1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài:
Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức do Chủ tịch Hồ Chí
Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập, do Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ
Chí Minh phụ trách [1], với phương thức tổ chức các hoạt động thực tiễn để thu
hút, tập hợp và giáo dục Thiếu niên, Đội viên. Muốn thu hút, tập hợp được phải
có các hoạt động hấp dẫn, đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung, phù
hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi.
Trong trường THCS, hoạt động Đội giữ một vai trò quan trọng trong quá
trình giáo dục các em. Qua hoạt động Đội giúp cho các em hiểu biết thêm về
truyền thống dân tộc, từ đó củng cố và nâng cao lòng yêu quê hương đất nước,
tự hào về truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, và tham gia giữ gìn bản
sắc văn hóa dân tộc.
Đối với học sinh lứa tuổi THCS chơi là nhu cầu tất yếu trong sự phát triển
cơ thể, phát triển nhân cách của mỗi con người, là quy luật không thể thiếu trong
lịch sử phát triển của con người. Chơi được tiến triển tuần tự theo chuyển hóa
của cơ thể, tâm lý, theo sức phát triển và nảy nở của các năng lực. Đối với người
lớn, chơi có thể là một xa xỉ, nhưng đối với trẻ, chơi là cần thiết, chơi như cơm
ăn, nước uống, nhiều khi các em mải chơi quên cả ăn, ngủ... việc quan trọng là
định hướng, tổ chức cho các em vui chơi bổ ích, phù hợp với tâm sinh lý lứa
tuổi, các hoạt động chơi vừa trong sáng, lành mạnh lại vừa góp phần hình thành
nhân cách giúp các em có “sức đề kháng” với những tiêu cực ngoài xã hội.
Trong 2 năm học 2014 – 2015, 2015 – 2016 là giáo viên được phân công
kiêm nhiệm Tổng phụ trách Đội, tôi luôn trăn trở để tìm ra các biện pháp tổ chức
trò chơi dân gian cho các em học sinh một cách có hiệu quả nhất, để giúp các em
có những giây phút vui chơi thoải mái sau những giờ học căng thẳng. Các em
được chơi những trò chơi dân gian bổ ích nó sẽ tạo nên hứng thú cho những giờ
học tiếp theo. Xuất phát từ nhận thức trên cũng như qua thực trạng việc tổ chức
cho học sinh tham gia các trò chơi trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,
bản thân tôi rút ra một số kinh nghiệm nhỏ trong việc tổ chức các trò chơi dân
gian. Từ lý do trên tôi xin nêu ra một số biện pháp "Tạo hứng thú cho học sinh

năm, tụm bảy rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê ...[3].
Càng ngày, cuộc sống càng hiện đại, trẻ con càng ít biết đến những trò chơi
dân gian, có những em không biết gì về các trò chơi dân gian. Trong khi lo ngại
những trò chơi điện tử có thể làm học sinh có xu hướng trở nên bạo lực, ích kỷ,
dễ cáu gắt thì tại sao chúng ta không hướng các em đến những trò chơi dân
gian? [4]. Không chỉ có tác dụng giải trí, trò chơi dân gian còn thúc đẩy sự phát
triển thể lực, trí tuệ, tinh thần và sức khỏe của trẻ, giúp các em hiểu về tình bạn,
tình yêu gia đình, cộng đồng, quê hương, đất nước.
Vì vậy, để giúp các em hiểu về cội nguồn, hiểu về nền văn hoá dân tộc độc
đáo và giàu bản sắc các nhà trường nên đưa các trò chơi dân gian vào sau phần
Lễ khai giảng và tiếp đó là thực hiện trong các giờ ra chơi, các hoạt động ngoài
giờ lên lớp. Thời gian tổ chức các trò chơi còn ít, phần lớn dành cho việc học, đa
số chỉ tổ chức ở các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp. Một trò chơi không thể
diễn ra trong suốt một hoạt động của học sinh mà nó chủ yếu lồng ghép và tích
hợp vào các hoạt động mà thôi.
Các trò chơi có mức độ khó dễ khác nhau. Có những trò chơi vô cùng đơn
giản nhưng cũng có trò chơi phức tạp đòi hỏi người chơi phải tư duy trong quá
trình chơi nên nhiều giáo viên ngại tìm hiểu và chưa là người quản trò nhiệt tình
hướng dẫn các em.

3


2.2.2. Tình hình của nhà trường:
Trường nằm trên địa xã Đặc biệt khó khăn của huyện Thạch Thành cách
trung tâm huyện 35 km về phía Bắc; phía bắc giáp 2 tỉnh Hòa Bình và Ninh
Bình, xã nằm theo bìa rừng quốc gia Cúc Phương. 100% là đồng bào dân tộc
Mường, đời sống kinh tế, văn hóa còn gặp rất nhiều khó khăn.
- Về tổ chức Đội của nhà trường:
Năm học 2014 – 2015 Liên đội có 4 chi đội với 121 đội viên, năm học 2015

3
4

7
8
9
Tổng

36
21
29
117

8
4
5
22

11
8
9
40

17
9
15
75

Qua bảng tổng hợp tôi nhận thấy với hiệu quả và kết quả của cách làm cũ,
cho thấy số học sinh thích tham gia vào các trò chơi dân gian không nhiều.

chất, nội dung, vị trí chơi để từ đó có thể tổ chức cho bất kỳ cuộc chơi nào, ở
đâu và đối tượng nào.
Ví dụ: Với mục đích là tạo không khí vui tươi trong ngày hội, ngày lễ thì
chọn các trò chơi như: Cướp cờ, kéo co, người thừa thứ ba...
Hoặc với mục đích rèn luyện sức khỏe thì chọn các trò chơi vận động có
tính chất thi đua ở giờ ra chơi, hướng dẫn học sinh chơi các trò chơi đơn giản
diễn ra trong thời gian ngắn như: đẩy gậy... để không ảnh hưởng đến giờ học
tiếp theo.
- Trò chơi dân gian rất phong phú và đa dạng, vì thế không hẳn trò chơi nào
cũng phù hợp với học sinh THCS. Đặc điểm chung của trò chơi dân gian được
triển khai trong trường học là đơn giản, học sinh dễ chơi, dễ hoà nhập. Mỗi trò
chơi dân gian đều có quy luật riêng mang những sắc thái khác nhau. Chính vì
thế, người quản trò phải chọn những trò chơi phù hợp với học sinh về sức khoẻ,
hoàn cảnh, điều kiện… để tổ chức các trò chơi phù hợp. Nếu sân nhỏ thì tổ chức
chơi những trò chơi như: ô ăn quan, nhảy dây... Nếu sân rộng thì tổ chức chơi
trò: Kéo co, nhảy sạp, đi cà kheo, đẩy gậy, ném còn, nhảy bao bố… (Người quản
trò chọn trò chơi không quá đơn giản cũng không quá phức tạp, đồ dùng phục vụ
5


cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm, dễ làm và gây được sự hứng thú cho học sinh, khi
chơi cần có sự tham gia của cả tập thể).
Vì thế, khi lựa chọn trò chơi dân gian giáo viên phải có sự cân nhắc và lựa
chọn những trò chơi đơn giản, dễ hiểu và dễ nhớ đối với các em.
* Chọn lựa đồ dùng cho trò chơi [6]:
- Đặc điểm của trò chơi dân gian là các quy tắc chơi chỉ là sự ước lệ, dễ
thực hiện và không cần đến đồ chơi. Các đồ chơi dân gian cũng rất dễ tìm ngay
môi trường xung quanh như: sỏi, đá, que, cây, cành lá ...
- Với trò chơi dân gian, đồ dùng phục vụ cho trò chơi rất dễ kiếm và gần gũi
với các em. Có những trò chơi không cần đồ dùng (Chồng nụ chồng hoa, kéo co

Mục đích: Rèn luyện sức mạnh, sự đoàn kết, đồng lòng, đồng sức.
Nội dung: Dùng tất cả sức lực của toàn đội để kéo thắng đối phương.
+ Chuẩn bị dụng cụ trước khi chúng ta bắt đầu trò chơi:
- Một sợi dây thừng dài khoảng 20m, dùng một dây vải màu đỏ buộc ở giữa dây
thừng làm ranh giới giữa 2 đội để dễ phân biệt thắng thua.
- Vẽ 1 đường chỉ vạch làm ranh giới giữa 2 đội.
+ Luật chơi: Bên nào dẫm vạch trước thì bên đó thua.
+ Cách chơi:
Chia các thành viên tham gia thành 2 đội, mỗi đội có số thành viên bằng
nhau, tương đương ngang sức nhau, xếp thành 2 hàng dọc đối diện nhau. Mỗi
đội nên chọn thành viên có sức khỏe tốt để đứng ở vị trí đầu tiên, mỗi thành viên
tham gia kéo co nắm chặt sợi dây thừng của bên mình lại.
7


Khi có tín hiệu của người quản trò thì các thành viên tham gia tiến hành
kéo sao cho dây thừng về phía bên mình. Nếu đội nào dẫm vạch trước thì đồng
nghĩa với việc là đội đó thua cuộc.
- Trò chơi: Đẩy gậy

Đẩy gậy vừa là trò chơi dân gian, vừa là môn thể thao truyền thống. Để tổ
chức Đẩy gậy chỉ cần có gậy làm bằng tre già (tre đực) thẳng hay những thành
gỗ tốt có chiều dài 2m, đường kính từ 4- 5cm, sân đấu là một vòng tròn có
đường kính 5m, vạch giới hạn rộng 5 cm
Theo quy định luật chơi, bên nào chân chạm vào vạch hoặc bị đẩy ra khỏi
vòng tròn trước là thua cuộc. Mỗi cuộc thi đẩy gậy thường diễn ra trong 2- 3
hiệp
+ Trò chơi yêu cầu nhiều đồ dùng:
- Trò chơi: Đánh mảng (ít nhất phải có 2 đồng mảng trở lên).
-

vạch hoà, chân đặt mảng bước 01 bước dài lên trước vạch hoà.
- Thao tác 2: Bước một bước dài của chân không có đồng mảng lên, lò cò về
phía đồng mảng đích, sủn chân có đồng mảng đánh trúng đồng mảng đích.
Yêu cầu: qua các thao tác ngời chơi phải bắn trúng đồng mảng đích.
Bước 7:
- Thao tác 1: Đặt đồng mảng xuống đất, trước vạch hoà.
- Thao tác 2: Khuếch đồng mảng trúng đồng mảng đích (Mỗi người chơi có
tối đa 02 lần khuếch/lượt).
- Trò chơi: Nhảy bao bố (ít nhất phải có 2, 3 cái bao bì)…

9


Mục đích
- Rèn luyện sức khoẻ, nhanh nhẹn, khéo léo.
- Tạo không khí vui vẻ, thoải mái để học tập, sinh hoạt.
Cách chơi:
Chuẩn bị: Bao bố (bao tải) to để người có thể đứng trong bao được, số
lượng bao bằng 1/2 số người chơi.
Nội dung: Nhảy về đích nhanh nhất.
+ Quản trò chia tập thể chơi thành các đội có số lượng đều nhau, đều nam,
đều nữ (Đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ, đôi nam nữ). Đứng trong một bao
xếp thành hàng dọc trước vạch xuất phát chờ lệnh.
+ Khi có lệnh của quản trò, từng đội nhảy về đích qui định
Luật chơi:
- Đội nào về đích nhanh nhất là thắng.
Lưu ý:
- Nếu bị ngã đứng dậy chơi tiếp.
- Có thể mỗi bạn một bao tải hoặc 3,4 bạn một bao (Nhảy đơn: 1 người 1
bao; nhảy đôi, nhảy ba: 2; 3 người 1 bao)

các em tự tổ chức chơi với nhau và nhiều giáo viên chủ nhiệm cũng tham gia
chơi cùng học sinh như: Trò chơi nhảy sạp, cả giáo viên và học sinh đều tham
gia chơi rất vui, sinh động, và sảng khoái.
Tóm lại:
Trong kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam có vô số trò chơi, để tổ chức các
trò chơi dân gian đạt yêu cầu, giáo viên cần phải lựa chọn trò chơi phù hợp với
lứa tuổi học sinh THCS. Trò chơi dù có dồ dùng hay không có đồ dùng đều
phong phú về thể loại, đơn giản, dễ thực hiện và tất cả các em đều có thể tham
gia. Mỗi trò chơi đều có những quy luật riêng, mang sắc thái tác dụng khác
nhau. Song, trò chơi dân gian giúp các em rèn luyện khả năng quan sát, phán
đoán, tăng cường sức khoẻ, tác phong nhanh nhẹn, mạnh mẽ. Đồng thời, giáo
dục các em ý thức kỷ luật, tinh thần tập thể, tạo sự gắn kết với bạn bè, đòi hỏi sự
ăn ý, hợp tác của từng thành viên. Biết vận dụng các kỹ năng giao tiếp trong
cuộc sống hàng ngày.
2.3.2. Các biện pháp thực hiện.
* Vai trò của Quản trò:
Trong cuộc vui chơi tập thể thường có người đóng vai trò như là trung tâm
điều khiển để hướng dẫn thu hút người chơi, là trọng tài của cuộc chơi. Người
đó chính là người hướng dẫn chơi hay gọi là người Quản trò.

11


Nội dung trò chơi hay người chơi tham gia nhiệt tình nhưng quản trò không
biết cách tổ chức trò chơi thì cuộc vui chơi tập thể sẽ kém phần hấp dẫn và khó
thành công. Vì vậy rèn luyện kỹ năng quản trò là một vấn đề hết sức quan trọng
đối với người Tổng phụ trách Đội.
Người quản trò cần phải:
+ Nắm vững yêu cầu giáo dục và đối tượng học sinh để lựa chọn trò chơi.
+ Là người quyết định sự thành bại của mọi cuộc chơi.



- Biết cách sẵn sàng thay đổi trò chơi theo yêu cầu của người chơi, nhanh chóng
phát hiện và chỉ định quản trò cho phù hợp với từng trò chơi.
+ Điều hành trò chơi một cách linh hoạt, thông minh:
- Quản trò phải di chuyển sao cho có thể quan sát được toàn bộ cuộc chơi, nhanh
chóng phát hiện ra những người lanh lợi, hoạt bát, dí dỏm làm nòng cốt cho
cuộc chơi.
- Cuộc chơi bắt đầu từ những trò chơi đơn giản nhất và phức tạp lên dần. Biết
dùng những trò chơi phụ làm "hình phạt" tạo điều kiện cho mọi người được thư
giãn và biết chấm dứt cuộc chơi đúng thời điểm hay đã phân định thắng thua rõ
ràng. Cố gắng duy trì một bầu không khí hoàn toàn thoải mái, thư giãn thật sự,
không kể gì thắng hay thua.
- Dự kiến những tình huống bất trắc và xử lý tình huống một cách hợp lý.
- Nghiêm túc tuân thủ luật chơi đảm bảo thực sự công bằng, bình đẳng, song vẫn
vui vẻ, thoải mái và hào hứng.
+ Sử dụng trò chơi hợp lý:
Khi chuẩn bị cuộc chơi, quản trò phải quan sát trạng thái tâm lý, niềm say
mê nhiệt tình của người chơi, từ đó lựa chọn những trò chơi cho phù hợp với
tâm trạng mọi người. Nên chọn những trò chơi đơn giản mà mọi người đều có
thể dễ dàng thực hiện. Cũng cần có những trò chơi hay dành cho phần kết thúc
để người chơi có cảm giác nuối tiếc và muốn chơi nữa.
+ Tích lũy kiến thức và kinh nghiệm, thực sự cầu thị:
Qua quan sát những quản trò khác, người chơi trong cuộc rút ra những kinh
nghiệm bổ ích cho bản thân về vốn trò chơi, kỹ năng tổ chức chơi và phong cách
của người quản trò. Đồng thời chú ý lắng nghe ý kiến nhận xét quan sát thái độ
của người chơi để điều chỉnh những gì chưa hợp lí.
Quản trò cần thuộc và hát đúng một số những bài hát cộng đồng (đơn giản,
dễ nhớ, dễ hát), để phục cho trò chơi.
Nên cần có cuốn sổ để sưu tầm, sáng tác trò chơi, những bài hát cộng đồng

chức các trò chơi dân gian, tôi thấy: các em học sinh không chỉ được rèn luyện
về sức khỏe mà còn rèn luyện tính thật thà, dũng cảm, lễ phép, cần cù, trung
thực, yêu mến, tự hào về truyền thống quê hương, dân tộc; giáo dục các em ý
thức kỷ luật, tình bạn, tình đoàn kết, kĩ năng ứng xử trong cuộc sống...
Qua thời gian tổ chức thực hiện các trò chơi dân gian vào các hoạt động
ngoài giờ lên lớp, kết quả đạt được cụ thể như sau:
Mức độ
Số
Lớp
Số đội viên
Rất thích
Thích
Không thích
TT
1
2
3
4

6
7
8
9
Tổng

31
36
21
29
117

văn hoá dân tộc. Yêu quý và tự hào về văn hoá phong tục truyền thống của quê
hương của dân tộc Việt Nam. Các em góp phần không nhỏ vào sự thành công
của các hoạt động trong nhà trường như lễ khai giảng (Phần hội). Học sinh thể
hiện được sự đoàn kết, tính kỷ luật, tinh thần tập thể khi chơi. Biết tổ chức các
trò chơi trong giờ sinh hoạt Đội TNTP.
Chính vì vậy, trò chơi dân gian cần được giữ gìn, phát huy và bảo tồn bản
sắc văn hoá dân tộc. Trò chơi không thể thiếu được trong các buổi sinh hoạt Đội,
sinh hoạt tập thể, ngoại khóa, các giờ ra chơi. Qua đó giúp các em giảm bớt căng
thẳng sau những tiết học, làm các em thêm yêu trường, yêu lớp, thầy cố, bạn bè.
* Bài học kinh nghiệm:
Qua quá trình nghiên cứu và vận dụng vào thực tế trong nhà trường, bản
thân tôi thấy rằng: Việc tổ chức vui chơi cho học sinh là rất cần thiết, là người
Giáo viên - Tổng phụ trách Đội trong nhà trường cần phải rút kinh nghiệm và
làm được một số vấn đề sau:
+ Cần tìm tòi, sưu tầm nhiều trò chơi dân gian và lựa chọn các trò chơi phù
hợp và mang tính giáo dục, lành mạnh, an toàn cho học sinh.
+ Khi tổ chức trò chơi phải để cho học sinh tự nguyện, thoải mái, tạo không
khí thân mật, gần gũi với học sinh. Tạo điều kiện cho tất cả học sinh được tham
gia, cần động viên khi các em tham gia chơi.
+ Phát huy vai trò Tổng phụ trách Đội, các đoàn thể, giáo viên chủ nhiệm
các lớp và vai trò của Quản trò.
+ Nắm rõ cách chơi trước khi hướng dẫn các em. Chọn trò chơi dân gian
phù hợp với không gian và đặc điểm của buổi chơi.
3.2. Kiến nghị:
* Nhà trường: Cần tạo điều kiện về thời gian và cơ sở vật chất cho hoạt
động Đội.
* Hội đồng Đội huyện:
- Nâng cao vai trò Tổng phụ trách và tổ chức Đội trong nhà trường.

15