BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------

NGUYỄN TUẤN HIỆP

KHAI THÁC CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN - VĂN HÓA
ĐẶC TRƯNG TRONG VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN
THỊ TRẤN VÂN HỒ, TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

Hà Nội - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------

NGUYỄN TUẤN HIỆP
KHÓA: 2014-2016

KHAI THÁC CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN - VĂN HÓA
ĐẶC TRƯNG TRONG VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN
THỊ TRẤN VÂN HỒ, TỈNH SƠN LA


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là
trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình
nào trước đây.
Hà Nội, tháng 06 năm 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Tuấn Hiệp


MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục ký hiệu các chữ viết tắt
Danh mục bảng
Danh mục hình, sơ đồ, đồ thị
I. PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
Lý do chọn đề tài................................................................................................................ 1
Mục tiêu nghiên cứu .......................................................................................................... 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 2
Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................... 3
Nội dung nghiên cứu.......................................................................................................... 4
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................................... 4
Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn ............................................................. 5
Cấu trúc của luận văn:........................................................................................................ 7
II. PHẦN NỘI DUNG......................................................................................................... 8
CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG KHAI THÁC CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN – VĂN

1.5.2. Yếu tố văn hóa.................................................................................................... 32
1.6. Những vấn đề cần giải quyết.................................................................................. 36
1.6.1. Đánh giá tổng hợp hiện trạng khu vực ............................................................... 36
1.6.2. Đánh giá tổng hợp về các yếu tố tự nhiên – văn hóa.......................................... 39
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC KHAI THÁC CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN –
VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG TRONG VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN THỊ TRẤN
VÂN HỒ, TỈNH SƠN LA ................................................................................................ 43
2.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................................ 43
2.1.1. Cơ sở lý luận về yếu tố tự nhiên ......................................................................... 43
2.1.2. Cơ sở lý luận về yếu tố văn hóa ......................................................................... 43
2.1.3. Cơ sở lý luận về quy hoạch tổ chức không gian ................................................ 44
2.1.4. Cơ sở lý luận về kiến trúc cảnh quan và thiết kế đô thị...................................... 45
2.1.5. Các lý luận khác ................................................................................................. 50
2.2. Cơ sở pháp lý ........................................................................................................... 56
2.3. Kinh nghiệm tổ chức không gian trên thế giới và Việt Nam .............................. 59
2.3.1. Trên thế giới ....................................................................................................... 59
2.3.2. Một số kinh nghiệm thực tế tại Việt Nam ......................................................... 63
2.3.3. Bài học kinh nghiệm........................................................................................... 70
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức không gian thị trấn Vân Hồ - tỉnh Sơn La 73
2.4.1. Yếu tố tự nhiên ................................................................................................... 74
2.4.2. Yếu tố văn hóa xã hội đặc trưng......................................................................... 74
2.5. Một số định hướng nghiên cứu.............................................................................. 74
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHAI THÁC CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN - VĂN HÓA
ĐẶC TRƯNG TRONG VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN THỊ TRẤN VÂN HỒ,
TỈNH SƠN LA................................................................................................................... 76
3.1. Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc ...................................................................... 76
3.1.1. Quan điểm .......................................................................................................... 76
3.1.2. Mục tiêu.............................................................................................................. 77
3.1.3. Nguyên tắc.......................................................................................................... 77
3.2. Giải pháp khai thác các yếu tố tự nhiên – văn hóa đặc trưng của thị trấn Vân

Bộ Xây dựng

DVTM

Dịch vụ Thương mại

ĐKTN

Điều kiện Tự nhiên

ĐKVH

Điều kiện Văn hóa

HTKT

Hạ tầng Kỹ thuật

HTVH

Hạ tầng Văn hóa

KTCQ

Kiến trúc cảnh quan

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn


Thiết kế đô thị

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp

UBND

Ủy ban nhân dân

VHXH

Văn hóa Xã Hội


DANH MỤC BẢNG
Số hiệu bảng

Tên bảng

Số trang

Bảng 1.1

Bảng tổng lượng bức xạ mặt trời các tháng trong năm

14

[28]
Bảng 1.2


DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ
Số hiệu hình

Tên hình

Số trang

Hình 1.1

Vị trí tỉnh Sơn La và huyện Vân Hồ [28]

10

Hình 1.2

Vị trí xã Vân Hồ trên bản đồ toàn huyện Vân Hồ [28]

10

Hình 1.3

Ranh giới QHCXD thị trấn Vân Hồ trên bản đồ xã Vân

11

Hồ [28]
Hình 1.4

Địa hình khu vực quy hoạch thị trấn Vân Hồ [28]


25

Hình 1.10

Hình ảnh hiện trạng sử dụng đất

27

Hình 1.11

Bản đồ đánh giá quỹ đất xây dựng

28

Hình 1.12

Minh họa hình thức quần cư miền núi

33

Hình 1.13

Minh họa hình thức kiến trúc nhà sàn

33

Hình 1.14

Hình ảnh quần cư miền núi

Dạng đa tâm

45

Hình 2.3

Dạng dải

45

Hình 2.4

Hệ trung tâm theo dạng dải

45

Hình 2.5

Lưu tuyến

48

Hình 2.6

Mảng

48

Hình 2.7


Phong thủy Phương Đông

56

Hình 2.13

Ngôi làng cổ Engelberg nhìn từ đỉnh Titlis

59

Hình 2.14

Phần lớn nhà cửa ở thị trấn cổ Garmisch-

61

Partenkirchen của Đức được xây dựng theo lối kiến
trúc Bavaria, với các bức tường bên ngoài được sơn
trang trí bằng các bức tranh có nội dung lịch sử và tôn
giáo
Hình 2.15

Nét thanh bình của thị trấn cổ Garmisch-Partenkirchen

62

của Đức
Hình 2.16

Nhà trên đồi tại San Francisco - California - Hoa Kỳ

Hình 2.21

Mô hình quần cư vùng núi

70

Hình 2.22

Mô hình quần cư của dự án tái định cư [9]

71

Hình 2.23

Mô hình quần cư của dự án tái định cư

72

Hình 2.24

Mô hình quần cư của dự án tái định cư

72

Hình 2.25

Khu tái định cư Phiêng Nèn nằm sát thị trấn Phiêng

73



81

Hình 3.6

Luồng gió thay đổi trong ngày ở vùng đồi núi [14]

82

Hình 3.7

Mặt cắt cảnh quan tổng thể (B-B)

82

Hình 3.8

Mặt cắt cảnh quan khu vực lòng suối

83

Hình 3.9

Sơ đồ tổ chức không gian KTCQ khu vực lòng suối

83

Hình 3.10

Đồi núi tự nhiên được giữ lại trong đô thị

Tổ chức không gian KTCQ

93

Hình 3.16

Sơ đồ tổ chức không gian KTCQ

96

Hình 3.17

Tổ chức không gian KTCQ

97

Hình 3.18

Hình thức kiến trúc nhà ở

99

Hình 3.19

Hình thức kiến trúc mái dốc gắn liền với tự nhiên được

99

sử dụng chủ yếu
Hình 3.20


Mặt cắt dải xanh trung tâm

108

Hình 3.26

Phối cảnh minh họa

109

Hình 3.27

Sơ đồ tổ chức giao thông

110

Hình 3.28

Phân tích về gió

113

Hình 3.29

Luồng gió thay đổi trong ngày ở vùng đồi núi [14]

114

Hình 3.30

Các đô thị mới được xây dựng, đặc biệt là trên các vùng có văn hóa dân tộc
làng bản như các huyện vùng cao đang chưa thực sự chú trọng vào kiến trúc truyền
thống mang bản sắc văn hóa, tập quán lối sống của người dân địa phương. Nhiều đô
thị mới mọc lên không mang nét đặc trưng của vùng miền, chưa khai thác được
khía cạnh văn hóa đặc trưng trong quy hoạch, tổ chức không gian. Việc quy hoạch
không gian và sử dụng hình thức kiến trúc nhiều nơi còn tùy tiện, áp đặt, rập khuôn,
không gắn liền với điều kiện tự nhiên: địa hình, thủy văn, khí hậu… của khu vực.
Do đó các đô thị này thiếu đi bản sắc, nhiều vấn đề chưa phù hợp với tập quán cư
trú của người dân, và dẫn đến những hậu quả khác về kinh tế, xã hội.
Mặt khác, trong Luật Xây dựng số 16/2003/QH11 đã từng ghi: “Quy hoạch
chung xây dựng đô thị phải được thiết kế theo quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng, phải
tận dụng địa hình, cây xanh, mặt nước và các điều kiện thiên nhiên nơi quy hoạch,
giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc.”.
Vì vậy việc quy hoạch xây dựng đô thị, nhất là các đô thị vùng núi cần đặc
biệt quan tâm đến yếu tố tự nhiên và văn hóa. Các đô thị ở khu vực vùng núi Tây
Bắc cũng nằm trong số này và trong đó có thị trấn Vân Hồ, huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn
La.


2

Là một huyện mới thành lập năm 2013 trên cơ sở tách ra từ huyện Mộc
Châu, Vân Hồ hiện đang trong quá trình lập và triển khai quy hoạch chung xây
dựng thị trấn Vân Hồ. Thị trấn Vân Hồ có những nét đặc trưng riêng của điều kiện
tự nhiên, văn hóa vùng núi Tây Bắc. Để làm nên bản sắc của một đô thị thì yếu tố
điều kiện tự nhiên - văn hóa lịch sử là những yếu tố đóng vai trò rất quan trọng.
Chính vì thế, việc nghiên cứu đề tài "Khai thác các yếu tố tự nhiên - văn hóa đặc
trưng trong việc tổ chức không gian thị trấn Vân Hồ, tỉnh Sơn La" là hết sức cần
thiết.
 Mục tiêu nghiên cứu

nguyên thiên nhiên, lịch sử, xã hội, quy hoạch tổ chức không gian, kiến trúc,
HTKT, HTXH, kinh tế… có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đối với môi trường
xung quanh là một hệ thống thống nhất.
- Phương pháp khảo sát thực địa: Điều tra khảo sát thực địa để nghiên cứu
các vấn đề một cách cụ thể, rõ ràng.
- Phương pháp chuyên gia: Tham vấn, trao đổi với các chuyên gia, chính
quyền địa phương về tình hình khai thác các yếu tố tự nhiên, văn hóa trong quy
hoạch xây dựng thị trấn Vân Hồ.
- Phương pháp điều tra xã hội học: Thu thập ý kiến của người dân theo
những mẫu câu hỏi được chuẩn bị sẵn, sau đó tổng hợp và phân tích kết quả theo
từng vấn đề cụ thể.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, kiểm chứng: Học tập kinh nghiệm
các đô thị, khu vực.
- Phương pháp tổng hợp (thu thập thông tin, phân tích đánh giá, so sánh, đối
chiếu, đề xuất): Chia toàn thể đối tượng thành từng bộ phận để nghiên cứu, phát


4

hiện từng thuộc tính và bản chất của từng yếu tố, từ đó hiểu được bản chất của đối
tượng trên cơ sở áp dụng các công cụ nghiên cứu, phân tích đánh giá và đưa ra các
giải pháp đề xuất.
 Nội dung nghiên cứu
- Điều tra khảo sát, thu thập các thông tin về ĐKTN, ĐKVH, thực trạng khai
thác các yếu tố tự nhiên – văn hóa trong quy hoạch chung xây dựng thị trấn Vân
Hồ, các yếu tố kiến trúc cảnh quan, không gian, loại hình kiến trúc truyền thống địa
phương, các di tích lịch sử văn hóa có giá trị.
- Tổng hợp, rà soát những dự án quy hoạch, các dự án khác, các kết quả công
bố có liên quan trên địa bàn nghiên cứu. Thu thập các kết quả đã nghiên cứu của
các dự án trong khu vực và các tài liệu, các kết quả, công bố liên quan đến nội dung

QHXD những đô thị miền núi khác.
 Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn
o Yếu tố Tự nhiên:
Yếu tố tự nhiên đề cập đến trong luận văn này bao gồm: địa hình, khí hậu,
thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật và cảnh quan. [8] Các yếu tố tự nhiên đặc trưng nhất
của khu vực miền núi Tây Bắc, và cụ thể là của huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La.
Khi nghiên cứu một đồ án quy hoạch, thì yếu tố tự nhiên đóng vai trò rất
quan trọng. Nó quyết định nhiều đến việc phát triển phương án. Trong luận văn
nghiên cứu này, yếu tố tự nhiên được đưa ra để nhằm mục đích khiến đồ án quy
hoạch gần gũi với tự nhiên, đồng thời tôn được các giá trị tự nhiên của khu vực lên.
o Yếu tố Văn hóa: [13]
Văn hóa là mối quan hệ giữa thế giới biểu tượng trong óc một cá nhân hay
một tộc người với cái thế giới thực tại ít nhiều đã bị cá nhân này hay tộc người này
mô hình hóa theo cái mô hình tồn tại trong biểu tượng. Điều biểu hiện rõ nhất
chứng tỏ mối quan hệ này, đó là văn hóa dưới hình thức dễ thấy nhất, biểu hiện


6

thành một kiểu lựa chọn riêng của cá nhân hay tộc người, khác các kiểu lựa chọn
của các cá nhân hay các tộc người khác.
Bản sắc văn hóa tức là mặt bất biến của văn hóa trong quá trình phát triển
của lịch sử. Để giữ được bản sắc văn hóa của khu vực qua quá trình quy hoạch là
một việc làm có ý nghĩa lịch sử.
o Tổ chức không gian:
Là một hoạt động định hướng của con người nhằm mục đích tạo dựng, tổ
hợp và liên kết các không gian chức năng trên cơ sở tạo ra sự cân bằng và mối quan
hệ tổng hòa của hai nhóm thành phần tự nhiên và nhân tạo của KTCQ.
Trong nghiên cứu của luận văn này, tổ chức không gian chính là việc thiết kế
quy hoạch, sắp xếp, tổ chức không gian của một khu vực để tạp lập nên một đô thị

Mở đầu
Lý do chọn đề tài
Mục đích nghiên cứu
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn
Cấu trúc của luận văn
Nội dung
Chương 1: Thực trạng khai thác các yếu tố tự nhiên – văn hóa đặc trưng
trong việc tổ chức không gian thị trấn Vân Hồ, tỉnh Sơn La
Chương 2: Cơ sở khoa học khai thác các yếu tố tự nhiên – văn hóa đặc
trưng trong việc tổ chức không gian thị trấn Vân Hồ, tỉnh Sơn La
Chương 3: Giải pháp khai thác các yếu tố tự nhiên – văn hóa đặc trưng
trong việc tổ chức không gian thị trấn Vân Hồ, tỉnh Sơn La
Kết luận và kiến nghị.


THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email:

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN



trong đầu tư.
Có quy định cụ thể trong việc quản lý xây dựng, quy hoạch, kiến trúc, thiết
kế đô thị, đảm bảo giữ gìn và phát huy có hiệu quả điều kiện tự nhiên – điều kiện
văn hóa đặc trưng của Vân Hồ. Cần nâng cao năng lực cán bộ trong công tác quản
lý đô thị nhằm thực hiện quy hoạch một cách có hiệu quả.
Cần lấy ý kiến của người dân, huy động lực lượng cộng đồng để thực hiện
các ý đồ quy hoạch.Vai trò của cộng đồng phải thực hiện xuyên suốt cả quy trình từ
lập, thẩm định, quy hoạch đến tham gia đầu tư và quản lý đầu tư xây dựng, quản lý
khai thác sử dụng và giám sát thực hiện. Nâng cao nhận thức cho người dân về các
hoạt động xây dựng đô thị.
Đứng trước áp lực đô thị hóa cần dựa vào các tiêu chí phát triển bền vững để
quản lý và thực hiện để tránh ảnh hưởng đến thiên nhiên, đô thị hài hòa với thiên
nhiên và cùng phát triển bền vững.


IV. PHẦN PHỤ LỤC VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1. Nguyễn Thế Bá (2004), Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị, Nhà xuất
bản Xây dựng, Hà Nội.
2. Nguyễn Thế Bá (2007), Giáo trình Lý luận thực tiễn Quy hoạch xây dựng đô thị
ở trên thế giới và Việt Nam, Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.
3. Trần Bình (2015), Một số vấn đề về kiến trúc và nhà ở của các tộc người
thiểu số phía Bắc Việt Nam giai đoạn thế kỷ X-XVIII, Trường Đại học Văn
Hóa, Hà Nội.
4. Đỗ Văn Đại (2015), Hỏi và đáp về 54 dân tộc Việt Nam, Nhà xuất bản
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5. Trần Vân Hạc (2009), Nhà sàn của người Thái Tây Bắc, Hà Nội.
6. Trần Trọng Hanh (1999), 10 quan điểm phát triển bền vững của Việt Nam, Hà
Nội.
7. Nguyễn Xuân Hinh (2015), Quy hoạch đô thị phát triển bền vững, Trường