BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

ĐỒNG MẠNH HÀ

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC
BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG
BA ĐÌNH, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

Hà Nội - 2017.


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

ĐỒNG MẠNH HÀ
KHÓA: 2015 - 2017

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC
BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG
BA ĐÌNH, HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kiến trúc


Tên bảng biểu

bảng biểu
Bảng 1.1

Thống kê phân loại biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu theo
phong cách kiến trúc

Bảng 2.1

Tiêu chí đánh giá biệt thự Pháp theo thang điểm

Bảng 3.1

Các mô hình phát triển đặc trưng trong trung tâm đô thị


DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Số hiệu hình

Tên hình

Hình 1

Biệt thự tại số 66 Ngô Quyền

Hình 2



Hình 1.8

Biệt thự phong cách Tân cổ điển tại số 30 Hoàng Diệu

Hình 1.9

Biệt thự phong cách Đông Dương trên phố Lý Nam Đế

Hình 1.10

Biệt thự phong cách Art Deco trên phố Hoàng Diệu

Hình 1.11

Phong cách kiến trúc địa phương Pháp

Hình 1.12

Lịch sử phát triển của khu vực nghiên cứu[8]

Hình 1.13

Sự hình thành mạng lưới đường phố trong khu vực Quảng trường
Ba Đình[8]

Hình 1.14

Khu phố Pháp quận Ba Đình trên bản đồ quy hoạch Hà Nội năm
1943[8]

Hình 2.2

Không gian xanh khu vực Quảng trường Ba Đình

Hình 2.3

Hàng rào của một biệt thự trên phố Phan Đình Phùng

Hình 2.4

Hàng rào kết hợp với kiến trúc công trình tạo nên một tổng thể
hoàn chỉnh ở biệt thự số 69 Phan Đình Phùng

Hình 2.5

Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển

Hình 2.6

Tổng mặt bằng biệt thự mang phong cách Địa phương Pháp

Hình 2.7

Tổng mặt bằng biệt thự mang phong cách Art Deco

Hình 2.8

Mặt bằng biệt thự mang phong cách Tân cổ điển

Hình 2.9


Hình 2.17

Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển Kiểu Đế chế [10]

Hình 2.18

Biệt thự mang phong cách Miền Bắc và Tây Bắc nước Pháp

Hình 2.19

Biệt thự mang phong cách Miền Trung nước Pháp và vùng Paris

Hình 2.20

Biệt thự mang phong cách Miền Nam nước Pháp và Địa Trung
Hải

Hình 2.21

Biệt thự mang phong cách Art Déco


MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các bảng, biểu
Danh mục các hình ảnh


6

Cấu trúc luận văn:

7

NỘI DUNG

8

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ THỰC TRẠNG KIẾN TRÚC BIỆT THỰ
KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG BA ĐÌNH – THÀNH PHỐ HÀ NỘI. 8
1.1.

Tổng quan về kiến trúc Pháp ở Hà Nội .

8

1.2.

Tổng quan về biệt thự Pháp ở Hà Nội

16

1.2.1.

Các giai đoạn phát triển của hệ thống biệt thự Pháp tại Hà Nội

16


1.3.4.

Thực trạng về cảnh quan kiến trúc

33

1.3.5.

Thực trạng về công trình biệt thự

33

1


1.3.6.

Thực trạng về quản lý xây dựng và sử dụng

34

1.4.

Các nghiên cứu liên quan đến đề tài

35

1.4.1.

Các nghiên cứu về kiến trúc Pháp và biệt thự Pháp


37

CHƯƠNG II – ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC
QUẢNG TRƯỜNG BA ĐÌNH
38
2.1.

Xây dựng các tiêu chí đánh giá

38

2.11.

Các tiêu chí đánh giá

38

2.1.2.

Phân loại biệt thự theo tiêu chí

39

2.2.

Đặc điểm về tổ chức không gian – cảnh quan sân vườn

40



66

3.1.1.

Giá trị lịch sử.

66

3.1.2.

Giá trị nghệ thuật.

66

3.1.3.

Giá trị sử dụng và phát huy

67

3.1.4. Đặc điểm khác biệt của kiến trúc Biệt thự Pháp khu vực Quảng trường
Ba Đình Hà Nội:
69
3.2.

Đánh giá yếu tố tác động và tiềm năng bảo tồn kiến trúc biệt thự Pháp69

3.2.1.



3.3.1.

Quan điểm

77

3.3.2.

Định hướng

77

3.3.3.

Các giải pháp

78

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

80

Kết luận:

80

Kiến nghị:

80

với người dân thủ đô Hà Nội.


Lý do chọn đề tài:
Tại Việt Nam, ngay sau khi giành độc lập, những tòa nhà được xây dựng thời

thuộc địa đã được bố trí dành cho các cơ quan của chính quyền mới. Một sự tiếp nối
về công năng sử dụng theo phương châm thực dụng và kinh tế thời chiến. Việc duy
trì công năng trong các tòa nhà như vậy đã tạo thuận lợi cho việc các công trình
được nhìn nhận như một yếu tố riêng trong văn hóa của người Việt. Kiến trúc
phương Tây thời thuộc địa không bị trở thành một đối tượng phải phá bỏ theo hệ tư
tưởng mà trái lại, trong một giai đoạn cần phải củng cố tinh thần dân tộc, sự hiện
diện của kiến trúc phương Tây đã trở thành một phương tiện thể hiện sự khác biệt
nhất định so với những quốc gia láng giềng trong quá khứ không phải trải qua thời
thuộc địa của một cường quốc châu Âu. Do đó, giá trị kiến trúc và quy hoạch đô thị
của thời kỳ thuộc địa là những ưu điểm không cần phải chứng minh. Tuy nhiên,
việc bảo vệ những giá trị này vẫn còn mang tính sơ khai và vẫn chịu ảnh hưởng
nhiều từ những lợi ích kinh tế của các nhà đầu tư bất động sản.
Hiện nay, những kiến thức và hiểu biết về kiến trúc và quy hoạch đô thị thời
thuộc địa chưa đạt được trình độ tương ứng như đối với kiến trúc truyền thống Việt
Nam. Có rất nhiều cuốn sách viết về kiến trúc cổ Việt Nam như về các ngôi chùa,
đình hay phủ điện. Những nghiên cứu về kiến trúc bản xứ cũng không kém phần
phong phú như nghiên cứu về loại hình nhà ở nông thôn, kiến trúc gỗ với các dạng
khung nhà phức tạp, các phong cách và hình thái khác nhau với những trường hợp
tham chiếu rất tiêu biểu. Trong khi đó vẫn còn thiếu rất nhiều nghiên cứu về kiến
trúc thời thuộc địa của các chuyên gia Việt Nam (ngoài một số cuốn sách của Đặng

2





Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Tập trung nghiên cứu các đối tượng góp phần tạo nên giá trị về các mặt kiến trúc,
cảnh quan, văn hóa, lịch sử, ... của các biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu.
- Phạm vi nghiên cứu:

Hình 2. Khu vực Quảng trường Ba Đình, thành phố Hà Nội.
Phạm vi được giới hạn như sau:
- Phía Bắc giới hạn bởi phố Phan Đình Phùng
- Phía Đông giới hạn bởi phố Lý Nam Đế
- Phía Nam giới hạn bởi phố Nguyễn Thái học
- Phía Tây giới hạn bởi Đường Hùng Vương.


Tập chung nghiên cứu trên các tuyến phố chính gồm: Phan Đình Phùng, Hoàng
Diệu, Điện Biên Phủ, Chu Văn An, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thái Học, Trần Phú.
Phương pháp nghiên cứu:
* Áp dụng các phương pháp nghiên cứu gồm:
Phương pháp điều tra, khảo sát (bao gồm chụp ảnh, vẽ ghi...)
Phương pháp sưu tầm, hồi cứu.
Phương pháp phân tích, tổng hợp (bao gồm thống kê, phân loại)
Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Lựa chọn khu vực, khảo sát kỹ, đánh giá
và đề xuất, minh họa các kết quả nghiên cứu trước đó.
* Nội dung nghiên cứu:
- Điều tra khảo sát tổng quan về không gian kiến trúc của khu vực, thực trạng
các công trình biệt thự thời Pháp thuộc trong khu vực nghiên cứu.
- Thu thập các kết quả đã nghiên cứu của các dự án trong khu vực và các tài
liệu, các kết quả, công bố liên quan đến nội dung đề tài luận văn.

quản lý bảo tồn sẽ được phân thành 3 nhóm, áp dụng thang điểm 100, gồm:
Công trình trên 70 điểm được xếp loại 1 (có giá trị đặc biệt)
Công trình từ 50 đến 69 điểm được xếp loại 2 (có giá trị cao)
Công trình từ 40 đến 49 điểm được xếp loại 3 (có giá trị trung bình, đáng chú ý).
+ Phân loại, đánh giá các giá trị di sản:
Lập danh mục và phân loại các đối tượng nghiên cứu
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:
Ý nghĩa khoa học:
- Phân tích các đặc điểm, đánh giá các giá trị của kiến trúc biệt thự thời Pháp
thuộc làm cơ sở khoa học để góp phần lưu giữ các công trình có giá trị kiến trúc,
văn hóa cho thành phố, nhằm góp phần giải quyết vấn đề quản lý đô thị.
Ý nghĩa thực tiễn:
- Đưa ra được giải pháp sử dụng hợp lý và hiệu quả các Biệt thự thời Pháp
thuộc, giữ gìn một phần lịch sử hình thành và phát triển của thủ đô Hà Nội.
- Làm cơ sở để thực hiện công tác quản lý xây dựng của Thành phố một cách
hiệu quả trong tiến trình phát triển đô thị.

6


Cấu trúc luận văn:
Ngoài phần MỞ ĐẦU và KẾT LUẬN, luận văn còn có phần NỘI DUNG bao
gồm 3 chương:
Chương I – Tổng quan và thực trạng về kiến trúc biệt thự khu vực Quảng
trường Ba Đình – Thành phố Hà Nội.
Chương II – Đặc điểm kiến trúc biệt thự Pháp khu vực quảng trường Ba Đình
Chương III – Giá trị hệ thống biệt thự Pháp và các giải pháp phát huy giá trị.

7


Xác định đặc điểm, đánh giá các giá trị nổi trội, khác biệt của di sản kiến trúc
biệt thự Pháp cùng cảnh quan, không gian kiến trúc trong khu vực nghiên cứu.
Đề xuất giải pháp định hướng có tính khả thi cao công tác kế thừa và phát huy
giá trị của các biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu.
Kiến nghị:
Nhà nước cần có biện pháp cụ thể hơn để quản lý bảo tồn và định hướng khai
thác sử dụng các biệt thự do cá nhân sở hữu. Ví dụ:
1. Nhà nước có thể gom mua rồi chuyển đổi chức năng sử dụng phù hợp.
2. Nhà nước cùng cá nhân sở hữu biệt thự cùng phối hợp, đưa ra giải pháp
phát triển kinh tế mà không làm ảnh hưởng đến công trình di sản.

80


3. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương, nâng cao nhận thức
của cư dân về di sản, khen thưởng những cá nhân có ý thức bảo vệ các giá trị di sản.
Khuyến khích những hoạt động xây dựng mang tính duy trì của cư dân trong khu
vực như việc chỉnh trang kiến trúc, cải tạo không gian nhưng theo kiểu cách kiến
trúc cũ.

81


TÀI LIỆU THAM KHẢO



Tài liệu trong nước:

1. Bộ Xây dựng (2009), Điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể phát triển hệ

10. .