MỤC LỤC
STT

NỘI DUNG
I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
2. Mục đích nghiên cứu.
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu

TRANG
2
2
3
6
3

II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
2. Thực trạng của đề tài
3. Giải pháp giải quyết vấn đề
4. Hiệu quả áp dụng

5
5
5
7
13

3


NXB
GD&ĐT
GV

Trung học cơ sở
Ví dụ
Nhà xuất bản
Giáo dục và Đào tạo
Giáo viên

1


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
Trong chương trình THCS, mỗi môn học đều đề cập đến một vấn đề nào đó
trong cuộc sống, song riêng với đặc trưng của bộ môn Ngữ Văn thì phân ra phần
văn, phần Tiếng Việt, phần Tập làm văn. Mỗi phân môn, mỗi bài học, đều cung cấp
cho các em về một khía cạnh nào đó về đời sống tình cảm của nhân dân ta, một bài
học kinh nghiệm thấm thía. Ở phần Tập làm văn cũng có nhiều thể loại, mỗi thể
loại có đặc trưng riêng. Đặc biệt là văn nghị luận là một trong những kiểu văn bản
quan trọng trong đời sống xã hội của con người, có vai trò rèn luyện tư duy, năng
lực biểu đạt những quan niệm, tư tưởng sâu sắc trước đời sống. Trước tác phẩm của
các tác giả đều viết dưới dạng nghị luận. Có thể nói, không có văn nghị luận thì khó
mà hình thành tư tưởng mạch lạc và sâu sắc trong đời sống. Có năng lực nghị luận
là một điều kiện cơ bản để con người thành đạt trong đời sống xã hội.
Hiện nay môn Ngữ văn là môn học khó tạo được hứng thú đối với học sinh.
Đặc biệt là học sinh vùng cao, khả năng ngôn ngữ và vốn từ của các em còn kém.
Trong chương trình Ngữ văn THCS thì phân môn tập làm văn, đặc biệt là văn nghị
luận là một kiểu bài khó so với các kiểu bài văn miêu tả, tự sự mà các em đã học ở

hơn.
2. Mục đích nghiên cứu.
Trong đề tài này mục đích mà tôi muốn hướng tới là giúp cho các em học
sinh biết cách xác định bố cục và phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận ở
lớp 7 một cách dễ dàng nhất, nhanh nhất và chính xác nhất. Qua đó sẽ thúc đẩy sự
tích cực nhận thức của học sinh, tạo nên môi trường học tập tốt, gây hứng thú ganh
đua trong học tập theo hướng lành mạnh, mở ra cho học sinh một ước mơ vươn tới
những chân trời khoa học mới. Ngoài ra còn giúp học sinh có sự say mê tìm tòi
phương pháp học tập mới, tạo nền tảng cho học sinh có những kiến thức cơ bản về
văn nghị luận làm cơ sở cho việc tìm hiểu sâu hơn về văn nghị luận ở lớp 8,9.
Đối với một văn bản nói chung và văn bản nghị luận nói riêng việc xác định
bố cục trước khi tìm hiểu nội dung của văn bản là vô cùng quan trọng. Nhưng đối
với học sinh tại trường THCS Quang Hiến để thực hành được việc đó là vấn đề
khó. Chính vì vậy với kinh nghiệm sau hơn 10 năm giảng dạy của mình tôi quyêt
định lựa chọn đề tài này để đưa ra một giải pháp nhỏ giúp học sinh có thể dễ dàng
hơn trong việc học phần văn nghị luận ở lớp 7.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Một số giải pháp giúp học sinh xác định bố cục và phương pháp lập luận
trong kiểu bài văn nghị luận lớp 7 tại trường THCS Quang Hiến.
4. Phương pháp nghiên cứu.
Với đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh xác định bố cục và phương
pháp lập luận trong kiểu bài văn nghị luận lớp 7 tại trường THCS Quang Hiến”
này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
+ Nghiên cứu các tài liệu có liên quan.
+ Rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy của bản thân.
+ Thảo luận trong tổ nhóm bộ môn.
3


+ Vận dụng một số phương pháp chung của bộ môn, từ đó đưa ra một số giải

với học sinh lớp 7 thì đây là bước đầu các em được tiếp xúc, tìm hiểu về văn nghị
luận thuộc cấp độ một, giới thiệu những thao tác chung nhất. Cần cho các em nắm
chắc được trong văn nghị luận thì thế nào là luận điểm, thế nào là luận chứng. Đặc
biệt là biết cách xác định bố cục và các phương pháp lập luận trong văn bản. Đây là
một nội dung khó đối với học sinh nói chung và đặc biệt rất khó đối với các em học
sinh trường THCS Quang Hiến nói riêng. Các em đa số là dân tộc, diễn đạt còn
chưa lưu loát, lí lẽ ít, cơ hội tiếp xúc chưa nhiều, vốn từ còn hạn chế... Chính vì thế
mà ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, cũng như kết quả của các em.
2. Thực trạng của đề tài.
* Đối với học sinh.
5


Nh ó núi trờn vi vn ngh lun thỡ õy l mt kiu bi tng i khú
trong vic dy ca giỏo viờn cng nh vic hc ca hc sinh. Bi vỡ cỏc em va
mi lm quen vi vn ngh lun. Cho nên việc tỡm hiu vn ngh lun vi học
sinh lớp 7 là việc làm vô cùng khó khăn và ít có hứng thú. Nhn thc
cũn theo cm tớnh nờn phn no nh hng n quỏ trỡnh hc tp. Mt s em cũn
coi nh vic hc v vic chun b bi nh, trong gi hc ớt suy ngh tỡm tũi, cha
hng hỏi phỏt biu ý kin, trỡnh nhn thc ca cỏc em khụng ng u. kh nng
t duy lụ gic cũn hn ch, hn na trong chng trỡnh ngh vn 7, phn tp lm
vn v vn ngh lun thỡ bi B cc v phng phỏp lp lun li l bi hng
dn t hc nờn phn no nh hng ti ch quan ca cỏc em. Cỏc em s xem nh,
coi ú nh l mt n v kin thc khụng quan trng. ú l mt vn khỏ bt cp
trong chng trỡnh giỏo dc ca chỳng ta. Trong khi ú õy l mt bi cú ni dung
kin thc rt c bn v quan trng - mt ni dung kin thc khú cn s h tr v
u t nhiu ca ngi giỏo viờn. Bờn cnh ú mt s ph huynh cha thc s
quan tõm ti vic hc ca con em mỡnh, cũn phú mc cho nh trng v cỏc thy
cụ giỏo. Hoc cú quan tõm i chng na thỡ trỡnh hiu bit ca ph huynh cũn
nhiu hn ch nờn cng khụng giỳp kốm cp con em mỡnh c. iu kin kinh

giỏi và học sinh trung bình. Đây cũng là một thực trạng gây khó khăn cho việc tổ
chức giảng dạy và học của giáo viên và học sinh.
Văn nghị luận là kiểu văn bản mang tính suy luận tương đối trừu tượng.
Những người quen tư duy cụ thể, cảm tính, ít năng lực suy luận sẽ cảm thấy khó.
Nhưng chính vì vậy mà như đã nói ở trên, văn nghị luận sẽ rèn cho học sinh năng
lực tư duy, kĩ năng nghị luận, sự tự tin và tinh thần tự chủ trước cuộc sống.
Điều tra năm học 2015- 2016 đối với học sinh lớp 7 về đánh giá kết quả tìm
hiểu về văn nghị luận. Cụ thể là câu hỏi điều tra xoay quanh vấn đề “Bố cục và
phương pháp lập luận trong văn nghị luận”:
Câu hỏi:
1. Phương pháp lập luận là gì? Hãy nêu rõ mối quan hệ giữa bố cục và
phương pháp lập luận của văn nghị luận?
2. Hãy cho biết các phương pháp lập luận được sử dụng trong bài “Tinh thần
yêu nước của nhân dân ta” - Hồ Chí Minh?
Kết quả thu được ở 2 lớp như sau:
- Điểm giỏi: 2 học sinh.
- Điểm khá: 7 học sinh.
- Điểm trung bình: 21 học sinh.
- Điểm yếu: 15 học sinh.
Từ kết quả cho thấy ở trên đã trăn trở rất nhiều và quyết định nghiên cứu đề
tài này, mặc dù tôi cũng rất lo lắng không biết đề tài này có khả thi không? Tôi vẫn
mạnh dạn nghiên cứu.
3. Các giải pháp giải quyết vấn đề.
a. Cơ sở đề xuất các giải pháp.
Trong chương trình ngữ văn lớp 7 tất cả có 6 tiết văn nghị luận: Tìm hiểu
chung về văn nghị luận. Đặc điểm của văn bản nghị luận. Đề văn nghị luận và việc
7


lập ý cho bài văn nghị luận. Bố cục và phương pháp lập luận trong bài văn nghị

vì học sinh đã được học ở lớp trước.
Đối với học sinh hiện nay để các em phát hiện và xác định đúng được bố cục
của một văn bản là vấn đề khó. Mỗi kiểu văn bản nó có đặc trưng thể loại khác
8


nhau. Ở các lớp dưới các em đã được tìm hiểu về văn miêu tả, văn tự sự, văn biểu
cảm... Thì bố cục của những văn bản này chính là các phần mở bài, thân bài, kết
luận.
A. Mở bài: Giới thiệu khái quát về đối tượng.
B. Thân bài: Giới thiệu chi tiết về đối tượng.
C. Kết bài: Đánh giá, khái quát lại vấn đề đã nêu ở phần thân bài.
Lên lớp 7 các em được làm quen với kiểu văn bản nghị luận. Đây là kiểu văn
được sử dụng rộng rãi và rất hữu ích không những đối với học sinh mà tất cả chúng
ta.
Theo kiểu văn nghị luận thì bố cục của nó liên quan đến luận điểm, luận cứ, luận
chứng và lập luận. Bố cục của bài văn nghị luận cũng có 3 phần:
A. Đặt vấn đề (Mở bài)
B. Giải quyết vấn đề(Thân bài)
C. Kết thúc vấn đề (Kết bài)
Ví dụ văn bản: “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” ( Hồ Chí Minh)
A. Đặt vấn đề: (từ đầu đến "lũ bán nước và lũ cướp nước") nêu lên vấn đề nghị
luận: Tinh thần yêu nước là một truyền thống quý báu của nhân dân ta.
B. Giải quyết vấn đề. (tiếp theo đến "lòng nồng nàn yêu nước"): Chứng minh tinh
thần yêu nước trong lịch sử và trong cuộc kháng chiến hiện tại.
C. Kết thúc vấn đề: (phần còn lại): Nhiệm vụ phát huy tinh thần yêu nước trong
công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Để xác định được bố cục văn bản “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”
( Hồ Chí Minh) như trên.
+ Căn cứ vào cách trình bày các đoạn.

phù hợp với luận điểm, luận điểm định hướng cho việc lựa chọn luận cứ. Có như
thế thì lập luận mới có sức thuyết phục.
Trong ví dụ lấy từ bài văn của Chủ Tịch Hồ Chí Minh -“Tinh thần yêu nước
của nhân dân ta”, ta thấy ngay ở đầu bài văn là luận điểm xuất phát: Dân ta có một
lòng nồng nàn yêu nước. Để nêu bật tầm quan trọng của nó, tác giả giải thích đó là
một truyền thống quý báu và có vai trò giữ nước. Tiếp theo là luận điểm phụ: Lòng
yêu nước trong quá khứ. Dẫn ra các ví dụ lịch sử. Kế đến là luận điểm phụ nói về
Lòng yêu nước hiện tại. Dẫn chứng được đưa ra bằng cách liệt kê đủ các tầng lớp
nhân dân. Từ các nhận định trên, rút kết luận về bổn phận của chúng ta là phải làm
cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu
nước, công việc kháng chiến.
Cách đưa ra luận điểm, dẫn chứng để đi tới kết luận như vậy gọi là lập luận.
Không biết lập luận thì không làm được văn nghị luận. Trong lập luận như
trên để hàm chứa một suy lí, suy luận từ khả năng đến hiện thực, từ quá khứ đến
hiện tại, từ lí thuyết đến thực tiễn.
- Phương pháp lập luận:
Đây là bước 2 trong hoạt động 1của tiết học.

10


Trước hết, giáo viên cần giúp học sinh tìm hiểu về quá trình dẫn dắt, lập luận
được nêu trong ví dụ (Bài Lòng yêu nước của nhân dân ta). Giáo viên cần hướng
dẫn học sinh chú ý logic hai chiều, chiều ngang và chiều dọc bằng một số câu hỏi:
Hàng 1 lập luận theo quan hệ gì?
Hàng 2 lập luận theo quan hệ gì?
Hàng 3 lập luận theo quan hệ gì?
Quan hệ của hàng dọc là gì?
? Nói quan hệ của hàng dọc 1 là lập luận tương đồng đúng không?
→ Từ việc đặt ra các câu hỏi trên, giáo viên gợi ý cho hoc sinh được nói

+ Từ bố cục trên xác định luận điểm xuất phát, luận điểm phụ và kết luận
của văn bản.
+ Xác lập luận điểm trong từng phần và mối quan hệ giữa các phần để rút ra
các phương pháp lập luận.
Sơ lược các bước tiến hành của đề tài như sau:
Với đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh xác định bố cục và phương
pháp lập luận trong kiểu bài văn nghị luận lớp 7 tại trường THCS Quang Hiến”
thì các bước lên lớp được tiến hành như sau:
- Hoạt động 1: Tìm hiểu mối quan hệ giữa bố cục và lập luận.
Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc lại văn bản “Tinh thần yêu nước của
nhân dân ta”.
Bước 2: Yêu cầu học sinh xem sơ đồ sách giáo khoa theo hàng ngang và
hàng dọc.
Bước 3: Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm để trả lời câu hỏi: Nhận xét về bố
cục và cách lập luận (tức phương pháp xây dựng luận điểm) ở trong bài là gì?
Bước 4: Sau khi học sinh trả lời (Chủ yếu dựa theo ghi nhớ ), giáo viên kết
luận nội dung thứ nhất của bài học (tức là về bố cục của bai văn nghị luận).
Bước 5: Giáo viên đặt câu hỏi nhằm hướng học sinh tìm ra các phương pháp
lập luận được sử dụng trong văn bản “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” với
câu hỏi này, học sinh trả lời tương đối dễ dàng vì sách giáo khoa đã gợi ý rất chi tiết
và phần ghi nhớ sách giáo khoa cũng đã nêu.
Bước 6: Giáo viên kết luận nội dung bài học và yêu cầu học sinh đọc phần
ghi nhớ sách giáo khoa. Hết phần lí thuyết và chuyển sang luyện tập.
Hoạt động 2: Luyện tập
- Cũng bằng hệ thống câu hỏi, giáo viên cùng học sinh giải quyết lần lượt các
bài tập ở phần luyện tập,
- Giáo viên cho học sinh tìm bố cục và lập luận trong một văn bản cụ thể.
+ Xác định tư tưởng, chỉ ra những luận điểm thể hiện tư tưởng ấy, tìm những
câu văn mang luận điểm.
+ Xác định phương pháp lập luận ở mỗi phần trong văn bản.

Tìm hiểu phương pháp lập luận: Từ việc phân tích ví dụ trên cho HS rút
ra các phương pháp lập luận:
- Có phương pháp nguyên nhân - kết quả
- Phương pháp tổng - hợp - phân
- Phương pháp suy luận - tương đồng.
Sau đó cho học sinh thực hành làm các bài tập trong sách giáo khoa và một
số văn bản đã học.
4. Hiệu quả áp dụng
Sau khi thực thi đề tài “Một số giải pháp giúp học sinh xác định bố cục và
phương pháp lập luận trong kiểu bài văn nghị luận lớp 7 tại trường THCS
Quang Hiến” vào thực tế giảng dạy môn Tập làm văn đối với các lớp : 7A, 7B
năm học 2016 - 2017 của trường THCS Quang Hiến. Tôi tiến hành khảo sát học
13


sinh bằng một bài test 15 phút. Yêu cầu học xác định bố cục, luận điểm chính, tư
tưởng chủ đạo và phương pháp lập luận trong một bài văn nghị luận. Qua đó tôi
nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt của các em trong phần nhận diện và cảm thụ về văn nghị
luận ở lớp 7. Đây sẽ là cơ sở cho các em nắm vững và thành thạo hơn nữa khi đi
học chuyên sâu hơn về văn nghị luận ở các lớp trên
* Kết quả kiểm tra đánh giá qua bài 15 phút ở 2 lớp với tổng số 55 hs như sau:
Lớp A – 28 HS (Đề 1)
? Nêu bố cục văn bản: “Học cơ bản mới trở thành tài lớn”(Sgk văn7-tập 2 tr31)
và cho biết bài văn nêu lên tư tưởng gì ?
Điểm số đạt được:
- Điểm giỏi: 10 học sinh.
- Điểm khá: 11 học sinh.
- Điểm trung bình: 7 học sinh.
(Có sản phẩm kèm theo - một số bài kiểm tra 15 phút của học sinh.)
Cơ bản là học sinh xác định được bố cục và chỉ ra được luận điểm chính của

bản nghị luận, đặc biệt là nâng cao kiến thức về văn nghị luận. Giúp học sinh sẽ
tích luỹ được một lượng kiến thức cơ bản về lí thuyết để vận dụng kiến thức vào
thực tế thực hành viết các bài nghị luận xã hội, nghị luận đời sống, nghị luận văn
học..., có khả năng xử lí mọi tình huống xảy ra trong học tập và trong cuộc sống.

15


III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Văn nghị luận là kiểu bài rất quan trọng trong phân môn tập làm văn cũng
như trong đời sống của mỗi con người. Văn nghị luận giúp học sinh tự tin hơn
trong giao tiếp, trong công việc gặp bất cứ vấn đề gì cũng có thể trình bày lập luận
một cách lô gic rõ ràng... Điều đó sẽ đem lại hiệu quả cao và sự thành công cho các
em trong công việc cũng như cuộc sống.Vậy làm thế nào để học sinh có thể làm tốt
bài văn nghị luận? Làm thế nào để học sinh diễn đạt mạch lạc, rõ ràng một vấn đề?
Điều đó có thể thực hiện được khi giáo viên có hệ thống câu hỏi và bài tập hướng
dẫn cho học sinh tìm hiểu về bố cục và phương pháp lập luận trong văn bản nghị
luận.
Sau khi áp dụng đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh xác định bố cục và
phương pháp lập luận trong kiểu bài văn nghị luận lớp 7 tại trường THCS
Quang Hiến”. Tôi thấy hiệu quả rõ dệt trong các giải pháp thực hiện của mình.
Học sinh đã cơ bản bước đầu nhận diện được văn nghị luận. Các em đã nhanh
chóng xác định được bố cục, luận điểm và phương pháp lập luận trong văn bản
nghị luận. Sáng kiến kinh nghiệm của tôi sẽ rất có ích cho học sinh, giáo viên trong
khi viết văn nghị luận, khi trình bày ý kiến về một vấn đề nào đó.
Chất lượng học tập của học sinh được nâng lên rất nhiều. Kết quả bài khảo
sát 15 phút, kết quả bài kiểm tra tập làm văn nghị luận chứng minh (Bài viết số 5) ở
2 lớp đa số các em đạt điểm trung bình trở lên. các em đã nhanh chóng xác định
được bố cục và phương pháp lập luận trong văn bản. Trong năm học này điều đáng

trường góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.
Đối với địa phương:
Quản lí chặt chẽ các điểm kinh doanh internet, làm ảnh hưởng đến chất lượng
học tập của học sinh (không nên để các điểm kinh doanh hoạt động quá 23h)
Quan tâm sát sao, hiệu quả đến chất lượng giáo dục ở địa phương, đầu tư cơ
sở vật chất kịp thời phục vụ cho việc dạy và học.

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Quang Hiến, ngày 10 tháng 4 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
Người viết

Cao Thị Lý
17


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tên sách
Sách giáo khoa,
Sách giáo viên

Tài kiệu BDTX cho
GV THCS chu kì
III, quyển 1, quyển
2
Sách thiết kế bài
giảng

Văn THCS

18


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH
GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP
CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Cao Thị Lý
Chức vụ và đơn vị công tác: Trường THCS Quang Hiến.

TT

Tên đề tài SKKN
Mét sè mÑo söa lçi

1.

Kết quả
Cấp đánh
đánh giá
giá xếp loại
Năm học đánh giá
xếp loại
(Phòng, Sở,
xếp loại
(A, B,
Tỉnh...)
hoặc C)


...

19


20