MỤC LỤC


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Thủa sinh thời Bác Hồ đã dạy:
Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
Đúng vậy, là người dân sống trên đất Việt mỗi người cần phải biết
nguồn cội của mình, về những gì con người đã trải qua về truyền thống hào
hùng của dân tộc, về sự phát triển của loài người, từ đó giúp chúng ta kế thừa,
phát huy những gì tốt đẹp tiếp tục đổi mới và phát triển xã hội trong tương lai.
Chúng ta đã biết môn lịch sử là một môn khoa học xã hội rất quan trọng,
nó giúp ta quay ngược lại thời gian để tìm hiểu, phân tích đánh giá những sự
kiện nhân vật trong lịch sử. Là môn khoa học xã hội nhưng lịch sử lại yêu cầu
độ chính xác cao bởi mỗi mốc thời gian, mỗi sự kiện, mỗi nhân vật đều mang
một ý nghĩa lịch sử riêng biệt. Vì thế đòi hỏi người tìm hiểu lịch sử phải có thái
độ nhận thức một cách nghiêm túc, tuyệt đối không được nhầm lẫn.
Trong những năm gần đây cả xã hội nói chung và ngành giáo dục nói riêng
đang báo động về vấn đề trình độ yếu kém môn lịch sử của học sinh nước ta.
Những nhầm lẫn ngớ ngẩn không thể chấp nhận. Điều này làm cho dư luận
không khỏi băn khoăn suy nghĩ và đặt câu hỏi: Tại sao kiến thức lịch sử của các
em lại kém như vậy?
Xuất phát từ nỗi trăn trở của những người thầy, người cô có trách nhiệm với
nghề. Đã có nhiều cuộc thảo luận, nhiều bài viết xoay quanh vấn đề này nhưng
có lẽ cho đến nay vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu giúp học sinh yêu thích và học
tốt bộ môn lịch sử.
Từ những lý do trên là một cán bộ quản lý ở trường tiểu học, tôi rất trăn trở
với việc chỉ đạo giảng dạy phân môn này do đó tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài:
"Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học phần Lịch sử trong môn LS&ĐL ở
trường Tiểu học"

cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và
các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên Trung học cơ sở. Giáo dục Tiểu
học đảm bảo cho học sinh có những hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã
hội và con người; có kĩ năng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói
quen rèn luyện thân thể và giữ vệ sinh; có những hiểu biết ban đầu về múa, hát,
âm nhạc và mĩ thuật. Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tự giác, tích cực,
chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học,
khả năng hợp tác, rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Vì vậy, mỗi giáo
viên phải có trách nhiệm dạy học sao cho học sinh của mình đạt được những
kiến thức và kĩ năng mà chương trình Tiểu học quy định. Mỗi môn học ở Tiểu
học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu rất
quan trọng trong nhân cách con người Việt Nam. Trong các môn học, phân môn
Lịch sử trong môn Lịch sử và Địa lý, cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ
bản về Tổ tiên, Đất nước, dân tộc mình. Các kiến thức Lịch sử ở Tiểu học, chủ
yếu là lịch sử dân tộc, đảm bảo cho học sinh những hiểu biết chính xác, cơ bản,
có hệ thống về con đường phát triển của nhân dân ta từ thời dựng nước đến nay.
Lịch sử nước nhà không chỉ trang bị vốn kiến thức cơ bản rất cần thiết cho thế
hệ trẻ mà còn góp phần hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh con người Việt Nam. Tuy
nhiên, kiến thức lịch sử là kiến thức về quá khứ, yêu cầu học sinh khi nhận thức
phải tái hiện những sự kiện, hiện tượng đó một cách sinh động như đang diễn ra
trước mắt mình là một yêu cầu khó, đòi hỏi mỗi giáo viên phải tổ chức những
tiết dạy học lịch sử sinh động, truyền cảm, gây hứng thú học tập cho học sinh.
2.2. Thực trạng về dạy-học lịch sử ở trường Tiểu học nói chung và
trường Tiểu học Yên Trường nói riêng.
Việc dạy học Lịch sử ở bậc Tiểu học đã được giáo viên quan tâm về mặt nội
dung kiến thức, phương pháp, phương tiện dạy học… song vẫn còn nhiều thiếu
sót, hạn chế: nhiều giáo viên sử dụng phương pháp dạy học chủ yếu là thuyết
trình, giảng giải, đọc chép mà không chú ý đến việc gây hứng thú học tập, phát
huy tính tích cực của học sinh, giáo viên chưa biết vận dụng linh hoạt các


Điểm 7- 8
SL
TL(%)
35
26,2%

Điểm 5- 6
SL
TL(%)
47
35%

Điểm dưới 5
SL
TL(%)
29
21,6%

Không chỉ ở Tiểu học, hàng năm chúng ta vẫn phải chứng kiến những tình
huống cười ra nước mắt trong các bài thi Lịch sử của học sinh THPT trong kỳ
thi tốt nghiệp hoặc kỳ thi vào các trường chuyên nghiệp. Thực trạng trên đòi hỏi
mỗi giáo viên phải nâng cao sự hiểu biết Lịch sử, đổi mới cách dạy, từ đó để học
sinh biết cách học và thích học Lịch sử.
Trước thực trạng dạy học Lịch sử trong nhà trường như trên, tôi đã đề ra
những giải pháp và biện pháp cụ thể như sau:
2.3. Các giải pháp để chỉ đạo đổi mới phươmg pháp dạy học Lịch sử ở
tiểu học
5


dựng nội dung bồi dưỡng như sau:
*)Mục tiêu, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng phân môn Lịch sử
- Mục tiêu: Phân môn Lịch sử ở tiểu học nhằm giúp học sinh:

6


Có một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự kiện, hiện tượng, nhân
vật lịch sử tiêu biểu, tương đối có hệ thống theo dòng thời gian lịch sử của Việt
Nam từ buổi đầu dựng nước đến ngày nay.
Bước đầu hình thành và rèn luyện kỹ năng: Quan sát sự vật, hiện tượng;
thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn khác nhau; Trình bày, nêu thắc
mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; Trình
bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ …; Vận dụng kiến
thức đã học vào thực tiễn đời sống.
Từng bước phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen: Ham học hỏi;
Yêu thiên nhiên, con người, quê hương đất nước; Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan
thiên nhiên và văn hóa gần gũi với học sinh.
Qua đó, các em hiểu được lịch sử, truyền thống dân tộc và công lao to lớn
của tổ tiển trong việc xây dựng “non sông gấm vóc như ngày nay”, bồi dưỡng
lòng biết ơn kính trọng những thế hệ trước và nhận thức được trách nhiệm của
mình trong hiện tại và tương lai. Trong một chừng mực nhất định, đối với học
sinh Tiểu học vẫn có thể tiến hành dạy học lịch sử theo phương châm: Học lịch
sử không chỉ biết quá khứ mà trên cơ sở hiểu quá khứ, nhận thức đúng hiện tại,
xác định nhiệm vụ của mình trong cuộc sống ngày nay, đặt cơ sở cho sự phát
triển tương lai.
- Hệ thống kiến thức lịch sử theo từng chủ đề đã được chọn lọc mang tính
tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của nội dung chương trình Lịch sử lớp 4,
Lịch sử lớp 5; Những kiến thức lịch sử trong từng giai đoạn để giáo viên hiểu
sâu rộng vấn đề và làm phong phú, sinh động cho mỗi bài học của mình.


Loại bài
Sự kiện
(- Lớp 4: Bài 3, bài 4
bài 5, 8, 9, bài 11, 14,
bài 16, 21, bài 24, 25;
- Lớp 5: bài 8, bài 9,
bài 10, bài 13, bài 14,
bài 15, bài 17, 19, 20,
bài 23, bài 24, bài 26)
Triều đại, chế độ
chính trị

Nội dung chính

Phương pháp dạy chính

- Hoàn cảnh lịch sử (Thời
- Kể chuyện
gian, địa điểm, lý do)
- Diễn biến chính
- Câu hỏi, sơ đồ, hệ thống
tranh tìm hiểu diễn biến,
miêu tả trần thuật, học sinh
kể lại (có nhiều lời thoại:
phương pháp sắm vai).
- Kết quả
- Thảo luận (hỏi đáp)
- Ý nghĩa


bài 12, bài 16, bài 21,
bài 22, bài 25, bài 28
Nhân vật lịch sử

- Nhân vật lịch sử nảy sinh
trong hoàn cảnh lịch sử
(- Lớp 4: Bài 7, bài 15, như thế nào?
bài 24, bài 26;
- Hoàn cảnh cụ thể của
- Lớp 5: bài 1, bài 2, nhân vật (Tên, nơi sống,
bài 3, bài 5, bài 6)
nguyện vọng)
- Suy nghĩ, hành động cụ
thể của nhân vật nhằm
thực hiện nguyện vọng
- Đóng góp của nhân vật
lịch sử.

- Kể chuyện
- Thảo luận
Đồ dùng dạy học
- Thảo luận
- Hỏi đáp

- Kể chuyện
- Kể chuyện, sắm vai
- Thảo luận

Ôn tập, tổng kết
Hệ thống hóa và củng cố

sinh, đặc biệt là tạo ra tình huống có vấn đề cho toàn tiết học hoặc từng đơn vị
của tiết học và từng hoạt động học tập. Tình huống có vấn đề trong dạy học lịch
sử được xuất phát từ 3 cơ sở chủ yếu:
- Các vấn đề của lịch sử đã đặt ra trong quá khứ, các tình huống quyết định
(hoặc tình huống lựa chọn) của quá trình lịch sử.
- Các mâu thuẫn trong kết quả nghiên cứu, nhận định, đánh giá của các nhà
sử học.
- Mâu thuẫn của kiến thức cũ (của HS) với tư liệu lịch sử mới mà học sinh
vừa tiếp cận.
Từ đó, nêu ra nhiệm vụ mà học sinh cần giải quyết qua một vài câu hỏi định
hướng. Những câu hỏi này cần được nêu thật rõ cho mọi học sinh.
- Tổ chức cho HS tiếp cận các tài liệu sử học, tạo ra những hình ảnh
cụ thể, sinh động về những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ, bằng cách:
Tạo ra thông tin về sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử:
Sử dụng các thiết bị dạy học để tạo dựng lại sự kiện lịch sử như: tranh
ảnh, bản đồ, phục chế hiện vật... Nếu có các phương tiện nghe nhìn như phim
video, radio, cassette, đèn chiếu, máy chiếu qua đầu ...thì càng tốt.
Học sinh đọc sách giáo khoa, phát biểu nhận thức của mình; HS kể lại,
thuật lại điều mình đã biết.
HS làm việc với phiếu học tập, nội dung phiếu là những thông tin, những
yêu cầu của giáo viên.
Giáo viên kể lại, tường thuật lại diễn biến các sự kiện lịch sử, miêu tả các
sự vật, đối tượng đã tồn tại trong lịch sử (biện pháp này chỉ làm khi HS không
trình bày được hoặc GV bổ sung).
10


Tổ chức hoạt động tích cực, sáng tạo:
Quan niệm mới về học tập lịch sử: Học tập lịch sử theo quan niệm hiện đại
không phải là sự học thuộc, nạp vào trí nhớ của HS theo lối thầy đọc trò chép,



Bài 17:

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (Lịch sử lớp 5)
Đ
X E

1
2
3
4
5
6
7

Q

U

M

T Ô V
Ư Ờ N

Y

Ế

T

V
H
H
Á
N
G
I

X

T

Ơ

R

L
Ă
D
A
O
G
U
Ó

A
N
I
N
Đ

Hàng ngang số 6: Tên sân bay bị ta uy hiếp, làm cho máy bay địch không
thể hạ cánh là gì?
Hàng ngang 7: Thực dân Pháp cho rằng: Điện Biên Phủ là ... bất khả xâm
phạm.
Hàng ngang số 8: Lá cờ “Quyết chiến, …..” tung bay trên nóc hầm chỉ
huy của giặc Pháp.
Hàng ngang số 9:Tên vị Đại tướng anh hùng chỉ huy Chiến dịch Điện
Biên Phủ.
Hàng ngang số 10: Người chiến sĩ đã lấy thân mình lấp lỗ châu mai,
ngăn hỏa lực của địch để quân ta tiến lên.
8

Hàng dọc: Chiến thắng
Câu đố:

12


1. Vua gì đã bốn ngàn xuân /Vẫn ghi công đức toàn dân phụng thờ. (Vua
Hùng)
2.Vua nào xuống chiếu dời đô/Về Thăng long vững cơ đồ nước Nam?(Lý
Thái Tổ)
3. Sông nào sóng nổi bạc đầu/Ba phen cọc gỗ đâm tàu giặc tan? (Sông
Bạch Đằng)
4.Ải nào núi đá giăng giăng/Năm xưa tướng giặc Liễu Thăng rụng đầu? (Ải
Chi Lăng)
5.Ai người bơi giỏi, lặn tài/Khoan ngầm thuyền giặc đánh bài đặc công?
(Yết Kiêu)
Ngoài ra, giáo viên cần lựa chọn các kỹ thuật dạy học như: kỹ thuật “Khăn
trải bàn”, kỹ thuật “Phòng tranh”, kỹ thuật “Phân tích phim”….. để vận dụng

lịch sử; phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phân môn lịch sử để vận dụng
vào dạy học đạt hiệu quả.
Tiếp tục triển khai thực hiện dạy học theo Chuẩn kiến thức, kĩ năng ; dạy
học vừa sức, giờ học nhẹ nhàng, học sinh tự tin, hứng thú học tập.
2.3.2.Giải pháp 2. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong
dạy học
Chúng ta đã nhận thấy vai trò của truyền thông đa phương tiện trong dạy học,
nhất là dạy học phân môn Lịch sử. Đổi mới phương pháp dạy học bằng việc ứng
dụng CNTT là một việc rất quan trọng và có ý nghĩa để nâng cao chất lượng dạy
học. Nguyên tắc trực quan trong dạy học Lịch sử đóng vai trò quan trọng, nó
làm cho học sinh hứng thú và nhận thức một cách chính xác các sự kiện quá khứ
và ghi nhớ lâu hơn. Việc thiết kế và giảng dạy bằng giáo án điện tử với những
hình ảnh tư liệu, sơ đồ, lược đồ, đoạn phim minh hoạ tái hiện lại quá khứ một
cách sinh động giúp bài giảng thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú cho học
sinh. Ví dụ tiết học lịch sử về các nền văn minh, các giá trị văn hoá, các cuộc
chiến đấu ... giáo viên có thể sử dụng hình ảnh, phim tư liệu ... để minh hoạ,
chắc chắn sẽ tạo được ấn tượng mạnh mẽ cho các em. Chính những điều này sẽ
thổi một luồng gió mới vào lớp học, vào nhiệt huyết nghề nghiệp của giáo viên
và vào cả tinh thần hăng say học tập của học sinh để mang lại hiệu quả giáo dục
cao.
Tôi đã tổ chức chuyên đề tập huấn cho cán bộ giáo viên tìm kiếm, khai thác
thông tin, tư liệu trên mạng Internet để phục vụ công tác dạy học; thiết kế và dạy
học bằng giáo án điện tử. Giúp giáo viên thiết kế giáo án điện tử phân môn Lịch
sử với việc ứng dụng các phần mềm PowerPoint, Googel Earth, ACD photo
Editor... Tổ chức dạy thể nghiệm để đánh giá, rút kinh nghiệm từng nội dung
cho việc vận dụng vào dạy học Lịch sử.
Bồi dưỡng cho nhóm “chuyên gia” để trực tiếp giúp đỡ các giáo viên khác
trong việc ứng dụng công nghệ thông tin.

14

các thông tin, tư liệu lịch sử trên mạng Internet phục vụ bài học (Phối hợp với
giáo viên dạy Tin học).
Qua đó, cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên, học sinh
sẽ hứng thú học tập lịch sử, ham thích tìm hiểu lịch sử dân tộc.
2.3.5. Giải pháp 5. Đẩy mạnh công tác xã hội hoá giáo dục

15


Thực hiện có hiệu quả công tác xã hội hoá giáo dục để huy động thêm các
nguồn lực cho giáo dục. Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị
trường học phục vụ công tác dạy học và xây dựng trường Chuẩn quốc gia mức
độ 2.
Xây dựng gia đình hiếu học, nhân rộng mô hình công tác khuyến học ở
các dòng họ. Các thành viên trong gia đình, dòng học, những người sống xung
quanh là những người giúp các em những kiến thức về Lịch sử một cách sinh
động, cụ thể và gần gũi nhất. Tăng cường vai trò của Đoàn thanh niên, Đội thiếu
niên, Hội cựu Chiến binh trong việc tổ chức các hoạt động tìm hiểu các sự kiện,
nhân chứng lịch sử,nói chuyện chuyên đề... cũng như việc tự học ở nhà của học
sinh.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Với sự đồng thuận và quyết tâm cao của ban giám hiệu, giáo viên và học
sinh; với sự chỉ đạo thực hiện phối hợp đồng bộ, phù hợp các biện pháp đã nêu
trên, trong năm học 2016-2017, dạy-học phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học
Yên Trường đã đạt được những thành công đáng ghi nhận: giáo viên, học sinh
đã không còn ngại dạy – học Lịch sử, xây dựng được kho tư liệu và bài giảng
điện tử dạy học lịch sử; chất lượng dạy học lịch sử được nâng cao rõ rệt:
- Qua việc dự giờ các tiết Lịch sử của giáo viên đều được xếp loại giỏi.
- Tỷ lệ học sinh đạt điểm kiểm tra định kì môn Lịch sử cao tăng so với
năm học trước và nâng dần lên trong từng giai đoạn của năm học điều đó thể


SL

TL
(%)

23
50
75

17,2
37,3
56

35
45
45

26,2
33,6
33,6

47
28
14

35
20,9
10,4


Giáo dục học sinh lòng tự tôn dân tộc, yêu thích tìm hiểu lịch sử dân tộc.
Từ đó, các em có động cơ để học tập tốt môn Lịch sử.
Đẩy mạnh công tác xã hội hoá giáo dục, đầu tư trang thiết bị trường học
để giáo viên và học sinh có điều kiện đổi mới cách dạy, cách học. Tạo môi
trường tìm hiểu, học hỏi kiến thức lịch sử ở gia đình, địa phương.
Trong thư gửi các thầy giáo, cô giáo, các bậc cha mẹ học sinh - sinh viên
nhân ngày Nhà giáo Việt Nam năm 2008, Phó thủ tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ
GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã viết: “Tương lai của dân tộc Việt Nam ở thế kỷ
XXI là nằm ở trái tim và khối óc của các thầy, cô giáo”. Các thầy cô có thể khơi
dậy ở học sinh lòng ham muốn học tập, giúp đỡ các em vươn lên để bước những
bước vững chắc trên con đường đi tới tương lai.
3.2. Kiến nghị:
Tôi muốn đề xuất với các cấp lãnh đạo ngành giáo dục ngoài việc cung
cấp tài liệu hướng dẫn giảng dạy như hiện nay, ngành nên biên soạn thêm tài liệu

17


tham khảo mở rộng kiến thức lịch sử phù hợp với từng bài, từng giai đoạn lịch
sử để giáo viên có thêm tư liệu khắc sâu cho học sinh. Có thể thành lập trang
web để cung cấp những thông tin, tư liệu lịch sử dưới dạng kênh chữ, kênh hình
(gồm hình ảnh và video clip) để giáo viên có thêm tư liệu làm phong phú thêm
cho bài giảng, giúp học sinh hứng thú hơn, trang web cũng có thể là nơi giáo
viên và cán bộ quản lí giáo dục chia sẻ những kinh nghiệm trong dạy học
Lịchsử.
Nên tổ chức thêm chuyên đề về dạy học môn lịch sử, cụ thể về cách dạy
từng dạng bài, hướng dẫn cách đánh giá, kiểm tra phù hợp với thực trạng môn
lịch sử lớp hiện nay.
Trong quá trình tìm tòi, nghiên cứu và áp dụng thực hiện các biện pháp
chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học Yên