BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
---------------

BÙI THANH NAM

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN CÂY
ĐÀ NAM (Acacia catechu Willd) VÀ KHÔI TÍA (Ardisia silvestris Pitard)
TẠI VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG, TỈNH NINH BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

Hà Nội, 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
---------------

BÙI THANH NAM

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN CÂY
ĐÀ NAM (Acacia catechu Willd) VÀ KHÔI TÍA (Ardisia silvestris Pitard)
TẠI VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG, TỈNH NINH BÌNH


học và bạn bè đồng nghiệp.
Tôi xin cam đoan số liệu thu thập và kết quả tính toán là hoàn toàn
trung thực và được trích dẫn rõ ràng.
Xin chân thành cảm ơn./.
Hà nội, tháng 4 năm 2013
Tác giả

Bùi Thanh Nam


ii

MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời nơi đầu ......................................................................................................... i
Mục lục .............................................................................................................. ii
Danh mục các bảng .......................................................................................... iv
Danh mục các hình ........................................................................................... vi
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 1
Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ........................................ 2
1.1. Ở ngoài nước .............................................................................................. 2
1.1.1. Nghiên cứu về tài nguyên cây thuốc ....................................................... 2
1.1.2. Nghiên cứu về thực trạng và các giải pháp bảo tồn, phát triển tài
nguyên cây Đà nam và Khôi tía ........................................................................ 3
1.2. Ở Việt Nam ................................................................................................ 4
1.2.1. Nghiên cứu về tài nguyên cây thuốc ....................................................... 4
1.2.3. Một số nghiên cứu về cây thuốc tại Vườn quốc gia Cúc Phương .......... 9
Chương 2 ĐIỀU KIỆN CƠ BẢN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU............. 12
2.1. Điều kiện tự nhiên .................................................................................... 12

4.2. Trữ lượng của hai loài cây Đà nam và Khôi tía ....................................... 54
4.2.1. Trữ lượng cây Đà nam trong từng khu vực nghiên cứu ....................... 54
4.2.2. Trữ lượng cây Khôi tía trong từng khu vực nghiên cứu ....................... 55
4.3. Thực trạng khai thác sử dụng hai loài cây Đà nam và Khôi tía ............... 57
4.3.1. Tần số tiêu thụ, lượng tiêu thụ, tần số thu hái, số người thu hái hai loài
cây Đà nam và Khôi tía ................................................................................... 57
4.3.2. Số người, tỷ lệ phần trăm số người của cộng đồng tham gia mua bán
và chế biến cây Đà nam và Khôi tía ............................................................... 58
4.3.3. Giá cả, thu nhập cây Đà nam và Khôi tía............................................. 59
4.3.4. Nhận thức, ứng xử của người dân địa phương trước sự suy giảm tài
nguyên hai loài cây Đà nam và Khôi tía ......................................................... 59
4.3.5. Thực trạng sử dụng và phân bố hai loài trong vườn hộ, trang trại, đất
nương rẫy và đất rừng..................................................................................... 60
4.3.6. Dự báo xu thế biến động cây Đà nam và Khôi tía ............................... 61
4.4. Phân Tích đánh giá cơ hội, thách thức, tiềm năng phát triển của hai loài
cây Đà nam và Khôi tía. .................................................................................. 63
4.5. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Đà nam và Khôi tía .... 64
4.5.1. Bảo tồn nguyên vị (In - situ).................................................................. 64
4.5.2. Bảo tồn chuyển vị (Ex - situ) ................................................................. 66
KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ .......................................................... 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO


iv

DANH MỤC CÁC BẢNG
STT
Tên bảng
Trang
2.1 Các chỉ tiêu khí hậu cơ bản khu vực Vườn quốc gia Cúc Phương

4.8
và Khôi tía mọc
39
4.9 Phân bố Đà nam ở các ÔTC theo các độ cao khác nhau
39
4.10 Phân bố Khôi tía ở các ÔTC theo độ cao khác nhau
40
4.11 Phân bố Đà nam ở các ÔTC theo các hướng khác nhau
41
4.12 Phân bố Khôi tía ở các ÔTC theo các hướng khác nhau
41
4.13 Kết quả điều tra sơ bộ đất dưới tán rừng
43
4.14 Một số tính chất đất nơi phân bố của Đà nam và Khôi tía
44
4.15 Phẩm chất của loài Đà nam ở các ÔTC tại các khu vực khác nhau
45
4.16 Phẩm chất của loài Đà nam ở các ÔTC tại các Độ cao khác nhau
46
Phẩm chất của loài Khôi tía ở các ÔTC tại các khu vực khác
4.17
nhau
47
4.18 Phẩm chất của loài Khôi tía ở các ÔTC tại các độ cao khác nhau
47
4.19 Tổ thành tầng cây cao nơi Đà nam mọc
48
4.20 Tổ thành tầng cây cao nơi Khôi tía mọc
48
4.21 Tổ thành cây tái sinh nơi Đà nam mọc

54
55
56
56
57
58
59
61


vi

DANH MỤC CÁC HÌNH
STT
4-1
4-2
4-3
4-3

Tên hình
Lá cây Đà nam
Lá cây Khôi tía
Thân cây Đà nam
Thân cây Khôi tía

Trang
29
30
32
32

Tần số gặp

Tỷ lệ (%)

Ki

1

Đỏm trơn

1

7.142857143

0.714286

2

Ba gạc

1

7.142857143

0.714286

3

Bời lời


1

7.142857143

0.714286

7

Hoắc quang

1

7.142857143

0.714286

8

Ngát

1

7.142857143

0.714286

9

Táu nước


10

∑


Phụ biểu 35: Công thức tổ thành tầng cây cao ÔTC 15 Khôi Tía
Kết quả tính tổ thành tầng cây cao

TT

Loài

Tần số gặp

Tỷ lệ (%)

Ki

1

Đỏm trơn

1

5

0.5

2


Gioi rừng

2

10

1

6

Gioi rừng

1

5

0.5

7

Ngát

2

10

1

8


100

10

∑


Phụ biểu 36: Công thức tổ thành tầng cây tái sinh ÔTC Đà Nam
Kết quả tính tổ thành tầng cây tái sinh

TT

Loµi

Tần số

Tỉ Lệ %

Ki

1

¤ r«

100

22.52252

2.2523


5

Cứt ngựa

7

1.576577

0.1577

6

Đại Khải

5

1.126126

0.1126

7

Đỏm gai

9

2.027027

0.2027


11

Hoa ông lão

10

2.252252

0.2252

12

Mò lông

25

5.630631

0.5631

13

Ngát

30

6.756757

0.6757


17

Thị rừng

9

2.027027

0.2027

18

Tu hú lá nhỏ

19

4.279279

0.4279

19

Vàng anh

30

6.756757

0.6757



2

Gioi rừng

15

8.152174

0.8152

3

Muồng nớc

15

8.152174

0.8152

4

Ngát

13

7.065217

0.7065


8

Thẩu tấu

35

19.02174

1.9022

9

Vù Hơng

5

2.717391

0.2717

184

100

10

∑

Phụ biểu 38: Công thức tổ thành tầng cây bụi, thảm tươi ÔTC Đà Nam


3

Ớt rừng

5

1.010101

0.101

4

Trầu rừng

50

10.10101

1.0101

5

Sa nhân

120

24.24242

2.4242


9

Trọng đũa

5

1.010101

0.101

495

100

10

∑


Phụ biểu 39: Công thức tổ thành tầng cây bụi, thảm tươi ÔTC Khôi Tía
Kết quả tính tổ thành tầng cây tái sinh

TT

Loài

Tần số gặp

Tỷ lệ (%)


0.0725

4

Trầu rừng

50

7.246377

0.7246

5

Sa nhân

120

17.3913

1.7391

6

Săn dây rừng

5

0.724638


0.3623

10

Trọng đũa

5

0.724638

0.0725

690

100

10

∑


Biểu 01: Điều tra cây thuốc
Ngày điều tra:…………………;Người điều tra:……………………….
ÔTC số:………………………; Độ dốc: ……………………………….
Hướng dốc:…………………..; Hướng phơi:………………………….
Vị trí........................................ Địa Hình………………………………
TT
1
2

D¹ng th©n

Sè nh¸nh

Do

Hvn

Ghi chó


Biểu 02: Điều tra tầng cây cao
Ngày điều tra:…………………;Người điều tra:……………………….
ÔTC số:………………………; Độ dốc: ……………………………….
Hướng dốc:…………………..; Hướng phơi:………………………….
Vị trí........................................: Địa Hình………………………………

TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

Hướng dốc:…………………..; Hướng phơi:………………………….
Vị trí......................................... Địa Hình………………………………

STT
1
2
3

4
5
6

7
8
9

10
11
12

13
14
15

16
17
18

19
20


Biểu 04: Biểu điều tra tầng cây bụi thảm tươi
Ngày điều tra:…………………;Người điều tra:……………………….
ÔTC số:………………………; Độ dốc: ……………………………….
Hướng dốc:…………………..; Hướng phơi:………………………….
Vị trí......................................... Địa Hình………………………………
STT
1
2
3

4
5
6

7
8
9

10
11
12

13
14
15

16
17
18

Nghề nghiệp: ......................................................................................................
Ngày điều tra:..............................

STT

Người điều tra...................................

Tên Cây

Bộ Phận

Cách Thu

Thuốc

Sử Dụng

Hái

Chế Biến

Công
Dụng

1
2
Phiếu........... : phiếu phỏng vấn người dân về cách thu hái, sử dụng
cây thuốc Đà Nam và Khôi Tía
Họ và Tên: ............................ Tuổi.................Giới Tính....................................
Địa chỉ: ..............................................................................................................


Người điều tra...................................

Địa chỉ: ..............................................................................................................
STT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25

4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

Tên cây buôn
bán

Người bán

Giá cả
(nghìn/kg)