1. MỞ ĐẦU.
a. Lí do chọn đề tài:
Quyết định số 4763/QĐ-BGDĐT ngày 01/11/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo (GDĐT) về việc phê duyệt Đề án "Xây dựng mô hình trường phổ
thông đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo
dục giai đoạn 2012-2015", tiếp sau công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày
27/5/2013 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn
bột”, Bộ GDĐT hướng dẫn triển khai thực hiện thí điểm phát triển chương trình
giáo dục nhà trường phổ thông, bắt đầu từ năm học 2013-2014, trong đó về mục
đích là:
- Khắc phục hạn chế của chương trình (CT), sách giáo khoa (SGK) hiện hành,
góp phần nâng cao chất lượng dạy học, hoạt động giáo dục của các trường phổ
thông tham gia thí điểm.
- Củng cố cơ chế phối hợp và tăng cường vai trò của các trường sư phạm,
trường phổ thông thực hành sư phạm và các trường phổ thông khác trong các
hoạt động thực hành, thực nghiệm sư phạm và phát triển CT giáo dục nhà trường
phổ thông.
- Bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục, phát triển CT giáo dục nhà
trường phổ thông cho đội ngũ giảng viên các trường/khoa sư phạm, giáo viên
các trường phổ thông tham gia thí điểm.
- Góp phần chuẩn bị cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn đổi mới CT, SGK giáo dục
phổ thông (GDPT) sau năm 2015.
Theo quan điểm dạy học hiện đại, quá trình dạy học là quá trình tổ chức
hoạt động tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Vai trò của giáo viên
trong dạy học hiện đại là tổ chức, định hướng và kiểm tra hoạt động của học
sinh. Trong học tập, học sinh sử dụng tư liệu dạy học, trao đổi và tranh luận với
nhau, trao đổi và tranh luận với giáo viên. Vì vậy, hoạt động của học sinh là
trung tâm của quá trình dạy học. Sinh hoạt chuyên môn cũng phải được thực
hiện theo hướng lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm.
Mục đích của sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học là nhằm
phát triển năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên và năng lực

lên mạnh mẽ nhờ vào trước hết người học biết “Học cách học” và người dạy biết
“Dạy cách học”. Như vậy thầy giáo phải là “Thầy dạy việc học, là chuyên gia
của việc học”.
Ngày nay dạy cách học đã trở thành một trong những mục tiêu đào tạo, chứ
không còn chỉ là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả
đào tạo
Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranh
gay gắt thì phát hiện sớm, giải quyết nhanh, sáng tạo và hợp lý những vấn đề
nảy sinh trong thực tiễn là một năng lực đảm bảo sự thành đạt trong học tập và
cuộc sống. Vì vậy, tập dượt cho học sinh biết phát hiện, đưa ra và giải quyết các
vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng
đồng, không chỉ có ý nghĩa ở tầm phương pháp dạy học mà được đặt ra như một
mục tiêu giáo dục và đào tạo.
Xuất phát từ những nhu cầu trên, cùng đồng hành trên bước đường giáo
dục kiến thức cũng như phẩm chất đạo đức của các em, là giáo viên địa lí tôi
mạnh dạn đưa ra một số sáng kiến và kinh nghiệm về : phương pháp và kĩ

2


thuật dạy học theo hướng nghiên cứu bài học mà bản thân tôi đã làm được
trong thời gian qua.
b. Mục đích ngiên cứu:
- Trên cơ sở dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người dạy phải tìm tòi, nghiên
cứu để đưa ra những phương pháp giảng dạy hiệu quả nhất, giúp người học tự
tìm ra các đơn vị kiến thức theo cách của mình.
- Tìm kiếm, nghiên cứu phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh.
- Vận dụng phương pháp khoa học, phối hợp nhịp nhàng giữa các phương pháp
trong một bài học sao cho tiết học mạng lại hiệu quả cao nhất đối với người học.
c. Đối tượng nghiên cứu:

giải quyết (vấn đề lý luận hay thực tiễn) trong khuôn khổ môn học và liên môn.
Giai đoạn tiếp theo sẽ là giải quyết vấn đề đặt ra thông qua các nghiên cứu lý
thuyết và thực tiễn do người học tiến hành. Ở đây công việc của người dạy là
hướng dẫn và trợ giúp, công việc của người học là người thực hiện việc giải
quyết vấn đề. Giai đoạn cuối sẽ là đánh giá việc đặt và giải quyết vấn đề, và trên
cơ sở đó đặt ra những vấn đề mới để giải quyết. Cứ như vậy toàn bộ quá trình
dạy học sẽ là một chu trình liên tục đặt và giải quyết các vấn đề. Có thể hình
dung quá trình dạy học như một chuỗi hoạt động liên tục như sau:

Phát hiện vấn đề

Đưa ra giả thuyết/hướng giải quyết
vấn đề

Lập phương án thu thập thông tin

Xử lí thông tin thu thập
Tổng hợp, đánh giá kết quả
Từ đó đặt ra vấn đề mới để giải quyết

4


Ở mỗi giai đoạn trong chuỗi trên là hoạt động cùng nhau của cả người dạy
và người học theo nguyên tắc người dạy hướng dẫn, cố vấn, trợ giúp - người học
chủ động tiến hành việc tìm kiếm, giải quyết vấn đề. Ở đây các kỹ thuật dạy học
khác nhau, từ tự nghiên cứu, quan sát, làm thực nghiệm đến thảo luận, thuyết
trình, làm báo cáo… đều có thể được sử dụng. Có thể thấy ở đây sự dung hợp
trong hướng dạy học theo phương pháp nghiên cứu bài học các phương pháp và
kỹ thuật dạy học hiện đại, tích cực.

do này cho phép khẳng định, về mặt tâm lý học dạy học, dạy học theo phương
pháp nghiên cứu bài học là phù hợp hơn cả đối với người học trong giai đoạn
hiện nay.

5


Bảo đảm xu hướng dân chủ hóa nhà trường. Đây là xu thế chung của giáo
dục thế giới hiện đại. Với việc đưa phương pháp dạy học theo nghiên cứu bài
học vào dạy học, người học sẽ có cơ hội nhìn vấn đề từ nhiều góc độ, nhiều
quan điểm nghiên cứu, tránh bị áp đặt một hướng nhìn duy nhất, và có cơ hội
đưa ra giải pháp mang tính sáng tạo và dấu ấn cá nhân. Đây là tiền đề quan trọng
cho việc dân chủ hóa nhà trường và giáo dục.
Phù hợp với đặc điểm người dạy. Dạy học theo phương pháp nghiên cứu
bài học sẽ là “tự nhiên” đối với học sinh, hoạt động dạy học và nghiên cứu bài
học được hòa quyện với nhau theo cùng một logic. Những kinh nghiệm nghiên
cứu bài học được áp dụng tối đa cho giáo dục và điều này bảo đảm một sự thành
công gần như chắc chắn đối với hầu hết mọi nhà giáo.
Phù hợp với điều kiện không gian và thời gian của việc giáo dục trong xã
hội hiện đại. Mạng thông tin toàn cầu được khai thác tối đa bởi học sinh để phục
vụ việc tìm kiếm và giải quyết các vấn đề bởi lẽ người học phải tự đặt ra và giải
quyết các vấn đề mà không thể trông chờ ở sự cung cấp của giáo viên. Dạy học
theo phương pháp nghiên cứu bài học cũng cho phép sử dụng tối ưu quỹ thời
gian của người học. Điều này phù hợp với xu thế chung của các chương trình
giáo dục trên thế giới
Nói tóm lại, dạy học theo phương pháp nghiên cứu bài học bảo đảm tốt nhất
mục tiêu giáo dục trong khung cảnh thời đại mới như yêu cầu của Luật giáo dục:
“phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi
dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” và yêu cầu của
Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam: “dạy người học phương pháp tự học,

- Đa số phụ huynh chỉ quan tâm đến việc học các môn khối để con em thi vào
các trường đại học, từ đó có thái độ xem nhẹ bộ môn, không khuyến khích con
em tham gia học tập bộ môn này.
- Nhiều phụ huynh không biết gì về vai trò của các môn học nên để con em tự
quyết định lựa chọn môn học khối dẫn đến tình trạng nhiều học sinh không lựa
chon bộ môn địa lí.
c. Đối với bộ môn:
- Đây là bộ môn khó ( vừa có kiến thức tự nhiên vừa có kiến thức xã hội).
- Hình thức kiểm tra đánh giá chưa phù hợp.
- Chương trình thì kiến thức thực tiễn còn ít, chủ yếu là các đơn vị kiến thức học
thuộc, từ đó gây ra sự nhàm chán cho người học.
d. Đối với giáo viên và nhà trường:
- Việc định hướng chuyên môn trong nhà trường vẫn tập trung nhiều vào các
môn khối A.
- Phương tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn, còn nhiều đồ dùng giáo viên phải tự
làm.
- Tính thống nhất trong phương pháp dạy trong tổ chuyên môn của các nhà
trường chưa cao, mạnh ai nấy làm. Đa số các giáo viên phải tự tìm tòi nghiên
cứu, chưa có những định hướng cụ thể về mặt phương pháp cho một bài dạy,

7


cho từng đối tượng học sinh nên dẫn đến sự lúng túng trong việc sử dụng các
phương pháp, hiệu quả các giờ dạy chưa cao, không tạo sự hấp dẫn bộ môn đối
với học sinh.
2. 3 Giải pháp( thực nghiệm):
- Trước những thực trạng đó bản thân giảng dạy môn địa lí tôi phải nêu cao vai
trò trách nhiệm của mình trong môn học, luôn tìm tòi nghiên cứu học hỏi và
sáng tạo.

Đây là phương pháp thể hiện rõ phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung
tâm và là phương pháp chủ đạo trong daỵ học theo hướng nghiên cứu bài học
đang được thực nghiệm trong các trường Truong học phổ thông, đây là phương
pháp đòi hỏi tính tự giác cao trao đổi ý kiến giữa học sinh với học sinh, giúp học
sinh mở rộng kiến thức , tu duy khoa học, phát triển kĩ năng nói, giao tiếp, tranh
luận…Tuy nhiên thảo luận có nhiều cách ( cặp, nhóm, tổ …) muốn đạt hiệu quả
cao đòi hỏi giáo viên phải có những yêu cầu cụ thể về thời gian, kiến thức…
phải có khen thưởng, nhận xét những thành quả mỗi nhóm đã làm được.
- Phương pháp tích hợp, liên môn
Là phương pháp phối hợp những kiến thức có liên quan.
Ở mức độ thấp: lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá
trình dạy học một môn học.
Ví dụ: thực hiện tích hợp giáo dục đạo đức, học tập và làm theo tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh; giáo dục pháp luật; giáo dục phòng chống tham
nhũng; chú trọng tuyên truyền, giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển
đảo; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; bảo vệ môi trường; đa dạng
sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng tránh và
giảm nhẹ thiên tai; giáo dục an toàn giao thông,…
Mức độ tích hợp cao: xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với
nhau, bảo đảm cho HS vận dụng tổng hợp các kiến thức để giải quyết các vấn đề
trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phải học lại nhiều
lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau.

9


Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan
đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một
hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội.
Ví dụ: Kiến thức Vật lí và công nghệ trong động cơ, máy phát điện; kiến

Sườn Đông

Từ những câu hát đó học sinh khắc sâu kiến thức, và có thể nhớ lâu, hiểu
sâu thực tế, đồng thời giải thích hiệu quả, lô gíc khí hậu có sự thay đổi của
khí hậu theo không gian theo không gian.
- Bên cạnh đó sử dụng sơ đồ trong dạy địa lí đem lại hiệu quả rất cao:
Có nhiều cách sử dụng sơ đồ như: Sử dụng sơ đồ để vào đề, sử dụng sơ
đồ để khai thác nội dung ,dùng để khắc sâu kiến thức, dùng để củng cố bài
học,dùng để nâng cao kiến thức..,.

VÍ DỤ 1: Sử dụng sơ đồ trong việc kiểm tra kiến thức cũ của học sinh vào
đầu giờ học
- Để kiểm tra kiến thức “Bài 9-Nhật Bản-Tiết 2-Kinh tế” của học sinh, giáo viên
sử dụng sơ đồ và kèm theo câu hỏi: Hãy điền vào sơ đồ sau, sản phẩm của các
ngành công nghiệp Nhật Bản?

11


-Sơ đồ:

VÍ DỤ 2: Sử dụng sơ đồ trong việc định hướng nhận thức của học sinhdùng vào lúc mở đầu bài học:
-Để cho học sinh nắm bắt và hiểu được cấu trúc nội dung của các ngành kinh tế
Trung Quốc “Bài 10-Trung Quốc-Tiết 2-Kinh tế”
-Sơ đồ:

12


VÍ DỤ 3: Sử dung sơ đồ trong việc giảng bài mới

VÍ DỤ 6: Sử dụng sơ đồ để ra bài tập về nhà hay kiểm tra kiến thức của
học sinh, để nâng cao kiến thức. Đây là mức độ các em phải độc lập trong
ngiên cứu để hoàn thiện nội dung theo yêu cầu của giáo viên, tù đoa giúp
người học rèn luện khả năng tự học, tự nâng cao kiến thức.
Tăng vai trò vận chuyển…………………
……………………………………………
Giúp đẩy mạnh…………………………

Giáo viên đưa câu hỏi:Em hãy hoàn thành sơ đồ để thấy rỏ ý nghĩa việc phát
triển giao thông vận tải của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ?
Bằng kiến thức đã học các có thể vận dụng giải quyết vấn đề( hoàn thiện sơ đồ)
2.4 Kết quả
* Kết quả thăm dò dựa trên phiếu thăm dò ý kiến của học sinh về những tiết dạy
sử dụng Sơ đồ để khai thác và lĩnh hội kiến thức theo hướng nghiên cứu bài
học thực nghiệm tại lớp10C6 như sau:
- Có 34/41 học sinh trả lời rất hứng thú với tiết học chiếm 82,9%; 7 em trả lời có
hứng thú chiếm 17,1% ; không có học sinh nào trả lời không thích
- 35/41 em nhận xét bài học sinh động, dễ hiểu.
* Kết quả thăm dò dựa trên phiếu thăm dò ý kiến của học sinh về những tiết dạy
sử dụng phương pháp tích hợp, liên môn để nghiên cứu bài học thực nghiệm tại
lớp10C6 như sau:

15


- Có 31/41 học sinh trả lời rất hứng thú với tiết học chiếm 75,6%; 5 em trả lời
có hứng thú chiếm 12,2% ; 5 trả lời không thích học thep hương pháp tích hợp
liên, liên môn do các tiết học này dòi hỏi sự vận dụng các kiến thức tổng hợp
của nhiều môn để giải quyết vấn đề nên với các em này thì sẽ gây ra khó khăn
trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, chiếm 12.2%.

pháp, trên cở sở dạy học theo hướng nghiên cứu bài học được thực nghiệm trong
thời gian qua, có tiết dạy rất thành công nhưng cũng có những giờ dạy chưa như
ý muốn. Vì vậy với những kinh nghiệm của mình, tôi muốn trao đổi với các bạn
bè đồng nghiệp những phương pháp tối ưu nhất như đã nêu trên để các giờ dạy
địa lí đạt kết quả cao hơn.
XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ

Phó Hiệu trưởng

Thanh Hóa, ngày.... tháng ... năm...
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
(Ký và ghi rõ họ tên)

Đỗ Duy Thành

17