A. TẠO
SS THANH HOÁ
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ VỀ QUANG HỌC NHẰM
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ PHÁT TRI ỂN NĂNG LỰC
SÁNG TẠO CHO HỌC SINH

Họ và tên tác giả: Nguyễn Hoàng Thanh
Chức vụ:
Giáo Viên
Đơn vị công tác: Tổ Toán - Lý - Tin
Trường THPT Yên Định 3
SKKN môn:
Vật lý

Năm học 2010-2011


ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lời mở đầu.
Hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học thuộc hệ thống các hình thức dạy học ở
trường phổ thông hiện nay. Hoạt động ngoại khóa có vai trò rất to lớn trong việc góp phần hỗ trợ
cho học nội khóa trong việc củng cố, mở rộng, đào sâu kiến thức, vận dụng những kiến thức đã
học vào thực tế cuộc sống và kĩ thuật, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh.
Hoạt động ngoại khóa không mang tính bắt buộc, có nội dung và hình thức đa dạng,
phương pháp tổ chức linh hoạt, mềm dẻo, có thể tùy thuộc vào tình hình nhà trường và học sinh
để điều chỉnh cho phù hợp. Với những ưu điểm như vậy, hoạt động ngoại khóa rất dễ được học
sinh đón nhận và nhiệt tình tham gia.
Tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa sẽ góp phần bổ trợ cho dạy học nội khóa về mọi mặt


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
2. Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông.
2.1. Vị trí, vai trò của hoạt động ngoại khóa Vật lí
Hoạt động ngoại khóa là một trong ba hình thức dạy học chủ yếu ở trường phổ thông hiện
nay. Hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa Vật lí nói riêng có vai trò vô cùng
quan trọng trong việc giáo dục học sinh trên tất cả các mặt, cụ thể là:
- Về nâng cao chất lượng kiến thức: giúp học sinh củng cố, đào sâu, mở rộng những tri thức
đã được học ở trên lớp, bổ sung những vấn đề chưa được đặt ra trong chương trình chính khóa,
vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, tạo điều kiện để học đi đôi với hành, nối liền kiến thức
trên bục giảng với thực tiễn đời sống.
- Về rèn luyện kĩ năng: hoạt động ngoại khóa rèn luyện cho học sinh kĩ năng phân tích, kĩ
năng giải quyết vấn đề, kĩ năng thực nghiệm, kĩ năng làm việc tập thể, kỹ năng sống, tổ chức,
giao tiếp, định hướng nghề nghiệp,...
- Về phát triển tư duy: Hoạt động ngoại khóa rèn luyện và phát triển các năng lực tư duy
của học sinh như: tư duy lo gic, tư duy trừu tượng, tư duy sáng tạo…
- Về giáo dục tinh thần thái độ:
Hoạt động ngoại khóa làm cho quá trình dạy bộ môn thêm phong phú, đa dạng, làm cho
việc học tập của học sinh thêm lôi cuốn, sinh động, vì vậy có tác dụng khơi dậy niềm say mê
hứng thú học tập, thực hành, lòng ham hiểu biết, yêu khoa học và phát huy tính tích cực, chủ
động sáng tạo của học sinh.
2.2. Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa
+ Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khoá
+ Bước 2: Lập kế hoạch ngoại khoá
Khi lập kế hoạch ngoại khóa, giáo viên cần:
Xác định mục tiêu của hoạt động ngoại khóa gồm các mục tiêu: về tri thức, về rèn luyện kĩ năng,
phát triển tư duy, về tình cảm, thái độ.
Xác định nội dung ngoại khóa.
Xác định đối tượng tham gia.
Dự kiến hình thức tổ chức ngoại khóa

- Hiện tượng diễn ra trong thí nghiệm phải rõ ràng, dễ quan sát.
3. Tổ chức hoạt động ngoại khóa về quang học
3.1. Nội dung của hoạt động ngoại khóa về quang học
Chúng tôi tổ chức hoạt động ngoại khóa về quang học với hai nội dung:
- Giáo viên giao và hướng dẫn các nhóm học sinh thiết kế, chế tạo dụng cụ và tiến hành
một số thí nghiệm về quang học.
- Tổ chức một buổi để học sinh báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ thực nghiệm được
giao kết hợp với thi tài hiểu biết về Vật lí.
3.1.1. Các nhiệm vụ nhận thức giao cho học sinh
Tôi giao cho học sinh thiết kế, chế tạo dụng cụ và tiến hành một số thí nghiệm về quang
học thông qua các nhiệm vụ nhận thức. Hệ thống những nhiệm vụ này yêu cầu học sinh phải hoạt
động cả trí óc và chân tay, nhằm nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, rèn luyện khả vận dụng kiến
thức vào thực tiễn và rèn luyện kĩ năng thực nghiệm, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực
sáng tạo của học sinh.
Nhiệm vụ 1: Nhúng một chiếc đũa vào cốc nước. Quan sát chiếc đũa theo hướng từ trên
mặt thoáng xuống và từ bên thành cốc vào trong hai trường hợp: chiếc đũa cắm thẳng đứng và
chiếc đũa cắm nghiêng. Nêu và giải thích hiện tượng quan sát được.
Nhiệm vụ 2: Hãy sử dụng một chiếc bình trong suốt đựng nước và đèn laze để làm thí
nghiệm kiểm nghiệm lại điều kiện xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần .
Nhiệm vụ 3: Dự đoán hiện tượng sẽ xảy ra khi quan sát một đồng xu được đặt bên dưới
một chiếc cốc trong suốt, đựng đầy nước theo hai hướng: nhìn từ trên mặt thoáng xuống và nhìn
từ bên thành của cốc nước vào. Làm thí nghiệm để kiểm tra dự đoán và giải thích hiện tượng
quan sát được (Hình 50).
Nhiệm vụ 4: Hãy đặt 1 ngọn nến bên cạnh bình thủy tinh đựng nước và quan sát nến theo
ba hướng: nhìn từ phía trên xuống mặt thoáng của nước, nhìn ngang qua thành bình; nhìn từ
phía dưới lên mặt thoáng của nước. Dự đoán hiện tượng quan sát được. Làm thí nghiệm để kiểm
tra dự đoán đã đưa ra và giải thích hiện tượng (Hình 51).
Nhiệm vụ 5: Cho một miếng nắp nhựa tròn, băng dính hai mặt, một vật nhỏ và một bình
nước. Thiết kế và tiến hành thí nghiệm minh họa khả năng phản xạ toàn phần của mặt phân cách
nước – không khí.

mặt song song bằng một tấm xốp (mỏng, phẳng, hình chữ nhật), các que tăm nhọn, thước kẻ, bút,
thước đo góc và com pa.
Nhiệm vụ 15: Cho một tấm xốp (mỏng, phẳng, hình chữ nhật), các que tăm nhọn, thước
kẻ, bút, com pa, thước đo góc. Hãy thiết kế phương án và tiến hành thí nghiệm xác định chiết
suất của chất làm một bản mặt hình bán nguyệt trong suốt.
Sau khi xác định được chiết suất hãy tính toán xem nếu ta chiếu thẳng góc một tia sáng SI
tới mặt phẳng của miếng bán nguyệt thì điểm tới I nằm trong vùng nào sẽ không có tia sáng đi
qua mặt cong của nó. Đánh dấu lại vùng đó và dùng 1 đèn laze để kiểm nghiệm lại xem vùng mà
ta vừa xác định có chính xác không.
Nhiệm vụ 16: Cho một tấm xốp (mỏng, phẳng, hình chữ nhật), 1 bình nước, các chiếc kim
(hoặc tăm nhọn), thước kẻ, bút, compa. Hãy thiết kế phương án và tiến hành thí nghiệm xác định
chiết suất của nước.
Nhiệm vụ 17: Sử dụng một chiếc nắp nhựa tròn (có thể nổi được trong nước), một chiếc
đũa, một chiếc thước (chia đến mm), một bình nước (miệng rộng). Hãy xác định chiết suất của
nước.
Nhiệm vụ 18: Sử dụng các dụng cụ sau: một chiếc cốc thuỷ tinh tròn (thành mỏng), nước,
một ngọn nến, băng dính sẫm màu, thước, bút, kéo, com pa. Hãy xác định chiết suất của nước.
Nhiệm vụ 19: Hãy chế tạo một số thấu kính hội tụ, thấu kính phân kì từ các vật liệu đơn
giản và dùng các thấu kính vừa làm được để quan sát các vật.
Nhiệm vụ 20: Tìm các thông tin về kính tiềm vọng và làm một bài thuyết trình ngắn (không
quá 10 slide) bằng power poin nêu lên các nội dung: lịch sử phát minh, nguyên tắc cấu tạo, công
dụng và cách chế tạo kính tiềm vọng. Sau đó, hãy chế tạo một chiếc kính tiềm vọng và dùng nó
để quan sát.
Nhiệm vụ 21: Tìm các thông tin về kính thiên văn và làm một bài thuyết trình ngắn (không
quá 10 slide) bằng power poin nêu các nội dung: lịch sử phát minh, nguyên tắc cấu tạo, công
dụng và cách chế tạo kính thiên văn. Sau đó, hãy chế tạo một chiếc kính thiên văn và dùng nó để
quan sát.
3.1.2. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả các nhiệm vụ thực nghiệm được giao kết
hợp với thi tài hiểu biết về Vật lí
Giáo viên tổ chức cho học sinh một buổi ngoại khóa dưới dạng 1 cuộc thi giữa các nhóm

8. Hiện tượng thường gặp của những người đi trên sa mạc, nguyên nhân là do sự khúc xạ và
phản xạ toàn phần của ánh sáng khi truyền trong không khí.
Đáp án: Ảo ảnh
9. Tên của dụng cụ quang có bộ phận chinh là: một thấu kính hội tụ tiêu cự ngắn và một thấu
kính hội tụ tiêu cự rất ngắn, được dùng để quan sát các vật rất nhỏ.
Đáp án: Kính hiển vi
N

H

Â

T

T

H

Ư

C

H

Ơ

P

B


A

O

M

Ô

N

I

U

T

Ơ

N

K

H

U

C

X


S

U

Â

T

I

HÀNG DỌC:
ƯỚC MƠ XANH.
Ý NGHĨA: Mỗi người học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường đều ấp ủ những ước mơ hoài
bão của riêng mình. Những ước mơ đó đều rất đẹp và các bạn đều đang ra sức học tập, rèn luyện
để thực hiện được ước mơ đó. Chúc cho tất cả các bạn học sinh dưới mái trường Yên Định 3 thân
yêu khi rời mái trường để tung cánh đi muôn phương sẽ thực hiện được những ước mơ xanh của
mình!

6


*Phần thi vận dụng
Các đội sẽ trả lời 6 câu hỏi về các hiện tượng Vật lí về khúc xạ ánh sáng.
Các đội chơi ghi câu trả lời ra giấy và sau đó nạp lại cho MC để MC đọc và ban cố vấn
chấm điểm.
Điểm tối đa cho mỗi câu hỏi là 15. Thời gian suy nghĩ và trả lời là 1 phút.
Các câu hỏi:
1. Khi pha nước đường trong cốc ta thấy giữa khối nước có những gợn trong suốt. Giải thích
hiện tượng?
2. Nếu mặt nước không hoàn toàn yên lặng thì các vật nằm ở đáy hình như dao động. Hãy giải

lực, về tỉ lệ nam nữ, phù hợp về sở thích, điều kiện đi lại. Sau đó, giáo viên phân công nhiệm vụ
cho các nhóm.
- Mỗi nhóm lớn sẽ chia thành các nhóm nhỏ và phân công nhiệm vụ để nghiên cứu, thiết
kế, chế tạo dụng cụ và tiến hành các thí nghiệm được giao. Việc tổ chức làm việc nhóm, phân
công nhiệm vụ cho từng thành viên sẽ do các nhóm tự thực hiện.
- Học sinh ở các nhóm tự suy nghĩ và làm việc để tìm các phương án thiết kế, chế tạo dụng
cụ và tiến hành các thí nghiệm, nhiệm vụ được giao. Nếu học sinh gặp phải khó khăn, vướng
mắc, chưa nghĩ ra hoặc chưa có phương án thí nghiệm hợp lí, giáo viên sẽ trợ giúp theo từng mức
độ khác nhau, yêu cầu đối với học sinh từ cao xuống thấp bằng cách giáo viên đưa ra các câu hỏi
gợi ý, hướng dẫn để học sinh tiếp tục suy nghĩ và tìm cách giải quyết.

7


- Học sinh trong nhóm trao đổi, thống nhất phương án tiến hành và tìm kiếm vật liệu, chế
tạo hoặc mượn dụng cụ để chế tạo và thực hiện các nhiệm vụ của nhóm mình.
- Giáo viên vẫn luôn theo dõi, giúp đỡ các em khi gặp khó khăn.
- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả việc thiết kế, chế tạo dụng cụ và tiến hành các thí
nghiệm với những dụng cụ đã chế tạo được đồng thời tham gia cuộc thi tài hiểu biết về Vật lí để
học sinh có thể vận dụng các kiến thức thu được từ đợt học ngoại khóa vào giải thích các hiện
tượng Vật lí có liên quan về khúc xạ ánh sáng và rèn luyện các kĩ năng thuyết trình, báo cáo, ứng
dụng công nghệ thông tin trong học tập.

8


C. KẾT LUẬN
Qua kết quả của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về quang học cho HS lớp 11 ở trường
THPT Yên Định 3 Thanh Hóa theo nội dung,phương pháp và hình thức đã xây dựng, tôi thấy việc
tổ chức hoạt động ngoại khóa bằng hình thức giao cho HS các nhiệm vụ thiết kế, chế tạo các