BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------------

TRẦN ANH PHONG

TỔ CHỨC KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC CẢNH QUAN HỆ THỐNG
CÔNG VIÊN QUẬN NAM TỪ LIÊM, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ

HÀ NỘI - 2016


2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
----------------------------------

TRẦN ANH PHONG
KHÓA 2014-2016

TỔ CHỨC KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC CẢNH QUAN HỆ THỐNG
CÔNG VIÊN QUẬN NAM TỪ LIÊM, HÀ NỘI

Tác giả luận văn

Trần Anh Phong


4

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học
độc lập của tôi, các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là
trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.
Tác giả luận văn

Trần Anh Phong


5

MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục hình
Danh mục chữ viết tắt
Danh mục bảng biểu
MỞ ĐẦU
Chương 1 - TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH KIẾN TRÚC HỆ THỐNG
CÔNG VIÊN QUẬN NAM TỪ LIÊM ...................................................... 10
1.1. Quá trình hình thành, phát triển hệ thống công viên tại Hà Nội: .. 10
1.2. Tổng quan về hệ thống công viên quận Nam Từ Liêm:.................. 12

a) Điểm mạnh: ..................................................................................... 35
b) Điểm yếu: ........................................................................................ 35
c) Cơ hội: ............................................................................................. 35
d) Thách thức:...................................................................................... 36
Chương II - CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN TÁC
ĐỘNG ĐẾN TỔ CHỨC KHÔNG GIAN, KIẾN TRÚC CẢNH QUAN
CÔNG VIÊN QUẬN NAM TỪ LIÊM ...................................................... 37
2.1. Cơ sở pháp lý cho việc tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan hệ
thống công viên quận Nam Từ Liêm: ..................................................... 37
2.1.1. Luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy định hiện hành........................... 37
a) Quy định của Luật. .......................................................................... 38
b) Quy định của quy chuẩn. ................................................................. 38
c) Quy định của tiêu chuẩn. ................................................................. 39
d) Các quy định khác có liên quan. ...................................................... 40
2.1.2. Quy hoạch liên quan (Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô.
QHPK...)................................................................................................. 41


7

2.2. Các yếu tố tác động đến tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan hệ
thống công viên quận Nam Từ Liêm. ..................................................... 42
2.2.1. Chính sách và định hướng phát triển kinh tế - xã hội. ................... 42
2.2.2. Định hướng quy hoạch hệ thống công viên, cây xanh. .................. 45
2.2.3. Điều kiện tư nhiên, môi trường. .................................................... 46
2.2.4. Kinh tế, văn hóa - xã hội và lối sống của người dân. ..................... 48
a) Kinh tế: ............................................................................................ 48
b) Văn hóa - xã hội: ............................................................................. 49
c) Lối sống: .......................................................................................... 53
d) Một số đặc điểm riêng của quận: ..................................................... 54

3.2. Quan điểm quy hoạch và tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan
công viên quận Nam Từ Liêm................................................................. 82
3.2.1. Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc. ............................................. 82
a) Quan điểm. ...................................................................................... 82
b) Mục tiêu. .......................................................................................... 82
c) Nguyên tắc. ...................................................................................... 83
3.2.2. Điều chỉnh và thống nhất các quy hoạch liên quan. ....................... 83
3.2.3. Mối quan hệ giữa không gian công viên với các yếu tố khác......... 85
3.3. Giải pháp quy hoạch công viên quận Nam Từ Liêm. ..................... 86
3.3.1. Giải pháp tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan. ...................... 86
a) Phương án quy hoạch: ..................................................................... 86
b) Nguyên tắc định hướng không gian: ................................................ 91
3.3.2 Giải pháp quy hoạch hạ tầng kỹ thuật. .......................................... 94
3.4. Giải pháp thiết kế kiến trúc cảnh quan công viên quận Nam Từ
Liêm.......................................................................................................... 95
3.4.1. Về các thành phần chức năng trong công viên. ............................. 95
3.4.2. Giải pháp về tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan hệ thống công
viên quận Nam Từ Liêm. ........................................................................ 96


9

a) Giải pháp tổng thể: .......................................................................... 97
b) Giải pháp cho nhóm chuyên đề chính: ............................................. 99
c) Giải pháp khai thác, bảo vệ mặt nước hồ:...................................... 100
d) Giải pháp thiết kế công trình: ........................................................ 103
e) Giải pháp về cây xanh, thảm cỏ: .................................................... 106
g) Giải pháp cho các hạng mục phụ trợ, hỗ trợ: ................................ 111
3.4.3. Không gian mở trong công viên. ................................................. 115
3.4.4. Đề xuất tổ chức không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. .......... 117

HTXH
KĐT
HĐND
KTCT
KTCQ
KTXH
QHPK
QHCT
TP
TPHN
QHCHN2030

Tên đầy đủ
Công viên
Cây xanh
Công viên cây xanh
Hiện trạng
Đô thị hóa
Hạ tầng kỹ thuật
Hạ tầng xã hội
Khu đô thị
Hội đồng nhân dân
Kiến trúc công trình
Kiến trúc cảnh quan
Kinh tế xã hội
Quy hoạch phân khu
Quy hoạch chi tiết
Thành phố
Thành phố Hà Nội
Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội

Hình 1.24
Hình 1.25
Hình 1.26
Hình 1.27

Tên hình
Vị trí quận Nam Từ Liêm trong quy hoạch chung xây dựng Thủ đô
Sơ đồ vị trí và mối liên hệ
Vị trí các phường thuộc quận Nam Từ Liêm
Sơ đồ hệ thống không gian xanh đô thị
Công viên Bách thảo - quận Ba Đình
Vườn hoa con cóc - quận Hoàn Kiếm
Hà Nội xây dựng Công viên Thống nhất (1958) quận Hai Bà Trưng
Công viên Hòa Bình - quận Bắc Từ Liêm
Công viên Yên Sở - quận Hoàng Mai
Công viên nước Hồ Tây - quận Tây Hồ
Thiên đường Bảo Sơn - quận Hà Đông
Vị trí các công viên theo quy hoạch huyện Từ Liêm năm 2000
Công viên cây xanh tại Khu liên hợp thể thao Quốc gia (quy hoạch
năm 2000 và hiện trạng)
Công viên động vật bán hoang dã (quy hoạch năm 2000 và HT
Công viên cây xanh (quy hoạch năm 2000 và hiện trạng)
Công viên CV1 (quy hoạch năm 2000 và hiện trạng)
Công viên cây xanh thuộc phường Trung Văn và phường Mễ Trì (quy
hoạch năm 2000 và hiện trạng)
Ranh giới các QHPK trên địa bàn quận
Hình ảnh hiện trạng Công viên văn hóa lịch sử - ảnh chụp ngày
09/3/2016
Hình ảnh hiện trạng Công viên hồ điều hòa nằm trong ranh giới Khu
liên hợp thể thao Quốc gia - ảnh chụp ngày 09/3/2016

Hình 2.5
Hình 2.6
Hình 2.7
Hình 2.8
Hình 2.9
Hình 2.10
Hình 2.11
Hình 2.12
Hình 2.13
Hình 3.1
Hình 3.2
Hình 3.3
Hình 3.4
Hình 3.5
Hình 3.6
Hình 3.7
Hình 3.8
Hình 3.9

Tên hình
hồ điều hòa, một phần CTCC kết hợp nhà ở - ảnh chụp ngày
09/3/2016
Hình ảnh hiện trạng Công viên cây xanh thuộc phường Xuân Phương
- ảnh chụp ngày 09/3/2016
Đất công viên bị lấn chiếm làm nhà tạm, trồng rau, cây nông nghiệp
- ảnh chụp ngày 09/3/2016
Hàng cây lâu năm trong công viên cây xanh thuộc QHCT tỷ lệ 1/500
khu chức năng chính là cây xanh, hồ điều hòa, một phần công trình
công cộng kết hợp nhà ở (ký hiệu số 9) - ảnh chụp ngày 09/3/2016
Sông Nhuệ đoạn qua địa bàn quận

Số hiệu
hình
Hình 3.10
Hình 3.11
Hình 3.12
Hình 3.13
Hình 3.14
Hình 3.15
Hình 3.16
Hình 3.17
Hình 3.18
Hình 3.19
Hình 3.20
Hình 3.21
Hình 3.22
Hình 3.23
Hình 3.24
Hình 3.25
Hình 3.26
Hình 3.27
Hình 3.28
Hình 3.29

Tên hình
Sơ đồ các nhóm chức năng trong công viên
Công viên tại Versailles - Pháp với bố cục cân xứng
Một vườn hoa với bố cục cân xứng
Một công viên nước với bố cục tự do
Chuyên đề chính của một số công viên
Minh họa một số giải pháp tổ chức không gian mặt nước


Tỷ lệ các loại đất trong công viên văn hoá nghỉ ngơi
Lượng mưa các tháng trong năm ở Hà Nội (mm).

Bảng 2.6
Bảng 3.1

Tổng lượng bức xạ (đơn vị cal/cm2/ngày).
Quy mô, diện tích các công viên trong hệ thống.

Bảng 3.2

Các loại công viên và bán kính phục vụ:


1

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Hà Nội là đô thị loại đặc biệt với chức năng là trung tâm kinh tế, chính
trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật, du lịch dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu
trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế của cả nước.
Hiện nay trên địa bàn Thành phố Hà Nội gồm 30 quận, huyện và thị xã Sơn
Tây trong đó có hơn 100 CV, vườn hoa phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí của
khoảng 7 triệu người. Tuy nhiên tình trạng chung hiện nay hoặc chưa được
đầu tư xây dựng (quy hoạch treo) hoặc lộn xộn, nhếch nhác, mất an ninh trật
tự, không hiệu quả... (đối với các công viên đang hoạt động).
Quận Nam Từ Liêm được
thành lập năm 2013 theo Nghị
quyết

chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, Nam Từ Liêm có ví trí
thuận lợi, mang tính chiến lược, quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội, đô
thị của thành phố Hà Nội.

Hình 1.2: Sơ đồ vị trí và mối liên hệ

Do đặc điểm về vị trí và quá trình hình thành, đặc thù riêng của Nam Từ
Liêm so với hầu hết các quận khác là sự chuyển đổi bước ngoặt của một địa
bàn mang tính chất nông thôn (huyện) lên đô thị (quận) với sự thay đổi mang
tính toàn diện trong phương thức tổ chức, quản lý, đời sống kinh tế - xã hội.
Mặt khác, do vị trí địa lý vừa giáp các quận nội thành (Hà Nội cũ) và các
huyện thuộc tỉnh Hà Tây (trước đây) nên Nam Từ Liêm vừa có đặc thù của
khu vực đô thị vừa có đặc thù của dân cư làng xóm. Hiện tại, Quận đang trong
quá trình phát triển theo hướng hiện đại với sự đan xen cũ - mới, lạc hậu -


3

hiện đại, hoàn thiện - dở dang... Trong những năm gần đây, quận đã dần trở
thành khu vực trung tâm lớn của Thành phố khi tổ chức những hoạt động quy
mô của Thành phố như triển lãm, hội thảo, kỷ niệm ngày lễ, tết…. [1]

Hình 1.3: Vị trí các phường thuộc quận Nam Từ Liêm

Theo quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, Nam Từ
Liêm là một phần của khu vực đô thị trung tâm, vừa nằm trong khu vực nội
đô mở rộng (phần phía đông sông Nhuệ), vừa nằm trong khu vực đô thị mở
rộng (phần phía Tây sông Nhuệ). Như vậy, tính chất đô thị trong tương lai rất
đa dạng, là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa, ngoại giao, thương mại,
tài chính, y tế, đào tạo, giải trí chất lượng cao của cả nước và khu vực. là

tại các dự án xây dựng năm 2015 nổi lên rõ nhất là các vi phạm lấn chiếm
phần diện tích làm khoảng không dành cho công viên, cây xanh. Tại các khu
đô thị mở rộng, cây xanh chỉ được quan tâm ở mức độ từng dự án nhỏ lẻ riêng
biệt, hầu như không có công viên phục vụ cấp khu vực. Tại các đô thị lớn, tỉ
lệ cây xanh rất thấp. Các CVCX khu vực ven đô chưa được quan tâm đúng
mức dẫn đến tình trạng bị tư nhân chiếm dụng, sử dụng sai mục đích” [29].
Trước thực trạng đó, việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp Tổ chức không


5

gian, kiến trúc cảnh quan hệ thống công viên quận Nam Từ Liêm nhằm
nghiên cứu, hệ thống, phân bố lại các không gian cho phù hợp với thực tiễn
và nhu cầu. phát huy giá trị, khai thác hiệu quả các không gian hiện hữu, tài
nguyên đất đai phục vụ nhu cầu của nhân dân trong khu vực, kết nối với
không gian - hành lang xanh sông Nhuệ, với các khu công viên, cây xanh
khác thuộc các quận giáp ranh cũng như toàn Thành phố, chấm dứt tình trạng
để đất đai hoang hóa, lấn chiếm, sử dụng sai mục đích... phát sinh nhiều vấn
đề tiêu cực cho xã hội là việc làm cần thiết mang tính cấp bách.
2. Mục đích nghiên cứu:
Đề xuất giải pháp tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan và hạ tầng kỹ
thuật hệ thống công viên quận Nam Từ Liêm thông qua nghiên cứu một số
mô hình tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan một số công viên trên thế
giới và Việt Nam.
Đề xuất các giải pháp tổ chức thực hiện.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Hình 1.4: Sơ đồ hệ thống không gian xanh đô thị
Hệ thống công viên, cây xanh cấp quận, cấp Thành phố quận Nam Từ
Liêm (khoảng 10 công viên có diện tích khoảng từ 10÷50ha).

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:
Giải quyết vấn đề thực tiễn về tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan
đối với hệ thống công viên hiện hữu và dự kiến theo quy hoạch Quận.
Bổ sung lý thuyết về quy hoạch không gian công cộng trong đô thị.
Cụ thể hóa Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và


9

tầm nhìn đến năm 2050, Quy hoạch hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa
và hồ trong quy hoạch và quản lý đô thị. Cụ thể hóa hệ thống công viên cấp
Quận.
Nâng cao vai trò trách nhiệm, tạo tiền đề phát huy năng lực, nâng cao ý
thức của cộng đồng trong việc quản lý, bảo vệ, khai thác công viên đô thị.
Nâng cao giá trị khai thác, sử dụng và giá trị về văn hóa, tinh thần đối
với hệ thống công viên quận. Tìm ra những bất cập, vướng mắc chính trong
cơ chế, chính sách và thực tiễn làm cơ sở đề xuất hoàn chỉnh, đồng bộ các giải
pháp, nâng cao, phát huy hiệu quả khai thác sử dụng công viên quận Nam Từ
Liêm.
6. Cấu trúc của luận văn:
A. MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Mục đích nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
B. NỘI DUNG
Chương I: Tổng quan về quy hoạch kiến trúc hệ thống công viên quận
Nam Từ Liêm.
Chương II: Cơ sở khoa học và các yếu tố cơ bản tác động đến tổ chức

chức trong việc tiếp nhận ý kiến phản hồi của người dân đảm bảo hiệu quả.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận:
Hệ thống công viên đô thị nói chung cũng như trên địa bàn quận Nam Từ
Liêm nói riêng có giá trị rất lớn về mặt cảnh quan và môi trường, là tài
nguyên quý giá và bản sắc riêng của mỗi đô thị. Trên thế giới, nhiều nước đã
có nhìn nhận đúng đắn về vai trò liên kết hệ thống công viên, tổ chức cảnh
quan và khai thác rất tốt tạo nên những vẻ đẹp đặc trưng cho mỗi đô thị.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan cũng như chủ quan, hệ
thống công viên trên địa bàn quận Nam Từ Liêm hiện còn chưa được quan
tâm, đầu tư đúng mức, các giải pháp tổ chức kiến trúc cảnh quan và quản lý
chưa có định hướng cụ thể, thiếu tính đa dạng, tính hệ thống.
- Nội dung nghiên cứu là quan điểm, mục tiêu quy hoạch phù hợp với
định hướng quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đã được Thủ tướng Chính phủ


136

phê duyệt, các đồ án QHPK và Quy hoạch hệ thống cây xanh, công viên,
vườn hoa và hồ thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã
được thành phố Hà Nội phê duyệt.
- Luận văn đã được nghiên cứu từ khảo sát, phân tích về vị trí, quy mô,
hiện trạng hoạt động cũng như không gian cảnh quan xung quanh hệ thống
công viên trên địa bàn quận, phân tích các yếu tố tác động bên trong và bên
ngoài (điều kiện tự nhiên, kinh tế - văn hóa - xã hội), rút ra bài học kinh
nghiệm từ những mô hình tổ chức trong và ngoài nước đồng thời căn cứ quy
hoạch, quy định hiện hành có liên quan để đề xuất giải pháp quy hoạch và
nguyên tắc cho hệ thống công viên của Quận đồng thời cũng xác định rõ vị
trí, tính chất, chức năng, quy mô diện tích các công viên cho mỗi khu vực.
- Những đề xuất các giải pháp tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan