TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỨC VÀ TÀI TRONG NHÂN CÁCH
NGƯỜI CÁN BỘ. Ý NGHĨA CỦA VẤN ĐỀ TRONG BỒI DƯỠNG PHẨM
CHẤT – NĂNG LỰC CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ HIỆN NAY
Hồ Chí Minh là người khổng lồ về nhiều lĩnh vực, người anh hùng dân tộc,
nhà tư tưởng, nhà giáo dục, nhà văn hóa, nhà thơ và là nhà lãnh tụ thiên tài của
dân tộc Việt Nam. Di sản văn hóa của người để lại chính là kho tàng tri thức trên
nhiều lĩnh vực, giá trị của nó luôn hiện hữu trong chính cuộc sống, hoạt động
thường ngày của mỗi con người.
Trong tư tưởng Hồ Chí minh, nhân cách là một vấn đề trung tâm trong hệ giá
trị về con người. Cuộc đời và sự nghiệp của Người là một tấm gương sáng, biểu
tượng sáng ngời về phẩm chất và năng lực của người anh hùng dân tộc, danh nhân
văn hóa thế giới. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách có ý nghĩa to lớn cả lý luận
và thực tiễn, là mối quan tâm hàng đầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quan điểm của
Người về nhân cách là kết hợp hài hòa truyền thống của dân tộc Việt Nam với tiếp
thu những tinh hoa của nhân loại, đặc biệt là chủ nghĩa nhân đạo của C.Mác,
F.Ăng-ghen và V.I.Lê-nin. Những luận giải về nhân cách của Người đến nay đã
được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và nhận định: Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân
cách là hệ thống, khoa học, nhân văn và toàn diện nhất. Đó là cách tiếp cận đi từ
nhận thức về nhân cách, cấu trúc nhân cách, con đường hoàn thiện nhân cách, đặc
biệt là đối với nhân cách của người cán bộ cách mạng.
Tâm lý học nghiên cứu nhân cách không chỉ nghiên cứu những tư tưởng nhân
cách Hồ Chí Minh đã để lại mà còn nghiên cứu một nhân cách hoàn hảo Hồ Chí
Minh. Trong phạm vi bài thu hoạch này xin được trình bày: Tư tưởng Hồ Chí
Minh về đức và tài trong nhân cách người cán bộ và ý nghĩa của vấn đề trong bồi
dưỡng phẩm chất – năng lực cho đội ngũ cán bộ hiện nay.
1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đức và tài trong nhân cách người cán bộ
Theo Hồ Chí Minh, “đức”, và “tài” là hai mặt cần thiết tạo nên nhân cách
hoàn chỉnh của người cán bộ, và giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
1



cho sạch, rách cho thơm”, “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”, “Chết trong còn hơn
sống đục”. Thuyết “Tư thân” của Khổng Tử thực tế khuyên con người trốn tránh
thực tế ngang trái, bất công, không hành động để cải tạo hiện thực và chui vào cái
vỏ ốc của đạo đức. Nội dung đạo đức Hồ Chí Minh nêu ra hoàn toàn khác xa với
đạo đức cũ. Nó được hình thành và thử thách trong cuộc sống đấu tranh cách mạng,
trong việc hoàn thành những nhiệm vụ mà cách mạng giao phó. “đức” mà Hồ Chí
Minh nêu ra là sự kết hợp nhuần nhuyễn cái tinh hoa của truyền thống đạo đức dân
tộc và đạo đức cách mạng là hiện thân của phẩm chất tốt đẹp của giai cấp công
nhân của dân tộc Việt Nam.
Người cán bộ có đạo đức cách mạng là có một trong những điều kiên cơ bản
nhất để tạo nên uy tín lớn cho bản thân mình. Vì vậy, đạo đức cách mạng cũng là
một trong những cơ sở để người cán bộ có thể giáo dục, thuyết phục và lãnh đạo
được quần chúng nhân dân. Hồ Chí Minh nói: “Trước mặt quần chúng không phải
cứ viết lên trán hai chữ cộng sản mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ yêu mến
những người có tư cách đạo đức.
Hồ Chí Minh chỉ ra nội dung của đạo đức cách mạng là: Yêu nước, yêu nhân
dân, yêu lao động, yêu chủ nghĩa xã hội. Quyết tâm thực hiện nhũng nhiệm vụ có
ích cho cách mạng, cho xã hội.
Người nói: "Trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành,
khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào đánh thắng".
Vì sự nghiệp đất nước, vì lợi ích chung, lợi ích mọi người mà thực hiện
nhiệm vụ. Muốn vậy phải gạt bỏ lợi ích cá nhân, ích kỷ, phục vụ cho lợi ích chung.
Đạo đức không tách rời tài năng. Người nói con người có đức mà không có
tài khác nào như ông bụt ngồi trong chùa không giúp ích được ai. Có tài mà không
có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì
chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa.

3



thói quen và truyền thống lạc hậu; chủ nghĩa cá nhân và tư tưởng tiểu tư sản còn ẩn
nấp trong mình mỗi cán bộ, đảng viên. Tinh thần cảnh giác và kiên quyết đấu tranh
chống lại kẻ thù là một trong những đức tính tốt đẹp mà Hồ Chí Minh rất quan tâm.
Vì vậy, Người đã nhấn mạnh: “đạo đức cánh mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào,
cũng phải quyết tâm đấu tranh chống mọi kẻ thù, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng
chiến đấu, không chịu cúi đầu.
Đối với nhiệm vụ và công việc, người cán bộ phải tận tụy, chí công vô tư,
phải dũng cảm, không sợ khó khăn, gian khổ, hy sinh, quyết tâm hoàn thành tốt
mọi nhiệm vụ được giao.
Đối với cộng sự và cấp dưới, người cán bộ phải đoàn kết, thân ái, giúp đỡ, có
tinh thần đấu tranh phê bình thẳng thắn để cùng nhau tiến bộ ; cư xử trong các mối
quan hệ phải có thái độ tôn trọng và rộng lượng. Riêng trong quân đội, Hồ Chí
Minh đòi hỏi người cán bộ phải đồng cam cọng khổ với binh sĩ, phải thường xuyên
quan tâm tới đời sống của họ. Nếu là người cán bộ chính trị thì phải “thân thiết như
người chị, công bình như người anh, hiểu biết như một người bạn”
Đối với bản thân (đối với tự mình), người cán bộ phải cần, kiệm, liêm, chính,
chí công vô tư, khiêm tốn, có tinh thần đấu tranh tự phê bình để tẩy sạch những
khuyết điểm, có tinh thần tích cực tự học tập, rèn luyện để trau dồi đạo đức cách
mạng và nâng cao năng lực công tác.
Phải có tri thức, luôn luôn phải xem xét, nghiên cứu, học hỏi, có tình cảm
cách mạng, có ý chí cách mạng, cả quyết nhẫn nại, phải có nhu cầu phù hợp, ít lòng
ham muốn vật chất, phải có lập trường, giữ chủ nghĩa cho vững, phải có lý tưởng.
Phải có nét tính cách tốt: cẩn thận, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, không
hiếu danh, không kiêu ngạo.
Theo Hồ Chí Minh: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm là những phẩm chất cốt lõi
trong nhân cách người cán bộ. Những phẩm chất này biểu hiện cụ thể là:

5



Mặt khác, nội dung nhân nghĩa từ tư tưởng của Hồ Chí Minh mang tính nhân
dân và thực tiễn sâu sắc so với Khổng Tử.
Về tài (năng lực), Hồ Chí Minh cho rằng, làm bất cứ công việc gì cũng phải có
năng lực về việc đó. Không có năng lực thì “làm việc gì cũng khó” thậm chí không
thể thực hiện được. Người cán bộ cách mạng có nhiệm vụ rất trọng đại là giáo dục
quản lý và lãnh đạo nhân dân thực hiện nhiệm vụ của Đảng, của cách mạng, do đó
càng đòi hỏi phải có năng lực.
Yếu tố đặc trưng nhất trong năng lực người cán bộ, theo quan niệm của Người
là “trí”. Trí bao hàm hai nội dung sau:
Thứ nhất, Trí là trí tuệ sâu sắc, tư duy linh hoạt mưu trí sáng tạo, biết nhìn cho
rộng, biết suy cho kỹ.
Thứ hai, trí là trí thức sâu rộng. Về vấn đề này, Hồ Chí Minh yêu cầu người
cán bộ phải có tri thức về mọi mặt: văn hóa, chính trị, lý luận, kỹ thuật, chuyên
môn, đồng thời Người cũng đòi hỏi, những tri thức đó phải thiết thực nhằm “giải
quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra”, chứ không phải để phô trương với
mọi người.
Năng lực của người cán bộ còn được thể hiện ở trình độ thành thạo trong thực
hiện nhiệm vụ của họ. Người nói: “không phải ai cũng huấn luyện được. Muốn
huấn luyện thợi rèn, thợ nguội thì phải thạo nghề rèn, nghề muội”. Trình độ thành
thạo ở đây được hiểu là các kỹ năng hành động. Để thực hiện tốt nhiệm vụ của
mình đòi hỏi người cán bộ phải có một hệ thống kỹ năng kết hợp giữa lý luận với
thực tiễn. Lý luận liên hệ với thực tiễn là khi dạy hoặc học về lý luận phải nhằm
vận dụng vào thực tế; khi vận dụng thì bổ sung, làm phong phú thêm lý luận bằng
những kết luận mới rút ra từ thực tiễn.
Năng lực của người cán bộ còn được thể hiện ở kỹ năng quản lý sử dụng con
người sao cho phù hợp với khả năng và sở trường của họ. Hồ Chí Minh nói:
“Người đời ai cũng có chỗ hay chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người và giúp
7




rằng không chuyên sâu, nghiên cứu về nhân cách nhưng những quan điểm tư tưởng
về nhân cách của Người có sức thuyết phục rất lớn. mỗi người cán bộ chúng ta cần
lấy đó làm mục đích, làm mô hình nhân cách để phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện.
Trong giai đoạn hiện nay, tình hình quốc tế và trong nước đang diễn ra vô
cùng phức tạp. Đảng ta đã nhận định: “Các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới biểu
hiện dưới những hình thức và mức độ khác nhau vẫn tồn tại và phát triển, có những
mặt sâu sắc hơn. Đấu tranh dân tộc đấu tranh giai cấp vẫn tiếp tục diễn ra gay gắt”.
Rõ ràng, trong điều kiện hiện nay, chăm lo, củng cố tiềm lực quốc phòng của đất
nước, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân nói chung, xây dựng quân đội nói
riêng có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó nhân tố con người giữ một vị trí
nổi bật. Để đáp ứng yêu cầu khách quan trên, đòi hỏi người cán bộ, sĩ quan, quân
đội nói riêng và người cán bộ đảng viên nói chung phải có đầy đủ phẩm chất, năng
lực đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp xây đựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tuy nhiên, hiện nay việc phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện và học tập tư tưởng và
tấm gương của Người ở một bộ phận cán bộ đảng viên còn nhiều hạn chế và bất
cập. Sự hội tụ của hai yếu tố “đức” và “tài” trong nhân cách một số cán bộ đảng
viên chưa thực sự cân đối, hài hòa hay không muốn nói là sự thiếu lệch một trong
hai yếu tố.
Nhiều người, mặc dù rất ngưỡng mộ và tôn trọng cuộc đời, sự nghiệp và tư
tưởng Hồ Chí Minh, song lại chưa thường xuyên phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện
theo. Nguyên nhân có thể do họ ngại phải đối mặt với khó khăn gian khổ, ngại phải
đối mặt với thử thách về thể lực và ý chí hay có thể vì cái chủ nghĩa cá nhân vẫn
còn quá lớn trong tư tưởng của họ; hoặc cũng có thể họ sống trong một tập thể mà
không có sự đòi hỏi cao lẫn nhau; một tập thể bình quân chủ nghĩa.
Trên thực tế hiện nay, những hiện tượng đáng báo động về “đức” trong nhân
cách người cán bộ như: tham ô, lãng phí, coi thường, thập chí trù dập quần chúng
nhân dân lao động; chỉ nghĩa đến lợi ích cá nhân mà không chăm lo tới việc chung,
9



công việc trước mắt, cho chức vụ đảm nhiệm mà học tập phải là một quá trình liên
tục, học tập suốt đời.
Ba là, các cấp, các ngành và mọi cán bộ đảng viên phải kiên quyết đấu tranh
chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, chống lại mọi biểu hiện vi phạm
đạo đức cách mạng, vi phạm kỷ luật Đảng, vi phạm kỷ cương của Nhà nước.
Xây phải luôn đi đôi với chống, lấy xây làm chính song không quên chống
bởi, những biểu hiện không phù hợp với đạo đức của người cán bộ, với chuẩn mực
của xã hội, truyền thống của dân tộc luôn là những nguy cơ tiềm ẩn tạo ra sự mất
đoàn kết, tạo ra lỗ hổng trong tập thể mà dẫn tới suy giảm, mất khả năng chiến đấu.
Bốn là, Mỗi cán bộ đảng viên cần phải tích cực nghiên cứu học tập tư tưởng
của Hồ Chí Minh nói chung và quan điểm, tư tưởng của Người về đức và tại trong
nhân cách người cán bộ nói riêng. Phấn đấu tu dưỡng, rèn luyện thường xuyên hơn
nữa, phải thực sự cầu thị, kiến quyết đấu tranh với chính bản thân mình để gạt bỏ
những cám dỗ, nguy cơ tự diễn biến, tự chuyển hóa ra khỏi bản thân mình.

11