BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
---------------------

PHẠM TẤN PHƢƠNG

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
SẢN XUẤT NHO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NINH PHƢỚC
TỈNH NINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đồng Nai, 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
---------------------

PHẠM TẤN PHƢƠNG

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
SẢN XUẤT NHO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NINH PHƢỚC
TỈNH NINH THUẬN


Đặc biệt Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến thầy hƣớng dẫn khoa
học PGS.TS.Chu Tiến Quang, đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo trong suốt thời
gian thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn đến những ngƣời đã hỗ trợ tôi thực hiện
luận văn này tại Sở NN&PTNT tỉnh Ninh Thuận, Sở Khoa học và Công
nghệ tỉnh Ninh Thuận, UBND huyện Ninh Phƣớc; Phòng Thống kê, Kinh tế
huyện Ninh Phƣớc.
Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến đồng nghiệp, bạn bè, các anh chị học
viên cao học khóa 18 đã giúp đỡ tôi trong suốt khóa học này.
Xin chân thành cảm ơn!
Học viên thực hiện

Phạm Tấn Phƣơng


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................ viii
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... ix
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢN ĐỒ ......................................................... x
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC
TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT NHO CỦA HỘ NÔNG DÂN .............. 7
1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu ......................................................... 7
1.2. Cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân ................ 8
1.2.1. Các khái niệm và vấn đề liên quan .................................................. 8

2.2.2. Phƣơng pháp xử lý số liệu, tƣ liệu ................................................. 41
CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
HIỆU QUẢ SẢN XUẤT NHO CỦA HỘ NÔNG DÂN Ở HUYỆN NINH
PHƢỚC, TỈNH NINH THUẬN ................................................................... 42
3.1. Thực trạng sản xuất nho của hộ nông dân ở huyện Ninh Phƣớc, tỉnh
Ninh thuận ............................................................................................ 42
3.1.1. Về đất sản xuất nho của hộ nông dân ở các xã nghiên cứu; .......... 42
3.1.2. Diện tích, năng suất, sản lƣợng nho của hộ nông dân huyện Ninh
Phƣớc từ 1985 đến nay ............................................................................ 43
3.1.3. Cơ cấu giống nho và kỹ thuật trồng nho của hộ nông dân ............ 44
3.1.3.1. Cơ cấu giống nho: .................................................................... 44
3.1.3.2. Kỹ thuật trồng nho của hộ nông dân: ...................................... 44
3.1.4. Bảo quản, chế biến và kênh tiêu thụ nho của hộ nông dân ............ 48
3.1.4.1. Về bảo quản và chế biến .......................................................... 48


v
3.1.4.2. Các kênh tiêu thụ sản phẩm nho của hộ nông dân .................. 49
3.2. Thực trạng chí phí, kết quả và hiệu quả sản xuất nho của hộ nông
dân qua điều tra của luận văn ............................................................... 52
3.2.1. Chi phí và kết quả trồng nho ......................................................... 52
3.2.1.1. Về chi phí kiến thiết cơ bản (bao gồm các khoản chi vào trồng
mới đến năm thu hoạch đầu tiên) tại các nhóm hộ ở 3 xã, thị trấn....... 52
3.2.1.2. Chi phí và kết quả sản xuất nho hàng năm trong thời kỳ kinh
doanh theo quy mô sản xuất của hộ nông dân ...................................... 54
3.2.1.3. Chi phí và kết quả sản xuất nho toàn chu kỳ 11 năm sản xuất
theo quy mô sản xuất của hộ nông dân ................................................. 60
3.2.1.4. Hiệu quả sản xuất nho toàn chu kỳ 11 năm của các nhóm hộ trồng
nho ......................................................................................................... 62
3.2.2. So sánh hiệu quả sản xuất nho giữa các nhóm hộ trồng nho. ........ 63

3.5.1.1. Những thuận lợi đối với hộ trồng nho, gồm: ........................... 81
3.5.1.2. Những khó khăn đối với hộ trồng nho..................................... 81
3.5.2. Quan điểm, mục tiêu và định hƣớng của lãnh đạo Đảng và Chính
quyền huyện Ninh Phƣớc về phát triển nho trên địa bàn ......................... 82
3.5.2.1. Quan điểm phát triển sản xuất nho của huyện Ninh Phƣớc .... 82
3.5.2.2. Mục tiêu phát triển ................................................................... 83
3.5.2.3. Định hƣớng phát triển nho của huyện Ninh Phƣớc ................. 83
3.5.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân
trên địa bàn huyện Ninh Phƣớc ................................................................ 84
3.5.3.1. Một số giải pháp chung đối với sản xuất nho tại huyện Ninh
Phƣớc. ................................................................................................... 84
3.5.3.2. Giải pháp cụ thể theo nhu cầu của các nhóm hộ nông dân theo
quy mô diện tích sản xuất nho .............................................................. 88
3.5.3.3. Giải pháp cụ thể đối với các xã trồng nho. .............................. 91


vii
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 94
1. Kết luận ............................................................................................ 94
2. Một số kiến nghị ............................................................................... 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 100
PHỤ LỤC ............................................................................................................. 102


viii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CC

Cơ cấu

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn

NS

Năng suất

TKKD

Thời kỳ kinh doanh

TSCĐ

Tài sản cố định

UBND

Ủy ban nhân dân


ix

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Thông tin cơ bản về 120 hộ trồng nho đã điều tra năm 2012 ................40
Bảng 3.1. Diện tích đất sản xuất cây ăn quả ở 3 xã điều tra.....................................42
Bảng 3.2. Diện tích và năng suất nho giai đoạn 2010-2012 huyện Ninh Phƣớc ...43
Bảng 3.3: Giá các loại sản phẩm nho trên địa bàn huyện qua các năm 20102012 ......................................................................................................... 49
Bảng 3.4. Chi phí thời kỳ kiến thiết cơ bản (trong 12 tháng đầu trồng mới) .........53
Bảng 3.5. Chi phí , kết quả SX nho của 3 nhóm hộ theo diện tích năm 2012 .....54



1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cây nho (Vitis vinifera) thuộc họ nho (Ampelidae) có nguồn gốc ở các
miền ôn đới khô Âu - Á (Acmêni - Iran), ngoài ra còn có các giống nho khác
gốc ở Châu Mỹ. Theo B.Aubert nho là một trong những cây lâu năm có tính
thích ứng cao nhất. Các chuyên gia Philippines năm 1975 đã viết “Nghề trồng
nho không còn là một độc quyền của các nƣớc ôn đới nữa”. [13]
Nho là cây dạng dây leo thân gỗ, quả nho mọc thành chùm từ 6 đến 300
quả, chúng có màu đen, lam, vàng, lục, đỏ tía hay trắng. Khi chín, quả nho có
thể ăn tƣơi hoặc đƣợc sấy khô để làm nho khô, cũng nhƣ đƣợc dùng để sản
xuất các loại rƣợu vang, thạch nho, nƣớc quả, dầu hạt nho.
Kết quả phân tích thành phần quả nho thì trong 100g phần ăn đƣợc có
chứa 0,5g protein; 9mg canxi; 0,6mg sắt; 50 đơn vị Quốc tế vitamin A; 0,10
mg B1 và 4mg vitamin C. Nếu xét về góc độ thực phẩm thì nho đạt trung bình
về protein, tƣơng đối khá về vitamin B1 còn kém về canxi – vitamin C. Ngoài
ra nho còn chứa một hàm lƣợng lớn polyphenol đây là chất làm hạn chế quá
trình đông vón của tiểu cầu (gây máu đông cục, làm tắc nghẽn thành mạch),
nghĩa là chất ngăn chặn việc sản xuất một loại protein có liên quan đến bệnh
tim mạch, các vấn đề về tim mạch phát sinh khi các tế bào nội mô có nhiệm
vụ cấu thành mạch máu không hoạt động một cách bình thƣờng, chất
polyphenol kích hoạt các tế bào nội mô sản xuất ra nitric oxide, một loại chất
giúp chống lại bệnh tim mạch, duy trì mạch máu khỏe mạnh và ổn định huyết
áp. Nho đƣợc đánh giá là loại trái cây quý và đẹp mắt, ra quả quanh năm và
đƣợc nhiều ngƣời ƣa chuộng. [13]
Cây nho ƣa khí hậu khô và nắng, độ ẩm không khí thƣờng xuyên thấp,
cần có thời gian khô đủ dài để tích luỹ đƣờng. Nên trồng nho ở những nơi
hứng nắng, tránh những vùng có gió bão gây đổ giàn, dập lá hoặc rụng quả.



3
Lãnh đạo đảng và Chính quyền huyện xác định là một trong những cây trồng
chủ lực, có vai trò tạo việc làm, thu nhập đối với hộ nông dân toàn huyện.
Theo đó, trong tổng diện tích đất nông nghiệp toàn huyện là 14.498,56 ha thì
diện tích cây ăn quả là 1.351 ha, trong đó diện tích nho 420 ha (chiếm
31,09 % diện tích cây ăn quả), sản lƣợng đạt 4.150 tấn quả tƣơi (năm 2011).
Trong tổng giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp huyện là
1.556.374.000.000 đồng thì giá trị sản xuất nho là 49.800.000.000 đồng,
chiếm tỷ trọng 3%.
Tổng số hộ nông dân đang trồng nho của huyện khoảng 1030 hộ, bình
quân về diện tích mỗi hộ khoảng 1,5 sào nho. Những hộ này đã đầu tƣ tạo
dựng các vƣờn nho hiện đại và kiên cố với số vốn lớn, mong muốn sản xuất
nho lâu dài (bình quân 1 sào nho nông dân đã đầu tƣ 40 triệu đồng từ khi
trồng cho tới mùa thu hoạch đầu tiên), hình thành ngành kinh tế nho của
huyện Ninh Phƣớc.
Sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của tổ chức thƣơng
mại thế giới (WTO) vào năm 2007, trên thị trƣờng nội địa Việt Nam đã diễn
ra sự nhập khẩu ồ ạt các loại nông sản hàng hóa nƣớc ngoài, trong đó có nho
quả tƣơi và cạnh tranh gay gắt với nho của nông dân huyện Ninh Phƣớc, làm
giảm giá nho sản xuất tại địa phƣơng và gây ra nhiều khó khăn trong tiêu thụ
nho của hộ trồng nho. Một bộ phận hộ trồng nho không đủ sức cạnh tranh để
tồn tại đã tự phá hủy vƣờn nho của mình để chuyển sang trồng táo và các loại
cây khác. Vì vậy, diện tích nho đã giảm nhanh: năm 2009 còn 710 ha, năm
2010 còn 340 ha, năm 2011 chỉ còn 206 ha1 .Tình trạng nông dân chặt nho
trồng cây khác là không mong muốn và gây áp lực lớn đối với UBND huyện
trong quản lý nhà nƣớc đối với phát triển nông nghiệp trên địa bàn.

1

ii). Mục tiêu cụ thể
- Luận giải cơ sở khoa học về hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân;


5
- Đánh giá thực trạng hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân ở huyện
Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất
nho của hộ nông dân ở huyện Ninh Phƣớc.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
i). Đối tƣợng nghiên cứu
Những vấn đề liên quan đến hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân ở
huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận.
ii). Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung
Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu vào những nội dung về: quy mô
sản xuất, chi phí, doanh thu, thu nhập và đặc điểm hộ nông dân... có ảnh
hƣởng đến hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân (dòng nho đỏ Red
Cardinal) ở huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận.
- Phạm vi không gian
Tập trung nghiên cứu tại 3 xã và thị trấn thuộc huyện Ninh Phƣớc gồm:
Phƣớc Dân, Phƣớc Thuận, Phƣớc Sơn, là những xã có diện tích sản xuất nho
lớn nhất trong huyện.
- Phạm vi thời gian
+ Từ năm 2010-2012 và đến năm 2015.
4. Nội dung của luận văn
- Cơ sở khoa học về hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân;.
- Đánh giá thực trạng hiệu quả sản xuất nho của hộ nông dân ở huyện
Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận trong giai đoạn 2010-2012
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất nho của hộ nông

đồng tiêu thụ thanh long tỉnh Bình Thuận” do TS.Chu Tiến Quang-Viện
Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ƣơng chủ trì thực hiện vào năm 2011 trong
khuôn khổ Dự án CIEM-ADB về “Đánh giá hiệu quả của các cơ chế hợp
đồng trong nông nghiệp và các phƣơng thức cải thiện thực thi hợp đồng” đã
nghiên cứu sâu về hiệu quả sản xuất thanh long của hộ nông dân trong tổng
thể chuỗi giá trị sản phẩm thanh long, nhằm đề xuất giải pháp cải thiện hợp
đồng giữa nông dân với các đối tƣợng thu mua thanh long và đề xuất chính
sách nâng cao hiệu quả sản xuất thanh long của hộ nông dân ở tỉnh Bình
Thuận những năm tới;
iii). Luận văn Ths của Trƣơng Văn Bảo tại Trƣờng đại học Thái
Nguyên đã nghiên cứu về “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế


8
cây vải thiều trên địa bàn huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang”. Trong đó tác giả
đề cập đến một số vấn đề lý luận về hiệu quả sản xuất, đánh giá thực trạng
phát triển sản xuất và hiệu quả kinh tế sản xuất cây ăn quả nói chung và cây
vải ở huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang thời gian qua, từ đó đề xuất những giải
pháp kinh tế - kỹ thuật nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất vải của huyện Lục
Ngạn từ đó có thể tham khảo cho huyện Ninh Phƣớc.
iv). Báo cáo quy hoạch vùng sản xuất nho an toàn tỉnh Ninh Thuận giai
đoạn 2010 – 2020, trong đó đã chỉ ra rằng nho là cây trồng đem lại thu nhập
cao cho nông dân, năm 2011 năng suất nho Cardinal từ 1,4 -1,7 tấn/sào và lợi
nhuận 180.000.000 đồng/ha/năm. Đem lại cuộc sống khá giả cho một số hộ
nông dân;
Những công trình nghiên cứu trên đây đã đề cập ở các khía cạnh khác
nhau về kinh tế hộ nông dân và hiệu quả sản xuất của hộ nông dân trong các
lĩnh vực sản xuất cây ăn quả với các cách tiếp cận và mức độ khác nhau và đã
đƣa ra các phƣơng pháp, cách tính hiệu quả sản xuất các loại cây nhƣ: thanh
long và vải. Kết quả của các nghiên cứu trên đã gợi mở cho Học viên về cách

tích điều tra nông nghiệp, nông thôn vào năm 2001 cho rằng “ Hộ nông
nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thƣờng xuyên tham gia
trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông
nghiệp (làm đất, thuỷ nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật,...) và thông
thƣờng nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp”. [3,tr.7]
Cuốn sách của TS Chu Tiến Quang và Ths Lƣu Đức Khải đề cập về
kinh tế hộ nhƣ sau: “ Kinh tế hộ là loại hình đơn vị kinh tế cơ sở trong xã hội
dựa trên nền tảng các mối quan hệ gia đình, nảy sinh và thay đổi trong quá
trình phát triển của mỗi nền kinh tế và luôn chứa đựng các mối quan hệ kinh
tế mang tính gia đình đƣợc pháp luật thừa nhận.


10
Trong kinh tế hộ chứa đựng các yếu tố vật chất và các giá trị kinh tế,
các yếu tố vật chất bao gồm: lao động, vốn liếng, đất đai, các tƣ liệu sản xuất
khác, các nguồn thu nhập thuộc sở hữu của các thành viên trong hộ; các giá trị
kinh tế -xã hội nhƣ: kinh nghiệm sản xuất kinh doanh, bí quyết, tài năng quản
lý, thƣơng hiệu hộ…[6,tr.15-16].
Từ các khái niệm đa dạng trên đây về hộ và kinh tế hộ trong nông
nghiệp, nông thôn, rút ra những đặc điểm cơ bản của kinh tế hộ trong nông
nghiệp, nông thôn nhƣ sau:
- Là đơn vị kinh tế-xã hội quy mô gia đình ở nông thôn, thực hiện sản
xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập chính từ nghề nông. Ngoài hoạt động
nông nghiệp, hộ nông dân còn tham gia các hoạt động phi nông nghiệp ( nhƣ
tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại, dịch vụ,...) ở các mức độ khác nhau;
- Là đơn vị kinh tế-xã hội cơ sở, vừa sản xuất vừa tiêu dùng, nhƣng
không thể là một đơn vị kinh tế mang tính “độc lập tuyệt đối và toàn năng”.
Quá trình phát triển kinh tế hộ phụ thuộc nhiều vào các tổ chức kinh tế khác
có liên quan trong nông nghiệp, nông thôn và toàn nền kinh tế quốc dân. Sự
phụ thuộc này sẽ tăng theo mức độ phát triển của công nghiệp hoá, hiện đại

Nhƣ vậy thời gian sản xuất một vụ nho tối thiểu phải 4 tháng, và một năm tối
đa có thể thu hoạch 3 vụ, giống Cardinal thỏa mãn đƣợc điều kiện này.
Ba vụ ra trái hiện nay là Đông xuân (tháng 12 – 1), Xuân hè (tháng 4 –
5) và Thu đông (tháng 9 – 10), vụ cuối cùng này cho năng suất thấp nhất vì
tháng 9 - 10 - 11 - 12 là những tháng mƣa nhiều nhất ở Ninh Thuận.
- Cho nho leo và cắt tỉa: Dùng sào tre, hoặc cọc gỗ lớn bằng ngón tay
cái, cắm gần gốc nho, cắm dựng đứng. Chọn trong các ngọn nho ngọn khỏe
nhất buộc cho leo lên giàn. Bao nhiều ngọn phụ, hoặc cành sinh ra sau này cắt
hết, sát đến tận nách lá để có một thân duy nhất to khỏe. Khi ngọn chính đã
lên tới giàn, ngắt búp sinh trƣởng để cho các cành cấp 1 phát triển. Một gốc
nho chỉ để lại một số cành nhất định, phổ biến là 2, 3 cũng có khi là 4 tùy
theo giống nho, trình độ thâm canh, mật độ trồng.
Ngọn của thân chính sau khi vƣơn tới giàn thì ngắt đi. Trong các cành
mọc từ thân ra chọn lấy hai cành khỏe nhất, buộc vào dây thép cho phát triển


12
theo hai hƣớng ngƣợc nhau. Hai cành cấp 1 này sẽ trở thành 2 tay, buộc chặt
vào dây thép bằng một loại dây có thể tự hủy đƣợc (đay, bẹ chuối, vỏ cây leo,
dây ni lông v.v...). Khi tay đã mọc dài 1 - 1,2 m lại bấm ngọn để lại trên mỗi
tay một số cành cấp 2 gọi là cành quả. Cành quả cũng buộc vào dây thép,
tránh gió lay, làm rách lá rụng mắt và không cho đè lên nhau.
- Chăm sóc nho:
+ Làm cỏ và giữ ẩm cho đất: Dƣới tán giàn nho không để cỏ mọc, mặt
đất không phơi nắng, tránh bị mất nƣớc, khô cứng. Khoảng 70% ngƣời trồng
nho ở Nha Hố, huyện Ninh Sơn thƣờng xuyên xới đất mỗi vụ một lần để phá
bỏ một phần bộ rễ cũ, tái tạo bộ rễ mới kết hợp bón phân, trộn đều vào đất.
+ Tƣới: Là một biện pháp kỹ thuật quan trọng đi cùng với bón phân có tính
quyết định tới năng suất nho. Tƣới chỉ cần thiết vào vụ nắng, về mùa mƣa tƣới ít
hơn. Đất thịt tƣới nhiều nƣớc hơn nhƣng số lần tƣới ít thƣờng cách 10 - 15 ngày

thứ nhất và cách thức chăm sóc nho trong từng năm thu hoạch.
Sau khi chặt bỏ cây nho già cỗi, ngƣời nông dân trồng lại cây nho mới,
sửa lại giàn nho để chuyển sang chu kỳ sản xuất sau.
1.2.1.3. Khái niệm hiệu quả
Cụm từ “hiệu quả” đƣợc sử dụng phổ biến trong đời sống sản xuất-xã
hội. Khi bàn đến một công việc, một hoạt động sản xuất kinh doanh nào đó,
chúng ta thƣờng đặt vấn đề: công việc, sản xuất kinh doanh đó có hiệu quả
hay không hiệu quả?
Vậy hiệu quả là gì?. Từ các góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh
tế đã đƣa ra nhiều quan điểm về hiệu quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Luận văn khái quát một số quan điểm khoa học về hiệu quả nhƣ sau:
- Theo quan điểm của Mác: “Hiệu quả” là việc “tiết kiệm và phân phối
một cách hợp lý thời gian lao động sống và lao động vật hoá giữa các ngành”,
đó là quy luật về “tiết kiệm và tăng năng suất lao động” hay tăng hiệu quả
kinh tế-xã hội. Với ý nghĩa này Mác cho rằng “Nâng cao năng suất lao động