BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

HÀ HUY HÀ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM TOÁN THU NGÂN
SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI CỤC THUẾ TỈNH, THÀNH PHỐ
DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC
KHU VỰC III THỰC HIỆN

Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 60.34.30

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2012


Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐOÀN THỊ NGỌC TRAI

Phản biện 1: TS. ĐƯỜNG NGUYỄN HƯNG
Phản biện 2: GS. TS. NGUYỄN QUANG QUYNH

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt
nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh doanh họp tại Đại học Đà
Nẵng vào ngày 25 tháng 8 năm 2012.

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

công tác quản lý ngân sách nhà nước nhằm đáp ứng sự phát triển
của đất nước nên sẽ có những tác động lớn đến công tác triển khai
kiểm toán. Nhằm đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới, công tác


2
kiểm toán ngân sách phải đổi mới toàn diện, góp phần tăng cường
vai trò của Kiểm toán Nhà nước trong việc giúp UBND nâng cao
chất lượng quản lý, HĐND thực hiện tốt chức năng giám sát
NSNN ở địa phương. Với thực tế đó, việc nghiên cứu để hoàn thiện
công tác kiểm toán thu ngân sách nhà nước tại Cục thuế các tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương có ý nghĩa hết sức quan trọng và là
yêu cầu cấp bách.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Trên cơ sở lý luận đã tiếp thu được, Luận văn nghiên cứu thực
trạng công tác kiểm toán thu ngân sách nhà nước tại Cục thuế các tỉnh,
thành phố trên địa bàn do Kiểm toán Nhà nước khu vực III thực hiện
trong những năm 2009-2011 để đề xuất giải pháp hoàn thiện.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề lý luận và
thực tiễn về công tác kiểm toán thu ngân sách nhà nước tại Cục thuế
các tỉnh, thành phố trên địa bàn do Kiểm toán Nhà nước khu vực III
thực hiện.
Phạm vi nghiên cứu của Luận văn là tổ chức công tác kiểm toán
thu ngân sách nhà nước tại Cục thuế tỉnh, thành phố trên địa bàn do
Kiểm toán Nhà nước khu vực III trực tiếp thực hiện, tập trung vào 2 loại
thuế giá trị gia tăng và thu nhập doanh nghiệp.
4. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu điển hình, từ đó
khái quát hóa, tổng hợp, phân tích, so sánh để đưa ra các nhận định,

kiểm toán thu ngân sách nhà nước tại Cục thuế các tỉnh, thành phố


4
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN THU NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC TẠI CỤC THUẾ TỈNH, THÀNH PHỐ
TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG
1.1. Khái niệm và phân loại kiểm toán
1.1.1. Khái niệm
Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về
những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ
phù hợp giữa những thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết
lập. Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên
đủ năng lực và độc lập.
1.1.2. Phân loại kiểm toán
1.1.2.1. Phân loại theo mục đích: Kiểm toán hoạt động; Kiểm toán
tuân thủ; Kiểm toán báo cáo tài chính.
1.1.2.2. Phân loại theo chủ thể kiểm toán: Kiểm toán nội bộ; Kiểm
toán nhà nước; Kiểm toán độc lập.
1.2. Quy trình kiểm toán thu NSNN tại Cục thuế tỉnh, thành phố
trực thuộc Trung ương do Kiểm toán Nhà nước thực hiện
1.2.1. Giới thiệu về Kiểm toán Nhà nước
1.2.1.1. Địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước
“KTNN là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài
chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân
theo pháp luật”.
1.2.1.2. Chức năng của Kiểm toán Nhà nước
- Chức năng kiểm tra và xác nhận
- Chức năng tư vấn

1.2.2.2. Thực hiện kiểm toán
- Lập và xét duyệt kế hoạch kiểm toán chi tiết
- Tiến hành kiểm toán
- Tổ trưởng kiểm tra, soát xét các phần việc kiểm toán do
Kiểm toán viên thực hiện.
- Kiểm toán viên ký các biên bản xác nhận số liệu và tình
hình kiểm toán.
1.2.2.3. Tổng hợp kết quả kiểm toán, lập báo cáo kiểm toán
Kết thúc kiểm toán, KTV đưa ra kết luận và kiến nghị trong
báo cáo kiểm toán và công bố báo cáo kiểm toán. Kết luận kiểm toán
là sự khái quát hóa kết quả thực hiện các chức năng kiểm toán, vì
vậy kết luận kiểm toán phải đảm bảo yêu cầu cả về nội dung cũng
như tính pháp lý.


6
1.2.2.4. Kiểm tra việc thực hiện kết luận và kiến nghị kiểm toán
Kiểm tra thực hiện kết luận và kiến nghị kiểm toán là giai
đoạn cuối cùng của quy trình kiểm toán, nhằm đảm bảo kết quả của
cuộc kiểm toán có tác dụng và hiệu lực trong thực tiễn.
1.3. Nội dung kiểm toán thu NSNN tại Cục thuế tỉnh, thành phố
trực thuộc trung ương
1.3.1. Kiểm toán công tác lập, giao và phân bổ dự toán thu
NSNN
- Kiểm tra, đánh giá các căn cứ và cơ sở lập dự toán thu
- Phân bổ và giao dự toán thu NSNN trên địa bàn
1.3.2. Kiểm toán việc chấp hành dự toán thu NSNN
1.3.2.1. Kiểm toán đánh giá tình hình thực hiện dự toán thu
NSNN
+ So sánh số thực hiện năm nay với số dự toán, số thực hiện

tuyến bao gồm Kiểm toán trưởng, các Phó kiểm toán trưởng và 5
phòng chức năng.
KIỂM TOÁN TRƯỞNG

P. KIỂM TOÁN TRƯỞNG

Văn phòng

Phòng
Tổng hợp

Phòng
Nghiệp vụ
I

P. KIỂM TOÁN TRƯỞNG

Phòng
Nghiệp vụ
II

Phòng
Nghiệp vụ
III

(Hình 2.1 - Sơ đồ tổ chức bộ máy của KTNN khu vực III)

Phòng
Nghiệp vụ
IV

2010 của TP Đà Nẵng do Cục thuế thực hiện nhằm mục tiêu xây


9
dựng kế hoạch kiểm toán chung của cuộc kiểm toán Báo cáo quyết
toán ngân sách, tiền và tài sản nhà nước năm 2010 của TP Đà Nẵng,
trong đó có kế hoạch kiểm toán chung tại Cục thuế trình Tổng
KTNN xét duyệt.
2.3.1.2. Phân tích, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ
Đồng thời với việc thu thập thông tin, hồ sơ tài liệu có liên
quan đến nội dung công tác quản lý thu NSNN của Cục thuế, Tổ
khảo sát cùng tiến hành phân tích, đánh giá hệ thống kiểm soát nội
bộ tại Cục thuế đối với việc thực hiện nhiệm vụ quản lý thu NSNN
để nhằm đưa ra những nhận xét, đánh giá và chọn lựa một số nội
dung trọng tâm để kiểm toán đánh giá việc chấp hành chính sách
pháp luật của nhà nước trong lĩnh vực thu NSNN tại Cục thuế.
2.3.1.3. Lập và xét duyệt kế hoạch kiểm toán chung
Nội dung kế hoạch kiểm toán chung tại Cục thuế trình Tổng
KTNN xét duyệt bao gồm các vấn đề chính sau: Kết quả thu thập
thông tin; Phân tích, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ; Mục tiêu
kiểm toán; Nội dung kiểm toán trong đó có xác định những trọng yếu
và rủi ro kiểm toán; Phương pháp kiểm toán; Nhân sự để thực hiện
nhiệm vụ kiểm toán; Thời gian thực hiện kiểm toán tại Cục thuế.
2.3.2. Thực hiện kiểm toán thu NSNN tại Cục thuế
2.3.2.1. Lập và xét duyệt kế hoạch kiểm toán chi tiết
Trên cơ sở quyết định kiểm toán của Tổng Kiểm toán Nhà
nước và kế hoạch kiểm toán chung của cuộc kiểm toán đã được Tổng
Kiểm toán Nhà nước phê duyệt; Đoàn kiểm toán thuộc KTNN khu
vực III bố trí 1 Tổ kiểm toán thực hiện nhiệm vụ kiểm toán đánh giá
tình hình thực hiện nhiệm vụ thu NSNN trên địa bàn tại Cục thuế với

cấp thêm các tài liệu chi tiết để kiểm tra đối chiếu và đưa ra nhận xét
đánh giá.


11
* Những hạn chế rút ra ở khâu kiểm toán tại Cục thuế:
Một là, Nhiều trường hợp KTV áp dụng phương pháp kiểm
toán còn đơn giản, chưa đi đến cùng khi phát hiện dấu hiệu sai phạm
để thu thập bằng chứng kiểm toán.
Hai là, việc lựa chọn mẫu hồ sơ các đơn vị để kiểm toán còn
mang nặng tính chủ quan, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của KTV do
KTNN chưa xây dựng được hệ thống các quy định về chọn mẫu
trong kiểm toán tại Cục thuế.
Ba là, Công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho KTV tuy được
quan tâm nhưng chưa đúng mức và chưa có kế hoạch bài bản để đào
tạo một lực lượng kiểm toán viên có nghiệp vụ giỏi, có bản lĩnh
chính trị vững vàng để kiểm toán tại Cục thuế đã ảnh hưởng ít nhiều
đến chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm toán.
Bốn là, bố trí thời gian cho kiểm toán tổng hợp tại Cục thuế
còn quá ngắn.
Năm là, mặc dù trong những năm gần đây KTNN đã tăng
cường kiểm soát chất lượng trong khâu thực hiện kiểm toán nhưng
công tác kiểm soát nội bộ đối với chất lượng thu thập bằng chứng
kiểm toán còn yếu.
2.3.3. Tổng hợp kết quả kiểm toán và lập báo cáo kiểm toán
Kết thúc thời gian kiểm toán tại Cục thuế:
- Từng KTV lập Biên bản xác nhận số liệu và tình hình kiểm
toán của KTV về nội dung công việc đã làm với đại diện Cục thuế để
làm cơ sở cho Tổ kiểm toán tổng hợp lập Biên bản xác nhận số liệu
và tình hình kiểm toán của Tổ kiểm toán.

đạo KTNN phụ trách phê duyệt.
* Những hạn chế rút ra ở khâu kiểm tra thực hiện kết luận
và kiến nghị kiểm toán:
- Việc theo dõi tình hình thực hiện kết luận và kiến nghị


13
kiểm toán chưa được phân công cụ thể cho Đoàn kiểm toán và chưa
mang tính thường xuyên, liên tục; chưa thiết lập được cơ chế đôn đốc
đối với từng đối tượng kiểm toán.
- Việc tổng hợp báo cáo kết quả thực hiện kiến nghị kiểm
toán chưa được chú trọng và chưa được theo dõi sát sao.
- Nhà nước chưa có các chế tài quy định xử lý cũng như
chưa giao cho cơ quan có thẩm quyền nào xử lý đối với các trường
hợp không thực hiện kết luận và kiến nghị của KTNN làm ảnh hưởng
đến tính hiệu lực của hoạt động KTNN nói chung và NSNN nói
riêng.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
Công tác kiểm toán thu NSNN tại Cục thuế tỉnh, TP do
KTNN khu vực III thực hiện đã ngày càng hoàn thiện hơn về các
khâu lập kế hoạch kiểm toán và tổ chức thực hiện kiểm toán, tuân thủ
đúng các mục tiêu kiểm toán hàng năm do Tổng KTNN quy định.
Trình độ, năng lực kiểm toán của KTV ngày càng được nâng lên;
công tác giám sát chất lượng kiểm toán ngày càng được quan tâm.
Bên cạnh những kết quả đạt được, KTNN khu vực III còn
một số tồn tại trong quá trình kiểm toán tại Cục thuế như sau:
- Ở bước chuẩn bị kiểm toán: Thông tin thu thập được còn
mang tính khái quát khá cao, chưa đi sâu và cụ thể vào nội dung
kiểm toán
- Ở bước thực hiện kiểm toán:

- Ở bước kiểm tra thực hiện kết luận và kiến nghị kiểm toán:
+ Việc theo dõi tình hình thực hiện kết luận và kiến nghị
kiểm toán chưa mang tính thường xuyên, liên tục; chưa tổng hợp các


15
kiến nghị kiểm toán NSNN từng năm thành một hệ thống dữ liệu để
theo dõi, kiểm soát việc thực hiện kiến nghị kiểm toán
+ Một số đơn vị chưa nghiêm túc thực hiện báo cáo tình hình
thực hiện kiến nghị kiểm toán về KTNN Khu vực III;
+ Nhà nước chưa có các chế tài quy định xử lý đối với các
trường hợp không thực hiện kết luận và kiến nghị của KTNN.
Chương 3
ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC
KIỂM TOÁN THU NSNN TẠI CỤC THUẾ CÁC TỈNH,
THÀNH PHỐ
3.1. Định hướng hoàn thiện công tác kiểm toán thu NSNN tại
Cục thuế các tỉnh, thành phố
3.1.1. Yêu cầu đổi mới quản lý ngân sách liên quan đến kiểm toán
thu ngân sách Nhà nước
- Sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ trong đẩy mạnh phân
cấp cho chính quyền địa phương.
- Việc từng bước chuyển quản lý NSNN theo đầu vào sang
quản lý theo kết quả đầu ra đang được Chính phủ áp dụng thí điểm,
thực hiện cơ chế cấp phát ngân sách theo chương trình, theo kết quả
công việc.
- Quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và
kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước; quyền tự
chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên
chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập ngày một được

của các cấp kiểm soát trong cuộc kiểm toán ngân sách địa phương.


17
Thứ sáu, Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa KTNN khu vực
với HĐND và UBND các tỉnh phụ trách trong việc thẩm tra, quyết
định và giám sát ngân sách địa phương.
Thứ bảy, Hoàn thiện và nâng cao số lượng, chất lượng đội
ngũ kiểm toán viên.
3.2. Những giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kiểm toán thu
NSNN tại Cục thuế các tỉnh, thành phố
3.2.1. Vận dụng đầy đủ các loại hình kiểm toán trong kiểm toán
thu NSNN tại Cục thuế
KTNN khu vực III cần xem việc áp dụng và triển khai lồng
ghép loại hình kiểm toán hoạt động có tầm quan trọng như kiểm toán
báo cáo tài chính và kiểm toán tuân thủ hiện nay trong kiểm toán thu
ngân sách.
3.2.2. Hoàn thiện khâu lập kế hoạch kiểm toán chi tiết
3.2.2.1. Xây dựng phương pháp chọn mẫu trong kiểm toán
Để đảm bảo chất lượng kiểm toán, hạn chế rủi ro kiểm toán,
đạt được mục tiêu kiểm toán trong điều kiện đặc thù đối tượng kiểm
toán NSNN rất đa dạng, KTNN khu vực III cần xây dựng các tiêu
chí, phương pháp chọn mẫu các đối tượng kiểm toán.
Việc chọn mẫu kiểm toán có thể chia theo mức độ rủi ro kiểm
toán lớn và quy mô thu ngân sách, lĩnh vực hoạt động để tiến hành các
phương pháp nghiệp vụ thích hợp cho từng đối tượng kiểm toán.
3.2.2.2. Xây dựng hướng dẫn và cụ thể hóa các đánh giá hệ thống
KSNB và xác định trọng yếu đối với từng đối tượng kiểm toán thu
NSNN
Một là, Đối với đánh giá hệ thống KSNB cần hoàn thiện việc

Thứ ba, có thể tổ chức kiểm toán theo các mục tiêu,
chuyên đề khác nhau và tổng hợp kết quả kiểm toán theo các


19
chuyên đề khác nhau thành kết quả chung về kiểm toán thu ngân
sách của một tỉnh.
Thứ tư, Nâng cao chất lượng trong việc lập hồ sơ kiểm toán
tại các Cục thuế. Hồ sơ kiểm toán phải được lưu trữ đầy đủ các biên
bản xác nhận số liệu và tình hình kiểm toán tại các phòng chức năng,
biên bản kiểm toán chung và nhật ký kiểm toán.
3.2.4. Xây dựng hệ thống biểu mẫu, hồ sơ kiểm toán
3.2.4.1. Nguyên tắc xây dựng
- Đảm bảo tuân thủ quy trình kiểm toán và chuẩn mực kiểm
toán của KTNN.
- Đảm bảo phù hợp với phương thức quản lý thuế mới theo
quy định của pháp luật về thuế và quản lý thuế
- Đảm bảo đơn giản, logic, dễ thực hiện
3.2.4.2. Các loại biểu mẫu
a. Các loại biểu mẫu xác nhận từng phần tại Cục thuế
b. Bổ sung các mẫu biên bản kiểm toán thu NSNN tại các
Cục thuế
3.2.5. Tăng cường kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán
Thứ nhất, Các đoàn kiểm toán cần chú trọng việc tự kiểm soát
trong nội bộ đoàn kiểm toán đối với giai đoạn thực hiện kiểm toán.
Thứ hai, xây dựng các phương pháp kiểm soát chất lượng
kiểm toán
Thứ ba, trong phân công nhiệm vụ kiểm toán hàng năm cần
bố trí Trưởng đoàn và cán bộ khung trong đoàn ngay từ khâu khảo
sát lập kế hoạch kiểm toán để các Trưởng đoàn kiểm toán trực tiếp

khác tại địa phương, kiểm toán nội bộ của các đơn vị và sử dụng kết
quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán nội bộ trong hoạt động kiểm toán
để nâng cao hiệu quả công tác kiểm toán.


21
Việc phối hợp có thể thể chế thành các quy chế phối hợp trong
hoạt động kiểm toán giữa KTNN với các cơ quan chức năng cụ thể.
3.2.7. Tăng cường đào tạo, cập nhật kiến thức về thuế và quản lý
thuế đối với đội ngũ kiểm toán viên
Một là, công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ theo hướng
cầm tay chỉ việc phải được quán triệt thực hiện thường xuyên, liên tục.
Hai là, Tổ trưởng tổ kiểm toán phải là những KTV thực sự
có năng lực, tâm huyết với nghề, có khả năng phân tích, tổng hợp, tổ
chức quản lý điều hành, xây dựng kế hoạch và hướng dẫn thực hiện
các nhiệm vụ chuyên môn được phân công.
Ba là, Tổ kiểm toán tại Cục thuế phải là Tổ có nhiều KTV
nghiệp vụ chuyên môn vững vàng, chú trọng đến khả năng phân tích
và lập báo cáo kiểm toán của các thành viên trong Tổ kiểm toán.
Bốn là, Việc trao đổi, cung cấp thông tin giữa các KTV và
trong nội bộ Đoàn kiểm toán cần được duy trì thường xuyên hơn
thông qua việc điều hành của Lãnh đạo đoàn kiểm toán để tăng
cường chất lượng kiểm toán.
3.3. Điều kiện để thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm hoàn
thiện công tác kiểm toán thu NSNN tại Cục thuế tỉnh, thành phố
3.3.1. Bổ sung về địa vị pháp lý của KTNN trong Hiến pháp
Để tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước, trước hết phải
tăng cường vai trò giám sát tối cao của Quốc hội đối với toàn bộ hoạt
động của Nhà nước. Để giúp cho việc giám sát tối cao của Quốc hội
có hiệu quả hơn, cần phải có các công cụ kiểm soát có hiệu lực và

KTNN, Bộ Tài chính và các cơ quan, chính quyền các cấp
cần xây dựng hệ thống dữ liệu thông tin thống nhất, đa chức năng
liên quan đến thuế và quản lý thuế.


23
Cùng với việc xây dựng hệ thống dữ liệu thông tin nêu trên,
KTNN cần xay dựng các quy chế tăng cường phối hợp, chia sẻ thông
tin với Bộ Tài chính và các cơ quan, chính quyền các cấp nhằm tạo
điều kiện hơn nữa cho các KTV tham gia thực hiện kiểm toán trong
lĩnh vực thuế.
Trong quá trình xây dựng quy chế phối hợp, chia sẻ thông tin
với các cơ quan trên, trước hết, trong KTNN cần phải thống nhất đầu
tư xây dựng cơ sở dữ liệu về kiểm toán thuế và thu thập thông tin từ
các ban ngành phối hợp. Đồng bộ với hệ thống dữ liệu thông tin nêu
trên, KTNN cũng cần quan tâm đầu tư các phương tiện, trang thiết
bị, kỹ thuật cần thiết cho thu thập thông tin phục vụ công tác kiểm
toán thuế.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
Tóm lại, dựa trên cơ sở phân tích, làm rõ các mục tiêu, yêu
cầu của việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả pháp luật thuế, trong
chương này đề tài đã đề xuất các nhóm giải pháp tương đối toàn diện
dựa trên cơ sở các luận cứ khoa học về thuế, quản lý thuế và kiểm
toán thuế qua kiểm toán Ngân sách nhà nước.
KẾT LUẬN
Chiến lược phát triển Kiểm toán Nhà nước đến năm 2020
nhằm nâng cao năng lực hoạt động, hiệu lực pháp lý, chất lượng và
hiệu quả hoạt động của KTNN như một công cụ hữu hiệu của Nhà
nước trong kiểm tra, giám sát quản lý và sử dụng ngân sách, tiền và
tài sản Nhà nước.