SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN NGHUYÊN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
TỔ CHỨC DẠY HỌC TIẾT 2, BÀI 5: “MỘT SỐ
VẤN ĐỀ CỦA MĨ LA TINH- ĐỊA LÍ 11”THEO ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Người thực hiện: Đỗ Thị Loan
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Xuân Nguyên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Địa lí

THANH HOÁ NĂM 2017
1


MỤC LỤC
Nội dung

Trang

I. Mở đầu…………………………………………………………………….... 1
1.1. Lý do chọn đề tài…………………...………………………….………..... 1
1.2. Mục đích nghiên cứu………………………………………….…………. 1
1.3. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………….
1
……....

9
13
13

2.4.2. Tổ chức thực nghiệm............................................................................... 14
III. Kết luận kiến nghị ...................................................................................... 15
3.1. Kết

15
luận........................................................................................................
3.2. Kiến nghị………………………………………………….…….…........... 15
2


3


I. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo
dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học- từ chỗ quan tâm tới việc
học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học.
Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương
pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến
thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách
đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực
vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với
kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất
lượng của hoạt động dạy và giáo dục.[1]
Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều công việc

1


II. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận
2.1.1. Khái niệm năng lực
Năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau
Phạm Minh Hạc xem năng lực là “một tổ hợp phức tạp những thuộc tính tâm lí
của mỗi người phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho
hoạt động đó diễn ra có kết quả”
Nguyễn Quan Uẩn xem năng lực là “tổ hợp các thuộc tính độc đáo của các nhân,
phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có
kết quả”
Còn theo Nguyễn Thành Hưng, năng lực là “thuộc tính cá nhân cho phép cá nhân
thực hiện thành công hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều
kiện cụ thể”
Như vậy, năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lí của các nhân, được hình thành
và phát triển trong một lĩnh vực hoạt động cụ thể; là sức mạnh tiềm tàng của con người
trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn. Khái niệm năng lực sử dụng trong sáng kiến
kinh nghiệm của tôi được hiểu là năng lực thực hiện, đó là việc sở hữu kiến thức, kĩ
năng, thái độ và đặc điểm nhân cách mà một người cần có để đáp ứng các yêu cầu của
một nhiệm vụ cụ thể.
2.1.2.Chương trình giáo dục định hướng năng lực [1]
Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực (hay còn gọi dạy học định
hướng kết quả đầu ra) được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX và ngày nay
đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Giáo dục định hướng phát triển năng lực nhằm
mục tiêu phát triển năng lực người học.
Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng
phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là “sản phẩm
cuối cùng” của quá trình dạy học. Việc quản lí chất lượng dạy học chuyển từ việc điều

- Biết được tiềm năng phát triển kinh tế của các nước ở châu Mĩ la tinh: tài nguyên
khoáng sản kim loại, nhiên liệu; nguồn lực về con người dồi dào.
- Trình bày được một số vần đề cần giải quyết để phát triển kinh tế- xã hội của các quốc
gia ở Mĩ la tinh (bất bình đẳng trong thu nhập GDP, đô thị hóa tràn lan, tốc độ phát triển
kinh tế không đều, nợ nước ngoài nhiều) và các giải pháp giải quyết.
b. Về kĩ năng
Phân tích số liệu, tư liệu về một số vấn đề kinh tế- xã hội của châu Mĩ la tinh: Sử
dụng bảng số liệu để so sánh tỉ trọng GDP của các nhóm dân cư ở một số quốc gia; bảng
số liệu về GDP và nợ nước ngoài của một số nước Mĩ la tinh.
c. Về thái độ
Tán thành với những biện pháp mà các quốc gia Mĩ la tinh đang cố gắng thực hiện
để vượt qua khó khăn trong giải quyết các vấn đề kinh tế- xã hội.
d. Định hướng hình thành các năng lực
Năng lực chung
Năng lực chuyên biệt
- Năng lực sáng tạo
- Năng lực sử dụng bản đồ
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực sử dụng hình ảnh, hình vẽ…
- Năng lực hợp tác
- Năng lực sử dụng số liệu thống kê
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ.
- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin
2.3.2.Chuẩn bị của Giáo viên và học sinh
a. Giáo viên
- Hướng dẫn học sinh thành lập các nhóm chuyên gia, hướng dẫn, kiểm tra tiến độ làm
việc của các nhóm chuyên gia qua facebook, email…
+ Nhóm chuyên gia 1: Nghiên cứu các vấn đề về tự nhiên của Mĩ la tinh.
+ Nhóm chuyên gia 2: Nghiên cứu các vấn đề về dân cư- xã hội của Mĩ la tinh.

độ
thấp
cao
1.
Trình bày được đặc điểm tự Hiểu
được Phân tích được Đưa ra các
Một
nhiên nổi bật của Mĩ la nguyên
nhân những thuận giải pháp
số vấn tinh: cảnh quan, khoáng khiến cho tài lợi và khó để bảo vệ
đề về sản, đất, khí hậu
nguyên
thiên khăn về tự tài nguyên
tự
nhiên của các nhiên của Mĩ thiên
nhiên
nước rơi vào tình la tinh đối với nhiên, bảo
trạng cạn kiệt và sự phát triển vệ sự phát
việc khai thác kinh tế của triển bền
chưa mang lại lợi châu lục này
vững.
ích cho đại bộ
phân dân cư.
2.
Trình bày được các đặc Phân tích được Sử dụng bảng Đưa
ra
Một
điểm về dân cư- xã hội của ảnh hưởng của số liệu để so được các
số vấn Mĩ la tinh: sự chênh lêch đặc điểm dân cư- sánh thu nhập giải pháp
đề về lớn trong thu nhập GDP, xã hội đến sự của các nhóm để

Đặc điểm của châu Mĩ la tinh
Đúng/ Sai
Mĩ la tinh có nhiều tài nguyên khoáng sản, chủ yếu là quặng kim loại Đúng/ Sai
màu, kim loại quý và nhiên liệu
Tài nguyên đất, khí hậu không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp.
Đúng/ Sai
Thế lực thiên chúa giáo bảo thủ không có ảnh hưởng lớn trong xã hội các Đúng/ Sai
nước Mĩ la tinh
Ở hậu hết các nước Mĩ la tinh, dân cư còn nghèo đói, thu nhập giữa Đúng/ Sai
người giàu và người nghèo có sự chênh lệch rất lớn.
Phần lớn các nước Mĩ la tinh có tổng nợ khá cao (chiếm trên 50% GDP Đúng/ Sai
của các nước)
Hầu hết các nước Mĩ la tinh đều có tốc độ phát triển kinh tế ổn định
Đúng/ Sai
Quy mô nền kinh tế của các quốc gia có sự chênh lêch lớn
Đúng/ Sai
Tốc độ đô thị hóa của Mĩ la tinh phù hợp với tốc độ phát triển phát triển Đúng/ Sai
kinh tế
Đáp án: Đúng- Sai- Sai- Đúng- Đúng- Đúng- Đúng- Sai.
b. Câu hỏi thông hiểu
Câu 2: Vì sao các nước Mĩ la tinh có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển kinh
tế nhưng tỉ lệ người nghèo ở khu vực này lại cao?
Gợi ý trả lời:
- Giành được độc lập sớm, song các nước Mĩ la tinh đa duy trì cơ cấu xã hội phong kiến
trong thời gian dài; đó là lực cản trong thực thi các cải cách xã hội tiếp theo, dẫn tới
nhiều cuộc cải cách diễn ra thiếu triệt để nên không hiệu quả.
- Thế lực bảo thủ thiên chúa giáo có ảnh hưởng lớn trong xã hội.
- Có vị trí địa lí là sân sau của chủ nghĩa tư bản Hoa Kì, có nhiều thuận lợi về thu hút
đầu tư, về công nghệ từ quốc gia Bắc Mĩ này, nhưng cũng gặp nhiều trở ngại về chính
sách phát triển độc lập của mỗi quốc gia cũng như mở rộng ảnh hưởng của liên kết kinh

0,5
6,0
*. Nhận xét:
- Từ 1985- 2004 tốc độ tăng GDP của Mĩ la tinh rất không ổn định (dẫn chứng)
- Năm có tốc độ tăng GDP cao nhất là 2004, năm có tốc độ tăng GDP thấp nhất là 1995
(dẫn chứng số liệu)
Câu 5: Bức tranh sáng tối ở Mĩ la tinh [6]

Thành phố Sao Palo của Braxin

Khu nhà ổ chuột ở tp Rio de Janeiro của Braxin
6


Hoa hậu Braxin Debora Lyra

Trẻ em nghèo ở Braxin

Những hình ảnh trên cho em liên tưởng đến vấn đề gì ở Mĩ la tinh? Theo em cần có
những giải pháp gì để giải quyết vấn đề đó?
Gợi ý trả lời:
- Các hình ảnh trên đề cập đến sự chênh lệch trong mức sống, mức thu nhập của Mĩ la
tinh.
- Các nước Mĩ la tinh có tốc độ đô thị hóa chưa phù hợp với tốc độ phát triển kinh tế
- Giải pháp:
+ Phát triển giáo dục, nâng cao trình độ dân trí
+ Cải cách kinh tế…
Câu 6: Những hình ảnh sau cho thấy tình trạng gì ở Mĩ la tinh? Đề xuất giải pháp
khắc phục? [6]


2.3.5. Dự kiến tiến trình giờ học
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’)
Bước 1: Giáo viên đưa ra hình ảnh về khu vực Mĩ la tinh [6]

9


Những hình ảnh trên cho em liên tưởng đến những gì ở châu Mĩ la tinh?
- Học sinh trả lời:
- Giáo viên: Nhắc đến Mĩ la tinh, những người hâm mộ bóng đá sẽ nghĩ ngay đến đây là
nơi sản sinh ra những cầu thủ bóng đá nổi tiếng thế giới, những vũ công samba hay
những vũ điệu tăng-gô trên sân cỏ làm say đắm lòng người. Chúng ta cũng không thể
quên vùng đất A-ma-dôn huyền bí, lá phổi xanh của thế giới; đền thờ thần Mặt trời của
đế chế In-ca cổ đại….Dường như đây là vùng đất có quá nhiều ưu đãi và đầy sự cuốn
hút. [5] Vậy thực tế Mĩ la tinh dưới góc nhìn địa lí kinh tế- xã hội thì sẽ như thế nào. 3
nhóm chuyên gia đến từ châu Mĩ la tinh hôm nay sẽ giúp chúng ta trử lời câu hỏi đó.
- Các nhóm chuyên gia ra mắt (Mỗi nhóm 4 học sinh- có thể hóa trang cho phù hợp để
tạo không khí sôi nổi và hứng thú trong lớp học)
+ Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm giáo dục thiên nhiên Mĩ la tinh.
+ Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm dân số và các vấn đề kinh tế- xã hội Mĩ la tinh.
+ Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm phát triển kinh tế Mĩ la tinh.
Bước 2: Giáo viên giới thiệu 3 nội dung chính của bài học và cách thức tổ chức
- Các nhóm chuyên gia sẽ lần lượt được phỏng vấn, đặt câu hỏi.
- Sau khi trả lời câu hỏi, đại diện nhóm chuyên gia sẽ tóm tắt những nét nổi bật nhất về
tự nhiên, dân cư- xã hội và sự phát triển kinh tế của Mĩ la tinh.
Bước 3:
10


- Giáp viên sử dụng kĩ thuật 321 (3 lời khen- 2 điểm hạn chế- 1 đề nghị) để các nhóm tự

Đặc điểm
Đánh giá
- Giàu tài nguyên khoáng sản: kim loại Là điều kiện thuận lợi để:
màu (đồng, thiếc,…) kim loại quý (vàng, - Phát triển công nghiệp khai thác khoáng
bạc,…), nhiên liệu (dầu khí, than).
sản.
- Tài nguyên đất: các đồng bằng phù sa, - Phát triển rừng, chăn nuôi đại gia súc,
các cao nguyên rộng lớn.
trồng cây công nghiệp và cây ăn quả nhiệt
- Khí hậu phân hóa đa dạng.
đới.
- Có diện tích rừng lớn, chủ yếu là rừng
xích đạo ẩm.
HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu về các vấn đề dân cư- xã hội của Mĩ la tinh (10’)
11


- Mục tiêu: Hiểu và trình bày được những vấn đề nổi bật nhất về dân cư- xã hội của Mĩ
la tinh.Phân tích được ảnh hưởng của các đặc điểm đó đến phát triển kinh tế các nước.
- Nội dung: Một số vấn đề về dân cư- xã hội Mĩ la tinh.
- Phương tiện: Bảng 5.3 SGK, các hình ảnh về sự chênh lệch mức sống, tốc độ đô thị
hóa, bạo động…
Bước 1: Đặt câu hỏi cho Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm dân số và các vấn đề xã hội
châu Mĩ la tinh.
- Câu 1: Dựa vào bảng 5.3 hãy nhận xét tỉ trọng thu nhập của các nhóm dân cư ở
một số nước Mĩ la tinh.
- Câu 2: Nêu nguyên nhân dẫn đến hiện tượng đô thị hóa tự phát ở Mĩ la tinh.
- Câu 3: Nguyên nhân sâu xa của các cuộc xung đột, bạo động ở Mĩ la tinh là gì?
Theo các chuyên gia, Mĩ la tinh cần phải có những giải pháp nào để khắc phục ?
- Câu 4: Những đặc điểm dân cư- xã hội Mĩ la tinh đã tác động như thế nào đến sự

ổn định?
12


- Câu 3: Các nước Mĩ la tinh đã có những giải pháp gì để khắc phục thực trạng
kinh tế của mình và tác dụng của các giải pháp đó.
- Câu 4: Dựa vào bảng 5.4, cho biết đến năm 2004, những quốc gia nào ở Mĩ la
tinh có tỉ lệ nợ nước ngoài cao (so với GDP)
Bước 2: Các thành viên trong nhóm chuyên gia sử dụng các bảng số liệu bản đồ, hình
ảnh,…đã chuẩn bị trước để trả lời các câu hỏi.
Bước 3: Đại diện nhóm chuyên gia nhấn mạnh lại những vấn đề nổi bật về kinh tế ở
châu Mĩ la tinh.
Bước 4:
- Các nhóm khác nhận xét, đánh giá phần chuẩn bị và trình bày của nhóm 1 (điểm mạnh,
hạn chế, đề nghị)
- Giáo viên nhận xét, đánh giá hoạt động của các nhóm và củng cố nội dung bài học
HỘP THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG 4
Một số vấn đề về dân cư- xã hội
Đặc điểm kinh tế
Nguyên nhân
Giải pháp
- Tốc độ phát triển kinh tế - Tình hình chính - Tập trung củng cố
không ổn định.
trị không ổn bộ máy nhà nước.
- Quy mô nền kinh tế của định.
- Phát triển giáo
các quốc gia có sự chênh - Duy trì cơ cấu dục.
lệch lớn: có những quốc gia xã hội phong - Cải cách kinh tế,
có GDP khá cao (Braxin, kiến trong thời quốc hữu hóa một
Mê-hi-cô), có những quốc gian dài.

Họ tên học sinh:………………………………………………Lớp:………………………
Khoanh tròn vào “Đúng” hoặc “Sai” đối với mỗi nhận định
Đặc điểm của châu Mĩ la tinh
Đúng/ Sai
Mĩ la tinh có nhiều tài nguyên khoáng sản, chủ yếu là quặng kim loại Đúng/ Sai
màu, kim loại quý và nhiên liệu
Tài nguyên đất, khí hậu không thuận lợi cho phát triển nông nghiệp.
Đúng/ Sai
Thế lực thiên chúa giáo bảo thủ không có ảnh hưởng lớn trong xã hội các Đúng/ Sai
nước Mĩ la tinh
13


Ở hậu hết các nước Mĩ la tinh, dân cư còn nghèo đói, thu nhập giữa
người giàu và người nghèo có sự chênh lệch rất lớn.
Phần lớn các nước Mĩ la tinh có tổng nợ khá cao (chiếm trên 50% GDP
của các nước)
Hầu hết các nước Mĩ la tinh đều có tốc độ phát triển kinh tế ổn định
Quy mô nền kinh tế của các quốc gia có sự chênh lêch lớn
Tốc độ đô thị hóa của Mĩ la tinh phù hợp với tốc độ phát triển phát triển
kinh tế

Đúng/ Sai
Đúng/ Sai
Đúng/ Sai
Đúng/ Sai
Đúng/ Sai

2.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
2.4.1.Mục đích, nhiệm vụ và nguyên tắc thực nghiệm

11 B1
42
- Các lớp thực nghiệm: Sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực kết hợp với việc
sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại (máy tính, bảng tương tác thông
minh)
- Các lớp đối chứng: Sử dụng chủ yếu các phương pháp dạy học truyền thống (thuyết
trình, đàm thoại gợi mở…) và dạy chỉ với phấn trắng, bảng đen.
b. Kết quả thực nghiệm
14


Sau khi dạy Bài 5: Một số vấn đề của Mĩ la tinh, tôi đã cho học sinh làm một bài
kiểm tra ngắn (thời gian 5 phút) ở cả lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Kết quả như
sau:
Bảng 2: Điểm lớp thực nghiệm và đối chứng
Lớp
Thực
nghiệm
Đối
chứng

11B3
11 BTN
11 B6
11 B1

Sĩ số
47
46
41

0

Điểm
5
0
0
4
6

6
0
0
11
9

7
12
16
15
13

8
25
21
10
12

9
8
6

B1)
Tổng
%
3
3,6
50
60,2
30
36,2
0
0

c. Nhận xét kết quả thực nghiệm
Trước tiên tôi muốn nói về sự chuyển biến trong cách học tập của học sinh các em
tiếp nhận một sự trải nghiệm đầy thú vị trong chính lớp học của mình, các em học tập
sôi nổi hơn, thảo luận nhiều hơn, hăng hái phát biểu hơn và chú ý vào bài giảng, nhất là
những em học sinh không quan tâm nhiều đến bộ môn địa lí. Kết quả kiểm tra đã chứng
minh rằng, ở các lớp thực nghiệm 100% số học sinh đạt tỉ lệ điểm khá và giỏi cao hơn
nhiều so với tỉ lệ này ở các lớp đối chứng.
III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Từ việc nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lí luận và thực trạng hoạt động dạy
học theo định hướng phát triển năng lực, tôi rút ra một số kết luận cơ bản sau:
- Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực không có
nghĩa là chỉ sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại, loại bỏ các phương pháp dạy
học truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu từ việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn
chế nhược điểm của chúng, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh. Điều đó đòi
hỏi người giáo viên phải có năng lực chuyên môn, năng động, sáng tạo trong việc vận
dụng linh hoạt các phương pháp dạy học một cách hiệu quả phù hợp với điều kiện dạy
học của nhà trường, của địa phương. Tuy nhiên, cho dù lựa chọn phương pháp dạy học

16


[4]. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí lớp 11 (Phạm Thị SenChủ biên)- Nhà xuất bản Giáo dục.
[5]. Dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí lớp 11 ( Lê Thông- Chủ biên).
[6]. Tham khảo các hình ảnh trên mạng Internet.
- Nguồn: />
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 30 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôi
viết, không sao chép nội dung của
người khác

Đỗ Thị Loan
17


18


PHỤ LỤC [6]
CÁC BẢN ĐỒ, LƯỢC ĐỒ, HÌNH ẢNH, BẢNG SỐ LIỆU ĐƯỢC CÁC NHÓM
CHUYÊN GIA SỬ DỤNG TRONG KHI TRÌNH BÀY
Nhóm 1: Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm giáo dục thiên nhiên Mĩ la tinh

1


Các hoạt động khai thác khoáng sản ở Mĩ la tinh