BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------------

NGÔ BÁ THÀNH

KHAI THÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG TỔ CHỨC KHÔNG
GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN NÔNG THÔN MỚI XÃ MÊ LINH HUYỆN MÊ LINH - TP. HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

HÀ NỘI - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------------

NGÔ BÁ THÀNH
kho¸ 2014 - 2016 líp cao häc ch2014Q2

KHAI THÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG TỔ CHỨC KHÔNG
GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN NÔNG THÔN MỚI XÃ MÊ LINH HUYỆN MÊ LINH - TP. HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ


TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Ngô Bá Thành


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1
Lý do chọn đề tài: ............................................................................................. 1
Mục đích nghiên cứu:....................................................................................... 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: .................................................................. 3
Phương pháp nghiên cứu:................................................................................ 3
Nhiệm vụ nghiên cứu: ...................................................................................... 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: ....................................................... 4
Cấu trúc luận văn: ........................................................................................... 4
Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn: ........................................ 5
PHẦN NỘI DUNG ........................................................................................... 8
CHƯƠNG 1:THỰC TRẠNG KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN
XÃ MÊ LINH, HUYỆN MÊ LINH, HÀ NỘI ................................................. 8
1.1.Khái quát chung về xã Mê Linh ................................................................ 8
1.1.1 Vị trí và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 8
1.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển............................................................. 9
1.1.3 Tổ chức chính trị làng xã Mê Linh....................................................... 12
1.2 Điều kiện hiện trạng. ................................................................................ 13
1.2.1 Các yếu tố tự nhiên. ............................................................................. 13

2.3. Các nhân tố tác động đến khai thác yếu tố tự nhiên, lịch sử - văn hóa
trong quy hoạch xây dựng xã Mê Linh ......................................................... 56
2.3.1. Các điều kiện tự nhiên ........................................................................ 56
2.3.2. Các yếu tố về lịch sử - văn hóa trong quy hoạch xây dựng và phát triển
các điểm dân cư nông thôn. .......................................................................... 57
2.3.3. Tham gia của cộng đồng và dân cư ..................................................... 62


2.3.4. Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm tiên tiến ......................................... 63
2.4. Tổng kết các kinh nghiệm thực tiễn quy hoạch xây dựng các điểm dân
cư gắn với việc khai thác các yếu tố tự nhiên, lịch sử - văn hóa .................. 65
2.4.1. Trên thế giới ....................................................................................... 65
2.4.2. Trong nước ......................................................................................... 68
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHAI THÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG
TRONG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN NÔNG
THÔN MỚI XÃ MÊ LINH, HUYỆN MÊ LINH, HÀ NỘI ......................... 72
3.1. Quan điểm và nguyên tắc. ....................................................................... 72
3.1.1. Quan điểm .......................................................................................... 72
3.1.2. Các nguyên tắc khai thác giá trị truyền thống trong tổ chức không gian
kiến trúc cảnh quan nông thôn mới xã Mê Linh............................................ 73
3.2. Giải pháp quy hoạch cải tạo làng, xã Mê Linh. ..................................... 75
3.2.1. Cấu trúc không gian xã Mê Linh......................................................... 75
3.2.2. Phân khu chức năng và quy hoạch sử dụng đất. .................................. 77
3.2.3. Tổ chức không gian làng (xóm) nông thôn ......................................... 80
3.3. Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan công trình kiến trúc. .. 81
3.4. Giải pháp tổ chức không gian cảnh quan các không gian mở .............. 93
3.5. Giải pháp tổ chức giao thông, cơ sở hạ tầng kỹ thuật nông thôn và môi
trường ............................................................................................................. 97
PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ.............................................................. 100
KếT LUậN: ................................................................................................... 101

ĐKTN, YTTN

Điều kiện tự nhiên, Yếu tố tự nhiên

VLXD

Vật liệu xây dựng

VAC

Mô hình kinh tế nông hộ: Vườn - Ao - Chuồng

LSVH

Lịch sử - Văn hóa

KTXH - ANQP

Kinh tế xã hội - An ninh quốc phòng

NQ - CP

Nghị quyết - Chính phủ

NQ - TƯ

Nghị quyết - Trung ương

QCXDVN


CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Số hiệu bảng

Tên bảng biểu

biểu
Biểu đồ 1.1

Đặc trưng cơ bản trong tổ chức chính trị làng xã Mê Linh

Biểu đồ 1.2

Tổng hợp hiện trạng dân số lao động xã Mê Linh

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Số hiệu hình vẽ

Tên hình vẽ

Hình 1.1

Sơ đồ vị trí và liên hệ vùng

Hình 1.2


Hình 1.10

Làng xã đường cánh đồng hoa và rau màu bao bọc

Hình 1.11

Không gian làng xã Mê Linh đang biến đổi khi có các dự
án khu đô thị mới

Hình 1.12

Bản đồ quy hoạch sử dụng đất xã Mê Linh

Hình 1.13

Các công trình tôn giáo thôn Hạ Lôi

Hình 1.14

Nhà ở khu vực

Hình 1.15

Nhà ở với nghề trồng hoa hồng

Hình 1.16

UBND xã Mê Linh



Các tính chất đặc thù của làng xã Mê Linh

Hình 1.25

Một vài hình ảnh rước kiệu lễ Đền thờ Hai Bà Trưng

Hình 1.26

Sơ đồ các công trình văn hóa – lịch sử làng xã

Hình 1.27

Các công trình tôn giáo tín ngưỡng trong xã

Hình 1.28

Một vài Điếm trong xã

Hình 1.29

Đường giao thông trong xã

Hình 1.30

Phía trước đình bị lấn chiếm họp chợ

Hình 2.1

Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam

Hình 2.9

Chiến lược phát triển cộng đồng nông thôn bền vững

Hình 2.10

Làng nông thôn Woodstock Oxfort – Anh

Hình 2.11

Khung cảnh nông thôn làng Vazelay, Burgundy, Pháp

Hình 3.1

Sơ đồ vị trí các kết nối các khu ở trong khu xã Mê Linh

Hình 3.2

Sơ đồ mối liên hệ các thành phần chức năng trong xã Mê Linh

Hình 3.3

Minh họa không gian làng xóm


Hình 3.4

Phân vùng cảnh quan khu vực

Hình 3.5


Hình 3.13

Hình 3.14

Hình 3.15

Minh họa cách tổ chức dân cư hiện trạng thôn Hạ Lôi - xã
Mê Linh
Minh họa nhà ở hiện đại thích ứng với môi trường, giữ nét
truyền thống
Minh họa nhà ở hiện đại kết hợp làm nghề trồng hoa
truyền thống

Hình 3.16

Minh họa nhà ở mới kết hợp làng nghề thủ công

Hình 3.17

Tổ chức cảnh quan tuyến đường chính khu vực không gian mở

Hình 3.18

Minh họa hình thức cột đèn trên tuyến đường chính

Hình 3.19

Hình thức tổ chức không gian mở sinh động có điểm nhấn


đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hòa giữa các vùng, xây
dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng
hoá lớn có năng suất chất lượng hiệu quả, đồng thời xây dựng nông thôn mới có
kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình
thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với công nghiệp dịch vụ, gắn phát
triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, giàu bản
sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ, nâng cao sức mạnh của
hệ thống chính trị. Trước sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của thủ đô Hà
Nội, các không gian kiến trúc cảnh quan tự nhiên, các giá trị lịch sử văn hóa


2
làng xã Mê Linh đang đứng trước nguy cơ bị mai một do sự tác động của cơ chế
thị trường, sự thay đổi nếp sống và phương thức sản xuất, sinh hoạt của người
dân. Thủ tướng Chính phủ và UBND các cấp của Thành phố Hà Nội đã có quyết
định phê duyệt các đồ án quy hoạch liên quan đến sự phát triển của làng xã Mê
Linh, tuy nhiên, trong quá trình thực hiện quy hoạch nông thôn từ năm 2011. Đồ
án Quy hoạch xây dựng nông thôn mới các xã của huyện Mê Linh đã nhanh
chóng được triển khai và phê duyệt, mà chiếu theo nhóm tiêu chí Quy hoạch
trong 19 tiêu chí nông thôn mới thì tất cả các đồ án đã được thực hiện và phê
duyệt đều chưa khai thác được giá trị truyền thống trong việc tổ chức không gian
kiến trúc cảnh quan nông thôn là cơ sở cho việc quản lý xây dựng, bảo vệ môi
trường, bảo tồn di tích có giá trị, thu hút khách du lịch, tạo ra động lực phát triển
và san sẻ “gánh nặng” tập trung về Thủ đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa; là
một khía cạnh cần khai thác, quan trọng để nói lên bản sắc, hình ảnh của từng
địa phương nông thôn.
Đặc biệt, tại huyện Mê Linh là xã Mê Linh, một xã ven đê sông hồng, có
nhiều di tích lịch sử và không gian kiến trúc cảnh quan đẹp cần nghiên cứu để tổ
chức không gian kiến trúc cảnh quan nên đề tài “Khai thác giá trị truyền thống
trong tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan nông thôn mới xã Mê Linh huyện Mê Linh – Thành phố Hà Nội” là cần thiết, nhằm cụ thể hóa nội dung

trong quy hoạch xây dựng xã Mê Linh.
- Phương pháp điều tra cộng đồng: Thu thập ý kiến người dân theo những
mẫu câu hỏi được in sẵn, sau đó phân tích tổng hợp kết quả về từng vấn đề cụ thể.
- Phương pháp tiếp cận hệ thống: Đối tượng quy hoạch xây dựng là xã Mê
Linh được xem xét như một hệ thống bao gồm hệ thiên nhiên - xã hội, có mối
quan hệ chặt chẽ với nhau, đối với môi trường xung quanh là một hệ thống nhất.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Thu thập các thông tin về điều kiện tự nhiên, thực trạng khai thác các yếu
tố giá trị truyền thống, cảnh quan tự nhiên, kiến trúc công trình nhà ở cũng như
hạ tầng kĩ thuật giao thông trong quy hoạch xây dựng xã Mê Linh, rà soát các


4
quy hoạch chi tiết, các dự án và các kết quả công bố có liên quan đến nội dung
đề tài luận văn, từ đó, phân tích, đánh giá tổng hợp để xác định các vấn đề cần
nghiên cứu.
- Nghiên cứu các cơ sở khoa học khai thác yếu tố giá trị truyền thống, cảnh
quan tự nhiên, kiến trúc công trình nhà ở cũng như hạ tầng kĩ thuật giao thông
trong tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan nông thôn xã Mê Linh.
- Xác định các quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc khai thác các yếu tố giá
trị truyền thống, cảnh quan tự nhiên, kiến trúc công trình nhà ở cũng như hạ
tầng kĩ thuật giao thông trong tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan nông
thôn xã Mê Linh.
- Đề xuất các giải pháp khai thác yếu tố giá trị truyền thống, cảnh quan tự
nhiên, kiến trúc công trình nhà ở cũng như hạ tầng kĩ thuật giao thông trong tổ
chức không gian kiến trúc cảnh quan nông thôn xã Mê Linh.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:
* Ý nghĩa khoa học: Xác lập cơ sở khoa học về khai thác yếu tố giá trị
truyền thống, bao gồm: Văn hóa - lịch sử, cảnh quan tự nhiên, kiến trúc công
trình nhà ở cũng như hạ tầng kĩ thuật giao thông trong tổ chức không gian kiến

tầng kỹ thuật, các điểm phục vụ cho hoạt động công ích (trường học, trạm xá,
câu lạc bộ, sân thể thao,...), các điểm mang tính chất tôn giáo (đền, chùa, miếu,
nhà thờ, nghĩa trang,...), các điểm phục vụ cho kinh tế - xã hội (chợ,...), được
liên kết chặt chẽ về mặt chức năng với các yếu tố môi trường xung quanh như
đất, nước, cảnh quan thiên nhiên và cảnh quan văn hóa ...
- Kiến trúc cảnh quan: là không gian vật thể bao gồm: nhà, công trình kỹ
thuật, nghệ thuật, không gian công cộng, cây xanh, biển báo và tiện nghi đô
thị.... .
- Không gian kiến trúc cảnh quan: là tổ hợp và liên kết các không gian
chức năng trên cơ sở tạo ra sự cân bằng và mối quan hệ tổng hòa của hai nhóm
thành phần tự nhiên và nhân tạo của Kiến trúc cảnh quan...
- Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan: là một hoạt động định hướng
của con người nhằm mục đích tạo dựng, tổ hợp và liên kết các không gian chức
năng trên cơ sở tạo ra sự cân bằng và mối quan hệ tổng hòa của hai nhóm thành
phần tự nhiên và nhân tạo của kiến trúc cảnh quan. Trong đó thiên nhiên là nền
của kiến trúc cảnh quan.


6
- Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị LSVH, khoa
học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng,
truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm
tiếng nói, chữ viết tẳc phầm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền
miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết và nghề thủ
công truyền thống, tri thức về y, dược cổ truyền, văn hóa ẩm thực, về trang
phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác.
- Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá,
khoa học, bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ
vật, bảo vật quốc gia.
- Văn hóa tâm linh là văn hóa biểu hiện những giá trị thiêng liêng, niềm

trúc công trình, lịch sử - văn hóa, phong tục tập quán.


THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email:

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN


101
PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
Kết luận:
Mê Linh là điểm dân cư ven đê sông Hồng, kinh tế chủ đạo là sản suất
nông nghiệp trồng hoa truyền thống, gắn với vùng đất địa linh nhân kiệt quê
hương Hai Bà Trưng. Làng xã mộc mạc có các điều kiện tự nhiên phong phú và
còn lưu giữ những nét truyền thống bản địa, có tiềm năng lớn về du lịch. Với
những đặc điẻm về môi trường và xã hội như vậy, xã Mê Linh đủ điều kiện trở
thành Nông thôn du lịch, tạo điều kiện phát triển kinh tế toàn khu vực.
Mặt khác đồ án quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Mê Linh được
phê duyệt đã cụ thể hóa định hướng phát triển kinh tế - xã hội cảu huyện Mê
Linh, phù hợp với các đặc điểm sinh thái, tập quán sinh hoạt, sán suất của xã và
đáp ứng yêu cầu về nông thôn mới, xác định các mục tiêu chung. Tuy nhiên do
đồ án cố gắng đạt được những tiêu chí nông thôn mới nên dẫn đến nhiều vấn đề
chưa được làm rõ; đặc biệt là cơ sở khoa học và các giải pháp quy hoạch xây
dựng nông thôn theo hướng khai thác các giá trị truyền thống chưa rõ, khai thác

hướng quy hoạch nông thôn du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp, di lịch văn
hóa truyền thống, cũng như kinh nghiêm triển khai các nông thôn phát triển bền
vững trên thê giới, thực trạng các làng sinh thái và nông thôn du lịch di tích văn
hóa, làng ngề truyền thống ở Việt Nam. Đặc biệt tập trung phân tích tác động
đến lĩnh vực nghiên cứu bao gồm:
- Điều kiện tự nhiên
- Văn hóa lịch sử địa phương
- Chương trình xây dựng nông thôn mới
- Sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương
- Tiếp thu có chọn lọc các kinh nghiêm tiên tiến
Đề suất giải pháp khai thác giá trị truyền thống YTTN, LSVH trong quy
hoạch xây dựng nông thôn xã Mê Linh với nguyên tắc xuyên suốt là: Bảo tồn
thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh thái, giữ gìn phát huy các giá trị văn hóa bản
địa; phát triển nông thôn phù hợp với khả năng dung nạp; tổ chức tối ưu môi
trường sống dân cư; bảo vệ và làm sạch môi trường, luôn giữ gìn môi trường


103
sống lành mạnh, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế du lịch theo hướng tăng
trưởng xanh.
Các giải pháp khai thác các giá trị truyền thống YTTN, LSVH trong quy
hoạch xây dựng nông thôn Mê Linh bao gồm:
- Giải pháp về đánh giá, lựa chọn đất xây dựng
- Giải pháp sức chứa và quy mô tối ưu
- Giải pháp về cấu trúc quy hoạch xã.
- Giải pháp về phân khu chức năng và sử dụng đất
- Giải pháp về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan
- Giải pháp về tổ chức giao thông và hạ tầng kỹ thuật nông thôn
- Giải pháp về bảo vệ và làm sạch môi trường
- Giải pháp tổ chức nâng cao ý thức cộng đồng dân cư

triển du lịch văn hóa lịch sử Đền thờ Hai Bà Trưng nói riêng và cảnh quan làng
xóm xã Mê Linh cũng như huyện Mê Linh nói chung, đưa Mê Linh trở thành
một điểm du lịch hỗ trợ trên tuyến du lịch sông Hồng.
Kiến nghị các cấp chính quyền, ban lãnh đạo và các đơn vị đầu tư dự án
trong hệ thống tham khảo các giải pháp đã đề cập trong luận văn làm cơ sở đảm
bảo cho nông thôn Mê Linh đạt mhiều lợi ích và phát triển bền vững.
Kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu bổ sung vào dự thảo quy hoạch quy
chuẩn đô thị quốc gia các quy định, tiêu chuẩn phù hợp với tính chất của đô thị/
nông thôn/ làng du lịch sinh thái.
Kiến nghị Quốc hội bổ sung các tiêu chí về nông thôn du lịch sinh thái
khi sửa đổi bổ sung Luật du lịch 2005.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt:
1. Toàn Ánh (2000), Tìm hiểu phong tục Việt Nam qua lễ tết hội hè, Nhà xuất
bản Xây dựng, Hà Nội.
2. Nguyễn Thế Bá (2009), Quy hoạch xây dựng và phát triển đô thị, Nhà xuất
bản xây dựng, Hà Nội.
3. Bộ xây dưng (2009), Thông tư số 32/2009/TT-BXD ngày 10 tháng 9 năm
2009 về việc ban hành Tiêu chuẩn quy hoạch xây dựng nông thôn.
4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2009), Thông tư số 54/2009/TTBNNPTNT ngày 21 tháng 8 năm 2009 hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chỉ
quốc gia về nông thôn mới.
5. Bộ xây dựng (2008), “Thực tiễn phát triển làng sinh thái trên thế giới và
Việt Nam ”, Tạp chí Kiến trúc Việt Nam (số 21/2008).
6. Nguyễn Phương Châm (2011), Biến đổi văn hóa ở các làng quê hiện nay
(trường hợp làng Đồng Kỵ, Trang Liệt và Đình Bảng thuộc huyện Từ Sơn,
tỉnh Bắc Ninh), Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
7. Đoàn Bá Cử (1998), Bảo tồn và tôn tạo kiến trúc chùa Việt vùng Châu thổ
sông Hồng, Luận văn thạc sỹ Kiến trúc.