I. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài:
Năm học 2016 - 2017 kì thi THPT quốc gia có sự thay đổi mang tính chất
bước ngoặt, hướng chủ yếu hình thức thi từ tự luận sang trắc nghiệm khách quan
(trừ môn Ngữ văn). Nếu những năm học trước phần bài tập vẽ biểu đồ như hình
tròn, hình miền, hình đường, hình kết hợp... là một nội dung yêu cầu bắt buộc
trong đề thi học sinh phải vẽ, nhận xét và giải thích biểu đố.[3]
Tuy nhiên theo cấu trúc ma trận đề thi trắc nghiệm môn Địa lí năm học
2016 - 2017 với sự thay đổi từ hình thức thi tự luận sang thi trắc nghiệm đòi hỏi,
yêu cầu giáo viên phải vẽ được một số dạng biểu đồ trên máy tính để đưa vào
đề thi trắc nghiệm khách quan.
Qua thực tế trao đổi với đồng nghiệp trong trường, trong huyện đặc biết
trong tỉnh ở một số đợt tập huấn chuyên đề về biên soạn câu hỏi, bài tập đề kiểm
tra, đề thi THPT quốc gia do Sở Giáo Dục và Đào Tạo Thanh Hoá tổ chức cá
nhân tôi nhận thấy số lượng không ít giáo viên bộ môn Địa lí tham gia tập huấn
còn nhiều lúng túng khi vẽ biểu đồ trên máy tính, số lượng giáo viên các trường
THPT khả năng vẽ được biểu đồ chưa nhiều, việc hoàn chỉnh biểu đồ vẫn còn
mắc lỗi, biểu đồ vẫn còn những thiếu sót nhất định.
Trên cơ sở bản thân tự tìm tòi, tự nghiên cứu về thanh công cụ Chart
trong phần mền Microsoft Office Excel và thanh công cụ Paint [1]đã giúp tôi vẽ,
chỉnh sửa, hoàn chỉnh được tốt các dạng biểu đồ. Trên tinh thần chia sẽ kinh
nghiệm và mong muốn một phần giúp các đồng nghiệp tham khảo để vẽ được
một số biểu đồ cơ bản từ đó chủ động biên tập được hình ảnh biểu đồ trong các
đề thi trắc nghiệm khách quan.
Những chăn chở trên chính là lí do cấp thiết để cá nhân tôi chọn đề tài
này. Đề tài: “Hướng dẫn các bước vẽ và hoàn thiện một số dạng biểu đồ cơ
bản trên máy tính bằng phần mền Excel kết hợp thanh công cụ Paint, giúp
giáo viên môn địa lí biên tập được hình ảnh biểu đồ vào đề thi trắc nghiệm
khách quan”
1.2. Mục đích cứu đề tài:
Giúp đồng nghiệp trong trường và một số trường THPT trong tỉnh Thanh

2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1. Khái niệm về biểu đồ:
- Khái niệm: Biểu đồ là hình vẽ thể hiện được mối tương quan giữa
các số liệu hoặc các đại lượng.
- Một số dạng biểu đồ cở bản: Hình tròn, hình miền, hình đường, hình
kết hợp (cột và đường)...
2.1.2. Thanh công cụ vẽ biểu đồ (chart) trong Excel. [1]
Chart là thanh công cụ trong Insert thuộc Tab bar để có thể chọn các
dạng biểu đồ và thao tác các bước để có được một biểu đồ theo yêu cầu (hình 1).

(Hình 1)
2.1.3. Thanh công cụ Paint [2]
- Cách khởi động Paint: Vào Start Menu\Frograms\Accessories\ click vào biểu
tượng Paint hình cái lọ đựng bút (hình 2)
- Cửa sổ Paint (hình 3)

3


(hình 2)
- Chức năng một số phần trọng tâm
của Paint.
Tool Box :Chứa các công cụ để vẽ.
Select : Khoanh vùng đối tượng tự do
Eraser/Eraser Color : Tẩy xoá.
Text : Viết chữ lên giấy vẽ.
Line : Vẽ đường thẳng.

(hình 3)


2.3.1. Hướng dẫn vẽ và hoàn thiện biểu đồ hình đường (hình đường thể hiện tốc
độ tăng trưởng, năm đầu = 100,0%).
* Bước 1. Định dạng bảng số liệu trong Excel.
- Coppy bảng số liệu đã lưu trữ trong Word hoặc nhập số liệu trực tiếp trong Ecxel.
- Định dạng kí hiệu thời gian để phân biệt năm với các số liệu của các đối tượng
bằng cách nháy đúp chuột trái vào bên trái của năm sau đó đánh kí tự dấu phẩy
trên bàn phím bên trái phím Enter.
- Khi nay kí tự năm thời gian sẽ có phần màu xanh ở góc trái phía trên bên trái
của ô kí tự năm (nếu bỏ qua bước này sẽ không mặc định được về thời gian).
* Bước 2: Vẽ biểu đồ.
- Bôi đen bảng số liệu > Insert > Chart > Standart Types > Line > Biểu tượng
hình đường đầu tiên > Next (hình 1).
> Lưu ý: Sau khi làm trình tự theo bước 2 mà biểu đồ không hiện được là do sai lối
về dấu chấm và dấu phẩy của số liệu. Khi này đổi dấu ngược lại trên bảng số liệu
hoặc vào Tool >Options > Internaltional > Use system > đổi dấu ngược lại. (hình 2)

(Hình 1)
* Bước 3: Chỉnh sửa biểu đồ trong Excel.

(Hình 2)

5


- Xoá phần nền xám trong biểu đồ Next > Gridlines > Major gridlines (bỏ tích v) (hình 3)
- Biểu đồ cân đối: nên chọn Lengend > Bottom (hình 4)
- Định vị số liệu các đường Data Labels > Value >Next > Finish (hình 5)

(Hình 3)


- Nhấn, kéo chuột trái định dạng các đường và năm dịch chuyển theo
hướng sang trái, các năm đến gốc tọa độ, điểm bắt đầu các đường trùng tại điểm
100% ở trục tung. (hình 11)
- Bấm chuột trái định dạng vào thanh công cụ kẻ đường để vẽ thêm các
đường mủi tên ử trục tung và trục hoành
- Bấm chuột định dạng vào biểu tượng chữ A > kéo chuột > đánh tên chú
giải, biểu đồ, năm. (hình 12)

(Hình 11)
(Hình 12)
- Nếu biểu đồ các khoảng cách năm bằng nhau thì không chỉnh sửa
khoảng cách năm ở trục hoành.

8


- Trường hợp khoảng cách năm không bằng nhau như hình 11 thì phải
chỉnh sửa khoảng cách năm.
+ Bấm chuột trái vào Select > nhấn và kéo chuột trái phần khoảng cách
năm cần chỉnh sửa > có thể cắt hoặc kéo dịch chuyển phù hợp. Neus có các
khoảng cách năm khác cần chỉnh sửa làm tương tự như trên (hình 13)
+ Sau khi chỉnh sửa hoàn chỉnh > Nhấn và kéo chuột trái định dạng phần
biểu đồ cần sử dụng : bấm chuột phải > cut (hình 14)

(Hình 13)
(Hình 14)
+ Mở File bên Word cần chèn biểu đồ > phải chuột > Paste (Ctrl +V) (hình 15).

(Hình 15)
2.3.2. Hướng dẫn vẽ và hoàn thiện biểu đồ hình tròn.

- Bấm đúp chuột trái vào các cung để đổi màu trắng đen (hình 6)
- Bấm Fill Effects (hình 7)
- Fill Effects > Pattern > Fore ground > Black (màu đen) > chọn các màu kí tự thích
hợp > OK (hình 8).
- Các cung tròn làm tương tự như trên (hình 9).
- Biểu đồ hình tròn năm 2014 làm tương tự các bước năm 2010.

11


(Hình 6)

(Hình 8 )

(Hình 7)

(Hình 9)

12


(Hình 10)
* Bước 5. Chụp màn hình sang thanh công cụ Paint. [2]
- Sản phẩm hình 10 trên Excel cân đối các kình tròn to nhỏ tương đối theo quy
mô các năm.
- Bấm phím chụp màn hình trên bàn phím (Print Sceen SysRp) >Paint > Select
> Paste > Nhấn và kéo chuột trái cắt các phần không cần thiết. Bấm vào Select
kéo các số liệu bên ngoài đừa vào trung tâm các cung. (hình 11)
* Bước 6: Hoàn thiện biểu đồ:
- Vào biểu tượng chữ A đánh kí tự, chọn kiểu chữ Times New Roman, cỡ chữ

14


- Bôi đen bảng số liệu > Insert > Chart > Standart Types > A rea > Biểu tượng
hình miền thừ ba bên phải ở trên > Next (hình 3)

(hình 3)
- Chọn biểu đồ cân đối > Lengend > nên chọn Bottom > Next (hình 4)
- Định vị số liệu các miền ,bấm chuột trái tại Data Labels > Value >Next > Finish (hình 5)

(Hình 4)
(Hình 5)
- Sản phẩm biểu đồ trong Excel (hình 6)
- Định dạng chuột, kéo biểu đồ hình miền cân đối > Bấm chuột trái vào số liệu các
năm > giữ chuột trái > kéo đưa các số liệu cân đối với các miền, các năm (hình 7)

15


(Hình 6)
(Hình 7)
- Đổi màu nền các miền (nếu muốn chuyển sang màu nền trắng đen).
- Bấm chuột trái vào miền cần đổi màu > nhấn đúp chuột trái > Fill Effects (hình 8)
- Fill Effects > Pattern (hình 9)

(Hình 8)
(Hình 9)
- Tại Fore ground > Black (màu đen) (hình 10)
- Tại Fill Effects chọn các màu kí tự thích hợp > OK (hình 11)




Hình 15
Hình 16
- Mở File bên Word cần chèn biểu đồ > phải chuột > Paste (Ctrl +V) . (hình 16)

(hình 16)
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường.
2.4.1. Tác dụng của SKKN đến chất lượng giảng dạy và giáo dục của bản thân.
- Giúp bản thân nâng cao trình độ về tin học, về phần mền Excel, thanh công cụ
Paint về lĩnh vực vẽ biểu đồ nói riêng và soạn thảo văn bản, chỉnh sửa hình ảnh
bản đồ nói chung.
- Vẽ được các biểu đồ có hình ảnh trực quan đưa vào đề thi trắc nghiệm cũng
như ôn tập cho học sinh đặc biệt ôn thi THPT Quốc gia.
2.4.2. Tác dụng của SKKN đến đồng nghiệp.
- Đối với đồng nghiệp bộ môn Địa lí trong trường: Giúp đồng nghiệp chủ động
vẽ được các biểu đồ, biên tập vào đề thi trắc nghiệm khách quan, ôn tập có hiệu
quả cho học sinh.
- Đối với đồng nghiệp môn Địa lí ở một số trường trong huyện, trong tỉnh.
SKKN là một phần tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp trong vẽ biểu đồ trên
máy tính.
2.4.3. Kết quả cụ thể khi thực hiện thực nghiệm:
- Trước khi áp dụng:
Đồng nghiệp bộ môn Địa lí trong trường còn lúng túng, chưa vẽ được
biểu đồ hoàn chỉnh trên máy tính, còn nhiều thiếu sót.
Đồng nghiệp môn Địa lí ở một số trường trong tỉnh: Qua các đợt tập huấn
về biên soạn câu hỏi, đề thi trắc nghiệm phần vẽ biểu đồ trên máy tính nhiều
giáo viên chưa nắm được các bước vẽ, chưa chủ động vẽ được biểu đồ.
19

hướng dẫn thêm một số biểu đồ khác như hình kết hợp (cột và đường), hình cột
nhóm… và triển khai trên các office 2007, 2010.
Trên cơ sở bản thân tự tìm tòi, tự nghiên cứu, nên sẽ không tránh khỏi
những thiếu sót nhất định trong đề tài này. Vì vậy kính mong quý thầy cô có
những đóng góp ý kiến trân thành để đề tài của tôi áp dụng vào thực tiễn đạt
hiệu quả cao hơn nữa.
20


3.2. Kiến nghị
Sau khi nghiên cứu đề tài này, cũng như đưa áp dụng và thực tiễn, cá nhân
tôi mạnh dạn có một số kiến nghị sau:
3.2.1. Sở Giáo Dục & Đào Tạo Thanh Hóa cần tích hợp nhiều hơn nữa về kĩ
năng vẽ biểu đồ trên máy tính cho giáo viên bộ môn Địa lí trong tỉnh qua các đợt
tập huấn chuyên đề về biên soạn câu hỏi, đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan.
3.2.2. Đối với nhà trường. Khuyến khích giáo viên bộ môn Địa lí tích cực trao kĩ
năng, kinh nghiệm về kĩ năng vẽ biểu đồ trên máy tính.
3.2.3. Đối với đồng nghiệp bộ môn Địa lí: Cần tích cực hơn trong tiếp cận cách
vẽ biểu đồ khoa học và hiệu quả, tích cực vẽ và đưa các hình ảnh biểu đồ vào đề
thi để học sinh được làm quen và giúp các em đạt kết quả tốt các bài thi đặc biệt
kì thi THPT Quốc gia năm 2017.
Tôi xin trân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA
Thanh Hoá, ngày 23 tháng 4 năm 2017
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người khác

Lương Bá Hùng
TÀI LIỆU THAM KHẢO