
thị…và tạo dựng môi trường sống cho con người và thiên nhiên. Chuyên ngành


6

kiến trúc cảnh quan kết hợp tính đa dạng về mục tiêu và thể loại của đồ án thiết kế
cảnh quan với sự biến đổi không ngừng của các điều kiện môi trường. [18]
4. Phân vùng cảnh quan: Miêu tả các đặc điểm đặc trưng các thể tổng hợp tự
nhiên là một trong những nhiệm vụ quan trọng của địa lý tự nhiên, là khâu nối có
quy luật của việc nghiên cứu cảnh quan và ứng dụng của nó trong mỗi vùng lãnh
thổ. Khái niệm “phân vùng cảnh quan” được các nhà địa lý tự nhiên xác định như
là lời giải thích về sự tồn tại một cách khách quan trên bề mặt Trái Đất các tổng hợp
thể tự nhiên, đo vẽ nhóm gộp và đưa chúng lên bản đồ, nghiên cứu thành phần cũng
như các quá trình động lực phát triển. Chính vì vậy, phân vùng cảnh quan có thể
được xem như là một kết quả tổng hợp nghiên cứu cảnh quan, phản ánh một cách
có hệ thống, có quy luật đặc điểm của các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
của mỗi vùng được phân chia. Mỗi vùng cảnh quan có đặc tính toàn vẹn lãnh thổ và
thống nhất nội tại tạo bởi khái quát chung vị trí địa lý và lịch sử phát triển, bởi sự

quản lý nên các điều kiện tự nhiên đang dần bị mất đi làm cho đô thị mất dần bản
sắc, mỹ quan… cùng với sự mất cân bằng sinh thái và các hậu quả về môi trường.
3. Luận văn đã nghiên cứu các cơ sở khoa học cho việc khai thác các điều
kiện tự nhiên trong tổ chức không gian đô thị dựa trên các quan điểm lý luận, kinh
nghiệm tổ chức không gian trong nước cũng như trên thế giới. Từ đó, luận văn đã
phân tích và nghiên cứu những mô hình, giải pháp thích hợp với những đặc thù
riêng của thị trấn Tam Sơn, nhằm mục đích hoàn thiện việc tổ chức cấu trúc không
gian và cảnh quan phù hợp với các không gian chức năng, tạo nên hiệu quả về kinh
tế-xã hội trong ứng dụng, đảm bảo tính bền vững của cấu trúc vật thể kiến trúc-kỹ
thuật-môi trường cũng như tạo lập bản sắc và chất lượng thẩm mỹ cho cảnh quan đô
thị.
4. Luận văn đề xuất phân vùng cảnh quan và đưa ra các giải pháp tổ chức
không gian dựa trên các điều kiện tự nhiên đặc thù thị trấn bao gồm: vùng phát triển
đô thị (điển hình là tổ chức cảnh quan đô thị trung tâm thị trấn Tam Sơn), vùng cảnh
quan nông nghiệp (điển hình là khu vực ruộng bậc thang trồng cây nông nghiệp
ngắn ngày và cây ăn quả), vùng bảo tồn rừng cảnh quan và không gian xanh (bảo
tồn và khôi phục giá trị đặc trưng của đô thị miền núi), vùng phát triển du lịch sinh
thái và bảo tồn di tích thiền nhiên (điển hình là tổ chức khu sinh thái Núi Đôi).


Kiến nghị
1. Khai thác các điều kiện tự nhiên trong tổ chức không gian thị trấn Tam
Sơn cần phải được quan tâm ngay từ bước lập quy hoạch, thiết kế đô thị, cần giám
sát chặt chẽ trong khâu triển khai đầu tư các dự án, nâng cao vai trò quản lý của
chính quyền đô thị, huy động sự tham gia của cộng đồng vào quá trình quản lý đầu
tư xây dựng, khai thác sử dụng...
2. Huyện Quản Bạ cần ban hành qui chế quản lý đô thị Tam Sơn theo đồ án
quy hoạch chung đã được phê duyệt và đối với từng không gian đô thị cụ thể. Đặc
biệt đối với những vùng cảnh quan đặc thù tạo dựng hình ảnh của đô thị.
3. Trong quá trình phát triển đô thị, du lịch, nông nghiệp... cần giữ gìn và bảo

chí khoa học ĐHQG HN. KHTN (Chuyên san Địa lý), trang 15-22.


14. Vũ Trọng Thắng (2013), Môi trường trong quy hoạch xây dựng, Nhà xuất bản
Xây Dựng;
15. Nguyễn Cao Lãnh (2011), Quy hoạch phát triển các Business park mô hình tất
yếu cho đô thị hiện đại, Nhà xuất bản Xây Dựng;
16. Jean Paul Lacaze (1996), Các phương pháp quy hoạch đô thị, Nhà xuất bản Thế giới;
17. Bassand Michel (2001), Đô thị hóa - khủng hoảng sinh thái và phát triển bền
vững, Nhà xuất bản Trẻ, TP. Hồ Chí Minh;
18. Hàn Tất Ngạn (1996), Kiến trúc cảnh quan đô thị, Nhà xuất bản Xây Dựng;
19. Hàn Tất Ngạn (1999), Kiến trúc cảnh quan, Nhà xuất bản Xây Dựng;
20. Hàn Tất Ngạn (1992), Luận án Phó tiến sĩ KHKT: “ Khai thác và tổ chức cảnh
quan trong sự hình thành và phát triển đô thị Việt Nam”, Trường Đại học Kiến trúc;
21. Nguyễn An Thịnh (2014), Cơ sở sinh thái cảnh quan trong kiến trúc cảnh quan
và quy hoạch sử dụng đất bền vững, Nhà xuất bản Xây Dựng;
22. Lê Bá Thảo (1977), Thiên nhiên Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ thuật;
23. Nguyễn thị Thanh Thủy (1996), Kiến trúc phong cảnh, Nhà xuất bản Khoa Học
và Kỹ thuật;
24. Nguyễn thị Thanh Thủy (1997), Tổ chức và quản lý môi trường cảnh quân đô
thị, Nhà xuất bản Xây dựng;
25. Vũ Trung Tạng (2003), Cơ sở sinh thái học, Nhà xuất bản giáo dục;
26. Nguyễn thị Kim Thái và Lê thị Hiền Thảo (2003), Sinh thái học và bảo vệ môi
trường, Nhà xuất bản Xây dựng;
27. Nguyễn Thế Thôn (1995), Những vấn đề cảnh quan sinh thái ứng dụng trong
quy hoạch và quản lý môi trường, Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ quốc
gia, Hà Nội;
28. Nguyễn Thế Thôn, Về lý thuyết cảnh quan sinh thái, Tạp chí các khoa học về
Trái Đất số 1/2000, Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ quốc gia, Hà Nội;