CẢNH NGÀY HÈ
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.

Kiến thức

Cảm nhận được vẻ đẹp độc đáo của bức tranh ngày hè. Qua bức tranh thiên nhiên là vẻ
đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi với tình yêu thiên nhiên, yêu đời, nặng lòng cùng nhân dân,
đất nước.
2.

Kĩ năng

Có kĩ năng phân tích một bài thơ Nôm của Nguyễn Trãi: chú ý những câu thơ sáu chữ
dồn nén cảm xúc, cách ngắt nhịp ¾ trong câu bảy chữ.
3.

Thái độ

Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên đất nước, tình cảm gắn bó với cuộc sống người dân.
II. CHUẨN BỊ
-GV chuẩn bị SGK, SGV
-HS đọc và soạn bài theo câu hỏi trong sách giáo khoa
III. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Phương tiện: máy chiếu, thiết kế bài giảng powerpoint, giấy A0, bút dạ…
-Phương pháp dạy học : Phương pháp đọc sáng tạo, PP gợi mở, giảng bình, sử dụng
phương tiện trực quan
IV. TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
Hoạt động 1: Ổn định tổ chức, kiểm tra bài cũ (hình thức vấn đáp)


1. Tác giả, tác phẩm:
- Nguyễn Trãi (TK 15, anh hùng, danh
nhân văn hóa, nhà văn, nhà thơ lớn)

Cho biết đôi nét về tác giả Nguyễn Trãi?
- Tác phẩm: Quốc âm thi tập (245 bài thơ)
2


Những nét chính về tác phẩm “Quốc âm thi chữ nôm
tập”?
2. Bài thơ “Cảnh ngày hè”
- Xuất xứ: bài số 43 thuộc chùm thơ “Bảo
kính cảnh giới” trong “Quốc âm thi tập”
Xuất xứ, chủ đề, thể thơ, bố cục bài “Cảnh
ngày hè”?
- Nội dung phản ánh:
+ Bức tranh chân dung con người tác giả
+ Người anh hùng lí tưởng yêu nước,
thương dân
+ Nhà thơ với tình yêu thiên nhiên cuộc
sống
- Thể thơ : thất ngôn xen lục ngôn (nhấn
mạnh: đây là nỗ lực cách tân, Việt hóa thể
thơ bằng cách xen vào văn bản những câu
thơ lục ngôn).
- Bố cục: 2 phần
+ Kết cấu tiền giải – hậu giải: cảnh thiên
nhiên ngày hè – cảnh sinh hoạt nhân dân và
ước mong của nhà thơ.

nhất và nhịp 3/3 ở câu thơ cuối cùng. Đọc
bằng giọng hồ hởi, thanh thản, vui tươi
nhưng chậm rãi.
Hoạt động 5: Hướng dẫn học sinh tìm II. Đọc- hiểu văn bản
hiểu 6 câu thơ đầu: Bức tranh cảnh ngày
4


hè

1 – Bức tranh thiên nhiên cảnh ngày hè

Chỉ dẫn học sinh đọc câu thơ 1, gợi mở để Câu 1: “Rồi hóng mát thủa ngày trường”
HS

phát

hiện

ra

các

từ

khó.

Nguyễn Trãi có tâm trạng và cảm xúc như
thế nào khi viết câu thơ này?


- Nhóm 1: Tìm những cảnh vât, màu sắc,

- Những cảnh vật được đưa vào trong bức
tranh: hòe, thạch lựu, hoa sen.

mùi vị, dấu hiệu thời gian có trong 6 câu - Màu sắc: lục, đỏ, hồng
thơ đầu. Nêu ý nghĩa của các cảnh vật, màu
5


sắc, mùi vị, dấu hiệu thời gian vừa tìm
được ở trên?

=> rực rỡ, hài hòa, đặc trưng
=> Ấm áp, sống động

- Nhóm 2: Tìm những âm thanh và động từ - Mùi vị: hương sen
được sử dụng trong 6 câu thơ đầu. Ý nghĩa
của những âm thanh và động từ đó?

- Âm thanh, sắc thái cuộc sống:
+ Lao xao chợ cá: âm thanh đặc trưng của

- Nhóm 3: Nêu và phân tích ý nghãi những làng chài, dấu hiệu sự sống của con người;
biện pháp nghệ thuật được sử dựng trong 6 tấm lòng luôn hướng đến con người và
cau thơ đầu?
cuộc sống
- Nhóm 4: Đưa ra nhận xét chung về bức + Dắng dỏi cầm ve: tiếng ve kêu inh ỏi như
tranh thiên nhiên trong 6 câu thơ đầu


ngát.

cuộc đời.

+Thính giác: để thu nhận âm thanh lao xao
của chợ cá làng chài từ xa.
+Thính giác và sự liên tưởng: để thấy tiếng
ve kêu inh ỏi tựa như tiếng đàn
Điều đó cho thấy tác giả có sự giao cảm
mạnh mẽ, tinh tế giữa thiên nhiên cảnh vật
và cuộc sống con người.
-Nghệ thuật ở 6 câu thơ đầu?
Gv: bổ sung ( Khác với tính từ “lập lòe”
trong thơ Nguyễn Du “Dưới trăng quyên
đã gọi hè/ Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm
bông” thiên về tạo sắc)
(Nguồn sống ấy như tạo ra một sự thôi thúc
tự bên trong, đang ứ căng, đang tràn đầy
trong lòng thiên nhiên vạn vật,không kìm
lại được, khiến chúng phải “giương” lên,
“phun” ra hết lớp này tới lớp khác)
Hoạt động 6: Hướng dẫn học sinh tìm 2 – Tấm lòng yêu nước thương dân của
hiểu hai câu kết: tấm lòng yêu nước thi nhân (2 câu cuối)
thương dân của thi nhân

- Khát vọng: có cây đàn của vua Ngu

- Bài thơ kết lại bằng mong ước gì của tác Thuấn để ca ngợi đời thái bình, dân no ấm.
giả (HS kết hợp chú thích, giải nghĩa từ
Ngu cầm)?

bình dị, dân dã; tâm hồn Nguyễn Trãi chan
chứa tình yêu thiên nhiên, yêu dân, yêu
nước.
2. Nghệ thuật: sử dụng thành công những
câu thơ lục ngôn xen vào những câu thơ
thất ngôn, ngôn ngữ bình dị mộc mạc.
- Ghi nhớ SGK tr.119.

D. Lục, lam, đỏ.
Câu 2: Biện pháp nghệ thuật nào sau đây
không được sử dụng trong bài thơ Cảnh
ngày hè?
A. Đảo ngữ
8


B. Tăng tiến
C. Liệt kê
D. Đối ngẫu
Câu 3: Trong bài thơ Cảnh ngày hè, tác giả
mong ước điều gì?
A. Có ngôi nhà ngàn vạn gian để che cho
khắp kẻ sĩ trong thiên hạ.
B. Có tài trí mưu lược như Vũ hầu Gia
Cát Lượng để cứu đời, giúp nước.
C. Có cây đàn của vua Ngu Thuấn gảy
khúc Nam phong ca ngợi đời thái bình
thịnh trị.
D. Có người hậu thế đồng cảm chia sẻ với
mình về nỗi đau tài mệnh tương đố.