Trường THCS Nguyễn Huệ TP Quy Nhơn – Bình Đònh
1/. QUY TẮC THĂNG BẰNG.
- Trong thiên nhiên mọi vật đều ở trạng thái thăng bằng do sức hút của
trái đất. Thăng bằng trong tranh không phải là thăng bằng của trọng lực, của
sức hút lẫn nhau hay lực hấp dẫn mà là thăng bằng của cảm giác. Hình mảng
sắp xếp, phân bố trong tranh phải tạo được sự thăng bằng vững chắc, phải có
mảng chính, mảng phụ, mảng phụ được sắp xếp xung quanh mảng chính, hỗ
trợ mảng chính đồng thời làm rõ, tôn mảng chính lên. Cần phải cân nhắc các
mảng với những khoảng trống, khoảng nghỉ mắt như thế nào để vừa vặn và
cân xứng. Tránh
những mảng hình đồng đều, to nhỏ giống nhau, tránh sự đồng đều về hình
dáng, màu sắc, đường nét. Tranh cổ điển châu Âu nhất là bố cục cân đối và
kể cả bố cục lệch ta thấy có sự thăng bằng rất sít sao. Một mảng sáng tối ở
góc này được níu kéo bởi một mảng sáng tối ở góc kia hay chéo góc lẫn
nhau. Một đường cong này được lặp lại bằng một đường cong khác… sự thăng
bằng luôn luôn tìm cách diễn ra 2 bên để tạo ra sự thăng bằng. Ngày nay các
họa só hiện đại thay thế sự thăng bằng nghiêm khắc ấy bằng sự giao động,
sáng tạo hơn nhiều, thuận mắt với nhiều sự kết hợp. Quy luật thăng bằng
không chỉ giới hạn trong hai chữ nặng nhẹ của cảm giác mà còn là thăng
bằng của màu sắc, đường nét, hình mảng. Có thể nói một mảng màu đen nhỏ
cân bằng với một mảng màu xám lớn, một chấm màu nguyên sắc có thể cân
bằng với một mảng màu trung hòa. Những đường nét khác hướng, những cặp
màu bổ túc chống đỡ, nêu bật lẫn nhau cũng thể hiện sự thăng bằng.
Nguyễn Ánh Hồng Quy tắc bố cục tranh
1
Trường THCS Nguyễn Huệ TP Quy Nhơn – Bình Đònh
2/. QUY TẮC THAY ĐỔI, BIẾN DỊ.
- Trên mặt tranh ta chia những đường đều đặn tạo nên sự thống nhất
hài hòa nhưng sẽ không hấp dẫn được người xem vì thiếu sự chuyển biến,
thay đổi. Trên tranh cần có sự biến hóa, thay đổi để tạo nên sự đa dạng, hấp
dẫn.

âm thanh không giống nhau về cao độ và trường độ… điều này tạo được ấn
tượng sự vận động và chuyển hóa của các âm sắc, có sự lặp đi, láy lại. Một
đường cong này sẽ có một đường cong kia, màu đỏ ở đây thì ở đâu đó cũng
có để tạo sự níu kéo qua lại gây sự dẫn dắt sinh động (Ở đây vận dụng các
quy tắc thăng bằng và biến dò vào). Tiết điệu nhòp nhàng bao giờ cũng có tiết
điệu chủ đạo.
3/. QUY TẮC TƯƠNG ĐỒNG TƯƠNG PHẢN.
- Tương phản là sự cân bằng hấp dẫn, tôn đẩy lẫn nhau, giữa các đường
khác hướng vuông góc. Giữa độ tối, sáng của các cặp màu bổ túc. Gặp nhau
của tương phản làm cho mắt ta phải dừng lại ở đó. Mục đích của tương phản
là nhấn mạnh, tạo sự thu hút, nói lên cái mạnh mẽ. Nếu tương phản trên
tranh xảy ra ở thế cân bằng hoàn toàn thiếu chủ đạo thì sao? Nếu nửa xanh
ngang nửa đỏ, tím ngang vàng thì sao? Như vậy sự tương phản biến thành
tranh chấp. Chính vì thế ít khi đặt được 2 màu bổ túc cân bằng hoàn toàn một
cách tách bạch, riêng rẽ và có diện tích quá lớn. Cần phải chuyển biến bằng
Nguyễn Ánh Hồng Quy tắc bố cục tranh
3
Trường THCS Nguyễn Huệ TP Quy Nhơn – Bình Đònh
cách giảm về diện tích tương ứng hoặc cường độ tương ứng, hoặc thiên về
một màu chủ đạo sao cho màu chủ đạo ngự trò trên toàn bức tranh, hoặc các
yếu tố tạo hình, sắc độ và màu sắc phải có điểm chung mà đối chọi. Có như
thế mới hài hòa. Tốt hơn hết là chứa một tổng phức hợp màu bổ túc.
- Tương đồng là sự gần gũi có khía cạnh chung về sắc thái, đường
hướng, độ tối sáng. Vì vậy bản thân nó dễ hòa hợp. Nếu tương phản các
thành phần luôn luôn ngược nhau để tôn đẩy lẫn nhau, để tránh sự xung đột
gay gắt phải giảm dần cường độ và diện tích hoặc chuyển biến để tìm khía
cạnh chung thì ở sự tương đồng cần tránh sự bằng nhau.
- Suy cho cùng trong tương phản cần có những thành phần tương đồng.
Còn tương đồng cần có sự tương phản để dẫn dắt sự hài hòa, sinh động. Sự
khác nhau là ở mức độ và trường hợp. Muốn có sự tương phản về màu sắc

- Có 2 dạng bố cục: + Bố cục đăng đối.
+ Bố cục lệch.
+ Bố cục đăng đối: Mảng khối đối xứng qua trục ngang hoặc trục dọc,
dạng bố cục này rất sít sao. Đăng đối nhưng biến dò chứ không phải đăng đối
tuyệt đối. Bố cục đăng đối bản thân nó đã có sự thăng bằng. Bố cục lệch
phải có cách để tạo lập sự thăng bằng. Tranh cổ điển châu Âu nhất là bố cục
đăng đối kể cả bố cục lệch đều thấy sự thăng bằng rất sít sao. Ngày nay các
họa só thay thế sự thăng bằng đó bằng sự giao động sống động hơn nhiều,
thuận với nhiều sự kết hợp.
+ Bố cục lệch: Thay đổi sự sắp xếp hình tạo sự sinh động thú vò.
Nguyễn Ánh Hồng Quy tắc bố cục tranh
5