1

-1-1- 1 -- -

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ " HIỂU BIẾT CÁN BỘ, KHÉO DÙNG CÁN BỘ "
TRONG TÁC PHẨM "SỬA ĐỔI LỐI LÀM VIỆC"
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb, CTQG Hà Nội, 1995,
Tập 5, trang 229 - 306

Đảng Cộng sản Việt Nam, do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, giáo dục
và rèn luyện là nhân tố quyết định mọi thắng lợi và phát triển của cách mạng
nước ta. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi và phong phú, Chủ tịch
Hồ Chí Minh luôn quan tâm chăm lo xây dựng, giáo dục và rèn luyện Đảng
Cộng sản Việt Nam - thật sự trở thành một Đảng mác xít vững mạnh để lãnh
đạo nhân dân thực hiện thắng lợi mục tiêu cách mạng.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam được thể
hiện trong những tác phẩm, những bài nói, bài viết. Đặc biệt, mỗi khi cách mạng
Việt nam chuyển sang giai đoạn mới có tính chất bước ngoặt, Hồ Chí Minh lại
có những bài nói, bài viết và những tác phẩm quan trọng thể hiện tư duy biện
chứng thống nhất xuyên suốt về công tác củng cố đội ngũ những người tiên
phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc. tác
phẩm "Sửa đổi lối làm việc" đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết vào tháng 10
năm 1947, kịp thời đáp ứng cho công tác xây dựng đảng trong điều kiện mới.
Hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm
Những năm 40 của thế kỷ XX, sau khi Hồng quân Liên Xô chiến thắng
phát xít Đức. Hàng loạt các nước xã hội chủ nghĩa ra đời. Cuộc đấu tranh giữa
hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa tiếp tục diễn ra trên cơ sở
mới, đó là phong trào vô sản trên phạm vi toàn thế giới ngày càng phát triển
mạnh mẽ, nhiều nước đế quốc suy yếu, chiến tranh đế quốc bị thu hẹp, nước
Mỹ vượt lên cầm đầu các nước đế quốc. Các dân tộc thuộc địa đang đấu tranh

dựng chính quyền non trẻ, vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; chống cả giặc
đói, giặc dốt và cả giặc ngoại xâm. Trong điều kiện khó khăn như vậy, để


3

-3-3- 3 -- -

lãnh đạo toàn quân, toàn dân chống thù trong, giặc ngoài, bảo vệ và củng
cố chính quyền cách mạng Đảng cần phải được xây dựng, chỉnh đốn để
nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu đáp ứng với yêu cầu tình hình
nhiệm vụ. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai bước vào
giai đoạn gay go, quyết liệt, trong khi chính quyền cách mạng còn non trẻ,
còn thiếu kinh nghiệm trong quản lý, điều hành đất nước xây dựng chế độ
xã hội mới. Lúc bấy giờ, Chính phủ và ủy ban kháng chiến các nơi đã mở
rộng cho các lực lượng nhân, chí sỹ tham gia. Dù chính quyền vẫn giữ
vững sự tập trung, nhưng trên thực tế ở nhiều nơi bộ máy hành chính
kháng chiến và các tổ chức đoàn thể hoạt động thiếu đồng bộ, chồng chéo
kém hiệu quả. Cuộc kháng chiến đã làm cho nền kinh tế nước ta vốn đã
kiệt quệ lại bị đảo lộn, đời sống của nhân dân hết sức khó khăn. Song Đảng
ta lãnh đạo công cuộc kháng chiến kiến quốc vẫn củng cố và giữ vững
được chính quyền cách mạng, xây dựng, bảo vệ và phát triển lực lượng,
phát động toàn quốc kháng chiến.
Thời gian nắm chính quyền chưa nhiều (gần hai năm), nhưng đã xuất
hiện trong bộ máy của Đảng và Nhà nước, trong cán bộ, đảng viên mầm
mống những căn bệnh như: quan liêu, bàn giấy, óc bè phái, quân phiệt, hẹp
hòi ích kỷ, kiêu ngạo... Hồ Chí Minh cho rằng những khuyết điểm đó nếu
không được phát hiện và khắc phục kịp thời sẽ dẫn tới sự suy thoái, biến
chất của đội ngũ cán bộ, đảng viên làm giảm hiệu lực lãnh đạo của Đảng
và sự quản lý của Nhà nước. Hồ Chí Minh đã gửi thư cho các đồng chí ở

, như bệnh: tham lam, lười biếng, kiêu ngạo, hiếu

danh, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, hữu danh vô
thực, kéo bè kéo cánh... đồng thời Người vạch ra nguyên nhân và phương
hướng khắc phục. Có như vậy, Đảng mới thực sự là lực lượng tiên phong,
ưu tú nhất của xã hội, là đầu tàu của lịch sử.
Trong khuôn khổ bài luận này, xin đề cập tư tưởng Hồ chí Minh về "hiểu
biết cán bộ, khéo dùng cán bộ " trong tác phẩm "sửa đổi lối làm việc".
Hồ Chí Minh quan niệm: cán bộ là những người đem chính sách của Đảng,
của chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem


5

-5-5- 5 -- -

tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt
chính sách cho đúng. Như vậy, cán bộ là "cầu nối" giữa Đảng, cơ quan
Nhà Nước với nhân dân. Không có cán bộ, thì không có đường lối
__________________
(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 255.

đúng và nếu khi đã có đường lối đúng thì không có người tổ chức cho
dân chúng thực hiện. Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn luôn đánh giá vai trò to
lớn của cán bộ Người nói: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc"

(1)

và


(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 273.
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 277.
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 277.

"tự cao, tự đại, ưa người ta nịnh mình; do lòng yêu, ghét của mình mà đối
với người; đem một cái khuôn khổ nhất định, chật hẹp mà lắp vào tất cả
mọi người khác nhau. phạm một trong bốn bệnh đó thì cũng như mắt đã
mang kính có màu, không bao giờ thấy rõ cái mặt thật của những cái mình
trông"(1). Song song với việc chỉ rõ những "căn bệnh" thường gặp trong
công tác đánh giá cán bộ, người còn đưa ra những yêu cầu rất cụ thể để
khắc phục những căn bệnh đó. Đồng thời chỉ ra cách thức, phương pháp
thực sự khoa học để đánh giá và hiểu biết đúng cán bộ. Hồ Chí Minh cho
rằng: "Muốn biết rõ cán bộ, muốn đối đãi một cách đúng đắn các hạng
người, trước hết phải sửa những khuyết điểm của mình" (2). Điều đó có
nghĩa là nếu người làm công tác cán bộ công tâm, vô tư, có đạo đức trong
sáng, am hiểu chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước; có năng lực
chuyên môn nghiệp vụ giỏi thì mới có thể hiểu và đánh giá đúng cán bộ.
Hồ Chí Minh viết : "Mình càng ít khuyết điểm thì cách xem xét cán bộ
càng đúng"(3). Người yêu cầu, trong đánh giá cán bộ phải thực sự khách
quan, phải xem xét toàn diện, vừa mang tính lịch sử, lại vừa cụ thể. Xem
xét cán bộ phải có cái quan sát toàn diện trên lập trường của người cách


7

-7-7- 7 -- -

mạng được trang bị thế giới quan duy vật và phương pháp tư duy biện
chứng. "Vì vậy, cách xem xét cán bộ, quyết không nên chấp nhất, vì nó
cũng phải biến hóa"(4). Điều này có nghĩa là trong xem xét đánh giá cán bộ

Hồ Chí Minh cho rằng: " mục đích khéo dùng cán bộ, cốt để thực hành đầy
đủ chính sách của Đảng và Chính phủ"(3). Khéo dùng cán bộ, chính là biết
sắp xếp bố trí, sử dụng cán bộ, biết phân phối công tác cho họ một cách
đúng đắn và cả việc bổ nhiệm, đề bạt chức danh cho cán bộ. Đây là một
nội dung rất quan trọng trong công tác cán bộ. Bởi từ việc bố trí, sử dụng
cán bộ đã phản ánh quan điểm lập trường, phương châm, phương hướng
nguyên tắc của Đảng trong công tác cán bộ, thể hiện tính khoa học và nghệ
thuật của người làm công tác cán bộ, mới tạo điều kiện thuận lợi cho cán
bộ hoàn thành nhiệm vụ và giúp họ không ngừng tiến bộ. Để sử dụng
đúng cán bộ, __________________
(1), (2), Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 278.
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, trang 279.

người làm công tác cán bộ phải có tinh thần rộng rãi, gần gủi người mà
mình không ưa, phải độ lượng, chí công, vô tư, không có thái độ thành
kiến hẹp hòi và phải quan tâm, chịu khó huấn luyện, giáo dục rèn luyện
cán bộ. Hồ Chí Minh coi: "Vấn đề cán bộ là một vấn đề rất trọng yếu rất
cần kíp"(1). Và Người chỉ rõ: "Kinh nghiệm cho ta biết: mỗi lần xem xét lại
nhân tài, một mặt thì tìm thấy những nhân tài mới, một mặt khác thì những
người hủ hóa cũng lòi ra" (2). Theo Hồ Chí Minh: "Cất nhắc cán bộ, phải vì
công tác, tài năng, vì cổ động cho đồng chí khác thêm hăng hái. Như thế
công việc nhất định chạy"(3). Người chỉ dẫn việc phân phối, cất nhắc cán
bộ còn phải đúng chỗ, đúng lúc, đúng việc. Như vậy, trong bố trí, sử dụng
cán bộ không được giản đơn, hòa đồng như nhau, mà phải dựa trên vị trí
từng loại cán bộ, phù hợp với từng chuyên môn, nghiệp vụ cụ thể, phải
lựa chọn chính xác, công minh trong mọi việc bố trí, sử dụng cán bộ đều
phải tính toán, bàn bạc thận trọng. "Trước khi cất nhắc cán bộ phải nhận


9

ý kiến cán bộ; phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa các nguyên tắc trong từng
hoàn cảnh cụ thể, giữa quá trình lịch sử và năng lực hiện tại, bảo đảm thấu
tình, đạt lý và có tính kế thừa giữa các thế hệ cán bộ.


11

- 11 - 11 - 11 -- -

Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về "hiểu biết cán bộ, khéo dùng cán bộ"
trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội hiện nay
Cán bộ trong quân đội là một bộ phận cán bộ của Đảng, Nhà nước
hoạt động trong lĩnh vực quân sự. Họ là lực lượng quyết định sự nghiệp
xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của quân đội, lực lượng nòng cốt
trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ
trong quân đội vững mạnh là nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước, quân đội và
cũng là trách nhiệm của dân. Để xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội trong
thời kỳ thời kỳ mới có số lượng, cơ cấu hợp lý, đồng bộ, chất lượng cao,
đòi hỏi phải thực hiện bằng nhiều giải pháp. Trong đó, đặc biệt quan tâm đến
công tác cán bộ nói chung cũng như vấn đề xem xét, đánh giá sử dụng cán bộ
nói riêng.
Trong những năm qua, trước những thách thức mới " Tuyệt đại bộ phận
cán bộ, đảng viên giữ được phẩm chất đạo đức, lối sống cách mạng, đề cao
được trách nhiệm chính trị đối với nhiệm vụ... đặc biệt là ý chí vươn lên, tinh
thần tự lực, tự cường, khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ được giao" (1).
Đó là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, song yếu tố then chốt quyết định là
Đảng bộ quân đội đã quán triệt thực hiện tốt các Nghị quyết của Đảng về công
tác xây dựng đảng và công tác cán bộ. Đặc biệt là Nghị quyết hội nghị Ban chấp
hành Trung ương 3, Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương 6 (Khóa

dựng kế hoạch đào tạo, huấn luyện, rèn luyện, quản lý, bố trí sử dụng cán bộ
đến công tác chính sách đối với cán bộ... trong đó, công tác xem xét, đánh giá
và bố trí, sử dụng cán bộ là nội dung rất quan trọng. Quán triệt tư tưởng Hồ
Chí Minh về vấn đề này. Phải trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ của quân đội và
thực trạng công tác cán bộ trong những năm qua, để tiếp tục quán triệt thực
hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX với phương hướng:
"Đánh giá và sử dụng đúng cán bộ trên cơ sở tiêu chuẩn, lấy hiệu quả công


13

- 13 - 13 - 13 -- -

tác thực tế và sự tín nhiệm của nhân dân làm thước đo chủ yếu; có phương
pháp khoa học, khách quan, công tâm, theo quy trình chặt chẽ, phát huy
dân chủ, dựa vào tập thể và nhân dân để tuyển chọn cán bộ. đổi mới, trẻ
hóa đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý, kết hợp các độ tuổi, bảo đảm tính
liên tục, kế thừa và phát triển"(1). Vấn đề xem xét đánh giá cán bộ phải tiếp
tục đổi mới về quan điểm và phương pháp, bởi vì đánh giá, nhận xét cán
bộ là công việc hệ trọng là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp. Nó không
những là khâu mở đầu quyết định việc bố trí, sử dụng cán bộ đúng hay sai,
mà còn là một trong những nhân tố trực tiếp tác động đến tâm tư, tình cảm,
ý thức trách nhiệm, phấn đấu cống hiến của cán bộ trong quá trình thực
hiện nhiệm vụ. Để xem xét và đánh giá đúng cán bộ, đòi hỏi phải có quan
điểm đúng đắn và phương pháp khoa học, khách quan, công tâm theo một
quy trình dân chủ. Việc đánh giá cán bộ phải "trên cơ sở dựa vào tiêu
chuẩn, nhưng lấy hiệu quả công tác làm chính" (1). Phải đặt người cán bộ ở
những môi trường cụ thể, trong mối quan hệ biện chứng với cương vị
chức trách được giao; phải xem xét cả mặt khách quan, chủ quan trong cả
quá trình phát triển của cán bộ; bảo đảm chế độ tập thể, dân chủ trong xem

bố trí, sử dụng cán bộ và phải luôn luôn lấy tiêu chuẩn đã được quy định cụ
thể để sắp xếp bố trí cán bộ cho đúng, cho phù hợp. Không thể vì ý muốn
chủ quan hay vì tình cảm cá nhân. Khi bố trí, sử dụng cán bộ cần phải quan
tâm đến các loại hình cán bộ, trong đó đặc biệt chú ý cán bộ chủ trì, cán bộ
làm công tác chuyên môn, cán bộ khoa học kỹ thuật. Đối với các loại hình
__________________
(1) Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ quân đội lần thứ VII.

cán bộ này cần có sự lựa chọn, xem xét cụ thể chính xác, công minh. Bởi
vì, đây là vấn đề trực tiếp tác động ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng, hiệu
quả hoàn thành nhiệm vụ và xây dựng đơn vị.


15

- 15 - 15 - 15 -- -

Cùng với việc thực hiện các giải pháp nêu trên, trong công tác bố trí,
sắp xếp cán bộ còn phải giải quyết tốt các mối quan hệ giữa nguyên tắc
với hoàn cảnh cụ thể của từng cán bộ, giữa quá trình cống hiến với năng
lực hiện tại, giữa yêu cầu nhiệm vụ của tổ chức với nhu cầu, nguyện vọng
cá nhân. Quán triệt phương châm có tuần tự, có nhảy vọt, có vào, có ra và có
tính kế thừa trong đội ngũ cán bộ. Vì vậy, trong bố trí, sử dụng cán bộ phải có
sự kết hợp giữa cán bộ lớn tuổi và cán bộ trẻ, bảo đảm bố trí đúng người, đúng
việc, đúng sở trường của cán bộ. Đồng thời phải quan tâm bồi dưỡng nhân tài
và kiên quyết sàng lọc cán bộ chất lượng kém.
Tóm lại: Học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh về "hiểu biết cán
bộ, khéo dùng cán bộ" trong quá trình đổi mới công tác cán bộ hiện nay. Trước
hết, phải đổi mới về quan niệm và phương pháp công tác cán bộ trong đánh
giá, tuyển chọn, sử dụng, bố trí cán bộ, nhất là cán bộ chủ chốt. Chú trọng