HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

BÙI THỊ PHƯƠNG THẢO

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành:

Kinh tế phát triển

Mã số:

62 31 01 05

Người hướng dẫn khoa học:
TS. Nguyễn Thị Dương Nga
PGS.TS. Lê Thanh Hà

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2015



LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ
ở bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn,
các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày

Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả luận án

Bùi Thị Phương Thảo

ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ....................................................................................................................... iii
Danh mục chữ viết tắt..................................................................................................vii
Danh mục bảng ..........................................................................................................viii
Danh mục hình, sơ đồ ..................................................................................................xii
Trích yếu luận án ........................................................................................................xiii
Thesis Abstract ............................................................................................................ xv
Phần 1. Mở đầu ........................................................................................................... 1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ..................................................................................... 1


2.2.1. Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp trên thế giới ......... 30
2.2.2. Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp ở một số địa
phương Việt Nam ............................................................................................ 34
2.3.

Một số nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp ................ 40
iii


Tóm tắt phần 2 ............................................................................................................ 43
Phần 3. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................. 44
3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ........................................................................... 44

3.1.1. Đặc điểm tự nhiên ............................................................................................ 44
3.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội ............................................................................ 46
3.1.3. Tổ chức bộ máy quản lý ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh
Hòa Bình ......................................................................................................... 51
3.2.

Phương pháp nghiên cứu.................................................................................. 52

3.2.1. Phương pháp tiếp cận ....................................................................................... 52
3.2.2. Nội dung phân tích sự phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp
tỉnh Hòa Bình .................................................................................................. 53
3.2.3. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu................................................................. 55
3.2.4. Phương pháp thu thập thông tin ....................................................................... 56
3.2.5. Phương pháp phân tích..................................................................................... 60
3.3.

4.3.

Cơ cấu nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình ............................... 92

4.3.1. Trình độ chuyên môn kỹ thuật ......................................................................... 92
4.3.2. Độ tuổi, giới tính, dân tộc ................................................................................ 95
4.4.

Kết quả sử dụng lao động ngành nông nghiệp .................................................. 97

4.4.1. Năng suất lao động ngành nông nghiệp ............................................................ 97
4.4.2. Năng suất một số cây hàng năm ....................................................................... 98
4.4.3. Giá trị sản phẩm thu được ................................................................................ 98
4.5.

Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn nhân lực ngành nông
nghiệp tỉnh Hòa Bình ....................................................................................... 99

4.5.1. Trình độ phát triển kinh tế ................................................................................ 99
4.5.2. Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực ngành nông nghiệp ................................. 100
4.5.3. Thu nhập của lao động ngành nông nghiệp .................................................... 106
4.5.4. Tuyển dụng, bố trí, sử dụng nguồn nhân lực ngành nông nghiệp .................... 108
4.5.5. Chính sách phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp .............................. 110
4.5.6. Thị trường lao động ....................................................................................... 112
4.5.7. Điều kiện tự nhiên, tập quán và bản sắc văn hóa dân tộc ................................ 113
4.5.8. Hệ thống y tế, chăm sóc sức khoẻ .................................................................. 115
4.6.

Đánh giá chung về phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh
Hòa Bình ....................................................................................................... 116

nông nghiệp ................................................................................................... 137
5.2.6. Nhóm giải pháp về phát triển thị trường lao động........................................... 139
5.2.7. Giải pháp về nâng cao năng lực tiếp thu và ứng dụng khoa học kỹ thuật
của cán bộ nông nghiệp.................................................................................. 141
5.2.8. Nhóm giải pháp về thực hiện tốt chính sách y tế đối với lao động ngành
nông nghiệp ................................................................................................... 142
Tóm tắt phần 5 .......................................................................................................... 143
Phần 6. Kết luận và kiến nghị ................................................................................. 144
6.1.

Kết luận ......................................................................................................... 144

6.2.

Kiến nghị ....................................................................................................... 145

Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án ................................... 147
Tài liệu tham khảo ..................................................................................................... 148
Phụ lục ...................................................................................................................... 159

vi


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

BCHTW


HĐND

Hội đồng Nhân dân

KHKT

Khoa học kỹ thuật

LĐ

Lao động

LĐTBXH

Lao động-Thương binh và Xã hội

LHQ

Liên Hợp quốc

MPI

Chỉ số nghèo đói đa chiều (Multidimensional Poverty Index)

NN

Nông nghiệp

NNL



UBND

Uỷ ban nhân dân

UNDP

Chương trình phát triển Liên Hợp quốc (United Nations
Development Programme)

VTVL

Vị trí việc làm

YNTK

Ý nghĩa thống kê

WB

Ngân hàng Thế giới (World bank)

vii


DANH MỤC BẢNG
STT

Tên bảng


3.1.

Số liệu thống kê dân số và lao động của tỉnh Hòa Bình giai đoạn
2011-2013 .....................................................................................................46

3.2.

Lao động chia theo ngành kinh tế tỉnh Hòa Bình 2011-2013 ..........................47

3.3.

GDP theo giá hiện hành và cơ cấu GDP các ngành kinh tế của tỉnh
Hòa Bình giai đoạn 2011-2013 ......................................................................48

3.4.

Một số chỉ tiêu nông thôn mới của tỉnh Hòa Bình năm 2013, 2014 ................49

3.5.

Giá trị sản xuất tính theo giá hiện hành và cơ cấu giá trị sản xuất của
ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2011-2013 .................................50

3.6.

Cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp của các huyện trong tỉnh
Hòa Bình năm 2013 (giá so sánh) ..................................................................55

3.7.


cận về lĩnh vực sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình năm
2006, 2011 .....................................................................................................68

4.5.

Số lượng và tỷ lệ người thất nghiệp trong tuần lễ điều tra của tỉnh
Hòa Bình giai đoạn 2011-2013 ......................................................................69

4.6.

Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên ở nông thôn không tham gia hoạt động
kinh tế giai đoạn 2011-2013 của tỉnh Hòa Bình và cả nước ............................70

4.7.

Số lượng học sinh dự kiến tốt nghiệp hệ trung cấp của trường Trung
học Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình giai đoạn 2014-2017 ...................................71

4.8.

Trình độ chuyên môn kỹ thuật của cán bộ nông nghiệp cấp tỉnh
năm 2013 ..................................................................................................................... 72

4.9.

Trình độ chuyên môn kỹ thuật của cán bộ nông nghiệp cấp tỉnh chia
theo lĩnh vực đào tạo năm 2013 .....................................................................73

4.10.



Cán bộ nông nghiệp cấp xã tự đánh giá khả năng làm việc .............................83

4.18.

Nông dân đánh giá năng lực của khuyến nông viên, thú y viên ......................85

4.19.

Nông dân tự đánh giá về kiến thức và khả năng làm việc tiếp cận
theo vùng sản xuất nông nghiệp .....................................................................87

4.20.

Nông dân tự đánh giá về kiến thức, năng lực làm việc theo cách
tiếp cận về lĩnh vực sản xuất của ngành nông nghiệp .....................................88

4.21.

Cán bộ cấp tỉnh tự đánh giá về phẩm chất đạo đức .........................................89

4.22.

Cán bộ cấp huyện tự đánh giá về phẩm chất đạo đức .....................................89

4.23.

Cán bộ nông nghiệp cấp xã tự đánh giá phẩm chất đạo đức ............................90

4.24.

4.30.

Cơ cấu tuổi, giới tính, dân tộc của cán bộ nông nghiệp cấp tỉnh
năm 2013 .......................................................................................................96

4.31.

Cơ cấu tuổi, giới tính của cán bộ nông nghiệp cấp huyện 2013 ......................97

4.32.

Năng suất lao động các ngành tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2011-2013 ................98

4.33.

Năng suất một số cây hàng năm tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2011-2013 .............98

4.34.

Giá trị sản phẩm thu được của ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình giai
đoạn 2011-2013 (tính theo giá hiện hành) ......................................................99

4.35.

Số lao động được giải quyết việc làm của tỉnh Hòa Bình giai đoạn
2011-2013 ................................................................................................... 100

4.36.

Kết quả điều tra về đào tạo, bồi dưỡng đối với cán bộ nông nghiệp

4.43.

Cán bộ nông nghiệp cấp tỉnh, huyện, xã so sánh tiền lương với mức
sống trung bình của xã hội ........................................................................... 107

x


4.44.

Trình độ chuyên môn kỹ thuật của khuyến nông viên cấp xã của tỉnh
Hòa Bình năm 2013 ..................................................................................... 110

4.45.

Cán bộ nông nghiệp xã nhận định nguyên nhân làm cho trình độ
nông dân còn hạn chế................................................................................... 114

4.46.

Nông dân tự đánh giá về kiến thức và khả năng làm việc tiếp cận
theo dân tộc ................................................................................................. 115

4.47.

Một số chỉ tiêu về hệ thống y tế của tỉnh Hòa Bình 2011-2013 ..................... 116

4.48.

Phân tích SWOT của phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp



DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
STT

Tên hình, sơ đồ

Trang

2.1.

Thu nhập bình quân đầu người của một số nước 1996-2012 .............................26

3.1.

Sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý ngành nông nghiệp và ............................51
phát triển nông thôn cấp tỉnh của tỉnh Hòa Bình ...............................................51

3.2.

Sơ đồ phân tích sự phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh
Hòa Bình..........................................................................................................54

xii


TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
1. Tóm tắt luận án
- Tên tác giả:


trận SWOT; và phương pháp dự báo đơn giản sử dụng tốc độ phát triển bình quân.
2.3. Kết quả đạt được, phát hiện chính và kết luận
Luận án đã hệ thống hóa và luận giải cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực
ngành nông nghiệp theo 3 khía cạnh chính là số lượng, chất lượng và cơ cấu nguồn
nhân lực. Luận án đã tổng hợp được các yếu tố chính ảnh hưởng tới phát triển nguồn
nhân lực ngành nông nghiệp và xây dựng hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu phát triển
nguồn nhân lực ngành nông nghiệp làm căn cứ khoa học để nghiên cứu thực tiễn tại
tỉnh Hòa Bình.
Luận án đã đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh
Hòa Bình trong giai đoạn 2001-2014 về số lượng, chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực

xiii


ngành nông nghiệp theo các cách tiếp cận gồm: lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, tính chất
lao động, vùng sản xuất nông nghiệp và xã hội học.
Luận án đã phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực ngành
nông nghiệp của tỉnh Hòa Bình bao gồm: Trình độ phát triển kinh tế; đào tạo, bồi dưỡng
nguồn nhân lực ngành nông nghiệp; thu nhập của lao động ngành nông nghiệp; tuyển
dụng, bố trí, sử dụng nguồn nhân lực ngành nông nghiệp; chính sách phát triển nguồn
nhân lực ngành nông nghiệp; thị trường lao động; điều kiện tự nhiên, tập quán và bản
sắc văn hóa dân tộc; hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe.
Luận án đã chỉ ra rằng để phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh Hòa
Bình cần chú trọng đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua cải thiện sức
khỏe, nâng cao trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật cho lao động, tăng
cường khả năng làm việc, phẩm chất đạo đức của lao động ngành nông nghiệp; việc bố
trí, sử dụng lao động hợp lý là cơ sở để nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Mức độ
phát triển kinh tế tác động lớn đến sự dịch chuyển của lao động ngành nông nghiệp sang
các ngành kinh tế khác dẫn đến giảm tỷ lệ lao động ngành nông nghiệp, đồng thời tái cơ
cấu nền sản xuất nông nghiệp sẽ tạo ra xu hướng dịch chuyển lao động giữa các lĩnh

DARD and the lower levels, and also expert opinion. Descriptive and comparative
statistics (with t-test), simple forecasting with compound growth rate, and SWOT are
applied.
2.3. Main findings and conclusions
The thesis provides a literature review on human resource development in agriculture
sector, with three main pillars: size, quality, and structure of human resource. Main factors
affecting the development of human resource in agriculture sector are summarized on
theory. A system of criteria on human resource development in agriculture sector is built,
serving as a scientific ground for the study in Hoa Binh province.

xv


Situation on human resource development in agriculture sector in Hoa Binh
province during period 2001-2014 is described and analyzed in terms of size, quality,
and structure of human resources. The analysis is done in accordance with the
approaches.
Factors affecting the development of human resource in agriculture sector in Hoa
Binh are analyzed, which are: level of economic development, training for agricultural
labors, agricultural labor’s income, recruitment, job assignments and use of human
resource in agriculture sector; labor market; natural conditions, customs and cultures;
and health care system.
Key recommendations to foster the development of human resources in
agriculture in Hoa Binh provinces are proposed. Quality of human resources can be
improved through strengthening health care, improving labor’s education and technical
knowledge, enhancing labor’s working capacity as well as attitudes of labors; an
appropriate job assignment is necessary for improving labor performance. Level of
economic development has great effects on labor movement from agriculture to other
sectors, and the process of re-structuring of agriculture will create labor movement
within agriculture sector. The recommendations are useful and valuable for policy

hàng hoá như vùng trồng cây có múi ở huyện Cao Phong, vùng mía nguyên liệu
ở huyện Đà Bắc, Tân Lạc, Lạc Sơn, Yên Thủy, vùng chè ở Lương Sơn, Lạc
Thủy… Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa đáp ứng được so với yêu cầu
nhiệm vụ đề ra và chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế về phát triển nông
nghiệp của tỉnh; phát triển nông nghiệp chưa bền vững, sức cạnh tranh thấp,
chưa tạo ra những vùng nguyên liệu lớn phục vụ cho sản xuất, chế biến nông
lâm thuỷ sản; chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới các hình thức sản xuất
trong nông nghiệp còn chậm, chủ yếu vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán, năng suất,

1


chất lượng, giá trị gia tăng nhiều sản phẩm nông nghiệp còn thấp (UBND tỉnh
Hòa Bình, 2011b).
Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa các ngành kinh tế của tỉnh còn chậm dẫn
đến tỷ lệ lao động nông nghiệp của tỉnh vẫn ở mức cao. Năm 2013, lao động
ngành nông nghiệp của tỉnh Hòa Bình chiếm tỷ lệ 66,98% tổng số lao động của
cả tỉnh; nhưng nếu xét về đóng góp vào GDP của tỉnh, toàn ngành chỉ tạo ra được
22,14%. Cơ cấu lao động trong các lĩnh vực của ngành nông nghiệp chưa đáp
ứng được nhiệm vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp; tỷ trọng lao động làm việc
trong lĩnh vực trồng trọt vẫn ở mức cao, lĩnh vực chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp
chưa thu hút được nhiều lao động. Chất lượng nguồn nhân lực ngành nông
nghiệp còn hạn chế với trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp, cơ
cấu lao động kỹ thuật chưa hợp lý, thiếu lao động chuyên môn kỹ thuật ở tất cả
các cấp trình độ, kỹ năng làm việc của cán bộ nông nghiệp cấp tỉnh, cấp huyện,
cấp xã và nông dân vẫn còn ở mức trung bình; bố trí sử dụng lao động còn chưa
hợp lý; nông dân còn thiếu kiến thức cơ bản và kỹ năng làm việc cần thiết, chưa
đáp ứng được yêu cầu thực tiễn sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng
hóa; nhận thức của nông dân về học tập nâng cao trình độ còn thấp dẫn đến năng
suất lao động chưa cao (UBND tỉnh Hòa Bình, 2012b).

- Hệ thống hóa và làm rõ các luận cứ khoa học về phát triển nguồn nhân lực
ngành nông nghiệp.
- Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh
Hòa Bình giai đoạn 2001-2014.
- Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nguồn nhân lực
ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình đến năm 2020.
1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát
triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp.
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát
triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp; thực trạng phát triển nguồn nhân lực
ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình, các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn
nhân lực ngành nông nghiệp của tỉnh, từ đó đưa ra các định hướng, các giải pháp
để phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu nội
dung phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp theo cách tiếp cận về tính
chất lao động đối với cán bộ nông nghiệp và nông dân.
- Về lĩnh vực nghiên cứu: Nhân lực trong các lĩnh vực sản xuất của ngành
nông nghiệp đó là trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản.
3


- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn nhân lực ngành
nông nghiệp tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2001-2014; thời gian khảo sát tính cho năm
2013; và thời gian dự kiến đến năm 2020.
- Về không gian: Luận án nghiên cứu ở tỉnh Hòa Bình và địa bàn nghiên
cứu tập trung ở 3 huyện trong tỉnh, đại diện cho 3 tiểu vùng sản xuất nông nghiệp
của tỉnh là thành phố Hòa Bình (đại diện cho tiểu vùng đô thị công nghiệp),
huyện Lạc Sơn (đại diện cho tiểu vùng phía Đông và Nam) và huyện Cao Phong

khả năng làm việc tương ứng với công việc; tâm lực là thái độ của người lao
động đối với công việc. Như vậy, nhân lực là năng lực sẵn có của mỗi con người
trong một tổ chức, một ngành kinh tế hay nền kinh tế.
Nguồn nhân lực là nguồn lực con người, yếu tố quan trọng, năng động nhất
của tăng trưởng và phát triển kinh tế-xã hội. Thực tiễn quá trình phát triển của thế
giới đã khẳng định vai trò rất quan trọng của nguồn nhân lực đó chính là yếu tố
con người đối với sự phát triển của một nền kinh tế. Khái niệm nguồn nhân lực
được phổ biến ở các nước có nền kinh tế phát triển từ những năm giữa thế kỷ thứ
XX. Nhật Bản đưa ra 3 nguyên tắc trong phát triển kinh tế - xã hội, tất cả đều liên
quan đến con người, trong đó lấy phát triển nguồn nhân lực là biện pháp quyết
định (Phạm Minh Hạc, 2001). Đối với nước ta, từ khi ĐCSVN chủ trương đổi
mới nền kinh tế vào năm 1986 thì khái niệm nguồn nhân lực mới được sử dụng
rộng rãi (Nguyễn Tiệp, 2005).
Liên hợp quốc định nghĩa: “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ
năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự
phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước” (Khuyết danh, 1999). Khái niệm này
đề cập chủ yếu đến mặt chất lượng của mỗi cá nhân, để từ đó nhấn mạnh vai trò
của mỗi cá nhân đối với sự phát triển của đất nước.

5


Cũng đề cập đến mặt chất lượng của mỗi con người, Begg et al.(1995) cho
rằng, “Nguồn nhân lực được hiểu là toàn bộ trình độ chuyên môn mà con người
tích luỹ được, có khả năng đem lại thu nhập trong tương lai”.
Theo Phạm Minh Hạc (2001), “Nguồn nhân lực cần được hiểu là số dân và
chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng
lực, phẩm chất và đạo đức người lao động. Nó là tổng thể nguồn nhân lực hiện có
thực tế và tiềm năng được chuẩn bị sẵn sàng để tham gia phát triển kinh tế - xã
hội của một quốc gia hay địa phương nào đó...”. Khái niệm này nhấn mạnh đến

vai trò tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội. Tùy theo cách tiếp cận khái
niệm nguồn nhân lực có thể khác nhau, do đó, quy mô nguồn nhân lực cũng khác
nhau”. Theo khái niệm này nguồn nhân lực được tiếp cận theo các cách sau:
1) Theo khả năng lao động của con người thì nguồn nhân lực là khả năng lao
động của xã hội, của toàn bộ những người có cơ thể phát triển bình thường, có
khả năng lao động; 2) Theo trạng thái hoạt động kinh tế của con người thì nguồn
nhân lực gồm toàn bộ những người đang hoạt động trong các ngành kinh tế, văn
hóa, xã hội....; 3) Theo khả năng lao động của con người và giới hạn tuổi lao
động thì nguồn nhân lực gồm toàn bộ những người trong độ tuổi lao động, có khả
năng lao động không kể đến trạng thái có việc làm hay không; 4) Theo độ tuổi
lao động và trạng thái không hoạt động kinh tế thì đó là nguồn nhân lực dự trữ
gồm những người trong độ tuổi lao động nhưng chưa tham gia lao động; Nguồn
nhân lực được xem xét và nghiên cứu theo số lượng và chất lượng (Trần Xuân
Cầu và Mai Quốc Chánh, 2012).
Như vậy, tổng hợp các cách tiếp cận trên thì nguồn nhân lực là những người
đang tham gia lao động và trong tương lai là những người sẽ tham gia lao động
(gồm những người đang đi học, không có nhu cầu việc làm, nội trợ...), có độ tuổi
từ giới hạn dưới của độ tuổi lao động trở lên mới có đủ năng lực nhận thức và
năng lực sáng tạo, trình độ và sức khoẻ.
Khái niệm nguồn nhân lực của Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2012)
đã phản ánh đầy đủ về số lượng, chất lượng của lao động ở hiện tại và lao động
trong tương lai. Vì vậy, đây sẽ là khái niệm được tác giả sử dụng trong luận án để
xây dựng khung phân tích, đánh giá cũng như đề xuất các giải pháp phát triển
nguồn nhân lực ngành nông nghiệp.
2.1.1.2. Nguồn nhân lực ngành nông nghiệp
i) Khái niệm
Từ điển Bách khoa Việt Nam (2003) định nghĩa: “Ngành nông nghiệp là
ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội; sử dụng đất đai để trồng trọt, chăn
nuôi; khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu
để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Là một